SB 3.1.1
श्रीशुक उवाच एवमेतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca evam etat purā pṛṣṭo maitreyo bhagavān kila kṣattrā vanaṁ praviṣṭena tyaktvā sva-gṛham ṛddhimat
Śrīmad-Bhāgavatam Песнь 3: Sanskrit and IAST
Шримад-Бхагаватам, песнь 3: санскрит, IAST и ссылки на официальный Vedabase.
JAPA TIME публикует здесь оригинальный текст и IAST-транслитерацию для изучения. Переводы и комментарии Шрилы Прабхупады не перепечатываются; для них даны ссылки на официальный Vedabase.
Песнь 3, Глава 1
SB 3.1.2
यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवानखिलेश्वर: । पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥
yad vā ayaṁ mantra-kṛd vo bhagavān akhileśvaraḥ pauravendra-gṛhaṁ hitvā praviveśātmasāt kṛtam
SB 3.1.3
राजोवाच कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सङ्गम: । कदा वा सह संवाद एतद्वर्णय न: प्रभो ॥ ३ ॥
rājovāca kutra kṣattur bhagavatā maitreyeṇāsa saṅgamaḥ kadā vā saha-saṁvāda etad varṇaya naḥ prabho
SB 3.1.4
न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मन: । तस्मिन् वरीयसि प्रश्न: साधुवादोपबृंहित: ॥ ४ ॥
na hy alpārthodayas tasya vidurasyāmalātmanaḥ tasmin varīyasi praśnaḥ sādhu-vādopabṛṁhitaḥ
SB 3.1.5
सूत उवाच स एवमृषिवर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता । प्रत्याह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयतामिति ॥ ५ ॥
sūta uvāca sa evam ṛṣi-varyo ’yaṁ pṛṣṭo rājñā parīkṣitā pratyāha taṁ subahu-vit prītātmā śrūyatām iti
SB 3.1.6
श्रीशुक उवाच यदा तु राजा स्वसुतानसाधून् पुष्णन्नधर्मेण विनष्टदृष्टि: । भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून् प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca yadā tu rājā sva-sutān asādhūn puṣṇan na dharmeṇa vinaṣṭa-dṛṣṭiḥ bhrātur yaviṣṭhasya sutān vibandhūn praveśya lākṣā-bhavane dadāha
SB 3.1.7
यदा सभायां कुरुदेवदेव्या: केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् । न वारयामास नृप: स्नुषाया: स्वास्रैर्हरन्त्या: कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥
yadā sabhāyāṁ kuru-deva-devyāḥ keśābhimarśaṁ suta-karma garhyam na vārayām āsa nṛpaḥ snuṣāyāḥ svāsrair harantyāḥ kuca-kuṅkumāni
SB 3.1.8
द्यूते त्वधर्मेण जितस्य साधो: सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य । न याचतोऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यदजातशत्रो: ॥ ८ ॥
dyūte tv adharmeṇa jitasya sādhoḥ satyāvalambasya vanaṁ gatasya na yācato ’dāt samayena dāyaṁ tamo-juṣāṇo yad ajāta-śatroḥ
SB 3.1.9
यदा च पार्थप्रहित: सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्ण: । न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेश: ॥ ९ ॥
yadā ca pārtha-prahitaḥ sabhāyāṁ jagad-gurur yāni jagāda kṛṣṇaḥ na tāni puṁsām amṛtāyanāni rājoru mene kṣata-puṇya-leśaḥ
SB 3.1.10
यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्ट: किल पूर्वजेन । अथाह तन्मन्त्रदृशां वरीयान् यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति ॥ १० ॥
yadopahūto bhavanaṁ praviṣṭo mantrāya pṛṣṭaḥ kila pūrvajena athāha tan mantra-dṛśāṁ varīyān yan mantriṇo vaidurikaṁ vadanti
SB 3.1.11
अजातशत्रो: प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवाग: । सहानुजो यत्र वृकोदराहि: श्वसन् रुषा यत्त्वमलं बिभेषि ॥ ११ ॥
ajāta-śatroḥ pratiyaccha dāyaṁ titikṣato durviṣahaṁ tavāgaḥ sahānujo yatra vṛkodarāhiḥ śvasan ruṣā yat tvam alaṁ bibheṣi
SB 3.1.12
पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान् सक्षितिदेवदेव: । आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेव: ॥ १२ ॥
pārthāṁs tu devo bhagavān mukundo gṛhītavān sakṣiti-deva-devaḥ āste sva-puryāṁ yadu-deva-devo vinirjitāśeṣa-nṛdeva-devaḥ
SB 3.1.13
स एष दोष: पुरुषद्विडास्ते गृहान् प्रविष्टो यमपत्यमत्या । पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्री- स्त्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ॥ १३ ॥
sa eṣa doṣaḥ puruṣa-dviḍ āste gṛhān praviṣṭo yam apatya-matyā puṣṇāsi kṛṣṇād vimukho gata-śrīs tyajāśv aśaivaṁ kula-kauśalāya
SB 3.1.14
इत्यूचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण । असत्कृत: सत्स्पृहणीयशील: क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन ॥ १४ ॥
ity ūcivāṁs tatra suyodhanena pravṛddha-kopa-sphuritādhareṇa asat-kṛtaḥ sat-spṛhaṇīya-śīlaḥ kṣattā sakarṇānuja-saubalena
SB 3.1.15
क एनमत्रोपजुहाव जिह्मं दास्या: सुतं यद्बलिनैव पुष्ट: । तस्मिन् प्रतीप: परकृत्य आस्ते निर्वास्यतामाशु पुराच्छ्वसान: ॥ १५ ॥
ka enam atropajuhāva jihmaṁ dāsyāḥ sutaṁ yad-balinaiva puṣṭaḥ tasmin pratīpaḥ parakṛtya āste nirvāsyatām āśu purāc chvasānaḥ
SB 3.1.16
स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां र्भ्रातु: पुरो मर्मसु ताडितोऽपि । स इत्थमत्युल्बणकर्णबाणै- र्गतव्यथोऽयादुरु मानयान: ॥ १६ ॥
svayaṁ dhanur dvāri nidhāya māyāṁ bhrātuḥ puro marmasu tāḍito ’pi sa ittham atyulbaṇa-karṇa-bāṇair gata-vyatho ’yād uru mānayānaḥ
SB 3.1.17
स निर्गत: कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपद: पदानि । अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्यां अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्ति: ॥ १७ ॥
sa nirgataḥ kaurava-puṇya-labdho gajāhvayāt tīrtha-padaḥ padāni anvākramat puṇya-cikīrṣayorvyām adhiṣṭhito yāni sahasra-mūrtiḥ
SB 3.1.18
पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जे- ष्वपङ्कतोयेषु सरित्सर:सु । अनन्तलिङ्गै: समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्य: ॥ १८ ॥
pureṣu puṇyopavanādri-kuñjeṣv apaṅka-toyeṣu sarit-saraḥsu ananta-liṅgaiḥ samalaṅkṛteṣu cacāra tīrthāyataneṣv ananyaḥ
SB 3.1.19
गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्ति: सदाप्लुतोऽध:शयनोऽवधूत: । अलक्षित: स्वैरवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि ॥ १९ ॥
gāṁ paryaṭan medhya-vivikta-vṛttiḥ sadāpluto ’dhaḥ śayano ’vadhūtaḥ alakṣitaḥ svair avadhūta-veṣo vratāni cere hari-toṣaṇāni
SB 3.1.20
इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षं कालेन यावद्गतवान् प्रभासम् । तावच्छशास क्षितिमेकचक्रा- मेकातपत्रामजितेन पार्थ: ॥ २० ॥
itthaṁ vrajan bhāratam eva varṣaṁ kālena yāvad gatavān prabhāsam tāvac chaśāsa kṣitim eka cakrām ekātapatrām ajitena pārthaḥ
SB 3.1.21
तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् । संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन् सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥
tatrātha śuśrāva suhṛd-vinaṣṭiṁ vanaṁ yathā veṇuja-vahni-saṁśrayam saṁspardhayā dagdham athānuśocan sarasvatīṁ pratyag iyāya tūṣṇīm
SB 3.1.22
तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथाग्नेरसितस्य वायो: । तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे ॥ २२ ॥
tasyāṁ tritasyośanaso manoś ca pṛthor athāgner asitasya vāyoḥ tīrthaṁ sudāsasya gavāṁ guhasya yac chrāddhadevasya sa āsiṣeve
SB 3.1.23
अन्यानि चेह द्विजदेवदेवै: कृतानि नानायतनानि विष्णो: । प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥
anyāni ceha dvija-deva-devaiḥ kṛtāni nānāyatanāni viṣṇoḥ pratyaṅga-mukhyāṅkita-mandirāṇi yad-darśanāt kṛṣṇam anusmaranti
SB 3.1.24
ततस्त्वतिव्रज्य सुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान् कुरुजाङ्गलांश्च । कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श ॥ २४ ॥
tatas tv ativrajya surāṣṭram ṛddhaṁ sauvīra-matsyān kurujāṅgalāṁś ca kālena tāvad yamunām upetya tatroddhavaṁ bhāgavataṁ dadarśa
SB 3.1.25
स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पते: प्राक् तनयं प्रतीतम् । आलिङ्ग्य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद्भगवत्प्रजानाम् ॥ २५ ॥
sa vāsudevānucaraṁ praśāntaṁ bṛhaspateḥ prāk tanayaṁ pratītam āliṅgya gāḍhaṁ praṇayena bhadraṁ svānām apṛcchad bhagavat-prajānām
SB 3.1.26
कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य- पाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ । आसात उर्व्या: कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥
kaccit purāṇau puruṣau svanābhya- pādmānuvṛttyeha kilāvatīrṇau āsāta urvyāḥ kuśalaṁ vidhāya kṛta-kṣaṇau kuśalaṁ śūra-gehe
SB 3.1.27
कच्चित्कुरूणां परम: सुहृन्नो भाम: स आस्ते सुखमङ्ग शौरि: । यो वै स्वसृणां पितृवद्ददाति वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥
kaccit kurūṇāṁ paramaḥ suhṛn no bhāmaḥ sa āste sukham aṅga śauriḥ yo vai svasṝṇāṁ pitṛvad dadāti varān vadānyo vara-tarpaṇena
SB 3.1.28
कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखमङ्ग वीर: । यं रुक्मिणी भगवतोऽभिलेभे आराध्य विप्रान् स्मरमादिसर्गे ॥ २८ ॥
kaccid varūthādhipatir yadūnāṁ pradyumna āste sukham aṅga vīraḥ yaṁ rukmiṇī bhagavato ’bhilebhe ārādhya viprān smaram ādi-sarge
SB 3.1.29
कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोज- दाशार्हकाणामधिप: स आस्ते । यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥
kaccit sukhaṁ sātvata-vṛṣṇi-bhoja- dāśārhakāṇām adhipaḥ sa āste yam abhyaṣiñcac chata-patra-netro nṛpāsanāśāṁ parihṛtya dūrāt
SB 3.1.30
कच्चिद्धरे: सौम्य सुत: सदृक्ष आस्तेऽग्रणी रथिनां साधु साम्ब: । असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं योऽम्बिकया धृतोऽग्रे ॥ ३० ॥
kaccid dhareḥ saumya sutaḥ sadṛkṣa āste ’graṇī rathināṁ sādhu sāmbaḥ asūta yaṁ jāmbavatī vratāḍhyā devaṁ guhaṁ yo ’mbikayā dhṛto ’gre
SB 3.1.31
क्षेमं स कच्चिद्युयुधान आस्ते य: फाल्गुनाल्लब्धधनूरहस्य: । लेभेऽञ्जसाधोक्षजसेवयैव गतिं तदीयां यतिभिर्दुरापाम् ॥ ३१ ॥
kṣemaṁ sa kaccid yuyudhāna āste yaḥ phālgunāl labdha-dhanū-rahasyaḥ lebhe ’ñjasādhokṣaja-sevayaiva gatiṁ tadīyāṁ yatibhir durāpām
SB 3.1.32
कच्चिद् बुध: स्वस्त्यनमीव आस्ते श्वफल्कपुत्रो भगवत्प्रपन्न: । य: कृष्णपादाङ्कितमार्गपांसु- ष्वचेष्टत प्रेमविभिन्नधैर्य: ॥ ३२ ॥
kaccid budhaḥ svasty anamīva āste śvaphalka-putro bhagavat-prapannaḥ yaḥ kṛṣṇa-pādāṅkita-mārga-pāṁsuṣv aceṣṭata prema-vibhinna-dhairyaḥ
SB 3.1.33
कच्चिच्छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णुप्रजाया इव देवमातु: । या वै स्वगर्भेण दधार देवं त्रयी यथा यज्ञवितानमर्थम् ॥ ३३ ॥
kaccic chivaṁ devaka-bhoja-putryā viṣṇu-prajāyā iva deva-mātuḥ yā vai sva-garbheṇa dadhāra devaṁ trayī yathā yajña-vitānam artham
SB 3.1.34
अपिस्विदास्ते भगवान् सुखं वो य: सात्वतां कामदुघोऽनिरुद्ध: । यमामनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनोमयं सत्त्वतुरीयतत्त्वम् ॥ ३४ ॥
apisvid āste bhagavān sukhaṁ vo yaḥ sātvatāṁ kāma-dugho ’niruddhaḥ yam āmananti sma hi śabda-yoniṁ mano-mayaṁ sattva-turīya-tattvam
SB 3.1.35
अपिस्विदन्ये च निजात्मदैव- मनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये । हृदीकसत्यात्मजचारुदेष्ण- गदादय: स्वस्ति चरन्ति सौम्य ॥ ३५ ॥
apisvid anye ca nijātma-daivam ananya-vṛttyā samanuvratā ye hṛdīka-satyātmaja-cārudeṣṇa- gadādayaḥ svasti caranti saumya
SB 3.1.36
अपि स्वदोर्भ्यां विजयाच्युताभ्यां धर्मेण धर्म: परिपाति सेतुम् । दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्म्या विजयानुवृत्त्या ॥ ३६ ॥
api sva-dorbhyāṁ vijayācyutābhyāṁ dharmeṇa dharmaḥ paripāti setum duryodhano ’tapyata yat-sabhāyāṁ sāmrājya-lakṣmyā vijayānuvṛttyā
SB 3.1.37
किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी भीमोऽहिवद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् । यस्याङ्घ्रि पातं रणभूर्न सेहे मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥
kiṁ vā kṛtāgheṣv agham atyamarṣī bhīmo ’hivad dīrghatamaṁ vyamuñcat yasyāṅghri-pātaṁ raṇa-bhūr na sehe mārgaṁ gadāyāś carato vicitram
SB 3.1.38
कच्चिद्यशोधा रथयूथपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरास्ते । अलक्षितो यच्छरकूटगूढो मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ॥ ३८ ॥
kaccid yaśodhā ratha-yūthapānāṁ gāṇḍīva-dhanvoparatārir āste alakṣito yac-chara-kūṭa-gūḍho māyā-kirāto giriśas tutoṣa
SB 3.1.39
यमावुतस्वित्तनयौ पृथाया: पार्थैर्वृतौ पक्ष्मभिरक्षिणीव । रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्थं परात्सुपर्णाविव वज्रिवक्त्रात् ॥ ३९ ॥
yamāv utasvit tanayau pṛthāyāḥ pārthair vṛtau pakṣmabhir akṣiṇīva remāta uddāya mṛdhe sva-rikthaṁ parāt suparṇāv iva vajri-vaktrāt
SB 3.1.40
अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकार्थे राजर्षिवर्येण विनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विजिग्ये धनुर्द्वितीय: ककुभश्चतस्र: ॥ ४० ॥
aho pṛthāpi dhriyate ’rbhakārthe rājarṣi-varyeṇa vināpi tena yas tv eka-vīro ’dhiratho vijigye dhanur dvitīyaḥ kakubhaś catasraḥ
SB 3.1.41
सौम्यानुशोचे तमध:पतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे य: । निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान् समनुव्रतेन ॥ ४१ ॥
saumyānuśoce tam adhaḥ-patantaṁ bhrātre paretāya vidudruhe yaḥ niryāpito yena suhṛt sva-puryā ahaṁ sva-putrān samanuvratena
SB 3.1.42
सोऽहं हरेर्मर्त्यविडम्बनेन दृशो नृणां चालयतो विधातु: । नान्योपलक्ष्य: पदवीं प्रसादा- च्चरामि पश्यन् गतविस्मयोऽत्र ॥ ४२ ॥
so ’haṁ harer martya-viḍambanena dṛśo nṛṇāṁ cālayato vidhātuḥ nānyopalakṣyaḥ padavīṁ prasādāc carāmi paśyan gata-vismayo ’tra
SB 3.1.43
नूनं नृपाणां त्रिमदोत्पथानां महीं मुहुश्चालयतां चमूभि: । वधात्प्रपन्नार्तिजिहीर्षयेशो- ऽप्युपैक्षताघं भगवान् कुरूणाम् ॥ ४३ ॥
nūnaṁ nṛpāṇāṁ tri-madotpathānāṁ mahīṁ muhuś cālayatāṁ camūbhiḥ vadhāt prapannārti-jihīrṣayeśo ’py upaikṣatāghaṁ bhagavān kurūṇām
SB 3.1.44
अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् । नन्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥
ajasya janmotpatha-nāśanāya karmāṇy akartur grahaṇāya puṁsām nanv anyathā ko ’rhati deha-yogaṁ paro guṇānām uta karma-tantram
SB 3.1.45
तस्य प्रपन्नाखिललोकपाना- मवस्थितानामनुशासने स्वे । अर्थाय जातस्य यदुष्वजस्य वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ ४५ ॥
tasya prapannākhila-lokapānām avasthitānām anuśāsane sve arthāya jātasya yaduṣv ajasya vārtāṁ sakhe kīrtaya tīrtha-kīrteḥ
Песнь 3, Глава 2
SB 3.2.1
श्री शुक उवाच इति भागवत: पृष्ट: क्षत्त्रा वार्तां प्रियाश्रयाम् । प्रतिवक्तुं न चोत्सेह औत्कण्ठ्यात्स्मारितेश्वर: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca iti bhāgavataḥ pṛṣṭaḥ kṣattrā vārtāṁ priyāśrayām prativaktuṁ na cotseha autkaṇṭhyāt smāriteśvaraḥ
SB 3.2.2
य: पञ्चहायनो मात्रा प्रातराशाय याचित: । तन्नैच्छद्रचयन् यस्य सपर्यां बाललीलया ॥ २ ॥
yaḥ pañca-hāyano mātrā prātar-āśāya yācitaḥ tan naicchad racayan yasya saparyāṁ bāla-līlayā
SB 3.2.3
स कथं सेवया तस्य कालेन जरसं गत: । पृष्टो वार्तां प्रतिब्रूयाद्भर्तु: पादावनुस्मरन् ॥ ३ ॥
sa kathaṁ sevayā tasya kālena jarasaṁ gataḥ pṛṣṭo vārtāṁ pratibrūyād bhartuḥ pādāv anusmaran
SB 3.2.4
स मुहूर्तमभूत्तूष्णीं कृष्णाङ्घ्रि सुधया भृशम् । तीव्रेण भक्तियोगेन निमग्न: साधु निर्वृत: ॥ ४ ॥
sa muhūrtam abhūt tūṣṇīṁ kṛṣṇāṅghri-sudhayā bhṛśam tīvreṇa bhakti-yogena nimagnaḥ sādhu nirvṛtaḥ
SB 3.2.5
पुलकोद्भिन्नसर्वाङ्गो मुञ्चन्मीलद्दृशा शुच: । पूर्णार्थो लक्षितस्तेन स्नेहप्रसरसंप्लुत: ॥ ५ ॥
pulakodbhinna-sarvāṅgo muñcan mīlad-dṛśā śucaḥ pūrṇārtho lakṣitas tena sneha-prasara-samplutaḥ
SB 3.2.6
शनकैर्भगवल्लोकान्नृलोकं पुनरागत: । विमृज्य नेत्रे विदुरं प्रीत्याहोद्धव उत्स्मयन् ॥ ६ ॥
śanakair bhagaval-lokān nṛlokaṁ punar āgataḥ vimṛjya netre viduraṁ prītyāhoddhava utsmayan
SB 3.2.7
उद्धव उवाच कृष्णद्युमणिनिम्लोचे गीर्णेष्वजगरेण ह । किं नु न: कुशलं ब्रूयां गतश्रीषु गृहेष्वहम् ॥ ७ ॥
uddhava uvāca kṛṣṇa-dyumaṇi nimloce gīrṇeṣv ajagareṇa ha kiṁ nu naḥ kuśalaṁ brūyāṁ gata-śrīṣu gṛheṣv aham
SB 3.2.8
दुर्भगो बत लोकोऽयं यदवो नितरामपि । ये संवसन्तो न विदुर्हरिं मीना इवोडुपम् ॥ ८ ॥
durbhago bata loko ’yaṁ yadavo nitarām api ye saṁvasanto na vidur hariṁ mīnā ivoḍupam
SB 3.2.9
इङ्गितज्ञा: पुरुप्रौढा एकारामाश्च सात्वता: । सात्वतामृषभं सर्वे भूतावासममंसत ॥ ९ ॥
iṅgita-jñāḥ puru-prauḍhā ekārāmāś ca sātvatāḥ sātvatām ṛṣabhaṁ sarve bhūtāvāsam amaṁsata
SB 3.2.10
देवस्य मायया स्पृष्टा ये चान्यदसदाश्रिता: । भ्राम्यते धीर्न तद्वाक्यैरात्मन्युप्तात्मनो हरौ ॥ १० ॥
devasya māyayā spṛṣṭā ye cānyad asad-āśritāḥ bhrāmyate dhīr na tad-vākyair ātmany uptātmano harau
SB 3.2.11
प्रदर्श्यातप्ततपसामवितृप्तदृशां नृणाम् । आदायान्तरधाद्यस्तु स्वबिम्बं लोकलोचनम् ॥ ११ ॥
pradarśyātapta-tapasām avitṛpta-dṛśāṁ nṛṇām ādāyāntar adhād yas tu sva-bimbaṁ loka-locanam
SB 3.2.12
यन्मर्त्यलीलौपयिकं स्वयोग- मायाबलं दर्शयता गृहीतम् । विस्मापनं स्वस्य च सौभगर्द्धे: परं पदं भूषणभूषणाङ्गम् ॥ १२ ॥
yan martya-līlaupayikaṁ sva-yoga- māyā-balaṁ darśayatā gṛhītam vismāpanaṁ svasya ca saubhagarddheḥ paraṁ padaṁ bhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam
SB 3.2.13
यद्धर्मसूनोर्बत राजसूये निरीक्ष्य दृक्स्वस्त्ययनं त्रिलोक: । कार्त्स्न्येन चाद्येह गतं विधातु- रर्वाक्सृतौ कौशलमित्यमन्यत ॥ १३ ॥
yad dharma-sūnor bata rājasūye nirīkṣya dṛk-svastyayanaṁ tri-lokaḥ kārtsnyena cādyeha gataṁ vidhātur arvāk-sṛtau kauśalam ity amanyata
SB 3.2.14
यस्यानुरागप्लुतहासरास- लीलावलोकप्रतिलब्धमाना: । व्रजस्त्रियो दृग्भिरनुप्रवृत्त- धियोऽवतस्थु: किल कृत्यशेषा: ॥ १४ ॥
yasyānurāga-pluta-hāsa-rāsa- līlāvaloka-pratilabdha-mānāḥ vraja-striyo dṛgbhir anupravṛtta- dhiyo ’vatasthuḥ kila kṛtya-śeṣāḥ
SB 3.2.15
स्वशान्तरूपेष्वितरै: स्वरूपै- रभ्यर्द्यमानेष्वनुकम्पितात्मा । परावरेशो महदंशयुक्तो ह्यजोऽपि जातो भगवान् यथाग्नि: ॥ १५ ॥
sva-śānta-rūpeṣv itaraiḥ sva-rūpair abhyardyamāneṣv anukampitātmā parāvareśo mahad-aṁśa-yukto hy ajo ’pi jāto bhagavān yathāgniḥ
SB 3.2.16
मां खेदयत्येतदजस्य जन्म- विडम्बनं यद्वसुदेवगेहे । व्रजे च वासोऽरिभयादिव स्वयं पुराद् व्यवात्सीद्यदनन्तवीर्य: ॥ १६ ॥
māṁ khedayaty etad ajasya janma- viḍambanaṁ yad vasudeva-gehe vraje ca vāso ’ri-bhayād iva svayaṁ purād vyavātsīd yad-ananta-vīryaḥ
SB 3.2.17
दुनोति चेत: स्मरतो ममैतद् यदाह पादावभिवन्द्य पित्रो: । ताताम्ब कंसादुरुशङ्कितानां प्रसीदतं नोऽकृतनिष्कृतीनाम् ॥ १७ ॥
dunoti cetaḥ smarato mamaitad yad āha pādāv abhivandya pitroḥ tātāmba kaṁsād uru-śaṅkitānāṁ prasīdataṁ no ’kṛta-niṣkṛtīnām
SB 3.2.18
को वा अमुष्याङ्घ्रि सरोजरेणुं विस्मर्तुमीशीत पुमान् विजिघ्रन् । यो विस्फुरद्भ्रूविटपेन भूमे- र्भारं कृतान्तेन तिरश्चकार ॥ १८ ॥
ko vā amuṣyāṅghri-saroja-reṇuṁ vismartum īśīta pumān vijighran yo visphurad-bhrū-viṭapena bhūmer bhāraṁ kṛtāntena tiraścakāra
SB 3.2.19
दृष्टा भवद्भिर्ननु राजसूये चैद्यस्य कृष्णं द्विषतोऽपि सिद्धि: । यां योगिन: संस्पृहयन्ति सम्यग् योगेन कस्तद्विरहं सहेत ॥ १९ ॥
dṛṣṭā bhavadbhir nanu rājasūye caidyasya kṛṣṇaṁ dviṣato ’pi siddhiḥ yāṁ yoginaḥ saṁspṛhayanti samyag yogena kas tad-virahaṁ saheta
SB 3.2.20
तथैव चान्ये नरलोकवीरा य आहवे कृष्णमुखारविन्दम् । नेत्रै: पिबन्तो नयनाभिरामं पार्थास्त्रपूत: पदमापुरस्य ॥ २० ॥
tathaiva cānye nara-loka-vīrā ya āhave kṛṣṇa-mukhāravindam netraiḥ pibanto nayanābhirāmaṁ pārthāstra-pūtaḥ padam āpur asya
SB 3.2.21
स्वयं त्वसाम्यातिशयस्त्र्यधीश: स्वाराज्यलक्ष्म्याप्तसमस्तकाम: । बलिं हरद्भिश्चिरलोकपालै: किरीटकोट्येडितपादपीठ: ॥ २१ ॥
svayaṁ tv asāmyātiśayas tryadhīśaḥ svārājya-lakṣmy-āpta-samasta-kāmaḥ baliṁ haradbhiś cira-loka-pālaiḥ kirīṭa-koṭyeḍita-pāda-pīṭhaḥ
SB 3.2.22
तत्तस्य कैङ्कर्यमलं भृतान्नो विग्लापयत्यङ्ग यदुग्रसेनम् । तिष्ठन्निषण्णं परमेष्ठिधिष्ण्ये न्यबोधयद्देव निधारयेति ॥ २२ ॥
tat tasya kaiṅkaryam alaṁ bhṛtān no viglāpayaty aṅga yad ugrasenam tiṣṭhan niṣaṇṇaṁ parameṣṭhi-dhiṣṇye nyabodhayad deva nidhārayeti
SB 3.2.23
अहो बकी यं स्तनकालकूटं जिघांसयापाययदप्यसाध्वी । लेभे गतिं धात्र्युचितां ततोऽन्यं कं वा दयालुं शरणं व्रजेम ॥ २३ ॥
aho bakī yaṁ stana-kāla-kūṭaṁ jighāṁsayāpāyayad apy asādhvī lebhe gatiṁ dhātry-ucitāṁ tato ’nyaṁ kaṁ vā dayāluṁ śaraṇaṁ vrajema
SB 3.2.24
मन्येऽसुरान् भागवतांस्त्र्यधीशे संरम्भमार्गाभिनिविष्टचित्तान् । ये संयुगेऽचक्षत तार्क्ष्यपुत्र- मंसे सुनाभायुधमापतन्तम् ॥ २४ ॥
manye ’surān bhāgavatāṁs tryadhīśe saṁrambha-mārgābhiniviṣṭa-cittān ye saṁyuge ’cakṣata tārkṣya-putram aṁse sunābhāyudham āpatantam
SB 3.2.25
वसुदेवस्य देवक्यां जातो भोजेन्द्रबन्धने । चिकीर्षुर्भगवानस्या: शमजेनाभियाचित: ॥ २५ ॥
vasudevasya devakyāṁ jāto bhojendra-bandhane cikīrṣur bhagavān asyāḥ śam ajenābhiyācitaḥ
SB 3.2.26
ततो नन्दव्रजमित: पित्रा कंसाद्विबिभ्यता । एकादश समास्तत्र गूढार्चि: सबलोऽवसत् ॥ २६ ॥
tato nanda-vrajam itaḥ pitrā kaṁsād vibibhyatā ekādaśa samās tatra gūḍhārciḥ sa-balo ’vasat
SB 3.2.27
परीतो वत्सपैर्वत्सांश्चारयन् व्यहरद्विभु: । यमुनोपवने कूजद्द्विजसंकुलिताङ्घ्रिपे ॥ २७ ॥
parīto vatsapair vatsāṁś cārayan vyaharad vibhuḥ yamunopavane kūjad- dvija-saṅkulitāṅghripe
SB 3.2.28
कौमारीं दर्शयंश्चेष्टां प्रेक्षणीयां व्रजौकसाम् । रुदन्निव हसन्मुग्धबालसिंहावलोकन: ॥ २८ ॥
kaumārīṁ darśayaṁś ceṣṭāṁ prekṣaṇīyāṁ vrajaukasām rudann iva hasan mugdha- bāla-siṁhāvalokanaḥ
SB 3.2.29
स एव गोधनं लक्ष्म्या निकेतं सितगोवृषम् । चारयन्ननुगान् गोपान् रणद्वेणुररीरमत् ॥ २९ ॥
sa eva go-dhanaṁ lakṣmyā niketaṁ sita-go-vṛṣam cārayann anugān gopān raṇad-veṇur arīramat
SB 3.2.30
प्रयुक्तान् भोजराजेन मायिन: कामरूपिण: । लीलया व्यनुदत्तांस्तान् बाल: क्रीडनकानिव ॥ ३० ॥
prayuktān bhoja-rājena māyinaḥ kāma-rūpiṇaḥ līlayā vyanudat tāṁs tān bālaḥ krīḍanakān iva
SB 3.2.31
विपन्नान् विषपानेन निगृह्य भुजगाधिपम् । उत्थाप्यापाययद्गावस्तत्तोयं प्रकृतिस्थितम् ॥ ३१ ॥
vipannān viṣa-pānena nigṛhya bhujagādhipam utthāpyāpāyayad gāvas tat toyaṁ prakṛti-sthitam
SB 3.2.32
अयाजयद्गोसवेन गोपराजं द्विजोत्तमै: । वित्तस्य चोरुभारस्य चिकीर्षन् सद्वययं विभु: ॥ ३२ ॥
ayājayad go-savena gopa-rājaṁ dvijottamaiḥ vittasya coru-bhārasya cikīrṣan sad-vyayaṁ vibhuḥ
SB 3.2.33
वर्षतीन्द्रे व्रज: कोपाद्भग्नमानेऽतिविह्वल: । गोत्रलीलातपत्रेण त्रातो भद्रानुगृह्णता ॥ ३३ ॥
varṣatīndre vrajaḥ kopād bhagnamāne ’tivihvalaḥ gotra-līlātapatreṇa trāto bhadrānugṛhṇatā
SB 3.2.34
शरच्छशिकरैर्मृष्टं मानयन् रजनीमुखम् । गायन् कलपदं रेमे स्त्रीणां मण्डलमण्डन: ॥ ३४ ॥
śarac-chaśi-karair mṛṣṭaṁ mānayan rajanī-mukham gāyan kala-padaṁ reme strīṇāṁ maṇḍala-maṇḍanaḥ
Песнь 3, Глава 3
SB 3.3.1
उद्धव उवाच तत: स आगत्य पुरं स्वपित्रो- श्चिकीर्षया शं बलदेवसंयुत: । निपात्य तुङ्गाद्रिपुयूथनाथं हतं व्यकर्षद् व्यसुमोजसोर्व्याम् ॥ १ ॥
uddhava uvāca tataḥ sa āgatya puraṁ sva-pitroś cikīrṣayā śaṁ baladeva-saṁyutaḥ nipātya tuṅgād ripu-yūtha-nāthaṁ hataṁ vyakarṣad vyasum ojasorvyām
SB 3.3.2
सान्दीपने: सकृत्प्रोक्तं ब्रह्माधीत्य सविस्तरम् । तस्मै प्रादाद्वरं पुत्रं मृतं पञ्चजनोदरात् ॥ २ ॥
sāndīpaneḥ sakṛt proktaṁ brahmādhītya sa-vistaram tasmai prādād varaṁ putraṁ mṛtaṁ pañca-janodarāt
SB 3.3.3
समाहुता भीष्मककन्यया ये श्रिय: सवर्णेन बुभूषयैषाम् । गान्धर्ववृत्त्या मिषतां स्वभागं जह्रे पदं मूर्ध्नि दधत्सुपर्ण: ॥ ३ ॥
samāhutā bhīṣmaka-kanyayā ye śriyaḥ savarṇena bubhūṣayaiṣām gāndharva-vṛttyā miṣatāṁ sva-bhāgaṁ jahre padaṁ mūrdhni dadhat suparṇaḥ
SB 3.3.4
ककुद्मिनोऽविद्धनसो दमित्वा स्वयंवरे नाग्नजितीमुवाह । तद्भग्नमानानपि गृध्यतोऽज्ञा- ञ्जघ्नेऽक्षत: शस्त्रभृत: स्वशस्त्रै: ॥ ४ ॥
kakudmino ’viddha-naso damitvā svayaṁvare nāgnajitīm uvāha tad-bhagnamānān api gṛdhyato ’jñāñ jaghne ’kṣataḥ śastra-bhṛtaḥ sva-śastraiḥ
SB 3.3.5
प्रियं प्रभुर्ग्राम्य इव प्रियाया विधित्सुरार्च्छद् द्युतरुं यदर्थे । वज्र्याद्रवत्तं सगणो रुषान्ध: क्रीडामृगो नूनमयं वधूनाम् ॥ ५ ॥
priyaṁ prabhur grāmya iva priyāyā vidhitsur ārcchad dyutaruṁ yad-arthe vajry ādravat taṁ sa-gaṇo ruṣāndhaḥ krīḍā-mṛgo nūnam ayaṁ vadhūnām
SB 3.3.6
सुतं मृधे खं वपुषा ग्रसन्तं दृष्ट्वा सुनाभोन्मथितं धरित्र्या । आमन्त्रितस्तत्तनयाय शेषं दत्त्वा तदन्त:पुरमाविवेश ॥ ६ ॥
sutaṁ mṛdhe khaṁ vapuṣā grasantaṁ dṛṣṭvā sunābhonmathitaṁ dharitryā āmantritas tat-tanayāya śeṣaṁ dattvā tad-antaḥ-puram āviveśa
SB 3.3.7
तत्राहृतास्ता नरदेवकन्या: कुजेन दृष्ट्वा हरिमार्तबन्धुम् । उत्थाय सद्यो जगृहु: प्रहर्ष- व्रीडानुरागप्रहितावलोकै: ॥ ७ ॥
tatrāhṛtās tā nara-deva-kanyāḥ kujena dṛṣṭvā harim ārta-bandhum utthāya sadyo jagṛhuḥ praharṣa- vrīḍānurāga-prahitāvalokaiḥ
SB 3.3.8
आसां मुहूर्त एकस्मिन्नानागारेषु योषिताम् । सविधं जगृहे पाणीननुरूप: स्वमायया ॥ ८ ॥
āsāṁ muhūrta ekasmin nānāgāreṣu yoṣitām sa-vidhaṁ jagṛhe pāṇīn anurūpaḥ sva-māyayā
SB 3.3.9
तास्वपत्यान्यजनयदात्मतुल्यानि सर्वत: । एकैकस्यां दश दश प्रकृतेर्विबुभूषया ॥ ९ ॥
tāsv apatyāny ajanayad ātma-tulyāni sarvataḥ ekaikasyāṁ daśa daśa prakṛter vibubhūṣayā
SB 3.3.10
कालमागधशाल्वादीननीकै रुन्धत: पुरम् । अजीघनत्स्वयं दिव्यं स्वपुंसां तेज आदिशत् ॥ १० ॥
kāla-māgadha-śālvādīn anīkai rundhataḥ puram ajīghanat svayaṁ divyaṁ sva-puṁsāṁ teja ādiśat
SB 3.3.11
शम्बरं द्विविदं बाणं मुरं बल्वलमेव च । अन्यांश्च दन्तवक्रादीनवधीत्कांश्च घातयत् ॥ ११ ॥
śambaraṁ dvividaṁ bāṇaṁ muraṁ balvalam eva ca anyāṁś ca dantavakrādīn avadhīt kāṁś ca ghātayat
SB 3.3.12
अथ ते भ्रातृपुत्राणां पक्षयो: पतितान्नृपान् । चचाल भू: कुरुक्षेत्रं येषामापततां बलै: ॥ १२ ॥
atha te bhrātṛ-putrāṇāṁ pakṣayoḥ patitān nṛpān cacāla bhūḥ kurukṣetraṁ yeṣām āpatatāṁ balaiḥ
SB 3.3.13
सकर्णदु:शासनसौबलानां कुमन्त्रपाकेन हतश्रियायुषम् । सुयोधनं सानुचरं शयानं भग्नोरुमूर्व्यां न ननन्द पश्यन् ॥ १३ ॥
sa karṇa-duḥśāsana-saubalānāṁ kumantra-pākena hata-śriyāyuṣam suyodhanaṁ sānucaraṁ śayānaṁ bhagnorum ūrvyāṁ na nananda paśyan
SB 3.3.14
कियान् भुवोऽयं क्षपितोरुभारो यद्द्रोणभीष्मार्जुनभीममूलै: । अष्टादशाक्षौहिणिको मदंशै- रास्ते बलं दुर्विषहं यदूनाम् ॥ १४ ॥
kiyān bhuvo ’yaṁ kṣapitoru-bhāro yad droṇa-bhīṣmārjuna-bhīma-mūlaiḥ aṣṭādaśākṣauhiṇiko mad-aṁśair āste balaṁ durviṣahaṁ yadūnām
SB 3.3.15
मिथो यदैषां भविता विवादो मध्वामदाताम्रविलोचनानाम् । नैषां वधोपाय इयानतोऽन्यो मय्युद्यतेऽन्तर्दधते स्वयं स्म ॥ १५ ॥
mitho yadaiṣāṁ bhavitā vivādo madhv-āmadātāmra-vilocanānām naiṣāṁ vadhopāya iyān ato ’nyo mayy udyate ’ntardadhate svayaṁ sma
SB 3.3.16
एवं सञ्चिन्त्य भगवान् स्वराज्ये स्थाप्य धर्मजम् । नन्दयामास सुहृद: साधूनां वर्त्म दर्शयन् ॥ १६ ॥
evaṁ sañcintya bhagavān sva-rājye sthāpya dharmajam nandayām āsa suhṛdaḥ sādhūnāṁ vartma darśayan
SB 3.3.17
उत्तरायां धृत: पूरोर्वंश: साध्वभिमन्युना । स वै द्रौण्यस्त्रसंप्लुष्ट: पुनर्भगवता धृत: ॥ १७ ॥
uttarāyāṁ dhṛtaḥ pūror vaṁśaḥ sādhv-abhimanyunā sa vai drauṇy-astra-sampluṣṭaḥ punar bhagavatā dhṛtaḥ
SB 3.3.18
अयाजयद्धर्मसुतमश्वमेधैस्त्रिभिर्विभु: । सोऽपि क्ष्मामनुजै रक्षन् रेमे कृष्णमनुव्रत: ॥ १८ ॥
ayājayad dharma-sutam aśvamedhais tribhir vibhuḥ so ’pi kṣmām anujai rakṣan reme kṛṣṇam anuvrataḥ
SB 3.3.19
भगवानपि विश्वात्मा लोकवेदपथानुग: । कामान् सिषेवे द्वार्वत्यामसक्त: सांख्यमास्थित: ॥ १९ ॥
bhagavān api viśvātmā loka-veda-pathānugaḥ kāmān siṣeve dvārvatyām asaktaḥ sāṅkhyam āsthitaḥ
SB 3.3.20
स्निग्धस्मितावलोकेन वाचा पीयूषकल्पया । चरित्रेणानवद्येन श्रीनिकेतेन चात्मना ॥ २० ॥
snigdha-smitāvalokena vācā pīyūṣa-kalpayā caritreṇānavadyena śrī-niketena cātmanā
SB 3.3.21
इमं लोकममुं चैव रमयन् सुतरां यदून् । रेमे क्षणदया दत्तक्षणस्त्रीक्षणसौहृद: ॥ २१ ॥
imaṁ lokam amuṁ caiva ramayan sutarāṁ yadūn reme kṣaṇadayā datta- kṣaṇa-strī-kṣaṇa-sauhṛdaḥ
SB 3.3.22
तस्यैवं रममाणस्य संवत्सरगणान् बहून् । गृहमेधेषु योगेषु विराग: समजायत ॥ २२ ॥
tasyaivaṁ ramamāṇasya saṁvatsara-gaṇān bahūn gṛhamedheṣu yogeṣu virāgaḥ samajāyata
SB 3.3.23
दैवाधीनेषु कामेषु दैवाधीन: स्वयं पुमान् । को विश्रम्भेत योगेन योगेश्वरमनुव्रत: ॥ २३ ॥
daivādhīneṣu kāmeṣu daivādhīnaḥ svayaṁ pumān ko viśrambheta yogena yogeśvaram anuvrataḥ
SB 3.3.24
पुर्यां कदाचित्क्रीडद्भिर्यदुभोजकुमारकै: । कोपिता मुनय: शेपुर्भगवन्मतकोविदा: ॥ २४ ॥
puryāṁ kadācit krīḍadbhir yadu-bhoja-kumārakaiḥ kopitā munayaḥ śepur bhagavan-mata-kovidāḥ
SB 3.3.25
तत: कतिपयैर्मासैर्वृष्णिभोजान्धकादय: । ययु: प्रभासं संहृष्टा रथैर्देवविमोहिता: ॥ २५ ॥
tataḥ katipayair māsair vṛṣṇi-bhojāndhakādayaḥ yayuḥ prabhāsaṁ saṁhṛṣṭā rathair deva-vimohitāḥ
SB 3.3.26
तत्र स्नात्वा पितृन्देवानृषींश्चैव तदम्भसा । तर्पयित्वाथ विप्रेभ्यो गावो बहुगुणा ददु: ॥ २६ ॥
tatra snātvā pitṝn devān ṛṣīṁś caiva tad-ambhasā tarpayitvātha viprebhyo gāvo bahu-guṇā daduḥ
SB 3.3.27
हिरण्यं रजतं शय्यां वासांस्यजिनकम्बलान् । यानं रथानिभान् कन्या धरां वृत्तिकरीमपि ॥ २७ ॥
hiraṇyaṁ rajataṁ śayyāṁ vāsāṁsy ajina-kambalān yānaṁ rathān ibhān kanyā dharāṁ vṛtti-karīm api
SB 3.3.28
अन्नं चोरुरसं तेभ्यो दत्त्वा भगवदर्पणम् । गोविप्रार्थासव: शूरा: प्रणेमुर्भुवि मूर्धभि: ॥ २८ ॥
annaṁ coru-rasaṁ tebhyo dattvā bhagavad-arpaṇam go-viprārthāsavaḥ śūrāḥ praṇemur bhuvi mūrdhabhiḥ
Песнь 3, Глава 4
SB 3.4.1
उद्धव उवाच अथ ते तदनुज्ञाता भुक्त्वा पीत्वा च वारुणीम् । तया विभ्रंशितज्ञाना दुरुक्तैर्मर्म पस्पृश: ॥ १ ॥
uddhava uvāca atha te tad-anujñātā bhuktvā pītvā ca vāruṇīm tayā vibhraṁśita-jñānā duruktair marma paspṛśuḥ
SB 3.4.2
तेषां मैरेयदोषेण विषमीकृतचेतसाम् । निम्लोचति रवावासीद्वेणूनामिव मर्दनम् ॥ २ ॥
teṣāṁ maireya-doṣeṇa viṣamīkṛta-cetasām nimlocati ravāv āsīd veṇūnām iva mardanam
SB 3.4.3
भगवान् स्वात्ममायाया गतिं तामवलोक्य स: । सरस्वतीमुपस्पृश्य वृक्षमूलमुपाविशत् ॥ ३ ॥
bhagavān svātma-māyāyā gatiṁ tām avalokya saḥ sarasvatīm upaspṛśya vṛkṣa-mūlam upāviśat
SB 3.4.4
अहं चोक्तो भगवता प्रपन्नार्तिहरेण ह । बदरीं त्वं प्रयाहीति स्वकुलं संजिहीर्षुणा ॥ ४ ॥
ahaṁ cokto bhagavatā prapannārti-hareṇa ha badarīṁ tvaṁ prayāhīti sva-kulaṁ sañjihīrṣuṇā
SB 3.4.5
तथापि तदभिप्रेतं जानन्नहमरिन्दम । पृष्ठतोऽन्वगमं भर्तु: पादविश्लेषणाक्षम: ॥ ५ ॥
tathāpi tad-abhipretaṁ jānann aham arindama pṛṣṭhato ’nvagamaṁ bhartuḥ pāda-viśleṣaṇākṣamaḥ
SB 3.4.6
अद्राक्षमेकमासीनं विचिन्वन् दयितं पतिम् । श्रीनिकेतं सरस्वत्यां कृतकेतमकेतनम् ॥ ६ ॥
adrākṣam ekam āsīnaṁ vicinvan dayitaṁ patim śrī-niketaṁ sarasvatyāṁ kṛta-ketam aketanam
SB 3.4.7
श्यामावदातं विरजं प्रशान्तारुणलोचनम् । दोर्भिश्चतुर्भिर्विदितं पीतकौशाम्बरेण च ॥ ७ ॥
śyāmāvadātaṁ virajaṁ praśāntāruṇa-locanam dorbhiś caturbhir viditaṁ pīta-kauśāmbareṇa ca
SB 3.4.8
वाम ऊरावधिश्रित्य दक्षिणाङ्घ्रि सरोरुहम् । अपाश्रितार्भकाश्वत्थमकृशं त्यक्तपिप्पलम् ॥ ८ ॥
vāma ūrāv adhiśritya dakṣiṇāṅghri-saroruham apāśritārbhakāśvattham akṛśaṁ tyakta-pippalam
SB 3.4.9
तस्मिन्महाभागवतो द्वैपायनसुहृत्सखा । लोकाननुचरन् सिद्ध आससाद यदृच्छया ॥ ९ ॥
tasmin mahā-bhāgavato dvaipāyana-suhṛt-sakhā lokān anucaran siddha āsasāda yadṛcchayā
SB 3.4.10
तस्यानुरक्तस्य मुनेर्मुकुन्द: प्रमोदभावानतकन्धरस्य । आशृण्वतो मामनुरागहास- समीक्षया विश्रमयन्नुवाच ॥ १० ॥
tasyānuraktasya muner mukundaḥ pramoda-bhāvānata-kandharasya āśṛṇvato mām anurāga-hāsa- samīkṣayā viśramayann uvāca
SB 3.4.11
श्री भगवानुवाच वेदाहमन्तर्मनसीप्सितं ते ददामि यत्तद् दुरवापमन्यै: । सत्रे पुरा विश्वसृजां वसूनां मत्सिद्धिकामेन वसो त्वयेष्ट: ॥ ११ ॥
śrī-bhagavān uvāca vedāham antar manasīpsitaṁ te dadāmi yat tad duravāpam anyaiḥ satre purā viśva-sṛjāṁ vasūnāṁ mat-siddhi-kāmena vaso tvayeṣṭaḥ
SB 3.4.12
स एष साधो चरमो भवाना- मासादितस्ते मदनुग्रहो यत् । यन्मां नृलोकान् रह उत्सृजन्तं दिष्टया ददृश्वान् विशदानुवृत्त्या ॥ १२ ॥
sa eṣa sādho caramo bhavānām āsāditas te mad-anugraho yat yan māṁ nṛlokān raha utsṛjantaṁ diṣṭyā dadṛśvān viśadānuvṛttyā
SB 3.4.13
पुरा मया प्रोक्तमजाय नाभ्ये पद्मे निषण्णाय ममादिसर्गे । ज्ञानं परं मन्महिमावभासं यत्सूरयो भागवतं वदन्ति ॥ १३ ॥
purā mayā proktam ajāya nābhye padme niṣaṇṇāya mamādi-sarge jñānaṁ paraṁ man-mahimāvabhāsaṁ yat sūrayo bhāgavataṁ vadanti
SB 3.4.14
इत्यादृतोक्त: परमस्य पुंस: प्रतिक्षणानुग्रहभाजनोऽहम् । स्नेहोत्थरोमा स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चञ्छुच: प्राञ्जलिराबभाषे ॥ १४ ॥
ity ādṛtoktaḥ paramasya puṁsaḥ pratikṣaṇānugraha-bhājano ’ham snehottha-romā skhalitākṣaras taṁ muñcañ chucaḥ prāñjalir ābabhāṣe
SB 3.4.15
को न्वीश ते पादसरोजभाजां सुदुर्लभोऽर्थेषु चतुर्ष्वपीह । तथापि नाहं प्रवृणोमि भूमन् भवत्पदाम्भोजनिषेवणोत्सुक: ॥ १५ ॥
ko nv īśa te pāda-saroja-bhājāṁ sudurlabho ’rtheṣu caturṣv apīha tathāpi nāhaṁ pravṛṇomi bhūman bhavat-padāmbhoja-niṣevaṇotsukaḥ
SB 3.4.16
कर्माण्यनीहस्य भवोऽभवस्य ते दुर्गाश्रयोऽथारिभयात्पलायनम् । कालात्मनो यत्प्रमदायुताश्रम: स्वात्मन्रते: खिद्यति धीर्विदामिह ॥ १६ ॥
karmāṇy anīhasya bhavo ’bhavasya te durgāśrayo ’thāri-bhayāt palāyanam kālātmano yat pramadā-yutāśramaḥ svātman-rateḥ khidyati dhīr vidām iha
SB 3.4.17
मन्त्रेषु मां वा उपहूय यत्त्व- मकुण्ठिताखण्डसदात्मबोध: । पृच्छे: प्रभो मुग्ध इवाप्रमत्त- स्तन्नो मनो मोहयतीव देव ॥ १७ ॥
mantreṣu māṁ vā upahūya yat tvam akuṇṭhitākhaṇḍa-sadātma-bodhaḥ pṛccheḥ prabho mugdha ivāpramattas tan no mano mohayatīva deva
SB 3.4.18
ज्ञानं परं स्वात्मरह:प्रकाशं प्रोवाच कस्मै भगवान् समग्रम् । अपि क्षमं नो ग्रहणाय भर्त- र्वदाञ्जसा यद् वृजिनं तरेम ॥ १८ ॥
jñānaṁ paraṁ svātma-rahaḥ-prakāśaṁ provāca kasmai bhagavān samagram api kṣamaṁ no grahaṇāya bhartar vadāñjasā yad vṛjinaṁ tarema
SB 3.4.19
इत्यावेदितहार्दाय मह्यं स भगवान् पर: । आदिदेशारविन्दाक्ष आत्मन: परमां स्थितिम् ॥ १९ ॥
ity āvedita-hārdāya mahyaṁ sa bhagavān paraḥ ādideśāravindākṣa ātmanaḥ paramāṁ sthitim
SB 3.4.20
स एवमाराधितपादतीर्था- दधीततत्त्वात्मविबोधमार्ग: प्रणम्य पादौ परिवृत्य देव- मिहागतोऽहं विरहातुरात्मा ॥ २० ॥
sa evam ārādhita-pāda-tīrthād adhīta-tattvātma-vibodha-mārgaḥ praṇamya pādau parivṛtya devam ihāgato ’haṁ virahāturātmā
SB 3.4.21
सोऽहं तद्दर्शनाह्लादवियोगार्तियुत: प्रभो । गमिष्ये दयितं तस्य बदर्याश्रममण्डलम् ॥ २१ ॥
so ’haṁ tad-darśanāhlāda- viyogārti-yutaḥ prabho gamiṣye dayitaṁ tasya badaryāśrama-maṇḍalam
SB 3.4.22
यत्र नारायणो देवो नरश्च भगवानृषि: । मृदु तीव्रं तपो दीर्घं तेपाते लोकभावनौ ॥ २२ ॥
yatra nārāyaṇo devo naraś ca bhagavān ṛṣiḥ mṛdu tīvraṁ tapo dīrghaṁ tepāte loka-bhāvanau
SB 3.4.23
श्री शुक उवाच इत्युद्धवादुपाकर्ण्य सुहृदां दु:सहं वधम् । ज्ञानेनाशमयत्क्षत्ता शोकमुत्पतितं बुध: ॥ २३ ॥
śrī-śuka uvāca ity uddhavād upākarṇya suhṛdāṁ duḥsahaṁ vadham jñānenāśamayat kṣattā śokam utpatitaṁ budhaḥ
SB 3.4.24
स तं महाभागवतं व्रजन्तं कौरवर्षभ: । विश्रम्भादभ्यधत्तेदं मुख्यं कृष्णपरिग्रहे ॥ २४ ॥
sa taṁ mahā-bhāgavataṁ vrajantaṁ kauravarṣabhaḥ viśrambhād abhyadhattedaṁ mukhyaṁ kṛṣṇa-parigrahe
SB 3.4.25
विदुर उवाच ज्ञानं परं स्वात्मरह:प्रकाशं यदाह योगेश्वर ईश्वरस्ते । वक्तुं भवान्नोऽर्हति यद्धि विष्णो- र्भृत्या: स्वभृत्यार्थकृतश्चरन्ति ॥ २५ ॥
vidura uvāca jñānaṁ paraṁ svātma-rahaḥ-prakāśaṁ yad āha yogeśvara īśvaras te vaktuṁ bhavān no ’rhati yad dhi viṣṇor bhṛtyāḥ sva-bhṛtyārtha-kṛtaś caranti
SB 3.4.26
उद्धव उवाच ननु ते तत्त्वसंराध्य ऋषि: कौषारवोऽन्तिके । साक्षाद्भगवतादिष्टो मर्त्यलोकं जिहासता ॥ २६ ॥
uddhava uvāca nanu te tattva-saṁrādhya ṛṣiḥ kauṣāravo ’ntike sākṣād bhagavatādiṣṭo martya-lokaṁ jihāsatā
SB 3.4.27
श्री शुक उवाच इति सह विदुरेण विश्वमूर्ते- र्गुणकथया सुधयाप्लावितोरुताप: । क्षणमिव पुलिने यमस्वसुस्तां समुषित औपगविर्निशां ततोऽगात् ॥ २७ ॥
śrī-śuka uvāca iti saha vidureṇa viśva-mūrter guṇa-kathayā sudhayā plāvitoru-tāpaḥ kṣaṇam iva puline yamasvasus tāṁ samuṣita aupagavir niśāṁ tato ’gāt
SB 3.4.28
राजोवाच निधनमुपगतेषु वृष्णिभोजे- ष्वधिरथयूथपयूथपेषु मुख्य: । स तु कथमवशिष्ट उद्धवो यद्धरि- रपि तत्यज आकृतिं त्र्यधीश: ॥ २८ ॥
rājovāca nidhanam upagateṣu vṛṣṇi-bhojeṣv adhiratha-yūthapa-yūthapeṣu mukhyaḥ sa tu katham avaśiṣṭa uddhavo yad dharir api tatyaja ākṛtiṁ tryadhīśaḥ
SB 3.4.29
श्री शुक उवाच ब्रह्मशापापदेशेन कालेनामोघवाञ्छित: । संहृत्य स्वकुलं स्फीतं त्यक्ष्यन्देहमचिन्तयत् ॥ २९ ॥
śrī-śuka uvāca brahma-śāpāpadeśena kālenāmogha-vāñchitaḥ saṁhṛtya sva-kulaṁ sphītaṁ tyakṣyan deham acintayat
SB 3.4.30
अस्माल्लोकादुपरते मयि ज्ञानं मदाश्रयम् । अर्हत्युद्धव एवाद्धा सम्प्रत्यात्मवतां वर: ॥ ३० ॥
asmāl lokād uparate mayi jñānaṁ mad-āśrayam arhaty uddhava evāddhā sampraty ātmavatāṁ varaḥ
SB 3.4.31
नोद्धवोऽण्वपि मन्न्यूनो यद्गुणैर्नार्दित: प्रभु: । अतो मद्वयुनं लोकं ग्राहयन्निह तिष्ठतु ॥ ३१ ॥
noddhavo ’ṇv api man-nyūno yad guṇair nārditaḥ prabhuḥ ato mad-vayunaṁ lokaṁ grāhayann iha tiṣṭhatu
SB 3.4.32
एवं त्रिलोकगुरुणा सन्दिष्ट: शब्दयोनिना । बदर्याश्रममासाद्य हरिमीजे समाधिना ॥ ३२ ॥
evaṁ tri-loka-guruṇā sandiṣṭaḥ śabda-yoninā badaryāśramam āsādya harim īje samādhinā
SB 3.4.33
विदुरोऽप्युद्धवाच्छ्रुत्वा कृष्णस्य परमात्मन: । क्रीडयोपात्तदेहस्य कर्माणि श्लाघितानि च ॥ ३३ ॥
viduro ’py uddhavāc chrutvā kṛṣṇasya paramātmanaḥ krīḍayopātta-dehasya karmāṇi ślāghitāni ca
SB 3.4.34
देहन्यासं च तस्यैवं धीराणां धैर्यवर्धनम् । अन्येषां दुष्करतरं पशूनां विक्लवात्मनाम् ॥ ३४ ॥
deha-nyāsaṁ ca tasyaivaṁ dhīrāṇāṁ dhairya-vardhanam anyeṣāṁ duṣkarataraṁ paśūnāṁ viklavātmanām
SB 3.4.35
आत्मानं च कुरुश्रेष्ठ कृष्णेन मनसेक्षितम् । ध्यायन् गते भागवते रुरोद प्रेमविह्वल: ॥ ३५ ॥
ātmānaṁ ca kuru-śreṣṭha kṛṣṇena manasekṣitam dhyāyan gate bhāgavate ruroda prema-vihvalaḥ
SB 3.4.36
कालिन्द्या: कतिभि: सिद्ध अहोभिर्भरतर्षभ । प्रापद्यत स्व:सरितं यत्र मित्रासुतो मुनि: ॥ ३६ ॥
kālindyāḥ katibhiḥ siddha ahobhir bharatarṣabha prāpadyata svaḥ-saritaṁ yatra mitrā-suto muniḥ
Песнь 3, Глава 5
SB 3.5.1
श्री शुक उवाच द्वारि द्युनद्या ऋषभ: कुरूणां मैत्रेयमासीनमगाधबोधम् । क्षत्तोपसृत्याच्युतभावसिद्ध: पप्रच्छ सौशील्यगुणाभितृप्त: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca dvāri dyu-nadyā ṛṣabhaḥ kurūṇāṁ maitreyam āsīnam agādha-bodham kṣattopasṛtyācyuta-bhāva-siddhaḥ papraccha sauśīlya-guṇābhitṛptaḥ
SB 3.5.2
विदुर उवाच सुखाय कर्माणि करोति लोको न तै: सुखं वान्यदुपारमं वा । विन्देत भूयस्तत एव दु:खं यदत्र युक्तं भगवान् वदेन्न: ॥ २ ॥
vidura uvāca sukhāya karmāṇi karoti loko na taiḥ sukhaṁ vānyad-upāramaṁ vā vindeta bhūyas tata eva duḥkhaṁ yad atra yuktaṁ bhagavān vaden naḥ
SB 3.5.3
जनस्य कृष्णाद्विमुखस्य दैवा- दधर्मशीलस्य सुदु:खितस्य । अनुग्रहायेह चरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य ॥ ३ ॥
janasya kṛṣṇād vimukhasya daivād adharma-śīlasya suduḥkhitasya anugrahāyeha caranti nūnaṁ bhūtāni bhavyāni janārdanasya
SB 3.5.4
तत्साधुवर्यादिश वर्त्म शं न: संराधितो भगवान् येन पुंसाम् । हृदि स्थितो यच्छति भक्तिपूते ज्ञानं सतत्त्वाधिगमं पुराणम् ॥ ४ ॥
tat sādhu-varyādiśa vartma śaṁ naḥ saṁrādhito bhagavān yena puṁsām hṛdi sthito yacchati bhakti-pūte jñānaṁ sa-tattvādhigamaṁ purāṇam
SB 3.5.5
करोति कर्माणि कृतावतारो यान्यात्मतन्त्रो भगवांस्त्र्यधीश: । यथा ससर्जाग्र इदं निरीह: संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते ॥ ५ ॥
karoti karmāṇi kṛtāvatāro yāny ātma-tantro bhagavāṁs tryadhīśaḥ yathā sasarjāgra idaṁ nirīhaḥ saṁsthāpya vṛttiṁ jagato vidhatte
SB 3.5.6
यथा पुन: स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्तवृत्ति: । योगेश्वराधीश्वर एक एत- दनुप्रविष्टो बहुधा यथासीत् ॥ ६ ॥
yathā punaḥ sve kha idaṁ niveśya śete guhāyāṁ sa nivṛtta-vṛttiḥ yogeśvarādhīśvara eka etad anupraviṣṭo bahudhā yathāsīt
SB 3.5.7
क्रीडन् विधत्ते द्विजगोसुराणां क्षेमाय कर्माण्यवतारभेदै: । मनो न तृप्यत्यपि शृण्वतां न: सुश्लोकमौलेश्चरितामृतानि ॥ ७ ॥
krīḍan vidhatte dvija-go-surāṇāṁ kṣemāya karmāṇy avatāra-bhedaiḥ mano na tṛpyaty api śṛṇvatāṁ naḥ suśloka-mauleś caritāmṛtāni
SB 3.5.8
यैस्तत्त्वभेदैरधिलोकनाथो लोकानलोकान् सह लोकपालान् । अचीक्लृपद्यत्र हि सर्वसत्त्व- निकायभेदोऽधिकृत: प्रतीत: ॥ ८ ॥
yais tattva-bhedair adhiloka-nātho lokān alokān saha lokapālān acīkḷpad yatra hi sarva-sattva- nikāya-bhedo ’dhikṛtaḥ pratītaḥ
SB 3.5.9
येन प्रजानामुत आत्मकर्म- रूपाभिधानां य भिदां व्यधत्त । नारायणो विश्वसृगात्मयोनि- रेतच्च नो वर्णय विप्रवर्य ॥ ९ ॥
yena prajānām uta ātma-karma- rūpābhidhānāṁ ca bhidāṁ vyadhatta nārāyaṇo viśvasṛg ātma-yonir etac ca no varṇaya vipra-varya
SB 3.5.10
परावरेषां भगवन् व्रतानि श्रुतानि मे व्यासमुखादभीक्ष्णम् । अतृप्नुम क्षुल्लसुखावहानां तेषामृते कृष्णकथामृतौघात् ॥ १० ॥
parāvareṣāṁ bhagavan vratāni śrutāni me vyāsa-mukhād abhīkṣṇam atṛpnuma kṣulla-sukhāvahānāṁ teṣām ṛte kṛṣṇa-kathāmṛtaughāt
SB 3.5.11
कस्तृप्नुयात्तीर्थपदोऽभिधानात् सत्रेषु व: सूरिभिरीड्यमानात् । य: कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां गेहरतिं छिनत्ति ॥ ११ ॥
kas tṛpnuyāt tīrtha-pado ’bhidhānāt satreṣu vaḥ sūribhir īḍyamānāt yaḥ karṇa-nāḍīṁ puruṣasya yāto bhava-pradāṁ geha-ratiṁ chinatti
SB 3.5.12
मुनिर्विवक्षुर्भगवद्गुणानां सखापि ते भारतमाह कृष्ण: । यस्मिन्नृणां ग्राम्यसुखानुवादै- र्मतिर्गृहीता नु हरे: कथायाम् ॥ १२ ॥
munir vivakṣur bhagavad-guṇānāṁ sakhāpi te bhāratam āha kṛṣṇaḥ yasmin nṛṇāṁ grāmya-sukhānuvādair matir gṛhītā nu hareḥ kathāyām
SB 3.5.13
सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिमन्यत्र करोति पुंस: । हरे: पदानुस्मृतिनिर्वृतस्य समस्तदु:खाप्ययमाशु धत्ते ॥ १३ ॥
sā śraddadhānasya vivardhamānā viraktim anyatra karoti puṁsaḥ hareḥ padānusmṛti-nirvṛtasya samasta-duḥkhāpyayam āśu dhatte
SB 3.5.14
ताञ्छोच्यशोच्यानविदोऽनुशोचे हरे: कथायां विमुखानघेन । क्षिणोति देवोऽनिमिषस्तु येषा- मायुर्वृथावादगतिस्मृतीनाम् ॥ १४ ॥
tāñ chocya-śocyān avido ’nuśoce hareḥ kathāyāṁ vimukhān aghena kṣiṇoti devo ’nimiṣas tu yeṣām āyur vṛthā-vāda-gati-smṛtīnām
SB 3.5.15
तदस्य कौषारव शर्मदातु- र्हरे: कथामेव कथासु सारम् । उद्धृत्य पुष्पेभ्य इवार्तबन्धो शिवाय न: कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ १५ ॥
tad asya kauṣārava śarma-dātur hareḥ kathām eva kathāsu sāram uddhṛtya puṣpebhya ivārta-bandho śivāya naḥ kīrtaya tīrtha-kīrteḥ
SB 3.5.16
स विश्वजन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतार: प्रगृहीतशक्ति: । चकार कर्माण्यतिपूरुषाणि यानीश्वर: कीर्तय तानि मह्यम् ॥ १६ ॥
sa viśva-janma-sthiti-saṁyamārthe kṛtāvatāraḥ pragṛhīta-śaktiḥ cakāra karmāṇy atipūruṣāṇi yānīśvaraḥ kīrtaya tāni mahyam
SB 3.5.17
श्री शुक उवाच स एवं भगवान् पृष्ट: क्षत्त्रा कौषारवो मुनि: । पुंसां नि:श्रेयसार्थेन तमाह बहुमानयन् ॥ १७ ॥
śrī-śuka uvāca sa evaṁ bhagavān pṛṣṭaḥ kṣattrā kauṣāravo muniḥ puṁsāṁ niḥśreyasārthena tam āha bahu-mānayan
SB 3.5.18
मैत्रेय उवाच साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान् साध्वनुगृह्णता । कीर्तिं वितन्वता लोके आत्मनोऽधोक्षजात्मन: ॥ १८ ॥
maitreya uvāca sādhu pṛṣṭaṁ tvayā sādho lokān sādhv anugṛhṇatā kīrtiṁ vitanvatā loke ātmano ’dhokṣajātmanaḥ
SB 3.5.19
नैतच्चित्रं त्वयि क्षत्तर्बादरायणवीर्यजे । गृहीतोऽनन्यभावेन यत्त्वया हरिरीश्वर: ॥ १९ ॥
naitac citraṁ tvayi kṣattar bādarāyaṇa-vīryaje gṛhīto ’nanya-bhāvena yat tvayā harir īśvaraḥ
SB 3.5.20
माण्डव्यशापाद्भगवान् प्रजासंयमनो यम: । भ्रातु: क्षेत्रे भुजिष्यायां जात: सत्यवतीसुतात् ॥ २० ॥
māṇḍavya-śāpād bhagavān prajā-saṁyamano yamaḥ bhrātuḥ kṣetre bhujiṣyāyāṁ jātaḥ satyavatī-sutāt
SB 3.5.21
भवान् भगवतो नित्यं सम्मत: सानुगस्य ह । यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिशद्भगवान् व्रजन् ॥ २१ ॥
bhavān bhagavato nityaṁ sammataḥ sānugasya ha yasya jñānopadeśāya mādiśad bhagavān vrajan
SB 3.5.22
अथ ते भगवल्लीला योगमायोरुबृंहिता: । विश्वस्थित्युद्भवान्तार्था वर्णयाम्यनुपूर्वश: ॥ २२ ॥
atha te bhagaval-līlā yoga-māyorubṛṁhitāḥ viśva-sthity-udbhavāntārthā varṇayāmy anupūrvaśaḥ
SB 3.5.23
भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभु: । आत्मेच्छानुगतावात्मा नानामत्युपलक्षण: ॥ २३ ॥
bhagavān eka āsedam agra ātmātmanāṁ vibhuḥ ātmecchānugatāv ātmā nānā-maty-upalakṣaṇaḥ
SB 3.5.24
स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् दृश्यमेकराट् । मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तदृक् ॥ २४ ॥
sa vā eṣa tadā draṣṭā nāpaśyad dṛśyam ekarāṭ mene ’santam ivātmānaṁ supta-śaktir asupta-dṛk
SB 3.5.25
सा वा एतस्य संद्रष्टु: शक्ति: सदसदात्मिका । माया नाम महाभाग ययेदं निर्ममे विभु: ॥ २५ ॥
sā vā etasya saṁdraṣṭuḥ śaktiḥ sad-asad-ātmikā māyā nāma mahā-bhāga yayedaṁ nirmame vibhuḥ
SB 3.5.26
कालवृत्त्या तु मायायां गुणमय्यामधोक्षज: । पुरुषेणात्मभूतेन वीर्यमाधत्त वीर्यवान् ॥ २६ ॥
kāla-vṛttyā tu māyāyāṁ guṇa-mayyām adhokṣajaḥ puruṣeṇātma-bhūtena vīryam ādhatta vīryavān
SB 3.5.27
ततोऽभवन् महत्तत्त्वमव्यक्तात्कालचोदितात् । विज्ञानात्मात्मदेहस्थं विश्वं व्यञ्जंस्तमोनुद: ॥ २७ ॥
tato ’bhavan mahat-tattvam avyaktāt kāla-coditāt vijñānātmātma-deha-sthaṁ viśvaṁ vyañjaṁs tamo-nudaḥ
SB 3.5.28
सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचर: । आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ २८ ॥
so ’py aṁśa-guṇa-kālātmā bhagavad-dṛṣṭi-gocaraḥ ātmānaṁ vyakarod ātmā viśvasyāsya sisṛkṣayā
SB 3.5.29
महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत । कार्यकारणकर्त्रात्मा भूतेन्द्रियमनोमय: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ २९ ॥
mahat-tattvād vikurvāṇād ahaṁ-tattvaṁ vyajāyata kārya-kāraṇa-kartrātmā bhūtendriya-mano-mayaḥ vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṁ tridhā
SB 3.5.30
अहंतत्त्वाद्विकुर्वाणान्मनो वैकारिकादभूत् । वैकारिकाश्च ये देवा अर्थाभिव्यञ्जनं यत: ॥ ३० ॥
ahaṁ-tattvād vikurvāṇān mano vaikārikād abhūt vaikārikāś ca ye devā arthābhivyañjanaṁ yataḥ
SB 3.5.31
तैजसानीन्द्रियाण्येव ज्ञानकर्ममयानि च ॥ ३१ ॥
taijasānīndriyāṇy eva jñāna-karma-mayāni ca
SB 3.5.32
तामसो भूतसूक्ष्मादिर्यत: खं लिङ्गमात्मन: ॥ ३२ ॥
tāmaso bhūta-sūkṣmādir yataḥ khaṁ liṅgam ātmanaḥ
SB 3.5.33
कालमायांशयोगेन भगवद्वीक्षितं नभ: । नभसोऽनुसृतं स्पर्शं विकुर्वन्निर्ममेऽनिलम् ॥ ३३ ॥
kāla-māyāṁśa-yogena bhagavad-vīkṣitaṁ nabhaḥ nabhaso ’nusṛtaṁ sparśaṁ vikurvan nirmame ’nilam
SB 3.5.34
अनिलोऽपि विकुर्वाणो नभसोरुबलान्वित: । ससर्ज रूपतन्मात्रं ज्योतिर्लोकस्य लोचनम् ॥ ३४ ॥
anilo ’pi vikurvāṇo nabhasoru-balānvitaḥ sasarja rūpa-tanmātraṁ jyotir lokasya locanam
SB 3.5.35
अनिलेनान्वितं ज्योतिर्विकुर्वत्परवीक्षितम् । आधत्ताम्भो रसमयं कालमायांशयोगत: ॥ ३५ ॥
anilenānvitaṁ jyotir vikurvat paravīkṣitam ādhattāmbho rasa-mayaṁ kāla-māyāṁśa-yogataḥ
SB 3.5.36
ज्योतिषाम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वद्ब्रह्मवीक्षितम् । महीं गन्धगुणामाधात्कालमायांशयोगत: ॥ ३६ ॥
jyotiṣāmbho ’nusaṁsṛṣṭaṁ vikurvad brahma-vīkṣitam mahīṁ gandha-guṇām ādhāt kāla-māyāṁśa-yogataḥ
SB 3.5.37
भूतानां नभ आदीनां यद्यद्भव्यावरावरम् । तेषां परानुसंसर्गाद्यथासंख्यं गुणान् विदु: ॥ ३७ ॥
bhūtānāṁ nabha-ādīnāṁ yad yad bhavyāvarāvaram teṣāṁ parānusaṁsargād yathā saṅkhyaṁ guṇān viduḥ
SB 3.5.38
एते देवा: कला विष्णो: कालमायांशलिङ्गिन: । नानात्वात्स्वक्रियानीशा: प्रोचु: प्राञ्जलयो विभुम् ॥ ३८ ॥
ete devāḥ kalā viṣṇoḥ kāla-māyāṁśa-liṅginaḥ nānātvāt sva-kriyānīśāḥ procuḥ prāñjalayo vibhum
SB 3.5.39
देवा ऊचु: नमाम ते देव पदारविन्दं प्रपन्नतापोपशमातपत्रम् । यन्मूलकेता यतयोऽञ्जसोरु- संसारदु:खं बहिरुत्क्षिपन्ति ॥ ३९ ॥
devā ūcuḥ namāma te deva padāravindaṁ prapanna-tāpopaśamātapatram yan-mūla-ketā yatayo ’ñjasoru- saṁsāra-duḥkhaṁ bahir utkṣipanti
SB 3.5.40
धातर्यदस्मिन् भव ईश जीवा- स्तापत्रयेणाभिहता न शर्म । आत्मन्लभन्ते भगवंस्तवाङ्घ्रि- च्छायां सविद्यामत आश्रयेम ॥ ४० ॥
dhātar yad asmin bhava īśa jīvās tāpa-trayeṇābhihatā na śarma ātman labhante bhagavaṁs tavāṅghri- cchāyāṁ sa-vidyām ata āśrayema
SB 3.5.41
मार्गन्ति यत्ते मुखपद्मनीडै- श्छन्द:सुपर्णैऋर्षयो विविक्ते । यस्याघमर्षोदसरिद्वराया: पदं पदं तीर्थपद: प्रपन्ना: ॥ ४१ ॥
mārganti yat te mukha-padma-nīḍaiś chandaḥ-suparṇair ṛṣayo vivikte yasyāgha-marṣoda-sarid-varāyāḥ padaṁ padaṁ tīrtha-padaḥ prapannāḥ
SB 3.5.42
यच्छ्रद्धया श्रुतवत्या य भक्त्या संमृज्यमाने हृदयेऽवधाय । ज्ञानेन वैराग्यबलेन धीरा व्रजेम तत्तेऽङ्घ्रिसरोजपीठम् ॥ ४२ ॥
yac chraddhayā śrutavatyā ca bhaktyā sammṛjyamāne hṛdaye ’vadhāya jñānena vairāgya-balena dhīrā vrajema tat te ’ṅghri-saroja-pīṭham
SB 3.5.43
विश्वस्य जन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारस्य पदाम्बुजं ते । व्रजेम सर्वे शरणं यदीश स्मृतं प्रयच्छत्यभयं स्वपुंसाम् ॥ ४३ ॥
viśvasya janma-sthiti-saṁyamārthe kṛtāvatārasya padāmbujaṁ te vrajema sarve śaraṇaṁ yad īśa smṛtaṁ prayacchaty abhayaṁ sva-puṁsām
SB 3.5.44
यत्सानुबन्धेऽसति देहगेहे ममाहमित्यूढदुराग्रहाणाम् । पुंसां सुदूरं वसतोऽपि पुर्यां भजेम तत्ते भगवन् पदाब्जम् ॥ ४४ ॥
yat sānubandhe ’sati deha-gehe mamāham ity ūḍha-durāgrahāṇām puṁsāṁ sudūraṁ vasato ’pi puryāṁ bhajema tat te bhagavan padābjam
SB 3.5.45
तान् वै ह्यसद्वृत्तिभिरक्षिभिर्ये पराहृतान्तर्मनस: परेश । अथो न पश्यन्त्युरुगाय नूनं ये ते पदन्यासविलासलक्ष्या: ॥ ४५ ॥
tān vai hy asad-vṛttibhir akṣibhir ye parāhṛtāntar-manasaḥ pareśa atho na paśyanty urugāya nūnaṁ ye te padanyāsa-vilāsa-lakṣyāḥ
SB 3.5.46
पानेन ते देव कथासुधाया: प्रवृद्धभक्त्या विशदाशया ये । वैराग्यसारं प्रतिलभ्य बोधं यथाञ्जसान्वीयुरकुण्ठधिष्ण्यम् ॥ ४६ ॥
pānena te deva kathā-sudhāyāḥ pravṛddha-bhaktyā viśadāśayā ye vairāgya-sāraṁ pratilabhya bodhaṁ yathāñjasānvīyur akuṇṭha-dhiṣṇyam
SB 3.5.47
तथापरे चात्मसमाधियोग- बलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् । त्वामेव धीरा: पुरुषं विशन्ति तेषां श्रम: स्यान्न तु सेवया ते ॥ ४७ ॥
tathāpare cātma-samādhi-yoga- balena jitvā prakṛtiṁ baliṣṭhām tvām eva dhīrāḥ puruṣaṁ viśanti teṣāṁ śramaḥ syān na tu sevayā te
SB 3.5.48
तत्ते वयं लोकसिसृक्षयाद्य त्वयानुसृष्टास्त्रिभिरात्मभि: स्म । सर्वे वियुक्ता: स्वविहारतन्त्रं न शक्नुमस्तत्प्रतिहर्तवे ते ॥ ४८ ॥
tat te vayaṁ loka-sisṛkṣayādya tvayānusṛṣṭās tribhir ātmabhiḥ sma sarve viyuktāḥ sva-vihāra-tantraṁ na śaknumas tat pratihartave te
SB 3.5.49
यावद्बलिं तेऽज हराम काले यथा वयं चान्नमदाम यत्र । यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तोऽन्नमदन्त्यनूहा: ॥ ४९ ॥
yāvad baliṁ te ’ja harāma kāle yathā vayaṁ cānnam adāma yatra yathobhayeṣāṁ ta ime hi lokā baliṁ haranto ’nnam adanty anūhāḥ
SB 3.5.50
त्वं न: सुराणामसि सान्वयानां कूटस्थ आद्य: पुरुष: पुराण: । त्वं देव शक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविमादधेऽज: ॥ ५० ॥
tvaṁ naḥ surāṇām asi sānvayānāṁ kūṭa-stha ādyaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ tvaṁ deva śaktyāṁ guṇa-karma-yonau retas tv ajāyāṁ kavim ādadhe ’jaḥ
SB 3.5.51
ततो वयं मत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते । त्वं न: स्वचक्षु: परिदेहि शक्त्या देव क्रियार्थे यदनुग्रहाणाम् ॥ ५१ ॥
tato vayaṁ mat-pramukhā yad-arthe babhūvimātman karavāma kiṁ te tvaṁ naḥ sva-cakṣuḥ paridehi śaktyā deva kriyārthe yad-anugrahāṇām
Песнь 3, Глава 6
SB 3.6.1
ऋषिरुवाच इति तासां स्वशक्तीनां सतीनामसमेत्य स: । प्रसुप्तलोकतन्त्राणां निशाम्य गतिमीश्वर: ॥ १ ॥
ṛṣir uvāca iti tāsāṁ sva-śaktīnāṁ satīnām asametya saḥ prasupta-loka-tantrāṇāṁ niśāmya gatim īśvaraḥ
SB 3.6.2
कालसंज्ञां तदा देवीं बिभ्रच्छक्तिमुरुक्रम: । त्रयोविंशतितत्त्वानां गणं युगपदाविशत् ॥ २ ॥
kāla-sañjñāṁ tadā devīṁ bibhrac-chaktim urukramaḥ trayoviṁśati tattvānāṁ gaṇaṁ yugapad āviśat
SB 3.6.3
सोऽनुप्रविष्टो भगवांश्चेष्टारूपेण तं गणम् । भिन्नं संयोजयमास सुप्तं कर्म प्रबोधयन् ॥ ३ ॥
so ’nupraviṣṭo bhagavāṁś ceṣṭārūpeṇa taṁ gaṇam bhinnaṁ saṁyojayām āsa suptaṁ karma prabodhayan
SB 3.6.4
प्रबुद्धकर्मा दैवेन त्रयोविंशतिको गण: । प्रेरितोऽजनयत्स्वाभिर्मात्राभिरधिपूरुषम् ॥ ४ ॥
prabuddha-karmā daivena trayoviṁśatiko gaṇaḥ prerito ’janayat svābhir mātrābhir adhipūruṣam
SB 3.6.5
परेण विशता स्वस्मिन्मात्रया विश्वसृग्गण: । चुक्षोभान्योन्यमासाद्य यस्मिन्लोकाश्चराचरा: ॥ ५ ॥
pareṇa viśatā svasmin mātrayā viśva-sṛg-gaṇaḥ cukṣobhānyonyam āsādya yasmin lokāś carācarāḥ
SB 3.6.6
हिरण्मय: स पुरुष: सहस्रपरिवत्सरान् । आण्डकोश उवासाप्सु सर्वसत्त्वोपबृंहित: ॥ ६ ॥
hiraṇmayaḥ sa puruṣaḥ sahasra-parivatsarān āṇḍa-kośa uvāsāpsu sarva-sattvopabṛṁhitaḥ
SB 3.6.7
स वै विश्वसृजां गर्भो देवकर्मात्मशक्तिमान् । विबभाजात्मनात्मानमेकधा दशधा त्रिधा ॥ ७ ॥
sa vai viśva-sṛjāṁ garbho deva-karmātma-śaktimān vibabhājātmanātmānam ekadhā daśadhā tridhā
SB 3.6.8
एष ह्यशेषसत्त्वानामात्मांश: परमात्मन: । आद्योऽवतारो यत्रासौ भूतग्रामो विभाव्यते ॥ ८ ॥
eṣa hy aśeṣa-sattvānām ātmāṁśaḥ paramātmanaḥ ādyo ’vatāro yatrāsau bhūta-grāmo vibhāvyate
SB 3.6.9
साध्यात्म: साधिदैवश्च साधिभूत इति त्रिधा । विराट् प्राणो दशविध एकधा हृदयेन च ॥ ९ ॥
sādhyātmaḥ sādhidaivaś ca sādhibhūta iti tridhā virāṭ prāṇo daśa-vidha ekadhā hṛdayena ca
SB 3.6.10
स्मरन् विश्वसृजामीशो विज्ञापितमधोक्षज: । विराजमतपत्स्वेन तेजसैषां विवृत्तये ॥ १० ॥
smaran viśva-sṛjām īśo vijñāpitam adhokṣajaḥ virājam atapat svena tejasaiṣāṁ vivṛttaye
SB 3.6.11
अथ तस्याभितप्तस्य कतिधायतनानि ह । निरभिद्यन्त देवानां तानि मे गदत: शृणु ॥ ११ ॥
atha tasyābhitaptasya katidhāyatanāni ha nirabhidyanta devānāṁ tāni me gadataḥ śṛṇu
SB 3.6.12
तस्याग्निरास्यं निर्भिन्नं लोकपालोऽविशत्पदम् । वाचा स्वांशेन वक्तव्यं ययासौ प्रतिपद्यते ॥ १२ ॥
tasyāgnir āsyaṁ nirbhinnaṁ loka-pālo ’viśat padam vācā svāṁśena vaktavyaṁ yayāsau pratipadyate
SB 3.6.13
निर्भिन्नं तालु वरुणो लोकपालोऽविशद्धरे: । जिह्वयांशेन च रसं ययासौ प्रतिपद्यते ॥ १३ ॥
nirbhinnaṁ tālu varuṇo loka-pālo ’viśad dhareḥ jihvayāṁśena ca rasaṁ yayāsau pratipadyate
SB 3.6.14
निर्भिन्ने अश्विनौ नासे विष्णोराविशतां पदम् । घ्राणेनांशेन गन्धस्य प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ॥ १४ ॥
nirbhinne aśvinau nāse viṣṇor āviśatāṁ padam ghrāṇenāṁśena gandhasya pratipattir yato bhavet
SB 3.6.15
निर्भिन्ने अक्षिणी त्वष्टा लोकपालोऽविशद्विभो: । चक्षुषांशेन रूपाणां प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ॥ १५ ॥
nirbhinne akṣiṇī tvaṣṭā loka-pālo ’viśad vibhoḥ cakṣuṣāṁśena rūpāṇāṁ pratipattir yato bhavet
SB 3.6.16
निर्भिन्नान्यस्य चर्माणि लोकपालोऽनिलोऽविशत् । प्राणेनांशेन संस्पर्शं येनासौ प्रतिपद्यते ॥ १६ ॥
nirbhinnāny asya carmāṇi loka-pālo ’nilo ’viśat prāṇenāṁśena saṁsparśaṁ yenāsau pratipadyate
SB 3.6.17
कर्णावस्य विनिर्भिन्नौ धिष्ण्यं स्वं विविशुर्दिश: । श्रोत्रेणांशेन शब्दस्य सिद्धिं येन प्रपद्यते ॥ १७ ॥
karṇāv asya vinirbhinnau dhiṣṇyaṁ svaṁ viviśur diśaḥ śrotreṇāṁśena śabdasya siddhiṁ yena prapadyate
SB 3.6.18
त्वचमस्य विनिर्भिन्नां विविशुर्धिष्ण्यमोषधी: । अंशेन रोमभि: कण्डूं यैरसौ प्रतिपद्यते ॥ १८ ॥
tvacam asya vinirbhinnāṁ viviśur dhiṣṇyam oṣadhīḥ aṁśena romabhiḥ kaṇḍūṁ yair asau pratipadyate
SB 3.6.19
मेढ्रं तस्य विनिर्भिन्नं स्वधिष्ण्यं क उपाविशत् । रेतसांशेन येनासावानन्दं प्रतिपद्यते ॥ १९ ॥
meḍhraṁ tasya vinirbhinnaṁ sva-dhiṣṇyaṁ ka upāviśat retasāṁśena yenāsāv ānandaṁ pratipadyate
SB 3.6.20
गुदं पुंसो विनिर्भिन्नं मित्रो लोकेश आविशत् । पायुनांशेन येनासौ विसर्गं प्रतिपद्यते ॥ २० ॥
gudaṁ puṁso vinirbhinnaṁ mitro lokeśa āviśat pāyunāṁśena yenāsau visargaṁ pratipadyate
SB 3.6.21
हस्तावस्य विनिर्भिन्नाविन्द्र: स्वर्पतिराविशत् । वार्तयांशेन पुरुषो यया वृत्तिं प्रपद्यते ॥ २१ ॥
hastāv asya vinirbhinnāv indraḥ svar-patir āviśat vārtayāṁśena puruṣo yayā vṛttiṁ prapadyate
SB 3.6.22
पादावस्य विनिर्भिन्नौ लोकेशो विष्णुराविशत् । गत्या स्वांशेन पुरुषो यया प्राप्यं प्रपद्यते ॥ २२ ॥
pādāv asya vinirbhinnau lokeśo viṣṇur āviśat gatyā svāṁśena puruṣo yayā prāpyaṁ prapadyate
SB 3.6.23
बुद्धिं चास्य विनिर्भिन्नां वागीशो धिष्ण्यमाविशत् । बोधेनांशेन बोद्धव्यम् प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ॥ २३ ॥
buddhiṁ cāsya vinirbhinnāṁ vāg-īśo dhiṣṇyam āviśat bodhenāṁśena boddhavyam pratipattir yato bhavet
SB 3.6.24
हृदयं चास्य निर्भिन्नं चन्द्रमा धिष्ण्यमाविशत् । मनसांशेन येनासौ विक्रियां प्रतिपद्यते ॥ २४ ॥
hṛdayaṁ cāsya nirbhinnaṁ candramā dhiṣṇyam āviśat manasāṁśena yenāsau vikriyāṁ pratipadyate
SB 3.6.25
आत्मानं चास्य निर्भिन्नमभिमानोऽविशत्पदम् । कर्मणांशेन येनासौ कर्तव्यं प्रतिपद्यते ॥ २५ ॥
ātmānaṁ cāsya nirbhinnam abhimāno ’viśat padam karmaṇāṁśena yenāsau kartavyaṁ pratipadyate
SB 3.6.26
सत्त्वं चास्य विनिर्भिन्नं महान्धिष्ण्यमुपाविशत् । चित्तेनांशेन येनासौ विज्ञानं प्रतिपद्यते ॥ २६ ॥
sattvaṁ cāsya vinirbhinnaṁ mahān dhiṣṇyam upāviśat cittenāṁśena yenāsau vijñānaṁ pratipadyate
SB 3.6.27
शीर्ष्णोऽस्य द्यौर्धरा पद्भ्यां खं नाभेरुदपद्यत । गुणानां वृत्तयो येषु प्रतीयन्ते सुरादय: ॥ २७ ॥
śīrṣṇo ’sya dyaur dharā padbhyāṁ khaṁ nābher udapadyata guṇānāṁ vṛttayo yeṣu pratīyante surādayaḥ
SB 3.6.28
आत्यन्तिकेन सत्त्वेन दिवं देवा: प्रपेदिरे । धरां रज:स्वभावेन पणयो ये च ताननु ॥ २८ ॥
ātyantikena sattvena divaṁ devāḥ prapedire dharāṁ rajaḥ-svabhāvena paṇayo ye ca tān anu
SB 3.6.29
तार्तीयेन स्वभावेन भगवन्नाभिमाश्रिता: । उभयोरन्तरं व्योम ये रुद्रपार्षदां गणा: ॥ २९ ॥
tārtīyena svabhāvena bhagavan-nābhim āśritāḥ ubhayor antaraṁ vyoma ye rudra-pārṣadāṁ gaṇāḥ
SB 3.6.30
मुखतोऽवर्तत ब्रह्म पुरुषस्य कुरूद्वह । यस्तून्मुखत्वाद्वर्णानां मुख्योऽभूद्ब्राह्मणो गुरु: ॥ ३० ॥
mukhato ’vartata brahma puruṣasya kurūdvaha yas tūnmukhatvād varṇānāṁ mukhyo ’bhūd brāhmaṇo guruḥ
SB 3.6.31
बाहुभ्योऽवर्तत क्षत्रं क्षत्रियस्तदनुव्रत: । यो जातस्त्रायते वर्णान् पौरुष: कण्टकक्षतात् ॥ ३१ ॥
bāhubhyo ’vartata kṣatraṁ kṣatriyas tad anuvrataḥ yo jātas trāyate varṇān pauruṣaḥ kaṇṭaka-kṣatāt
SB 3.6.32
विशोऽवर्तन्त तस्योर्वोर्लोकवृत्तिकरीर्विभो: । वैश्यस्तदुद्भवो वार्तां नृणां य: समवर्तयत् ॥ ३२ ॥
viśo ’vartanta tasyorvor loka-vṛttikarīr vibhoḥ vaiśyas tad-udbhavo vārtāṁ nṛṇāṁ yaḥ samavartayat
SB 3.6.33
पद्भ्यां भगवतो जज्ञे शुश्रूषा धर्मसिद्धये । तस्यां जात: पुरा शूद्रो यद्वृत्त्या तुष्यते हरि: ॥ ३३ ॥
padbhyāṁ bhagavato jajñe śuśrūṣā dharma-siddhaye tasyāṁ jātaḥ purā śūdro yad-vṛttyā tuṣyate hariḥ
SB 3.6.34
एते वर्णा: स्वधर्मेण यजन्ति स्वगुरुं हरिम् । श्रद्धयात्मविशुद्ध्यर्थं यज्जाता: सह वृत्तिभि: ॥ ३४ ॥
ete varṇāḥ sva-dharmeṇa yajanti sva-guruṁ harim śraddhayātma-viśuddhy-arthaṁ yaj-jātāḥ saha vṛttibhiḥ
SB 3.6.35
एतत्क्षत्तर्भगवतो दैवकर्मात्मरूपिण: । क: श्रद्दध्यादुपाकर्तुं योगमायाबलोदयम् ॥ ३५ ॥
etat kṣattar bhagavato daiva-karmātma-rūpiṇaḥ kaḥ śraddadhyād upākartuṁ yoga-māyā-balodayam
SB 3.6.36
तथापि कीर्तयाम्यङ्ग यथामति यथाश्रुतम् । कीर्तिं हरे: स्वां सत्कर्तुं गिरमन्याभिधासतीम् ॥ ३६ ॥
tathāpi kīrtayāmy aṅga yathā-mati yathā-śrutam kīrtiṁ hareḥ svāṁ sat-kartuṁ giram anyābhidhāsatīm
SB 3.6.37
एकान्तलाभं वचसो नु पुंसां सुश्लोकमौलेर्गुणवादमाहु: । श्रुतेश्च विद्वद्भिरुपाकृतायां कथासुधायामुपसम्प्रयोगम् ॥ ३७ ॥
ekānta-lābhaṁ vacaso nu puṁsāṁ suśloka-mauler guṇa-vādam āhuḥ śruteś ca vidvadbhir upākṛtāyāṁ kathā-sudhāyām upasamprayogam
SB 3.6.38
आत्मनोऽवसितो वत्स महिमा कविनादिना । संवत्सरसहस्रान्ते धिया योगविपक्कया ॥ ३८ ॥
ātmano ’vasito vatsa mahimā kavinādinā saṁvatsara-sahasrānte dhiyā yoga-vipakkayā
SB 3.6.39
अतो भगवतो माया मायिनामपि मोहिनी । यत्स्वयं चात्मवर्त्मात्मा न वेद किमुतापरे ॥ ३९ ॥
ato bhagavato māyā māyinām api mohinī yat svayaṁ cātma-vartmātmā na veda kim utāpare
SB 3.6.40
यतोऽप्राप्य न्यवर्तन्त वाचश्च मनसा सह । अहं चान्य इमे देवास्तस्मै भगवते नम: ॥ ४० ॥
yato ’prāpya nyavartanta vācaś ca manasā saha ahaṁ cānya ime devās tasmai bhagavate namaḥ
Песнь 3, Глава 7
SB 3.7.1
श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुतो बुध: । प्रीणयन्निव भारत्या विदुर: प्रत्यभाषत ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ bruvāṇaṁ maitreyaṁ dvaipāyana-suto budhaḥ prīṇayann iva bhāratyā viduraḥ pratyabhāṣata
SB 3.7.2
विदुर उवाच ब्रह्मन् कथं भगवतश्चिन्मात्रस्याविकारिण: । लीलया चापि युज्येरन्निर्गुणस्य गुणा: क्रिया: ॥ २ ॥
vidura uvāca brahman kathaṁ bhagavataś cin-mātrasyāvikāriṇaḥ līlayā cāpi yujyeran nirguṇasya guṇāḥ kriyāḥ
SB 3.7.3
क्रीडायामुद्यमोऽर्भस्य कामश्चिक्रीडिषान्यत: । स्वतस्तृप्तस्य च कथं निवृत्तस्य सदान्यत: ॥ ३ ॥
krīḍāyām udyamo ’rbhasya kāmaś cikrīḍiṣānyataḥ svatas-tṛptasya ca kathaṁ nivṛttasya sadānyataḥ
SB 3.7.4
अस्राक्षीद्भगवान् विश्वं गुणमय्यात्ममायया । तया संस्थापयत्येतद्भूय: प्रत्यपिधास्यति ॥ ४ ॥
asrākṣīd bhagavān viśvaṁ guṇa-mayyātma-māyayā tayā saṁsthāpayaty etad bhūyaḥ pratyapidhāsyati
SB 3.7.5
देशत: कालतो योऽसाववस्थात: स्वतोऽन्यत: । अविलुप्तावबोधात्मा स युज्येताजया कथम् ॥ ५ ॥
deśataḥ kālato yo ’sāv avasthātaḥ svato ’nyataḥ aviluptāvabodhātmā sa yujyetājayā katham
SB 3.7.6
भगवानेक एवैष सर्वक्षेत्रेष्ववस्थित: । अमुष्य दुर्भगत्वं वा क्लेशो वा कर्मभि: कुत: ॥ ६ ॥
bhagavān eka evaiṣa sarva-kṣetreṣv avasthitaḥ amuṣya durbhagatvaṁ vā kleśo vā karmabhiḥ kutaḥ
SB 3.7.7
एतस्मिन्मे मनो विद्वन् खिद्यतेऽज्ञानसङ्कटे । तन्न: पराणुद विभो कश्मलं मानसं महत् ॥ ७ ॥
etasmin me mano vidvan khidyate ’jñāna-saṅkaṭe tan naḥ parāṇuda vibho kaśmalaṁ mānasaṁ mahat
SB 3.7.8
श्रीशुक उवाच स इत्थं चोदित: क्षत्त्रा तत्त्वजिज्ञासुना मुनि: । प्रत्याह भगवच्चित्त: स्मयन्निव गतस्मय: ॥ ८ ॥
śrī-śuka uvāca sa itthaṁ coditaḥ kṣattrā tattva-jijñāsunā muniḥ pratyāha bhagavac-cittaḥ smayann iva gata-smayaḥ
SB 3.7.9
मैत्रेय उवाच सेयं भगवतो माया यन्नयेन विरुध्यते । ईश्वरस्य विमुक्तस्य कार्पण्यमुत बन्धनम् ॥ ९ ॥
maitreya uvāca seyaṁ bhagavato māyā yan nayena virudhyate īśvarasya vimuktasya kārpaṇyam uta bandhanam
SB 3.7.10
यदर्थेन विनामुष्य पुंस आत्मविपर्यय: । प्रतीयत उपद्रष्टु: स्वशिरश्छेदनादिक: ॥ १० ॥
yad arthena vināmuṣya puṁsa ātma-viparyayaḥ pratīyata upadraṣṭuḥ sva-śiraś chedanādikaḥ
SB 3.7.11
यथा जले चन्द्रमस: कम्पादिस्तत्कृतो गुण: । दृश्यतेऽसन्नपि द्रष्टुरात्मनोऽनात्मनो गुण: ॥ ११ ॥
yathā jale candramasaḥ kampādis tat-kṛto guṇaḥ dṛśyate ’sann api draṣṭur ātmano ’nātmano guṇaḥ
SB 3.7.12
स वै निवृत्तिधर्मेण वासुदेवानुकम्पया । भगवद्भक्तियोगेन तिरोधत्ते शनैरिह ॥ १२ ॥
sa vai nivṛtti-dharmeṇa vāsudevānukampayā bhagavad-bhakti-yogena tirodhatte śanair iha
SB 3.7.13
यदेन्द्रियोपरामोऽथ द्रष्ट्रात्मनि परे हरौ । विलीयन्ते तदा क्लेशा: संसुप्तस्येव कृत्स्नश: ॥ १३ ॥
yadendriyoparāmo ’tha draṣṭrātmani pare harau vilīyante tadā kleśāḥ saṁsuptasyeva kṛtsnaśaḥ
SB 3.7.14
अशेषसंक्लेशशमं विधत्ते गुणानुवादश्रवणं मुरारे: । किं वा पुनस्तच्चरणारविन्दपरागसेवारतिरात्मलब्धा ॥ १४ ॥
aśeṣa-saṅkleśa-śamaṁ vidhatte guṇānuvāda-śravaṇaṁ murāreḥ kiṁ vā punas tac-caraṇāravinda- parāga-sevā-ratir ātma-labdhā
SB 3.7.15
विदुर उवाच संछिन्न: संशयो मह्यं तव सूक्तासिना विभो । उभयत्रापि भगवन्मनो मे सम्प्रधावति ॥ १५ ॥
vidura uvāca sañchinnaḥ saṁśayo mahyaṁ tava sūktāsinā vibho ubhayatrāpi bhagavan mano me sampradhāvati
SB 3.7.16
साध्वेतद् व्याहृतं विद्वन्नात्ममायायनं हरे: । आभात्यपार्थं निर्मूलं विश्वमूलं न यद्बहि: ॥ १६ ॥
sādhv etad vyāhṛtaṁ vidvan nātma-māyāyanaṁ hareḥ ābhāty apārthaṁ nirmūlaṁ viśva-mūlaṁ na yad bahiḥ
SB 3.7.17
यश्च मूढतमो लोके यश्च बुद्धे: परं गत: । तावुभौ सुखमेधेते क्लिश्यत्यन्तरितो जन: ॥ १७ ॥
yaś ca mūḍhatamo loke yaś ca buddheḥ paraṁ gataḥ tāv ubhau sukham edhete kliśyaty antarito janaḥ
SB 3.7.18
अर्थाभावं विनिश्चित्य प्रतीतस्यापि नात्मन: । तां चापि युष्मच्चरणसेवयाहं पराणुदे ॥ १८ ॥
arthābhāvaṁ viniścitya pratītasyāpi nātmanaḥ tāṁ cāpi yuṣmac-caraṇa- sevayāhaṁ parāṇude
SB 3.7.19
यत्सेवया भगवत: कूटस्थस्य मधुद्विष: । रतिरासो भवेत्तीव्र: पादयोर्व्यसनार्दन: ॥ १९ ॥
yat-sevayā bhagavataḥ kūṭa-sthasya madhu-dviṣaḥ rati-rāso bhavet tīvraḥ pādayor vyasanārdanaḥ
SB 3.7.20
दुरापा ह्यल्पतपस: सेवा वैकुण्ठवर्त्मसु । यत्रोपगीयते नित्यं देवदेवो जनार्दन: ॥ २० ॥
durāpā hy alpa-tapasaḥ sevā vaikuṇṭha-vartmasu yatropagīyate nityaṁ deva-devo janārdanaḥ
SB 3.7.21
सृष्ट्वाग्रे महदादीनि सविकाराण्यनुक्रमात् । तेभ्यो विराजमुद्धृत्य तमनु प्राविशद्विभु: ॥ २१ ॥
sṛṣṭvāgre mahad-ādīni sa-vikārāṇy anukramāt tebhyo virājam uddhṛtya tam anu prāviśad vibhuḥ
SB 3.7.22
यमाहुराद्यं पुरुषं सहस्राङ्घ्र्यूरुबाहुकम् । यत्र विश्व इमे लोका: सविकाशं त आसते ॥ २२ ॥
yam āhur ādyaṁ puruṣaṁ sahasrāṅghry-ūru-bāhukam yatra viśva ime lokāḥ sa-vikāśaṁ ta āsate
SB 3.7.23
यस्मिन् दशविध: प्राण: सेन्द्रियार्थेन्द्रियस्त्रिवृत् । त्वयेरितो यतो वर्णास्तद्विभूतीर्वदस्व न: ॥ २३ ॥
yasmin daśa-vidhaḥ prāṇaḥ sendriyārthendriyas tri-vṛt tvayerito yato varṇās tad-vibhūtīr vadasva naḥ
SB 3.7.24
यत्र पुत्रैश्च पौत्रैश्च नप्तृभि: सह गोत्रजै: । प्रजा विचित्राकृतय आसन् याभिरिदं ततम् ॥ २४ ॥
yatra putraiś ca pautraiś ca naptṛbhiḥ saha gotrajaiḥ prajā vicitrākṛtaya āsan yābhir idaṁ tatam
SB 3.7.25
प्रजापतीनां स पतिश्चक्लृपे कान् प्रजापतीन् । सर्गांश्चैवानुसर्गांश्च मनून्मन्वन्तराधिपान् ॥ २५ ॥
prajāpatīnāṁ sa patiś cakḷpe kān prajāpatīn sargāṁś caivānusargāṁś ca manūn manvantarādhipān
SB 3.7.26
उपर्यधश्च ये लोका भूमेर्मित्रात्मजासते । तेषां संस्थां प्रमाणं च भूर्लोकस्य च वर्णय ॥ २६ ॥
upary adhaś ca ye lokā bhūmer mitrātmajāsate teṣāṁ saṁsthāṁ pramāṇaṁ ca bhūr-lokasya ca varṇaya
SB 3.7.27
तिर्यङ्मानुषदेवानां सरीसृपपतत्त्रिणाम् । वद न: सर्गसंव्यूहं गार्भस्वेदद्विजोद्भिदाम् ॥ २७ ॥
tiryaṅ-mānuṣa-devānāṁ sarīsṛpa-patattriṇām vada naḥ sarga-saṁvyūhaṁ gārbha-sveda-dvijodbhidām
SB 3.7.28
गुणावतारैर्विश्वस्य सर्गस्थित्यप्ययाश्रयम् । सृजत: श्रीनिवासस्य व्याचक्ष्वोदारविक्रमम् ॥ २८ ॥
guṇāvatārair viśvasya sarga-sthity-apyayāśrayam sṛjataḥ śrīnivāsasya vyācakṣvodāra-vikramam
SB 3.7.29
वर्णाश्रमविभागांश्च रूपशीलस्वभावत: । ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् ॥ २९ ॥
varṇāśrama-vibhāgāṁś ca rūpa-śīla-svabhāvataḥ ṛṣīṇāṁ janma-karmāṇi vedasya ca vikarṣaṇam
SB 3.7.30
यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथ: प्रभो । नैष्कर्म्यस्य च सांख्यस्य तन्त्रं वा भगवत्स्मृतम् ॥ ३० ॥
yajñasya ca vitānāni yogasya ca pathaḥ prabho naiṣkarmyasya ca sāṅkhyasya tantraṁ vā bhagavat-smṛtam
SB 3.7.31
पाषण्डपथवैषम्यं प्रतिलोमनिवेशनम् । जीवस्य गतयो याश्च यावतीर्गुणकर्मजा: ॥ ३१ ॥
pāṣaṇḍa-patha-vaiṣamyaṁ pratiloma-niveśanam jīvasya gatayo yāś ca yāvatīr guṇa-karmajāḥ
SB 3.7.32
धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधत: । वार्ताया दण्डनीतेश्च श्रुतस्य च विधिं पृथक् ॥ ३२ ॥
dharmārtha-kāma-mokṣāṇāṁ nimittāny avirodhataḥ vārtāyā daṇḍa-nīteś ca śrutasya ca vidhiṁ pṛthak
SB 3.7.33
श्राद्धस्य च विधिं ब्रह्मन् पितृणां सर्गमेव च । ग्रहनक्षत्रताराणां कालावयवसंस्थितिम् ॥ ३३ ॥
śrāddhasya ca vidhiṁ brahman pitṝṇāṁ sargam eva ca graha-nakṣatra-tārāṇāṁ kālāvayava-saṁsthitim
SB 3.7.34
दानस्य तपसो वापि यच्चेष्टापूर्तयो: फलम् । प्रवासस्थस्य यो धर्मो यश्च पुंस उतापदि ॥ ३४ ॥
dānasya tapaso vāpi yac ceṣṭā-pūrtayoḥ phalam pravāsa-sthasya yo dharmo yaś ca puṁsa utāpadi
SB 3.7.35
येन वा भगवांस्तुष्येद्धर्मयोनिर्जनार्दन: । सम्प्रसीदति वा येषामेतदाख्याहि मेऽनघ ॥ ३५ ॥
yena vā bhagavāṁs tuṣyed dharma-yonir janārdanaḥ samprasīdati vā yeṣām etad ākhyāhi me ’nagha
SB 3.7.36
अनुव्रतानां शिष्याणां पुत्राणां च द्विजोत्तम । अनापृष्टमपि ब्रूयुर्गुरवो दीनवत्सला: ॥ ३६ ॥
anuvratānāṁ śiṣyāṇāṁ putrāṇāṁ ca dvijottama anāpṛṣṭam api brūyur guravo dīna-vatsalāḥ
SB 3.7.37
तत्त्वानां भगवंस्तेषां कतिधा प्रतिसंक्रम: । तत्रेमं क उपासीरन् क उ स्विदनुशेरते ॥ ३७ ॥
tattvānāṁ bhagavaṁs teṣāṁ katidhā pratisaṅkramaḥ tatremaṁ ka upāsīran ka u svid anuśerate
SB 3.7.38
पुरुषस्य च संस्थानं स्वरूपं वा परस्य च । ज्ञानं च नैगमं यत्तद्गुरुशिष्यप्रयोजनम् ॥ ३८ ॥
puruṣasya ca saṁsthānaṁ svarūpaṁ vā parasya ca jñānaṁ ca naigamaṁ yat tad guru-śiṣya-prayojanam
SB 3.7.39
निमित्तानि च तस्येह प्रोक्तान्यनघसूरिभि: । स्वतो ज्ञानं कुत: पुंसां भक्तिर्वैराग्यमेव वा ॥ ३९ ॥
nimittāni ca tasyeha proktāny anagha-sūribhiḥ svato jñānaṁ kutaḥ puṁsāṁ bhaktir vairāgyam eva vā
SB 3.7.40
एतान्मे पृच्छत: प्रश्नान् हरे: कर्मविवित्सया । ब्रूहि मेऽज्ञस्य मित्रत्वादजया नष्टचक्षुष: ॥ ४० ॥
etān me pṛcchataḥ praśnān hareḥ karma-vivitsayā brūhi me ’jñasya mitratvād ajayā naṣṭa-cakṣuṣaḥ
SB 3.7.41
सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च तपो दानानि चानघ । जीवाभयप्रदानस्य न कुर्वीरन् कलामपि ॥ ४१ ॥
sarve vedāś ca yajñāś ca tapo dānāni cānagha jīvābhaya-pradānasya na kurvīran kalām api
SB 3.7.42
श्रीशुक उवाच स इत्थमापृष्टपुराणकल्प: कुरुप्रधानेन मुनिप्रधान: । प्रवृद्धहर्षो भगवत्कथायां सञ्चोदितस्तं प्रहसन्निवाह ॥ ४२ ॥
śrī-śuka uvāca sa ittham āpṛṣṭa-purāṇa-kalpaḥ kuru-pradhānena muni-pradhānaḥ pravṛddha-harṣo bhagavat-kathāyāṁ sañcoditas taṁ prahasann ivāha
Песнь 3, Глава 8
SB 3.8.1
मैत्रेय उवाच सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल्लोकपालो भगवत्प्रधान: । बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्यभीक्ष्णम् ॥ १ ॥
maitreya uvāca sat-sevanīyo bata pūru-vaṁśo yal loka-pālo bhagavat-pradhānaḥ babhūvithehājita-kīrti-mālāṁ pade pade nūtanayasy abhīkṣṇam
SB 3.8.2
सोऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दु:खं महद्गतानां विरमाय तस्य । प्रवर्तये भागवतं पुराणं यदाह साक्षाद्भगवानृषिभ्य: ॥ २ ॥
so ’haṁ nṛṇāṁ kṣulla-sukhāya duḥkhaṁ mahad gatānāṁ viramāya tasya pravartaye bhāgavataṁ purāṇaṁ yad āha sākṣād bhagavān ṛṣibhyaḥ
SB 3.8.3
आसीनमुर्व्यां भगवन्तमाद्यं सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसत्त्वम् । विवित्सवस्तत्त्वमत: परस्य कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन् ॥ ३ ॥
āsīnam urvyāṁ bhagavantam ādyaṁ saṅkarṣaṇaṁ devam akuṇṭha-sattvam vivitsavas tattvam ataḥ parasya kumāra-mukhyā munayo ’nvapṛcchan
SB 3.8.4
स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद्वासुदेवाभिधमामनन्ति । प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशमीष- दुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ॥ ४ ॥
svam eva dhiṣṇyaṁ bahu mānayantaṁ yad vāsudevābhidham āmananti pratyag-dhṛtākṣāmbuja-kośam īṣad unmīlayantaṁ vibudhodayāya
SB 3.8.5
स्वर्धुन्युदार्द्रै: स्वजटाकलापै- रुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम् । पद्मं यदर्चन्त्यहिराजकन्या: सप्रेमनानाबलिभिर्वरार्था: ॥ ५ ॥
svardhuny-udārdraiḥ sva-jaṭā-kalāpair upaspṛśantaś caraṇopadhānam padmaṁ yad arcanty ahi-rāja-kanyāḥ sa-prema nānā-balibhir varārthāḥ
SB 3.8.6
मुहुर्गृणन्तो वचसानुराग- स्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञा: । किरीटसाहस्रमणिप्रवेक- प्रद्योतितोद्दामफणासहस्रम् ॥ ६ ॥
muhur gṛṇanto vacasānurāga- skhalat-padenāsya kṛtāni taj-jñāḥ kirīṭa-sāhasra-maṇi-praveka- pradyotitoddāma-phaṇā-sahasram
SB 3.8.7
प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन । सनत्कुमाराय स चाह पृष्ट: सांख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय ॥ ७ ॥
proktaṁ kilaitad bhagavattamena nivṛtti-dharmābhiratāya tena sanat-kumārāya sa cāha pṛṣṭaḥ sāṅkhyāyanāyāṅga dhṛta-vratāya
SB 3.8.8
सांख्यायन: पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूती: । जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश्च ॥ ८ ॥
sāṅkhyāyanaḥ pāramahaṁsya-mukhyo vivakṣamāṇo bhagavad-vibhūtīḥ jagāda so ’smad-gurave ’nvitāya parāśarāyātha bṛhaspateś ca
SB 3.8.9
प्रोवाच मह्यं स दयालुरुक्तो मुनि: पुलस्त्येन पुराणमाद्यम् । सोऽहं तवैतत्कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यमनुव्रताय ॥ ९ ॥
provāca mahyaṁ sa dayālur ukto muniḥ pulastyena purāṇam ādyam so ’haṁ tavaitat kathayāmi vatsa śraddhālave nityam anuvratāya
SB 3.8.10
उदाप्लुतं विश्वमिदं तदासीद् यन्निद्रयामीलितदृङ् न्यमीलयत् । अहीन्द्रतल्पेऽधिशयान एक: कृतक्षण: स्वात्मरतौ निरीह: ॥ १० ॥
udāplutaṁ viśvam idaṁ tadāsīd yan nidrayāmīlita-dṛṅ nyamīlayat ahīndra-talpe ’dhiśayāna ekaḥ kṛta-kṣaṇaḥ svātma-ratau nirīhaḥ
SB 3.8.11
सोऽन्त:शरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्म: कालात्मिकां शक्तिमुदीरयाण: । उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्य: ॥ ११ ॥
so ’ntaḥ śarīre ’rpita-bhūta-sūkṣmaḥ kālātmikāṁ śaktim udīrayāṇaḥ uvāsa tasmin salile pade sve yathānalo dāruṇi ruddha-vīryaḥ
SB 3.8.12
चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या । कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकानपीतान्ददृशे स्वदेहे ॥ १२ ॥
catur-yugānāṁ ca sahasram apsu svapan svayodīritayā sva-śaktyā kālākhyayāsādita-karma-tantro lokān apītān dadṛśe sva-dehe
SB 3.8.13
तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टे- रन्तर्गतोऽर्थो रजसा तनीयान् । गुणेन कालानुगतेन विद्ध: सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात् ॥ १३ ॥
tasyārtha-sūkṣmābhiniviṣṭa-dṛṣṭer antar-gato ’rtho rajasā tanīyān guṇena kālānugatena viddhaḥ sūṣyaṁs tadābhidyata nābhi-deśāt
SB 3.8.14
स पद्मकोश: सहसोदतिष्ठत् कालेन कर्मप्रतिबोधनेन । स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं विद्योतयन्नर्क इवात्मयोनि: ॥ १४ ॥
sa padma-kośaḥ sahasodatiṣṭhat kālena karma-pratibodhanena sva-rociṣā tat salilaṁ viśālaṁ vidyotayann arka ivātma-yoniḥ
SB 3.8.15
तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णु: प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम् । तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत् ॥ १५ ॥
tal loka-padmaṁ sa u eva viṣṇuḥ prāvīviśat sarva-guṇāvabhāsam tasmin svayaṁ vedamayo vidhātā svayambhuvaṁ yaṁ sma vadanti so ’bhūt
SB 3.8.16
तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकाया- मवस्थितो लोकमपश्यमान: । परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्र- श्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि ॥ १६ ॥
tasyāṁ sa cāmbho-ruha-karṇikāyām avasthito lokam apaśyamānaḥ parikraman vyomni vivṛtta-netraś catvāri lebhe ’nudiśaṁ mukhāni
SB 3.8.17
तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्ण- जलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम् । उपाश्रित: कञ्जमु लोकतत्त्वं नात्मानमद्धाविददादिदेव: ॥ १७ ॥
tasmād yugānta-śvasanāvaghūrṇa- jalormi-cakrāt salilād virūḍham upāśritaḥ kañjam u loka-tattvaṁ nātmānam addhāvidad ādi-devaḥ
SB 3.8.18
क एष योऽसावहमब्जपृष्ठ एतत्कुतो वाब्जमनन्यदप्सु । अस्ति ह्यधस्तादिह किञ्चनैत- दधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम् ॥ १८ ॥
ka eṣa yo ’sāv aham abja-pṛṣṭha etat kuto vābjam ananyad apsu asti hy adhastād iha kiñcanaitad adhiṣṭhitaṁ yatra satā nu bhāvyam
SB 3.8.19
स इत्थमुद्वीक्ष्य तदब्जनाल- नाडीभिरन्तर्जलमाविवेश । नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल- नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताज: ॥ १९ ॥
sa ittham udvīkṣya tad-abja-nāla- nāḍībhir antar-jalam āviveśa nārvāg-gatas tat-khara-nāla-nāla- nābhiṁ vicinvaṁs tad avindatājaḥ
SB 3.8.20
तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमि: । यो देहभाजां भयमीरयाण: परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेति: ॥ २० ॥
tamasy apāre vidurātma-sargaṁ vicinvato ’bhūt sumahāṁs tri-ṇemiḥ yo deha-bhājāṁ bhayam īrayāṇaḥ parikṣiṇoty āyur ajasya hetiḥ
SB 3.8.21
ततो निवृत्तोऽप्रतिलब्धकाम: स्वधिष्ण्यमासाद्य पुन: स देव: । शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीददारूढसमाधियोग: ॥ २१ ॥
tato nivṛtto ’pratilabdha-kāmaḥ sva-dhiṣṇyam āsādya punaḥ sa devaḥ śanair jita-śvāsa-nivṛtta-citto nyaṣīdad ārūḍha-samādhi-yogaḥ
SB 3.8.22
कालेन सोऽज: पुरुषायुषाभि- प्रवृत्तयोगेन विरूढबोध: । स्वयं तदन्तर्हृदयेऽवभात- मपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम् ॥ २२ ॥
kālena so ’jaḥ puruṣāyuṣābhi- pravṛtta-yogena virūḍha-bodhaḥ svayaṁ tad antar-hṛdaye ’vabhātam apaśyatāpaśyata yan na pūrvam
SB 3.8.23
मृणालगौरायतशेषभोग- पर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् । फणातपत्रायुतमूर्धरत्न- द्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये ॥ २३ ॥
mṛṇāla-gaurāyata-śeṣa-bhoga- paryaṅka ekaṁ puruṣaṁ śayānam phaṇātapatrāyuta-mūrdha-ratna- dyubhir hata-dhvānta-yugānta-toye
SB 3.8.24
प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रे: सन्ध्याभ्रनीवेरुरुरुक्ममूर्ध्न: । रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रि पाङ्घ्रे : ॥ २४ ॥
prekṣāṁ kṣipantaṁ haritopalādreḥ sandhyābhra-nīver uru-rukma-mūrdhnaḥ ratnodadhārauṣadhi-saumanasya vana-srajo veṇu-bhujāṅghripāṅghreḥ
SB 3.8.25
आयामतो विस्तरत: स्वमान- देहेन लोकत्रयसंग्रहेण । विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम् ॥ २५ ॥
āyāmato vistarataḥ sva-māna- dehena loka-traya-saṅgraheṇa vicitra-divyābharaṇāṁśukānāṁ kṛta-śriyāpāśrita-veṣa-deham
SB 3.8.26
पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गै- रभ्यर्चतां कामुदुघाङ्घ्रि पद्मम् । प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दु- मयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्रम् ॥ २६ ॥
puṁsāṁ sva-kāmāya vivikta-mārgair abhyarcatāṁ kāma-dughāṅghri-padmam pradarśayantaṁ kṛpayā nakhendu- mayūkha-bhinnāṅguli-cāru-patram
SB 3.8.27
मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन । शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा ॥ २७ ॥
mukhena lokārti-hara-smitena parisphurat-kuṇḍala-maṇḍitena śoṇāyitenādhara-bimba-bhāsā pratyarhayantaṁ sunasena subhrvā
SB 3.8.28
कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलंकृतं मेखलया नितम्बे । हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्ष:स्थलवल्लभेन ॥ २८ ॥
kadamba-kiñjalka-piśaṅga-vāsasā svalaṅkṛtaṁ mekhalayā nitambe hāreṇa cānanta-dhanena vatsa śrīvatsa-vakṣaḥ-sthala-vallabhena
SB 3.8.29
परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक- पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् । अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रि पेन्द्र- महीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम् ॥ २९ ॥
parārdhya-keyūra-maṇi-praveka- paryasta-dordaṇḍa-sahasra-śākham avyakta-mūlaṁ bhuvanāṅghripendram ahīndra-bhogair adhivīta-valśam
SB 3.8.30
चराचरौको भगवन्महीध्र- महीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् । किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्ग- माविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम् ॥ ३० ॥
carācarauko bhagavan-mahīdhram ahīndra-bandhuṁ salilopagūḍham kirīṭa-sāhasra-hiraṇya-śṛṅgam āvirbhavat kaustubha-ratna-garbham
SB 3.8.31
निवीतमाम्नायमधुव्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् । सूर्येन्दुवाय्वग्न्यगमं त्रिधामभि: परिक्रमत्प्राधनिकैर्दुरासदम् ॥ ३१ ॥
nivītam āmnāya-madhu-vrata-śriyā sva-kīrti-mayyā vana-mālayā harim sūryendu-vāyv-agny-agamaṁ tri-dhāmabhiḥ parikramat-prādhanikair durāsadam
SB 3.8.32
तर्ह्येव तन्नाभिसर:सरोज- मात्मामम्भ: श्वसनं वियच्च । ददर्श देवो जगतो विधाता नात: परं लोकविसर्गदृष्टि: ॥ ३२ ॥
tarhy eva tan-nābhi-saraḥ-sarojam ātmānam ambhaḥ śvasanaṁ viyac ca dadarśa devo jagato vidhātā nātaḥ paraṁ loka-visarga-dṛṣṭiḥ
SB 3.8.33
स कर्मबीजं रजसोपरक्त: प्रजा: सिसृक्षन्नियदेव दृष्ट्वा । अस्तौद्विसर्गाभिमुखस्तमीड्य- मव्यक्तवर्त्मन्यभिवेशितात्मा ॥ ३३ ॥
sa karma-bījaṁ rajasoparaktaḥ prajāḥ sisṛkṣann iyad eva dṛṣṭvā astaud visargābhimukhas tam īḍyam avyakta-vartmany abhiveśitātmā
Песнь 3, Глава 9
SB 3.9.1
ब्रह्मोवाच ज्ञातोऽसि मेऽद्य सुचिरान्ननु देहभाजां न ज्ञायते भगवतो गतिरित्यवद्यम् । नान्यत्त्वदस्ति भगवन्नपि तन्न शुद्धं मायागुणव्यतिकराद्यदुरुर्विभासि ॥ १ ॥
brahmovāca jñāto ’si me ’dya sucirān nanu deha-bhājāṁ na jñāyate bhagavato gatir ity avadyam nānyat tvad asti bhagavann api tan na śuddhaṁ māyā-guṇa-vyatikarād yad urur vibhāsi
SB 3.9.2
रूपं यदेतदवबोधरसोदयेन शश्वन्निवृत्ततमस: सदनुग्रहाय । आदौ गृहीतमवतारशतैकबीजं यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् ॥ २ ॥
rūpaṁ yad etad avabodha-rasodayena śaśvan-nivṛtta-tamasaḥ sad-anugrahāya ādau gṛhītam avatāra-śataika-bījaṁ yan-nābhi-padma-bhavanād aham āvirāsam
SB 3.9.3
नात: परं परम यद्भवत: स्वरूप- मानन्दमात्रमविकल्पमविद्धवर्च: । पश्यामि विश्वसृजमेकमविश्वमात्मन् भूतेन्द्रियात्मकमदस्त उपाश्रितोऽस्मि ॥ ३ ॥
nātaḥ paraṁ parama yad bhavataḥ svarūpam ānanda-mātram avikalpam aviddha-varcaḥ paśyāmi viśva-sṛjam ekam aviśvam ātman bhūtendriyātmaka-madas ta upāśrito ’smi
SB 3.9.4
तद्वा इदं भुवनमङ्गल मङ्गलाय ध्याने स्म नो दर्शितं त उपासकानाम् । तस्मै नमो भगवतेऽनुविधेम तुभ्यं योऽनादृतो नरकभाग्भिरसत्प्रसङ्गै: ॥ ४ ॥
tad vā idaṁ bhuvana-maṅgala maṅgalāya dhyāne sma no darśitaṁ ta upāsakānām tasmai namo bhagavate ’nuvidhema tubhyaṁ yo ’nādṛto naraka-bhāgbhir asat-prasaṅgaiḥ
SB 3.9.5
ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं जिघ्रन्ति कर्णविवरै: श्रुतिवातनीतम् । भक्त्या गृहीतचरण: परया च तेषां नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात्स्वपुंसाम् ॥ ५ ॥
ye tu tvadīya-caraṇāmbuja-kośa-gandhaṁ jighranti karṇa-vivaraiḥ śruti-vāta-nītam bhaktyā gṛhīta-caraṇaḥ parayā ca teṣāṁ nāpaiṣi nātha hṛdayāmburuhāt sva-puṁsām
SB 3.9.6
तावद्भयं द्रविणदेहसुहृन्निमित्तं शोक: स्पृहा परिभवो विपुलश्च लोभ: । तावन्ममेत्यसदवग्रह आर्तिमूलं यावन्न तेऽङ्घ्रिमभयं प्रवृणीत लोक: ॥ ६ ॥
tāvad bhayaṁ draviṇa-deha-suhṛn-nimittaṁ śokaḥ spṛhā paribhavo vipulaś ca lobhaḥ tāvan mamety asad-avagraha ārti-mūlaṁ yāvan na te ’ṅghrim abhayaṁ pravṛṇīta lokaḥ
SB 3.9.7
दैवेन ते हतधियो भवत: प्रसङ्गा- त्सर्वाशुभोपशमनाद्विमुखेन्द्रिया ये । कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीना लोभाभिभूतमनसोऽकुशलानि शश्वत् ॥ ७ ॥
daivena te hata-dhiyo bhavataḥ prasaṅgāt sarvāśubhopaśamanād vimukhendriyā ye kurvanti kāma-sukha-leśa-lavāya dīnā lobhābhibhūta-manaso ’kuśalāni śaśvat
SB 3.9.8
क्षुत्तृट्त्रिधातुभिरिमा मुहुरर्द्यमाना: शीतोष्णवातवरषैरितरेतराच्च । कामाग्निनाच्युत रुषा च सुदुर्भरेण सम्पश्यतो मन उरुक्रम सीदते मे ॥ ८ ॥
kṣut-tṛṭ-tridhātubhir imā muhur ardyamānāḥ śītoṣṇa-vāta-varaṣair itaretarāc ca kāmāgninācyuta-ruṣā ca sudurbhareṇa sampaśyato mana urukrama sīdate me
SB 3.9.9
यावत्पृथक्त्वमिदमात्मन इन्द्रियार्थ- मायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् । तावन्न संसृतिरसौ प्रतिसंक्रमेत व्यर्थापि दु:खनिवहं वहती क्रियार्था ॥ ९ ॥
yāvat pṛthaktvam idam ātmana indriyārtha- māyā-balaṁ bhagavato jana īśa paśyet tāvan na saṁsṛtir asau pratisaṅkrameta vyarthāpi duḥkha-nivahaṁ vahatī kriyārthā
SB 3.9.10
अह्न्यापृतार्तकरणा निशि नि:शयाना । नानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्रा: । दैवाहतार्थरचना ऋषयोऽपि देव युष्मत्प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ॥ १० ॥
ahny āpṛtārta-karaṇā niśi niḥśayānā nānā-manoratha-dhiyā kṣaṇa-bhagna-nidrāḥ daivāhatārtha-racanā ṛṣayo ’pi deva yuṣmat-prasaṅga-vimukhā iha saṁsaranti
SB 3.9.11
त्वं भक्तियोगपरिभावितहृत्सरोज आस्से श्रुतेक्षितपथो ननु नाथ पुंसाम् । यद्यद्धिया त उरुगाय विभावयन्ति तत्तद्वपु: प्रणयसे सदनुग्रहाय ॥ ११ ॥
tvaṁ bhakti-yoga-paribhāvita-hṛt-saroja āsse śrutekṣita-patho nanu nātha puṁsām yad-yad-dhiyā ta urugāya vibhāvayanti tat-tad-vapuḥ praṇayase sad-anugrahāya
SB 3.9.12
नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारै- राराधित: सुरगणैर्हृदिबद्धकामै: । यत्सर्वभूतदययासदलभ्ययैको नानाजनेष्ववहित: सुहृदन्तरात्मा ॥ १२ ॥
nātiprasīdati tathopacitopacārair ārādhitaḥ sura-gaṇair hṛdi baddha-kāmaiḥ yat sarva-bhūta-dayayāsad-alabhyayaiko nānā-janeṣv avahitaḥ suhṛd antar-ātmā
SB 3.9.13
पुंसामतो विविधकर्मभिरध्वराद्यै- र्दानेन चोग्रतपसा परिचर्यया च । आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियार्थो धर्मोऽर्पित: कर्हिचिद्म्रियते न यत्र ॥ १३ ॥
puṁsām ato vividha-karmabhir adhvarādyair dānena cogra-tapasā paricaryayā ca ārādhanaṁ bhagavatas tava sat-kriyārtho dharmo ’rpitaḥ karhicid mriyate na yatra
SB 3.9.14
शश्वत्स्वरूपमहसैव निपीतभेद- मोहाय बोधधिषणाय नम: परस्मै । विश्वोद्भवस्थितिलयेषु निमित्तलीला- रासाय ते नम इदं चकृमेश्वराय ॥ १४ ॥
śaśvat svarūpa-mahasaiva nipīta-bheda- mohāya bodha-dhiṣaṇāya namaḥ parasmai viśvodbhava-sthiti-layeṣu nimitta-līlā- rāsāya te nama idaṁ cakṛmeśvarāya
SB 3.9.15
यस्यावतारगुणकर्मविडम्बनानि नामानि येऽसुविगमे विवशा गृणन्ति । तेऽनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयान्त्यपावृतामृतं तमजं प्रपद्ये ॥ १५ ॥
yasyāvatāra-guṇa-karma-viḍambanāni nāmāni ye ’su-vigame vivaśā gṛṇanti te ’naika-janma-śamalaṁ sahasaiva hitvā saṁyānty apāvṛtāmṛtaṁ tam ajaṁ prapadye
SB 3.9.16
यो वा अहं च गिरिशश्च विभु: स्वयं च स्थित्युद्भवप्रलयहेतव आत्ममूलम् । भित्त्वा त्रिपाद्ववृध एक उरुप्ररोह- स्तस्मै नमो भगवते भुवनद्रुमाय ॥ १६ ॥
yo vā ahaṁ ca giriśaś ca vibhuḥ svayaṁ ca sthity-udbhava-pralaya-hetava ātma-mūlam bhittvā tri-pād vavṛdha eka uru-prarohas tasmai namo bhagavate bhuvana-drumāya
SB 3.9.17
लोको विकर्मनिरत: कुशले प्रमत्त: कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे । यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशां सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ॥ १७ ॥
loko vikarma-nirataḥ kuśale pramattaḥ karmaṇy ayaṁ tvad-udite bhavad-arcane sve yas tāvad asya balavān iha jīvitāśāṁ sadyaś chinatty animiṣāya namo ’stu tasmai
SB 3.9.18
यस्माद्बिभेम्यहमपि द्विपरार्धधिष्ण्य- मध्यासित: सकललोकनमस्कृतं यत् । तेपे तपो बहुसवोऽवरुरुत्समान- स्तस्मै नमो भगवतेऽधिमखाय तुभ्यम् ॥ १८ ॥
yasmād bibhemy aham api dviparārdha-dhiṣṇyam adhyāsitaḥ sakala-loka-namaskṛtaṁ yat tepe tapo bahu-savo ’varurutsamānas tasmai namo bhagavate ’dhimakhāya tubhyam
SB 3.9.19
तिर्यङ्मनुष्यविबुधादिषु जीवयोनि- ष्वात्मेच्छयात्मकृतसेतुपरीप्सया य: । रेमे निरस्तविषयोऽप्यवरुद्धदेह- स्तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ॥ १९ ॥
tiryaṅ-manuṣya-vibudhādiṣu jīva-yoniṣv ātmecchayātma-kṛta-setu-parīpsayā yaḥ reme nirasta-viṣayo ’py avaruddha-dehas tasmai namo bhagavate puruṣottamāya
SB 3.9.20
योऽविद्ययानुपहतोऽपि दशार्धवृत्त्या निद्रामुवाह जठरीकृतलोकयात्र: । अन्तर्जलेऽहिकशिपुस्पर्शानुकूलां भीमोर्मिमालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन् ॥ २० ॥
yo ’vidyayānupahato ’pi daśārdha-vṛttyā nidrām uvāha jaṭharī-kṛta-loka-yātraḥ antar-jale ’hi-kaśipu-sparśānukūlāṁ bhīmormi-mālini janasya sukhaṁ vivṛṇvan
SB 3.9.21
यन्नाभिपद्मभवनादहमासमीड्य लोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण । तस्मै नमस्त उदरस्थभवाय योग- निद्रावसानविकसन्नलिनेक्षणाय ॥ २१ ॥
yan-nābhi-padma-bhavanād aham āsam īḍya loka-trayopakaraṇo yad-anugraheṇa tasmai namas ta udara-stha-bhavāya yoga- nidrāvasāna-vikasan-nalinekṣaṇāya
SB 3.9.22
सोऽयं समस्तजगतां सुहृदेक आत्मा सत्त्वेन यन्मृडयते भगवान् भगेन । तेनैव मे दृशमनुस्पृशताद्यथाहं स्रक्ष्यामि पूर्ववदिदं प्रणतप्रियोऽसौ ॥ २२ ॥
so ’yaṁ samasta-jagatāṁ suhṛd eka ātmā sattvena yan mṛḍayate bhagavān bhagena tenaiva me dṛśam anuspṛśatād yathāhaṁ srakṣyāmi pūrvavad idaṁ praṇata-priyo ’sau
SB 3.9.23
एष प्रपन्नवरदो रमयात्मशक्त्या यद्यत्करिष्यति गृहीतगुणावतार: । तस्मिन् स्वविक्रममिदं सृजतोऽपि चेतो युञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम् ॥ २३ ॥
eṣa prapanna-varado ramayātma-śaktyā yad yat kariṣyati gṛhīta-guṇāvatāraḥ tasmin sva-vikramam idaṁ sṛjato ’pi ceto yuñjīta karma-śamalaṁ ca yathā vijahyām
SB 3.9.24
नाभिहृदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्ते: । रूपं विचित्रमिदमस्य विवृण्वतो मे मा रीरिषीष्ट निगमस्य गिरां विसर्ग: ॥ २४ ॥
nābhi-hradād iha sato ’mbhasi yasya puṁso vijñāna-śaktir aham āsam ananta-śakteḥ rūpaṁ vicitram idam asya vivṛṇvato me mā rīriṣīṣṭa nigamasya girāṁ visargaḥ
SB 3.9.25
सोऽसावदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्ध- प्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् । उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादं माध्व्या गिरापनयतात्पुरुष: पुराण: ॥ २५ ॥
so ’sāv adabhra-karuṇo bhagavān vivṛddha- prema-smitena nayanāmburuhaṁ vijṛmbhan utthāya viśva-vijayāya ca no viṣādaṁ mādhvyā girāpanayatāt puruṣaḥ purāṇaḥ
SB 3.9.26
मैत्रेय उवाच स्वसम्भवं निशाम्यैवं तपोविद्यासमाधिभि: । यावन्मनोवच: स्तुत्वा विरराम स खिन्नवत् ॥ २६ ॥
maitreya uvāca sva-sambhavaṁ niśāmyaivaṁ tapo-vidyā-samādhibhiḥ yāvan mano-vacaḥ stutvā virarāma sa khinnavat
SB 3.9.27-28
अथाभिप्रेतमन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधुसूदन: । विषण्णचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा ॥ २७ ॥ लोकसंस्थानविज्ञान आत्मन: परिखिद्यत: । तमाहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्निव ॥ २८ ॥
athābhipretam anvīkṣya brahmaṇo madhusūdanaḥ viṣaṇṇa-cetasaṁ tena kalpa-vyatikarāmbhasā loka-saṁsthāna-vijñāna ātmanaḥ parikhidyataḥ tam āhāgādhayā vācā kaśmalaṁ śamayann iva
SB 3.9.29
श्रीभगवानुवाच मा वेदगर्भ गास्तन्द्रीं सर्ग उद्यममावह । तन्मयापादितं ह्यग्रे यन्मां प्रार्थयते भवान् ॥ २९ ॥
śrī-bhagavān uvāca mā veda-garbha gās tandrīṁ sarga udyamam āvaha tan mayāpāditaṁ hy agre yan māṁ prārthayate bhavān
SB 3.9.30
भूयस्त्वं तप आतिष्ठ विद्यां चैव मदाश्रयाम् । ताभ्यामन्तर्हृदि ब्रह्मन् लोकान्द्रक्ष्यस्यपावृतान् ॥ ३० ॥
bhūyas tvaṁ tapa ātiṣṭha vidyāṁ caiva mad-āśrayām tābhyām antar-hṛdi brahman lokān drakṣyasy apāvṛtān
SB 3.9.31
तत आत्मनि लोके च भक्तियुक्त: समाहित: । द्रष्टासि मां ततं ब्रह्यन्मयि लोकांस्त्वमात्मन: ॥ ३१ ॥
tata ātmani loke ca bhakti-yuktaḥ samāhitaḥ draṣṭāsi māṁ tataṁ brahman mayi lokāṁs tvam ātmanaḥ
SB 3.9.32
यदा तु सर्वभूतेषु दारुष्वग्निमिव स्थितम् । प्रतिचक्षीत मां लोको जह्यात्तर्ह्येव कश्मलम् ॥ ३२ ॥
yadā tu sarva-bhūteṣu dāruṣv agnim iva sthitam praticakṣīta māṁ loko jahyāt tarhy eva kaśmalam
SB 3.9.33
यदा रहितमात्मानं भूतेन्द्रियगुणाशयै: । स्वरूपेण मयोपेतं पश्यन् स्वाराज्यमृच्छति ॥ ३३ ॥
yadā rahitam ātmānaṁ bhūtendriya-guṇāśayaiḥ svarūpeṇa mayopetaṁ paśyan svārājyam ṛcchati
SB 3.9.34
नानाकर्मवितानेन प्रजा बह्वी: सिसृक्षत: । नात्मावसीदत्यस्मिंस्ते वर्षीयान्मदनुग्रह: ॥ ३४ ॥
nānā-karma-vitānena prajā bahvīḥ sisṛkṣataḥ nātmāvasīdaty asmiṁs te varṣīyān mad-anugrahaḥ
SB 3.9.35
ऋषिमाद्यं न बध्नाति पापीयांस्त्वां रजोगुण: । यन्मनो मयि निर्बद्धं प्रजा: संसृजतोऽपि ते ॥ ३५ ॥
ṛṣim ādyaṁ na badhnāti pāpīyāṁs tvāṁ rajo-guṇaḥ yan mano mayi nirbaddhaṁ prajāḥ saṁsṛjato ’pi te
SB 3.9.36
ज्ञातोऽहं भवता त्वद्य दुर्विज्ञेयोऽपि देहिनाम् । यन्मां त्वं मन्यसेऽयुक्तं भूतेन्द्रियगुणात्मभि: ॥ ३६ ॥
jñāto ’haṁ bhavatā tv adya durvijñeyo ’pi dehinām yan māṁ tvaṁ manyase ’yuktaṁ bhūtendriya-guṇātmabhiḥ
SB 3.9.37
तुभ्यं मद्विचिकित्सायामात्मा मे दर्शितोऽबहि: । नालेन सलिले मूलं पुष्करस्य विचिन्वत: ॥ ३७ ॥
tubhyaṁ mad-vicikitsāyām ātmā me darśito ’bahiḥ nālena salile mūlaṁ puṣkarasya vicinvataḥ
SB 3.9.38
यच्चकर्थाङ्ग मतस्तोत्रं मत्कथाभ्युदयाङ्कितम् । यद्वा तपसि ते निष्ठा स एष मदनुग्रह: ॥ ३८ ॥
yac cakarthāṅga mat-stotraṁ mat-kathābhyudayāṅkitam yad vā tapasi te niṣṭhā sa eṣa mad-anugrahaḥ
SB 3.9.39
प्रीतोऽहमस्तु भद्रं ते लोकानां विजयेच्छया । यदस्तौषीर्गुणमयं निर्गुणं मानुवर्णयन् ॥ ३९ ॥
prīto ’ham astu bhadraṁ te lokānāṁ vijayecchayā yad astauṣīr guṇamayaṁ nirguṇaṁ mānuvarṇayan
SB 3.9.40
य एतेन पुमान्नित्यं स्तुत्वा स्तोत्रेण मां भजेत् । तस्याशु सम्प्रसीदेयं सर्वकामवरेश्वर: ॥ ४० ॥
ya etena pumān nityaṁ stutvā stotreṇa māṁ bhajet tasyāśu samprasīdeyaṁ sarva-kāma-vareśvaraḥ
SB 3.9.41
पूर्तेन तपसा यज्ञैर्दानैर्योगसमाधिना । राद्धं नि:श्रेयसं पुंसां मत्प्रीतिस्तत्त्वविन्मतम् ॥ ४१ ॥
pūrtena tapasā yajñair dānair yoga-samādhinā rāddhaṁ niḥśreyasaṁ puṁsāṁ mat-prītis tattvavin-matam
SB 3.9.42
अहमात्मात्मनां धात: प्रेष्ठ: सन् प्रेयसामपि । अतो मयि रतिं कुर्याद्देहादिर्यत्कृते प्रिय: ॥ ४२ ॥
aham ātmātmanāṁ dhātaḥ preṣṭhaḥ san preyasām api ato mayi ratiṁ kuryād dehādir yat-kṛte priyaḥ
SB 3.9.43
सर्ववेदमयेनेदमात्मनात्मात्मयोनिना । प्रजा: सृज यथापूर्वं याश्च मय्यनुशेरते ॥ ४३ ॥
sarva-veda-mayenedam ātmanātmātma-yoninā prajāḥ sṛja yathā-pūrvaṁ yāś ca mayy anuśerate
SB 3.9.44
मैत्रेय उवाच तस्मा एवं जगत्स्रष्ट्रे प्रधानपुरुषेश्वर: । व्यज्येदं स्वेन रूपेण कञ्जनाभस्तिरोदधे ॥ ४४ ॥
maitreya uvāca tasmā evaṁ jagat-sraṣṭre pradhāna-puruṣeśvaraḥ vyajyedaṁ svena rūpeṇa kañja-nābhas tirodadhe
Песнь 3, Глава 10
SB 3.10.1
विदुर उवाच अन्तर्हिते भगवति ब्रह्मा लोकपितामह: । प्रजा: ससर्ज कतिधा दैहिकीर्मानसीर्विभु: ॥ १ ॥
vidura uvāca antarhite bhagavati brahmā loka-pitāmahaḥ prajāḥ sasarja katidhā daihikīr mānasīr vibhuḥ
SB 3.10.2
ये च मे भगवन् पृष्टास्त्वय्यर्था बहुवित्तम । तान् वदस्वानुपूर्व्येण छिन्धि न: सर्वसंशयान् ॥ २ ॥
ye ca me bhagavan pṛṣṭās tvayy arthā bahuvittama tān vadasvānupūrvyeṇa chindhi naḥ sarva-saṁśayān
SB 3.10.3
सूत उवाच एवं सञ्चोदितस्तेन क्षत्त्रा कौषारविर्मुनि: । प्रीत: प्रत्याह तान् प्रश्नान् हृदिस्थानथ भार्गव ॥ ३ ॥
sūta uvāca evaṁ sañcoditas tena kṣattrā kauṣāravir muniḥ prītaḥ pratyāha tān praśnān hṛdi-sthān atha bhārgava
SB 3.10.4
मैत्रेय उवाच विरिञ्चोऽपि तथा चक्रे दिव्यं वर्षशतं तप: । आत्मन्यात्मानमावेश्य यथाह भगवानज: ॥ ४ ॥
maitreya uvāca viriñco ’pi tathā cakre divyaṁ varṣa-śataṁ tapaḥ ātmany ātmānam āveśya yathāha bhagavān ajaḥ
SB 3.10.5
तद्विलोक्याब्जसम्भूतो वायुना यदधिष्ठित: । पद्ममम्भश्च तत्कालकृतवीर्येण कम्पितम् ॥ ५ ॥
tad vilokyābja-sambhūto vāyunā yad-adhiṣṭhitaḥ padmam ambhaś ca tat-kāla- kṛta-vīryeṇa kampitam
SB 3.10.6
तपसा ह्येधमानेन विद्यया चात्मसंस्थया । विवृद्धविज्ञानबलो न्यपाद् वायुं सहाम्भसा ॥ ६ ॥
tapasā hy edhamānena vidyayā cātma-saṁsthayā vivṛddha-vijñāna-balo nyapād vāyuṁ sahāmbhasā
SB 3.10.7
तद्विलोक्य वियद्व्यापि पुष्करं यदधिष्ठितम् । अनेन लोकान् प्राग्लीनान् कल्पितास्मीत्यचिन्तयत् ॥ ७ ॥
tad vilokya viyad-vyāpi puṣkaraṁ yad-adhiṣṭhitam anena lokān prāg-līnān kalpitāsmīty acintayat
SB 3.10.8
पद्मकोशं तदाविश्य भगवत्कर्मचोदित: । एकं व्यभाङ्क्षीदुरुधा त्रिधा भाव्यं द्विसप्तधा ॥ ८ ॥
padma-kośaṁ tadāviśya bhagavat-karma-coditaḥ ekaṁ vyabhāṅkṣīd urudhā tridhā bhāvyaṁ dvi-saptadhā
SB 3.10.9
एतावाञ्जीवलोकस्य संस्थाभेद: समाहृत: । धर्मस्य ह्यनिमित्तस्य विपाक: परमेष्ठ्यसौ ॥ ९ ॥
etāvāñ jīva-lokasya saṁsthā-bhedaḥ samāhṛtaḥ dharmasya hy animittasya vipākaḥ parameṣṭhy asau
SB 3.10.10
विदुर उवाच यथात्थ बहुरूपस्य हरेरद्भुतकर्मण: । कालाख्यं लक्षणं ब्रह्मन् यथा वर्णय न: प्रभो ॥ १० ॥
vidura uvāca yathāttha bahu-rūpasya harer adbhuta-karmaṇaḥ kālākhyaṁ lakṣaṇaṁ brahman yathā varṇaya naḥ prabho
SB 3.10.11
मैत्रेय उवाच गुणव्यतिकराकारो निर्विशेषोऽप्रतिष्ठित: । पुरुषस्तदुपादानमात्मानं लीलयासृजत् ॥ ११ ॥
maitreya uvāca guṇa-vyatikarākāro nirviśeṣo ’pratiṣṭhitaḥ puruṣas tad-upādānam ātmānaṁ līlayāsṛjat
SB 3.10.12
विश्वं वै ब्रह्मतन्मात्रं संस्थितं विष्णुमायया । ईश्वरेण परिच्छिन्नं कालेनाव्यक्तमूर्तिना ॥ १२ ॥
viśvaṁ vai brahma-tan-mātraṁ saṁsthitaṁ viṣṇu-māyayā īśvareṇa paricchinnaṁ kālenāvyakta-mūrtinā
SB 3.10.13
यथेदानीं तथाग्रे च पश्चादप्येतदीदृशम् ॥ १३ ॥
yathedānīṁ tathāgre ca paścād apy etad īdṛśam
SB 3.10.14
सर्गो नवविधस्तस्य प्राकृतो वैकृतस्तु य: । कालद्रव्यगुणैरस्य त्रिविध: प्रतिसंक्रम: ॥ १४ ॥
sargo nava-vidhas tasya prākṛto vaikṛtas tu yaḥ kāla-dravya-guṇair asya tri-vidhaḥ pratisaṅkramaḥ
SB 3.10.15
आद्यस्तु महत: सर्गो गुणवैषम्यमात्मन: । द्वितीयस्त्वहमो यत्र द्रव्यज्ञानक्रियोदय: ॥ १५ ॥
ādyas tu mahataḥ sargo guṇa-vaiṣamyam ātmanaḥ dvitīyas tv ahamo yatra dravya-jñāna-kriyodayaḥ
SB 3.10.16
भूतसर्गस्तृतीयस्तु तन्मात्रो द्रव्यशक्तिमान् । चतुर्थ ऐन्द्रिय: सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियात्मक: ॥ १६ ॥
bhūta-sargas tṛtīyas tu tan-mātro dravya-śaktimān caturtha aindriyaḥ sargo yas tu jñāna-kriyātmakaḥ
SB 3.10.17
वैकारिको देवसर्ग: पञ्चमो यन्मयं मन: । पष्ठस्तु तमस: सर्गो यस्त्वबुद्धिकृत: प्रभो: ॥ १७ ॥
vaikāriko deva-sargaḥ pañcamo yan-mayaṁ manaḥ ṣaṣṭhas tu tamasaḥ sargo yas tv abuddhi-kṛtaḥ prabhoḥ
SB 3.10.18
षडिमे प्राकृता: सर्गा वैकृतानपि मे शृणु । रजोभाजो भगवतो लीलेयं हरिमेधस: ॥ १८ ॥
ṣaḍ ime prākṛtāḥ sargā vaikṛtān api me śṛṇu rajo-bhājo bhagavato līleyaṁ hari-medhasaḥ
SB 3.10.19
सप्तमो मुख्यसर्गस्तु षङ्विधस्तस्थुषां च य: । वनस्पत्योषधिलतात्वक्सारा वीरुधो द्रुमा: ॥ १९ ॥
saptamo mukhya-sargas tu ṣaḍ-vidhas tasthuṣāṁ ca yaḥ vanaspaty-oṣadhi-latā- tvaksārā vīrudho drumāḥ
SB 3.10.20
उत्स्रोतसस्तम:प्राया अन्त:स्पर्शा विशेषिण: ॥ २० ॥
utsrotasas tamaḥ-prāyā antaḥ-sparśā viśeṣiṇaḥ
SB 3.10.21
तिरश्चामष्टम: सर्ग: सोऽष्टाविंशद्विधो मत: । अविदो भूरितमसो घ्राणज्ञा ह्यद्यवेदिन: ॥ २१ ॥
tiraścām aṣṭamaḥ sargaḥ so ’ṣṭāviṁśad-vidho mataḥ avido bhūri-tamaso ghrāṇa-jñā hṛdy avedinaḥ
SB 3.10.22
गौरजो महिष: कृष्ण: सूकरो गवयो रुरु: । द्विशफा: पशवश्चेमे अविरुष्ट्रश्च सत्तम ॥ २२ ॥
gaur ajo mahiṣaḥ kṛṣṇaḥ sūkaro gavayo ruruḥ dvi-śaphāḥ paśavaś ceme avir uṣṭraś ca sattama
SB 3.10.23
खरोऽश्वोऽश्वतरो गौर: शरभश्चमरी तथा । एते चैकशफा: क्षत्त: शृणु पञ्चनखान् पशून् ॥ २३ ॥
kharo ’śvo ’śvataro gauraḥ śarabhaś camarī tathā ete caika-śaphāḥ kṣattaḥ śṛṇu pañca-nakhān paśūn
SB 3.10.24
श्वा सृगालो वृको व्याघ्रो मार्जार: शशशल्लकौ । सिंह: कपिर्गज: कूर्मो गोधा च मकरादय: ॥ २४ ॥
śvā sṛgālo vṛko vyāghro mārjāraḥ śaśa-śallakau siṁhaḥ kapir gajaḥ kūrmo godhā ca makarādayaḥ
SB 3.10.25
कङ्कगृधबकश्येनभासभल्लूकबर्हिण: । हंससारसचक्राह्वकाकोलूकादय: खगा: ॥ २५ ॥
kaṅka-gṛdhra-baka-śyena- bhāsa-bhallūka-barhiṇaḥ haṁsa-sārasa-cakrāhva- kākolūkādayaḥ khagāḥ
SB 3.10.26
अर्वाक्स्रोतस्तु नवम: क्षत्तरेकविधो नृणाम् । रजोऽधिका: कर्मपरा दु:खे च सुखमानिन: ॥ २६ ॥
arvāk-srotas tu navamaḥ kṣattar eka-vidho nṛṇām rajo ’dhikāḥ karma-parā duḥkhe ca sukha-māninaḥ
SB 3.10.27
वैकृतास्रय एवैते देवसर्गश्च सत्तम । वैकारिकस्तु य: प्रोक्त: कौमारस्तूभयात्मक: ॥ २७ ॥
vaikṛtās traya evaite deva-sargaś ca sattama vaikārikas tu yaḥ proktaḥ kaumāras tūbhayātmakaḥ
SB 3.10.28-29
देवसर्गश्चाष्टविधो विबुधा: पितरोऽसुरा: । गन्धर्वाप्सरस: सिद्धा यक्षरक्षांसि चारणा: ॥ २८ ॥ भूतप्रेतपिशाचाश्च विद्याध्रा: किन्नरादय: । दशैते विदुराख्याता: सर्गास्ते विश्वसृक्कृता: ॥ २९ ॥
deva-sargaś cāṣṭa-vidho vibudhāḥ pitaro ’surāḥ gandharvāpsarasaḥ siddhā yakṣa-rakṣāṁsi cāraṇāḥ bhūta-preta-piśācāś ca vidyādhrāḥ kinnarādayaḥ daśaite vidurākhyātāḥ sargās te viśva-sṛk-kṛtāḥ
SB 3.10.30
अत: परं प्रवक्ष्यामि वंशान्मन्वन्तराणि च । एवं रज:प्लुत: स्रष्टा कल्पादिष्वात्मभूर्हरि: । सृजत्यमोघसङ्कल्प आत्मैवात्मानमात्मना ॥ ३० ॥
ataḥ paraṁ pravakṣyāmi vaṁśān manvantarāṇi ca evaṁ rajaḥ-plutaḥ sraṣṭā kalpādiṣv ātmabhūr hariḥ sṛjaty amogha-saṅkalpa ātmaivātmānam ātmanā
Песнь 3, Глава 11
SB 3.11.1
मैत्रेय उवाच चरम: सद्विशेषाणामनेकोऽसंयुत: सदा । परमाणु: स विज्ञेयो नृणामैक्यभ्रमो यत: ॥ १ ॥
maitreya uvāca caramaḥ sad-viśeṣāṇām aneko ’saṁyutaḥ sadā paramāṇuḥ sa vijñeyo nṛṇām aikya-bhramo yataḥ
SB 3.11.2
सत एव पदार्थस्य स्वरूपावस्थितस्य यत् । कैवल्यं परममहानविशेषो निरन्तर: ॥ २ ॥
sata eva padārthasya svarūpāvasthitasya yat kaivalyaṁ parama-mahān aviśeṣo nirantaraḥ
SB 3.11.3
एवं कालोऽप्यनुमित: सौक्ष्म्ये स्थौल्ये च सत्तम । संस्थानभुक्त्या भगवानव्यक्तो व्यक्तभुग्विभु: ॥ ३ ॥
evaṁ kālo ’py anumitaḥ saukṣmye sthaulye ca sattama saṁsthāna-bhuktyā bhagavān avyakto vyakta-bhug vibhuḥ
SB 3.11.4
स काल: परमाणुर्वै यो भुङ्क्ते परमाणुताम् । सतोऽविशेषभुग्यस्तु स काल: परमो महान् ॥ ४ ॥
sa kālaḥ paramāṇur vai yo bhuṅkte paramāṇutām sato ’viśeṣa-bhug yas tu sa kālaḥ paramo mahān
SB 3.11.5
अणुर्द्वौ परमाणु स्यात्त्रसरेणुस्त्रय: स्मृत: । जालार्करश्म्यवगत: खमेवानुपतन्नगात् ॥ ५ ॥
aṇur dvau paramāṇū syāt trasareṇus trayaḥ smṛtaḥ jālārka-raśmy-avagataḥ kham evānupatann agāt
SB 3.11.6
त्रसरेणुत्रिकं भुङ्क्ते य: काल: स त्रुटि: स्मृत: । शतभागस्तु वेध: स्यात्तैस्त्रिभिस्तु लव: स्मृत: ॥ ६ ॥
trasareṇu-trikaṁ bhuṅkte yaḥ kālaḥ sa truṭiḥ smṛtaḥ śata-bhāgas tu vedhaḥ syāt tais tribhis tu lavaḥ smṛtaḥ
SB 3.11.7
निमेषस्त्रिलवो ज्ञेय आम्नातस्ते त्रय: क्षण: । क्षणान् पञ्च विदु: काष्ठां लघु ता दश पञ्च च ॥ ७ ॥
nimeṣas tri-lavo jñeya āmnātas te trayaḥ kṣaṇaḥ kṣaṇān pañca viduḥ kāṣṭhāṁ laghu tā daśa pañca ca
SB 3.11.8
लघूनि वै समाम्नाता दश पञ्च च नाडिका । ते द्वे मुहूर्त: प्रहर: षड्याम: सप्त नृणाम् ॥ ८ ॥
laghūni vai samāmnātā daśa pañca ca nāḍikā te dve muhūrtaḥ praharaḥ ṣaḍ yāmaḥ sapta vā nṛṇām
SB 3.11.9
द्वादशार्धपलोन्मानं चतुर्भिश्चतुरङ्गुलै: । स्वर्णमाषै: कृतच्छिद्रं यावत्प्रस्थजलप्लुतम् ॥ ९ ॥
dvādaśārdha-palonmānaṁ caturbhiś catur-aṅgulaiḥ svarṇa-māṣaiḥ kṛta-cchidraṁ yāvat prastha-jala-plutam
SB 3.11.10
यामाश्चत्वारश्चत्वारो मर्त्यानामहनी उभे । पक्ष: पञ्चदशाहानि शुक्ल: कृष्णश्च मानद ॥ १० ॥
yāmāś catvāraś catvāro martyānām ahanī ubhe pakṣaḥ pañca-daśāhāni śuklaḥ kṛṣṇaś ca mānada
SB 3.11.11
तयो: समुच्चयो मास: पितृणां तदहर्निशम् । द्वौ तावृतु: षडयनं दक्षिणं चोत्तरं दिवि ॥ ११ ॥
tayoḥ samuccayo māsaḥ pitṝṇāṁ tad ahar-niśam dvau tāv ṛtuḥ ṣaḍ ayanaṁ dakṣiṇaṁ cottaraṁ divi
SB 3.11.12
अयने चाहनी प्राहुर्वत्सरो द्वादश स्मृत: । संवत्सरशतं नृणां परमायुर्निरूपितम् ॥ १२ ॥
ayane cāhanī prāhur vatsaro dvādaśa smṛtaḥ saṁvatsara-śataṁ nṝṇāṁ paramāyur nirūpitam
SB 3.11.13
ग्रहर्क्षताराचक्रस्थ: परमाण्वादिना जगत् । संवत्सरावसानेन पर्येत्यनिमिषो विभु: ॥ १३ ॥
graharkṣa-tārā-cakra-sthaḥ paramāṇv-ādinā jagat saṁvatsarāvasānena paryety animiṣo vibhuḥ
SB 3.11.14
संवत्सर: परिवत्सर इडावत्सर एव च । अनुवत्सरो वत्सरश्च विदुरैवं प्रभाष्यते ॥ १४ ॥
saṁvatsaraḥ parivatsara iḍā-vatsara eva ca anuvatsaro vatsaraś ca viduraivaṁ prabhāṣyate
SB 3.11.15
य: सृज्यशक्तिमुरुधोच्छ्वसयन् स्वशक्त्या पुंसोऽभ्रमाय दिवि धावति भूतभेद: । कालाख्यया गुणमयं क्रतुभिर्वितन्वं- स्तस्मै बलिं हरत वत्सरपञ्चकाय ॥ १५ ॥
yaḥ sṛjya-śaktim urudhocchvasayan sva-śaktyā puṁso ’bhramāya divi dhāvati bhūta-bhedaḥ kālākhyayā guṇamayaṁ kratubhir vitanvaṁs tasmai baliṁ harata vatsara-pañcakāya
SB 3.11.16
विदुर उवाच पितृदेवमनुष्याणामायु: परमिदं स्मृतम् । परेषां गतिमाचक्ष्व ये स्यु:कल्पाद् बहिर्विद: ॥ १६ ॥
vidura uvāca pitṛ-deva-manuṣyāṇām āyuḥ param idaṁ smṛtam pareṣāṁ gatim ācakṣva ye syuḥ kalpād bahir vidaḥ
SB 3.11.17
भगवान् वेद कालस्य गतिं भगवतो ननु । विश्वं विचक्षते धीरा योगराद्धेन चक्षुषा ॥ १७ ॥
bhagavān veda kālasya gatiṁ bhagavato nanu viśvaṁ vicakṣate dhīrā yoga-rāddhena cakṣuṣā
SB 3.11.18
मैत्रेय उवाच कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । दिव्यैर्द्वादशभिर्वर्षै: सावधानं निरूपितम् ॥ १८ ॥
maitreya uvāca kṛtaṁ tretā dvāparaṁ ca kaliś ceti catur-yugam divyair dvādaśabhir varṣaiḥ sāvadhānaṁ nirūpitam
SB 3.11.19
चत्वारि त्रीणि द्वै चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् । संख्यातानि सहस्राणि द्विगुणानि शतानि च ॥ १९ ॥
catvāri trīṇi dve caikaṁ kṛtādiṣu yathā-kramam saṅkhyātāni sahasrāṇi dvi-guṇāni śatāni ca
SB 3.11.20
सन्ध्यासन्ध्यांशयोरन्तर्य: काल: शतसंख्ययो: । तमेवाहुर्युगं तज्ज्ञा यत्र धर्मो विधीयते ॥ २० ॥
sandhyā-sandhyāṁśayor antar yaḥ kālaḥ śata-saṅkhyayoḥ tam evāhur yugaṁ taj-jñā yatra dharmo vidhīyate
SB 3.11.21
धर्मश्चतुष्पान्मनुजान् कृते समनुवर्तते । स एवान्येष्वधर्मेण व्येति पादेन वर्धता ॥ २१ ॥
dharmaś catuṣ-pān manujān kṛte samanuvartate sa evānyeṣv adharmeṇa vyeti pādena vardhatā
SB 3.11.22
त्रिलोक्या युगसाहस्रं बहिराब्रह्मणो दिनम् । तावत्येव निशा तात यन्निमीलति विश्वसृक् ॥ २२ ॥
tri-lokyā yuga-sāhasraṁ bahir ābrahmaṇo dinam tāvaty eva niśā tāta yan nimīlati viśva-sṛk
SB 3.11.23
निशावसान आरब्धो लोककल्पोऽनुवर्तते । यावद्दिनं भगवतो मनून् भुञ्जंश्चतुर्दश ॥ २३ ॥
niśāvasāna ārabdho loka-kalpo ’nuvartate yāvad dinaṁ bhagavato manūn bhuñjaṁś catur-daśa
SB 3.11.24
स्वं स्वं कालं मनुर्भुङ्क्ते साधिकां ह्येकसप्ततिम् ॥ २४ ॥
svaṁ svaṁ kālaṁ manur bhuṅkte sādhikāṁ hy eka-saptatim
SB 3.11.25
मन्वन्तरेषु मनवस्तद्वंश्या ऋषय: सुरा: । भवन्ति चैव युगपत्सुरेशाश्चानु ये च तान् ॥ २५ ॥
manvantareṣu manavas tad-vaṁśyā ṛṣayaḥ surāḥ bhavanti caiva yugapat sureśāś cānu ye ca tān
SB 3.11.26
एष दैनन्दिन: सर्गो ब्राह्मस्त्रैलोक्यवर्तन: । तिर्यङ्नृपितृदेवानां सम्भवो यत्र कर्मभि: ॥ २६ ॥
eṣa dainan-dinaḥ sargo brāhmas trailokya-vartanaḥ tiryaṅ-nṛ-pitṛ-devānāṁ sambhavo yatra karmabhiḥ
SB 3.11.27
मन्वन्तरेषु भगवान् बिभ्रत्सत्त्वं स्वमूर्तिभि: । मन्वादिभिरिदं विश्वमवत्युदितपौरुष: ॥ २७ ॥
manvantareṣu bhagavān bibhrat sattvaṁ sva-mūrtibhiḥ manv-ādibhir idaṁ viśvam avaty udita-pauruṣaḥ
SB 3.11.28
तमोमात्रामुपादाय प्रतिसंरुद्धविक्रम: । कालेनानुगताशेष आस्ते तूष्णीं दिनात्यये ॥ २८ ॥
tamo-mātrām upādāya pratisaṁruddha-vikramaḥ kālenānugatāśeṣa āste tūṣṇīṁ dinātyaye
SB 3.11.29
तमेवान्वपिधीयन्ते लोको भूरादयस्त्रय: । निशायामनुवृत्तायां निर्मुक्तशशिभास्करम् ॥ २९ ॥
tam evānv api dhīyante lokā bhūr-ādayas trayaḥ niśāyām anuvṛttāyāṁ nirmukta-śaśi-bhāskaram
SB 3.11.30
त्रिलोक्यां दह्यमानायां शक्त्या सङ्कर्षणाग्निना । यान्त्यूष्मणा महर्लोकाज्जनं भृग्वादयोऽर्दिता: ॥ ३० ॥
tri-lokyāṁ dahyamānāyāṁ śaktyā saṅkarṣaṇāgninā yānty ūṣmaṇā maharlokāj janaṁ bhṛgv-ādayo ’rditāḥ
SB 3.11.31
तावत्त्रिभुवनं सद्य: कल्पान्तैधितसिन्धव: । प्लावयन्त्युत्कटाटोपचण्डवातेरितोर्मय: ॥ ३१ ॥
tāvat tri-bhuvanaṁ sadyaḥ kalpāntaidhita-sindhavaḥ plāvayanty utkaṭāṭopa- caṇḍa-vāteritormayaḥ
SB 3.11.32
अन्त: स तस्मिन् सलिल आस्तेऽनन्तासनो हरि: । योगनिद्रानिमीलाक्ष: स्तूयमानो जनालयै: ॥ ३२ ॥
antaḥ sa tasmin salila āste ’nantāsano hariḥ yoga-nidrā-nimīlākṣaḥ stūyamāno janālayaiḥ
SB 3.11.33
एवंविधैरहोरात्रै: कालगत्योपलक्षितै: । अपक्षितमिवास्यापि परमायुर्वय: शतम् ॥ ३३ ॥
evaṁ-vidhair aho-rātraiḥ kāla-gatyopalakṣitaiḥ apakṣitam ivāsyāpi paramāyur vayaḥ-śatam
SB 3.11.34
यदर्धमायुषस्तस्य परार्धमभिधीयते । पूर्व: परार्धोऽपक्रान्तो ह्यपरोऽद्य प्रवर्तते ॥ ३४ ॥
yad ardham āyuṣas tasya parārdham abhidhīyate pūrvaḥ parārdho ’pakrānto hy aparo ’dya pravartate
SB 3.11.35
पूर्वस्यादौ परार्धस्य ब्राह्मो नाम महानभूत् । कल्पो यत्राभवद्ब्रह्मा शब्दब्रह्मेति यं विदु: ॥ ३५ ॥
pūrvasyādau parārdhasya brāhmo nāma mahān abhūt kalpo yatrābhavad brahmā śabda-brahmeti yaṁ viduḥ
SB 3.11.36
तस्यैव चान्ते कल्पोऽभूद् यं पाद्ममभिचक्षते । यद्धरेर्नाभिसरस आसील्लोकसरोरुहम् ॥ ३६ ॥
tasyaiva cānte kalpo ’bhūd yaṁ pādmam abhicakṣate yad dharer nābhi-sarasa āsīl loka-saroruham
SB 3.11.37
अयं तु कथित: कल्पो द्वितीयस्यापि भारत । वाराह इति विख्यातो यत्रासीच्छूकरो हरि: ॥ ३७ ॥
ayaṁ tu kathitaḥ kalpo dvitīyasyāpi bhārata vārāha iti vikhyāto yatrāsīc chūkaro hariḥ
SB 3.11.38
कालोऽयं द्विपरार्धाख्यो निमेष उपचर्यते । अव्याकृतस्यानन्तस्य ह्यनादेर्जगदात्मन: ॥ ३८ ॥
kālo ’yaṁ dvi-parārdhākhyo nimeṣa upacaryate avyākṛtasyānantasya hy anāder jagad-ātmanaḥ
SB 3.11.39
कालोऽयं परमाण्वादिर्द्विपरार्धान्त ईश्वर: । नैवेशितुं प्रभुर्भूम्न ईश्वरो धाममानिनाम् ॥ ३९ ॥
kālo ’yaṁ paramāṇv-ādir dvi-parārdhānta īśvaraḥ naiveśituṁ prabhur bhūmna īśvaro dhāma-māninām
SB 3.11.40
विकारै: सहितो युक्तैर्विशेषादिभिरावृत: । आण्डकोशो बहिरयं पञ्चाशत्कोटिविस्तृत: ॥ ४० ॥
vikāraiḥ sahito yuktair viśeṣādibhir āvṛtaḥ āṇḍakośo bahir ayaṁ pañcāśat-koṭi-vistṛtaḥ
SB 3.11.41
दशोत्तराधिकैर्यत्र प्रविष्ट: परमाणुवत् । लक्ष्यतेऽन्तर्गताश्चान्ये कोटिशो ह्यण्डराशय: ॥ ४१ ॥
daśottarādhikair yatra praviṣṭaḥ paramāṇuvat lakṣyate ’ntar-gatāś cānye koṭiśo hy aṇḍa-rāśayaḥ
SB 3.11.42
तदाहुरक्षरं ब्रह्म सर्वकारणकारणम् । विष्णोर्धाम परं साक्षात्पुरुषस्य महात्मन: ॥ ४२ ॥
tad āhur akṣaraṁ brahma sarva-kāraṇa-kāraṇam viṣṇor dhāma paraṁ sākṣāt puruṣasya mahātmanaḥ
Песнь 3, Глава 12
SB 3.12.1
मैत्रेय उवाच इति ते वर्णित: क्षत्त: कालाख्य: परमात्मन: । महिमा वेदगर्भोऽथ यथास्राक्षीन्निबोध मे ॥ १ ॥
maitreya uvāca iti te varṇitaḥ kṣattaḥ kālākhyaḥ paramātmanaḥ mahimā veda-garbho ’tha yathāsrākṣīn nibodha me
SB 3.12.2
ससर्जाग्रेऽन्धतामिस्रमथ तामिस्रमादिकृत् । महामोहं च मोहं च तमश्चाज्ञानवृत्तय: ॥ २ ॥
sasarjāgre ’ndha-tāmisram atha tāmisram ādi-kṛt mahāmohaṁ ca mohaṁ ca tamaś cājñāna-vṛttayaḥ
SB 3.12.3
दृष्ट्वा पापीयसीं सृष्टिं नात्मानं बह्वमन्यत । भगवद्ध्यानपूतेन मनसान्यां ततोऽसृजत् ॥ ३ ॥
dṛṣṭvā pāpīyasīṁ sṛṣṭiṁ nātmānaṁ bahv amanyata bhagavad-dhyāna-pūtena manasānyāṁ tato ’sṛjat
SB 3.12.4
सनकं च सनन्दं च सनातनमथात्मभू: । सनत्कुमारं च मुनीन्निष्क्रियानूर्ध्वरेतस: ॥ ४ ॥
sanakaṁ ca sanandaṁ ca sanātanam athātmabhūḥ sanat-kumāraṁ ca munīn niṣkriyān ūrdhva-retasaḥ
SB 3.12.5
तान् बभाषे स्वभू: पुत्रान् प्रजा: सृजत पुत्रका: । तन्नैच्छन्मोक्षधर्माणो वासुदेवपरायणा: ॥ ५ ॥
tān babhāṣe svabhūḥ putrān prajāḥ sṛjata putrakāḥ tan naicchan mokṣa-dharmāṇo vāsudeva-parāyaṇāḥ
SB 3.12.6
सोऽवध्यात: सुतैरेवं प्रत्याख्यातानुशासनै: । क्रोधं दुर्विषहं जातं नियन्तुमुपचक्रमे ॥ ६ ॥
so ’vadhyātaḥ sutair evaṁ pratyākhyātānuśāsanaiḥ krodhaṁ durviṣahaṁ jātaṁ niyantum upacakrame
SB 3.12.7
धिया निगृह्यमाणोऽपि भ्रुवोर्मध्यात्प्रजापते: । सद्योऽजायत तन्मन्यु: कुमारो नीललोहित: ॥ ७ ॥
dhiyā nigṛhyamāṇo ’pi bhruvor madhyāt prajāpateḥ sadyo ’jāyata tan-manyuḥ kumāro nīla-lohitaḥ
SB 3.12.8
स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान् भव: । नामानि कुरु मे धात: स्थानानि च जगद्गुरो ॥ ८ ॥
sa vai ruroda devānāṁ pūrvajo bhagavān bhavaḥ nāmāni kuru me dhātaḥ sthānāni ca jagad-guro
SB 3.12.9
इति तस्य वच: पाद्मो भगवान् परिपालयन् । अभ्यधाद्भद्रया वाचा मा रोदीस्तत्करोमि ते ॥ ९ ॥
iti tasya vacaḥ pādmo bhagavān paripālayan abhyadhād bhadrayā vācā mā rodīs tat karomi te
SB 3.12.10
यदरोदी: सुरश्रेष्ठ सोद्वेग इव बालक: । ततस्त्वामभिधास्यन्ति नाम्ना रुद्र इति प्रजा: ॥ १० ॥
yad arodīḥ sura-śreṣṭha sodvega iva bālakaḥ tatas tvām abhidhāsyanti nāmnā rudra iti prajāḥ
SB 3.12.11
हृदिन्द्रियाण्यसुर्व्योम वायुरग्निर्जलं मही । सूर्यश्चन्द्रस्तपश्चैव स्थानान्यग्रे कृतानि ते ॥ ११ ॥
hṛd indriyāṇy asur vyoma vāyur agnir jalaṁ mahī sūryaś candras tapaś caiva sthānāny agre kṛtāni te
SB 3.12.12
मन्युर्मनुर्महिनसो महाञ्छिव ऋतध्वज: । उग्ररेता भव: कालो वामदेवो धृतव्रत: ॥ १२ ॥
manyur manur mahinaso mahāñ chiva ṛtadhvajaḥ ugraretā bhavaḥ kālo vāmadevo dhṛtavrataḥ
SB 3.12.13
धीर्धृतिरसलोमा च नियुत्सर्पिरिलाम्बिका । इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रिय: ॥ १३ ॥
dhīr dhṛti-rasalomā ca niyut sarpir ilāmbikā irāvatī svadhā dīkṣā rudrāṇyo rudra te striyaḥ
SB 3.12.14
गृहाणैतानि नामानि स्थानानि च सयोषण: । एभि: सृज प्रजा बह्वी: प्रजानामसि यत्पति: ॥ १४ ॥
gṛhāṇaitāni nāmāni sthānāni ca sa-yoṣaṇaḥ ebhiḥ sṛja prajā bahvīḥ prajānām asi yat patiḥ
SB 3.12.15
इत्यादिष्ट: स्वगुरुणा भगवान्नीललोहित: । सत्त्वाकृतिस्वभावेन ससर्जात्मसमा: प्रजा: ॥ १५ ॥
ity ādiṣṭaḥ sva-guruṇā bhagavān nīla-lohitaḥ sattvākṛti-svabhāvena sasarjātma-samāḥ prajāḥ
SB 3.12.16
रुद्राणां रुद्रसृष्टानां समन्ताद् ग्रसतां जगत् । निशाम्यासंख्यशो यूथान् प्रजापतिरशङ्कत ॥ १६ ॥
rudrāṇāṁ rudra-sṛṣṭānāṁ samantād grasatāṁ jagat niśāmyāsaṅkhyaśo yūthān prajāpatir aśaṅkata
SB 3.12.17
अलं प्रजाभि: सृष्टाभिरीदृशीभि: सुरोत्तम । मया सह दहन्तीभिर्दिशश्चक्षुर्भिरुल्बणै: ॥ १७ ॥
alaṁ prajābhiḥ sṛṣṭābhir īdṛśībhiḥ surottama mayā saha dahantībhir diśaś cakṣurbhir ulbaṇaiḥ
SB 3.12.18
तप आतिष्ठ भद्रं ते सर्वभूतसुखावहम् । तपसैव यथापूर्व स्रष्टा विश्वमिदं भवान् ॥ १८ ॥
tapa ātiṣṭha bhadraṁ te sarva-bhūta-sukhāvaham tapasaiva yathā pūrvaṁ sraṣṭā viśvam idaṁ bhavān
SB 3.12.19
तपसैव परं ज्योतिर्भगवन्तमधोक्षजम् । सर्वभूतगुहावासमञ्जसा विन्दते पुमान् ॥ १९ ॥
tapasaiva paraṁ jyotir bhagavantam adhokṣajam sarva-bhūta-guhāvāsam añjasā vindate pumān
SB 3.12.20
मैत्रेय उवाच एवमात्मभुवादिष्ट: परिक्रम्य गिरां पतिम् । बाढमित्यमुमामन्त्र्य विवेश तपसे वनम् ॥ २० ॥
maitreya uvāca evam ātmabhuvādiṣṭaḥ parikramya girāṁ patim bāḍham ity amum āmantrya viveśa tapase vanam
SB 3.12.21
अथाभिध्यायत: सर्गं दश पुत्रा: प्रजज्ञिरे । भगवच्छक्तियुक्तस्य लोकसन्तानहेतव: ॥ २१ ॥
athābhidhyāyataḥ sargaṁ daśa putrāḥ prajajñire bhagavac-chakti-yuktasya loka-santāna-hetavaḥ
SB 3.12.22
मरीचिरत्र्याङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठो दक्षश्च दशमस्तत्र नारद: ॥ २२ ॥
marīcir atry-aṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgur vasiṣṭho dakṣaś ca daśamas tatra nāradaḥ
SB 3.12.23
उत्सङ्गान्नारदो जज्ञे दक्षोऽङ्गुष्ठात्स्वयम्भुव: । प्राणाद्वसिष्ठ: सञ्जातो भृगुस्त्वचि करात्क्रतु: ॥ २३ ॥
utsaṅgān nārado jajñe dakṣo ’ṅguṣṭhāt svayambhuvaḥ prāṇād vasiṣṭhaḥ sañjāto bhṛgus tvaci karāt kratuḥ
SB 3.12.24
पुलहो नाभितो जज्ञे पुलस्त्य: कर्णयोऋर्षि: । अङ्गिरा मुखतोऽक्ष्णोऽत्रिर्मरीचिर्मनसोऽभवत् ॥ २४ ॥
pulaho nābhito jajñe pulastyaḥ karṇayor ṛṣiḥ aṅgirā mukhato ’kṣṇo ’trir marīcir manaso ’bhavat
SB 3.12.25
धर्म: स्तनाद्दक्षिणतो यत्र नारायण: स्वयम् । अधर्म पृष्ठतो यस्मान्मृत्युर्लोकभयङ्कर: ॥ २५ ॥
dharmaḥ stanād dakṣiṇato yatra nārāyaṇaḥ svayam adharmaḥ pṛṣṭhato yasmān mṛtyur loka-bhayaṅkaraḥ
SB 3.12.26
हृदि कामो भ्रुव: क्रोधो लोभश्चाधरदच्छदात् । आस्याद्वाक्सिन्धवो मेढ्रान्निऋर्ति: पायोरघाश्रय: ॥ २६ ॥
hṛdi kāmo bhruvaḥ krodho lobhaś cādhara-dacchadāt āsyād vāk sindhavo meḍhrān nirṛtiḥ pāyor aghāśrayaḥ
SB 3.12.27
छायाया: कर्दमो जज्ञे देवहूत्या: पति: प्रभु: । मनसो देहतश्चेदं जज्ञे विश्वकृतो जगत् ॥ २७ ॥
chāyāyāḥ kardamo jajñe devahūtyāḥ patiḥ prabhuḥ manaso dehataś cedaṁ jajñe viśva-kṛto jagat
SB 3.12.28
वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयम्भूर्हरतीं मन: । अकामां चकमे क्षत्त: सकाम इति न: श्रुतम् ॥ २८ ॥
vācaṁ duhitaraṁ tanvīṁ svayambhūr haratīṁ manaḥ akāmāṁ cakame kṣattaḥ sa-kāma iti naḥ śrutam
SB 3.12.29
तमधर्मे कृतमतिं विलोक्य पितरं सुता: । मरीचिमुख्या मुनयो विश्रम्भात्प्रत्यबोधयन् ॥ २९ ॥
tam adharme kṛta-matiṁ vilokya pitaraṁ sutāḥ marīci-mukhyā munayo viśrambhāt pratyabodhayan
SB 3.12.30
नैतत्पूर्वै: कृतं त्वद्ये न करिष्यन्ति चापरे । यस्त्वं दुहितरं गच्छेरनिगृह्याङ्गजं प्रभु: ॥ ३० ॥
naitat pūrvaiḥ kṛtaṁ tvad ye na kariṣyanti cāpare yas tvaṁ duhitaraṁ gaccher anigṛhyāṅgajaṁ prabhuḥ
SB 3.12.31
तेजीयसामपि ह्येतन्न सुश्लोक्यं जगद्गुरो । यद्वृत्तमनुतिष्ठन् वै लोक: क्षेमाय कल्पते ॥ ३१ ॥
tejīyasām api hy etan na suślokyaṁ jagad-guro yad-vṛttam anutiṣṭhan vai lokaḥ kṣemāya kalpate
SB 3.12.32
तस्मै नमो भगवते य इदं स्वेन रोचिषा । आत्मस्थं व्यञ्जयामास स धर्मं पातुमर्हति ॥ ३२ ॥
tasmai namo bhagavate ya idaṁ svena rociṣā ātma-sthaṁ vyañjayām āsa sa dharmaṁ pātum arhati
SB 3.12.33
स इत्थं गृणत: पुत्रान् पुरो दृष्ट्वा प्रजापतीन् । प्रजापतिपतिस्तन्वं तत्याज व्रीडितस्तदा । तां दिशो जगृहुर्घोरां नीहारं यद्विदुस्तम: ॥ ३३ ॥
sa itthaṁ gṛṇataḥ putrān puro dṛṣṭvā prajāpatīn prajāpati-patis tanvaṁ tatyāja vrīḍitas tadā tāṁ diśo jagṛhur ghorāṁ nīhāraṁ yad vidus tamaḥ
SB 3.12.34
कदाचिद् ध्यायत: स्रष्टुर्वेदा आसंश्चतुर्मुखात् । कथं स्रक्ष्याम्यहं लोकान् समवेतान् यथा पुरा ॥ ३४ ॥
kadācid dhyāyataḥ sraṣṭur vedā āsaṁś catur-mukhāt kathaṁ srakṣyāmy ahaṁ lokān samavetān yathā purā
SB 3.12.35
चातुर्होत्रं कर्मतन्त्रमुपवेदनयै: सह । धर्मस्य पादाश्चत्वारस्तथैवाश्रमवृत्तय: ॥ ३५ ॥
cātur-hotraṁ karma-tantram upaveda-nayaiḥ saha dharmasya pādāś catvāras tathaivāśrama-vṛttayaḥ
SB 3.12.36
विदुर उवाच स वै विश्वसृजामीशो वेदादीन् मुखतोऽसृजत् । यद् यद् येनासृजद् देवस्तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ ३६ ॥
vidura uvāca sa vai viśva-sṛjām īśo vedādīn mukhato ’sṛjat yad yad yenāsṛjad devas tan me brūhi tapo-dhana
SB 3.12.37
मैत्रेय उवाच ऋग्यजु:सामाथर्वाख्यान् वेदान् पूर्वादिभिर्मुखै: । शास्त्रमिज्यां स्तुतिस्तोमं प्रायश्चित्तं व्यधात्क्रमात् ॥ ३७ ॥
maitreya uvāca ṛg-yajuḥ-sāmātharvākhyān vedān pūrvādibhir mukhaiḥ śāstram ijyāṁ stuti-stomaṁ prāyaścittaṁ vyadhāt kramāt
SB 3.12.38
आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं वेदमात्मन: । स्थापत्यं चासृजद् वेदं क्रमात्पूर्वादिभिर्मुखै: ॥ ३८ ॥
āyur-vedaṁ dhanur-vedaṁ gāndharvaṁ vedam ātmanaḥ sthāpatyaṁ cāsṛjad vedaṁ kramāt pūrvādibhir mukhaiḥ
SB 3.12.39
इतिहासपुराणानि पञ्चमं वेदमीश्वर: । सर्वेभ्य एव वक्त्रेभ्य: ससृजे सर्वदर्शन: ॥ ३९ ॥
itihāsa-purāṇāni pañcamaṁ vedam īśvaraḥ sarvebhya eva vaktrebhyaḥ sasṛje sarva-darśanaḥ
SB 3.12.40
षोडश्युक्थौ पूर्ववक्त्रात्पुरीष्यग्निष्टुतावथ । आप्तोर्यामातिरात्रौ च वाजपेयं सगोसवम् ॥ ४० ॥
ṣoḍaśy-ukthau pūrva-vaktrāt purīṣy-agniṣṭutāv atha āptoryāmātirātrau ca vājapeyaṁ sagosavam
SB 3.12.41
विद्या दानं तप: सत्यं धर्मस्येति पदानि च । आश्रमांश्च यथासंख्यमसृजत्सह वृत्तिभि: ॥ ४१ ॥
vidyā dānaṁ tapaḥ satyaṁ dharmasyeti padāni ca āśramāṁś ca yathā-saṅkhyam asṛjat saha vṛttibhiḥ
SB 3.12.42
सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राह्मं चाथ बृहत्तथा । वार्तासञ्चयशालीनशिलोञ्छ इति वै गृहे ॥ ४२ ॥
sāvitraṁ prājāpatyaṁ ca brāhmaṁ cātha bṛhat tathā vārtā sañcaya-śālīna- śiloñcha iti vai gṛhe
SB 3.12.43
वैखानसा वालखिल्यौदुम्बरा: फेनपा वने । न्यासे कुटीचक: पूर्वं बह्वोदो हंसनिष्क्रियौ ॥ ४३ ॥
vaikhānasā vālakhilyau- dumbarāḥ phenapā vane nyāse kuṭīcakaḥ pūrvaṁ bahvodo haṁsa-niṣkriyau
SB 3.12.44
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तथैव च । एवं व्याहृतयश्वासन् प्रणवो ह्यस्य दहृत: ॥ ४४ ॥
ānvīkṣikī trayī vārtā daṇḍa-nītis tathaiva ca evaṁ vyāhṛtayaś cāsan praṇavo hy asya dahrataḥ
SB 3.12.45
तस्योष्णिगासील्लोमभ्यो गायत्री च त्वचो विभो: । त्रिष्टुम्मांसात्स्नुतोऽनुष्टुब्जगत्यस्थ्न: प्रजापते: ॥ ४५ ॥
tasyoṣṇig āsīl lomabhyo gāyatrī ca tvaco vibhoḥ triṣṭum māṁsāt snuto ’nuṣṭub jagaty asthnaḥ prajāpateḥ
SB 3.12.46
मज्जाया: पङ्क्तिरुत्पन्ना बृहती प्राणतोऽभवत् ॥ ४६ ॥
majjāyāḥ paṅktir utpannā bṛhatī prāṇato ’bhavat
SB 3.12.47
स्पर्शस्तस्याभवज्जीव: स्वरो देह उदाहृत । ऊष्माणमिन्द्रियाण्याहुरन्त:स्था बलमात्मन: । स्वरा: सप्त विहारेण भवन्ति स्म प्रजापते: ॥ ४७ ॥
sparśas tasyābhavaj jīvaḥ svaro deha udāhṛta ūṣmāṇam indriyāṇy āhur antaḥ-sthā balam ātmanaḥ svarāḥ sapta vihāreṇa bhavanti sma prajāpateḥ
SB 3.12.48
शब्दब्रह्मात्मनस्तस्य व्यक्ताव्यक्तात्मन: पर: । ब्रह्मावभाति विततो नानाशक्त्युपबृंहित: ॥ ४८ ॥
śabda-brahmātmanas tasya vyaktāvyaktātmanaḥ paraḥ brahmāvabhāti vitato nānā-śakty-upabṛṁhitaḥ
SB 3.12.49
ततोऽपरामुपादाय स सर्गाय मनो दधे ॥ ४९ ॥
tato ’parām upādāya sa sargāya mano dadhe
SB 3.12.50
ऋषीणां भूरिवीर्याणामपि सर्गमविस्तृतम् । ज्ञात्वा तद्धृदये भूयश्चिन्तयामास कौरव ॥ ५० ॥
ṛṣīṇāṁ bhūri-vīryāṇām api sargam avistṛtam jñātvā tad dhṛdaye bhūyaś cintayām āsa kaurava
SB 3.12.51
अहो अद्भुतमेतन्मे व्यापृतस्यापि नित्यदा । न ह्येधन्ते प्रजा नूनं दैवमत्र विघातकम् ॥ ५१ ॥
aho adbhutam etan me vyāpṛtasyāpi nityadā na hy edhante prajā nūnaṁ daivam atra vighātakam
SB 3.12.52
एवं युक्तकृतस्तस्य दैवञ्चावेक्षतस्तदा । कस्य रूपमभूद् द्वेधा यत्कायमभिचक्षते ॥ ५२ ॥
evaṁ yukta-kṛtas tasya daivaṁ cāvekṣatas tadā kasya rūpam abhūd dvedhā yat kāyam abhicakṣate
SB 3.12.53
ताभ्यां रूपविभागाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ ५३ ॥
tābhyāṁ rūpa-vibhāgābhyāṁ mithunaṁ samapadyata
SB 3.12.54
यस्तु तत्र पुमान् सोऽभून्मनु: स्वायम्भुव: स्वराट् । स्त्री याऽसीच्छतरूपाख्या महिष्यस्य महात्मन: ॥ ५४ ॥
yas tu tatra pumān so ’bhūn manuḥ svāyambhuvaḥ svarāṭ strī yāsīc chatarūpākhyā mahiṣy asya mahātmanaḥ
SB 3.12.55
तदा मिथुनधर्मेण प्रजा ह्येधाम्बभूविरे ॥ ५५ ॥
tadā mithuna-dharmeṇa prajā hy edhām babhūvire
SB 3.12.56
स चापि शतरूपायां पञ्चापत्यान्यजीजनत् । प्रियव्रतोत्तानपादौ तिस्र: कन्याश्च भारत । आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति सत्तम ॥ ५६ ॥
sa cāpi śatarūpāyāṁ pañcāpatyāny ajījanat priyavratottānapādau tisraḥ kanyāś ca bhārata ākūtir devahūtiś ca prasūtir iti sattama
SB 3.12.57
आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम् । दक्षायादात्प्रसूतिं च यत आपूरितं जगत् ॥ ५७ ॥
ākūtiṁ rucaye prādāt kardamāya tu madhyamām dakṣāyādāt prasūtiṁ ca yata āpūritaṁ jagat
Песнь 3, Глава 13
SB 3.13.1
श्रीशुक उवाच निशम्य वाचं वदतो मुने: पुण्यतमां नृप । भूय: पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथादृत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca niśamya vācaṁ vadato muneḥ puṇyatamāṁ nṛpa bhūyaḥ papraccha kauravyo vāsudeva-kathādṛtaḥ
SB 3.13.2
विदुर उवाच स वै स्वायम्भुव: सम्राट् प्रिय: पुत्र: स्वयम्भुव: । प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ॥ २ ॥
vidura uvāca sa vai svāyambhuvaḥ samrāṭ priyaḥ putraḥ svayambhuvaḥ pratilabhya priyāṁ patnīṁ kiṁ cakāra tato mune
SB 3.13.3
चरितं तस्य राजर्षेरादिराजस्य सत्तम । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्यसौ ॥ ३ ॥
caritaṁ tasya rājarṣer ādi-rājasya sattama brūhi me śraddadhānāya viṣvaksenāśrayo hy asau
SB 3.13.4
श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्वञ्जसा सूरिभिरीडितोऽर्थ: । तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्द- पादारविन्द हृदयेषु येषाम् ॥ ४ ॥
śrutasya puṁsāṁ sucira-śramasya nanv añjasā sūribhir īḍito ’rthaḥ tat-tad-guṇānuśravaṇaṁ mukunda- pādāravindaṁ hṛdayeṣu yeṣām
SB 3.13.5
श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश्चरणोपधानम् । प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिरभ्यचष्ट ॥ ५ ॥
śrī-śuka uvāca iti bruvāṇaṁ viduraṁ vinītaṁ sahasra-śīrṣṇaś caraṇopadhānam prahṛṣṭa-romā bhagavat-kathāyāṁ praṇīyamāno munir abhyacaṣṭa
SB 3.13.6
मैत्रेय उवाच यदा स्वभार्यया सार्धं जात: स्वायम्भुवो मनु: । प्राञ्जलि: प्रणतश्चेदं वेदगर्भमभाषत ॥ ६ ॥
maitreya uvāca yadā sva-bhāryayā sārdhaṁ jātaḥ svāyambhuvo manuḥ prāñjaliḥ praṇataś cedaṁ veda-garbham abhāṣata
SB 3.13.7
त्वमेक: सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिद: पिता । तथापि न: प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ॥ ७ ॥
tvam ekaḥ sarva-bhūtānāṁ janma-kṛd vṛttidaḥ pitā tathāpi naḥ prajānāṁ te śuśrūṣā kena vā bhavet
SB 3.13.8
तद्विधेहि नमस्तुभ्यं कर्मस्वीड्यात्मशक्तिषु । यत्कृत्वेह यशो विष्वगमुत्र च भवेद्गति: ॥ ८ ॥
tad vidhehi namas tubhyaṁ karmasv īḍyātma-śaktiṣu yat kṛtveha yaśo viṣvag amutra ca bhaved gatiḥ
SB 3.13.9
ब्रह्मोवाच प्रीतस्तुभ्यमहं तात स्वस्ति स्ताद्वां क्षितीश्वर । यन्निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्यात्मनार्पितम् ॥ ९ ॥
brahmovāca prītas tubhyam ahaṁ tāta svasti stād vāṁ kṣitīśvara yan nirvyalīkena hṛdā śādhi mety ātmanārpitam
SB 3.13.10
एतावत्यात्मजैर्वीर कार्या ह्यपचितिर्गुरौ । शक्त्याप्रमत्तैर्गृह्येत सादरं गतमत्सरै: ॥ १० ॥
etāvaty ātmajair vīra kāryā hy apacitir gurau śaktyāpramattair gṛhyeta sādaraṁ gata-matsaraiḥ
SB 3.13.11
स त्वमस्यामपत्यानि सदृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥
sa tvam asyām apatyāni sadṛśāny ātmano guṇaiḥ utpādya śāsa dharmeṇa gāṁ yajñaiḥ puruṣaṁ yaja
SB 3.13.12
स त्वमस्यामपत्यानि सदृशान्यात्मनो गुणै: । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञै: पुरुषं यज ॥ ११ ॥
paraṁ śuśrūṣaṇaṁ mahyaṁ syāt prajā-rakṣayā nṛpa bhagavāṁs te prajā-bhartur hṛṣīkeśo ’nutuṣyati
SB 3.13.13
येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दन: । तेषां श्रमो ह्यपार्थाय यदात्मा नादृत: स्वयम् ॥ १३ ॥
yeṣāṁ na tuṣṭo bhagavān yajña-liṅgo janārdanaḥ teṣāṁ śramo hy apārthāya yad ātmā nādṛtaḥ svayam
SB 3.13.14
मनुरुवाच आदेशेऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । स्थानं त्विहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥ १४ ॥
manur uvāca ādeśe ’haṁ bhagavato varteyāmīva-sūdana sthānaṁ tv ihānujānīhi prajānāṁ mama ca prabho
SB 3.13.15
यदोक: सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि । अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ॥ १५ ॥
yad okaḥ sarva-bhūtānāṁ mahī magnā mahāmbhasi asyā uddharaṇe yatno deva devyā vidhīyatām
SB 3.13.16
मैत्रेय उवाच परमेष्ठी त्वपां मध्ये तथा सन्नामवेक्ष्य गाम् । कथमेनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ॥ १६ ॥
maitreya uvāca parameṣṭhī tv apāṁ madhye tathā sannām avekṣya gām katham enāṁ samunneṣya iti dadhyau dhiyā ciram
SB 3.13.17
सृजतो मे क्षितिर्वार्भि:प्लाव्यमाना रसां गता । अथात्र किमनुष्ठेयमस्माभि: सर्गयोजितै: । यस्याहं हृदयादासं स ईशो विदधातु मे ॥ १७ ॥
sṛjato me kṣitir vārbhiḥ plāvyamānā rasāṁ gatā athātra kim anuṣṭheyam asmābhiḥ sarga-yojitaiḥ yasyāhaṁ hṛdayād āsaṁ sa īśo vidadhātu me
SB 3.13.18
इत्यभिध्यायतो नासाविवरात्सहसानघ । वराहतोको निरगादङ्गुष्ठपरिमाणक: ॥ १८ ॥
ity abhidhyāyato nāsā- vivarāt sahasānagha varāha-toko niragād aṅguṣṭha-parimāṇakaḥ
SB 3.13.19
तस्याभिपश्यत: खस्थ: क्षणेन किल भारत । गजमात्र: प्रववृधे तदद्भुतमभून्महत् ॥ १९ ॥
tasyābhipaśyataḥ kha-sthaḥ kṣaṇena kila bhārata gaja-mātraḥ pravavṛdhe tad adbhutam abhūn mahat
SB 3.13.20
मरीचिप्रमुखैर्विप्रै: कुमारैर्मनुना सह । हृष्ट्वा तत्सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥ २० ॥
marīci-pramukhair vipraiḥ kumārair manunā saha dṛṣṭvā tat saukaraṁ rūpaṁ tarkayām āsa citradhā
SB 3.13.21
किमेतत्सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यमवस्थितम् । अहो बताश्चर्यमिदं नासाया मे विनि:सृतम् ॥ २१ ॥
kim etat sūkara-vyājaṁ sattvaṁ divyam avasthitam aho batāścaryam idaṁ nāsāyā me viniḥsṛtam
SB 3.13.22
दृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्र: क्षणाद्गण्डशिलासम: । अपि स्विद्भगवानेष यज्ञो मे खेदयन्मन: ॥ २२ ॥
dṛṣṭo ’ṅguṣṭha-śiro-mātraḥ kṣaṇād gaṇḍa-śilā-samaḥ api svid bhagavān eṣa yajño me khedayan manaḥ
SB 3.13.23
इति मीमांसतस्तस्य ब्रह्मण: सह सूनुभि: । भगवान् यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसन्निभ: ॥ २३ ॥
iti mīmāṁsatas tasya brahmaṇaḥ saha sūnubhiḥ bhagavān yajña-puruṣo jagarjāgendra-sannibhaḥ
SB 3.13.24
ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस्तांश्च द्विजोत्तमान् । स्वगर्जितेन ककुभ: प्रतिस्वनयता विभु: ॥ २४ ॥
brahmāṇaṁ harṣayām āsa haris tāṁś ca dvijottamān sva-garjitena kakubhaḥ pratisvanayatā vibhuḥ
SB 3.13.25
निशम्य ते घर्घरितं स्वखेद- क्षयिष्णु मायामयसूकरस्य । जनस्तप:सत्यनिवासिनस्ते त्रिभि: पवित्रैर्मुनयोऽगृणन् स्म ॥ २५ ॥
niśamya te ghargharitaṁ sva-kheda- kṣayiṣṇu māyāmaya-sūkarasya janas-tapaḥ-satya-nivāsinas te tribhiḥ pavitrair munayo ’gṛṇan sma
SB 3.13.26
तेषां सतां वेदवितानमूर्ति- र्ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् । विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलमाविवेश ॥ २६ ॥
teṣāṁ satāṁ veda-vitāna-mūrtir brahmāvadhāryātma-guṇānuvādam vinadya bhūyo vibudhodayāya gajendra-līlo jalam āviveśa
SB 3.13.27
उत्क्षिप्तवाल: खचर: कठोर: सटा विधुन्वन् खररोमशत्वक् । खुराहताभ्र: सितदंष्ट्र ईक्षा- ज्योतिर्बभासे भगवान्महीध्र: ॥ २७ ॥
utkṣipta-vālaḥ kha-caraḥ kaṭhoraḥ saṭā vidhunvan khara-romaśa-tvak khurāhatābhraḥ sita-daṁṣṭra īkṣā- jyotir babhāse bhagavān mahīdhraḥ
SB 3.13.28
घ्राणेन पृथ्व्या: पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेश: स्वयमध्वराङ्ग: । करालदंष्ट्रोऽप्यकरालदृग्भ्या- मुद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतोऽविशत्कम् ॥ २८ ॥
ghrāṇena pṛthvyāḥ padavīṁ vijighran kroḍāpadeśaḥ svayam adhvarāṅgaḥ karāla-daṁṣṭro ’py akarāla-dṛgbhyām udvīkṣya viprān gṛṇato ’viśat kam
SB 3.13.29
स वज्रकूटाङ्गनिपातवेग- विशीर्णकुक्षि: स्तनयन्नुदन्वान् । उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैरिवार्त- श्चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ॥ २९ ॥
sa vajra-kūṭāṅga-nipāta-vega- viśīrṇa-kukṣiḥ stanayann udanvān utsṛṣṭa-dīrghormi-bhujair ivārtaś cukrośa yajñeśvara pāhi meti
SB 3.13.30
खुरै: क्षुरप्रैर्दरयंस्तदाप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् । ददर्श गां तत्र सुषुप्सुरग्रे यां जीवधानीं स्वयमभ्यधत्त ॥ ३० ॥
khuraiḥ kṣuraprair darayaṁs tad āpa utpāra-pāraṁ tri-parū rasāyām dadarśa gāṁ tatra suṣupsur agre yāṁ jīva-dhānīṁ svayam abhyadhatta
SB 3.13.31
स्वदंष्ट्रयोद्धृत्य महीं निमग्नां स उत्थित: संरुरुचे रसाया: । तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसन्दीपिततीव्रमन्यु: ॥ ३१ ॥
sva-daṁṣṭrayoddhṛtya mahīṁ nimagnāṁ sa utthitaḥ saṁruruce rasāyāḥ tatrāpi daityaṁ gadayāpatantaṁ sunābha-sandīpita-tīvra-manyuḥ
SB 3.13.32
जघान रुन्धानमसह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराडिवाम्भसि । तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ॥ ३२ ॥
jaghāna rundhānam asahya-vikramaṁ sa līlayebhaṁ mṛgarāḍ ivāmbhasi tad-rakta-paṅkāṅkita-gaṇḍa-tuṇḍo yathā gajendro jagatīṁ vibhindan
SB 3.13.33
तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्मामुत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग । प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयोऽनुवाकै- र्विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुरीशम् ॥ ३३ ॥
tamāla-nīlaṁ sita-danta-koṭyā kṣmām utkṣipantaṁ gaja-līlayāṅga prajñāya baddhāñjalayo ’nuvākair viriñci-mukhyā upatasthur īśam
SB 3.13.34
ऋषय ऊचु: जितं जितं तेऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नम: । यद्रोमगर्ेषु निलिल्युरद्धय- स्तस्मै नम: कारणसूकराय ते ॥ ३४ ॥
ṛṣaya ūcuḥ jitaṁ jitaṁ te ’jita yajña-bhāvana trayīṁ tanuṁ svāṁ paridhunvate namaḥ yad-roma-garteṣu nililyur addhayas tasmai namaḥ kāraṇa-sūkarāya te
SB 3.13.35
रूपं तवैतन्ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यदध्वरात्मकम् । छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोम- स्वाज्यं दृशि त्वङ्घ्रि षु चातुर्होत्रम् ॥ ३५ ॥
rūpaṁ tavaitan nanu duṣkṛtātmanāṁ durdarśanaṁ deva yad adhvarātmakam chandāṁsi yasya tvaci barhi-romasv ājyaṁ dṛśi tv aṅghriṣu cātur-hotram
SB 3.13.36
स्रक्तुण्ड आसीत्स्रुव ईश नासयो- रिडोदरे चमसा: कर्णरन्ध्रे । प्राशित्रमास्ये ग्रसने ग्रहास्तु ते यच्चर्वणं ते भगवन्नग्निहोत्रम् ॥ ३६ ॥
srak tuṇḍa āsīt sruva īśa nāsayor iḍodare camasāḥ karṇa-randhre prāśitram āsye grasane grahās tu te yac carvaṇaṁ te bhagavann agni-hotram
SB 3.13.37
दीक्षानुजन्मोपसद: शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्र: । जिह्वा प्रवर्ग्यस्तव शीर्षकं क्रतो: सत्यावसथ्यं चितयोऽसवो हि ते ॥ ३७ ॥
dīkṣānujanmopasadaḥ śirodharaṁ tvaṁ prāyaṇīyodayanīya-daṁṣṭraḥ jihvā pravargyas tava śīrṣakaṁ kratoḥ satyāvasathyaṁ citayo ’savo hi te
SB 3.13.38
सोमस्तु रेत: सवनान्यवस्थिति: संस्थाविभेदास्तव देव धातव: । सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धि- स्त्वं सर्वयज्ञक्रतुरिष्टिबन्धन: ॥ ३८ ॥
somas tu retaḥ savanāny avasthitiḥ saṁsthā-vibhedās tava deva dhātavaḥ satrāṇi sarvāṇi śarīra-sandhis tvaṁ sarva-yajña-kratur iṣṭi-bandhanaḥ
SB 3.13.39
नमो नमस्तेऽखिलमन्त्रदेवता- द्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने । वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावित- ज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नम: ॥ ३९ ॥
namo namas te ’khila-mantra-devatā- dravyāya sarva-kratave kriyātmane vairāgya-bhaktyātmajayānubhāvita- jñānāya vidyā-gurave namo namaḥ
SB 3.13.40
दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस्त्वया धृता विराजते भूधर भू: सभूधरा । यथा वनान्नि:सरतो दता धृता मतङ्गजेन्द्रस्य सपत्रपद्मिनी ॥ ४० ॥
daṁṣṭrāgra-koṭyā bhagavaṁs tvayā dhṛtā virājate bhūdhara bhūḥ sa-bhūdharā yathā vanān niḥsarato datā dhṛtā mataṅ-gajendrasya sa-patra-padminī
SB 3.13.41
त्रयीमयं रूपमिदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते । चकास्ति शृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रम: ॥ ४१ ॥
trayīmayaṁ rūpam idaṁ ca saukaraṁ bhū-maṇḍalenātha datā dhṛtena te cakāsti śṛṅgoḍha-ghanena bhūyasā kulācalendrasya yathaiva vibhramaḥ
SB 3.13.42
संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीमसि मातरं पिता । विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजोऽग्निमिवारणावधा: ॥ ४२ ॥
saṁsthāpayaināṁ jagatāṁ sa-tasthuṣāṁ lokāya patnīm asi mātaraṁ pitā vidhema cāsyai namasā saha tvayā yasyāṁ sva-tejo ’gnim ivāraṇāv adhāḥ
SB 3.13.43
क: श्रद्दधीतान्यतमस्तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् । न विस्मयोऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजेऽतिविस्मयम् ॥ ४३ ॥
kaḥ śraddadhītānyatamas tava prabho rasāṁ gatāyā bhuva udvibarhaṇam na vismayo ’sau tvayi viśva-vismaye yo māyayedaṁ sasṛje ’tivismayam
SB 3.13.44
विधुन्वता वेदमयं निजं वपु- र्जनस्तप:सत्यनिवासिनो वयम् । सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभि- र्विमृज्यमाना भृशमीश पाविता: ॥ ४४ ॥
vidhunvatā vedamayaṁ nijaṁ vapur janas-tapaḥ-satya-nivāsino vayam saṭā-śikhoddhūta-śivāmbu-bindubhir vimṛjyamānā bhṛśam īśa pāvitāḥ
SB 3.13.45
स वै बत भ्रष्टमतिस्तवैषते य: कर्मणां पारमपारकर्मण: । यद्योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम् ॥ ४५ ॥
sa vai bata bhraṣṭa-matis tavaiṣate yaḥ karmaṇāṁ pāram apāra-karmaṇaḥ yad-yoga-māyā-guṇa-yoga-mohitaṁ viśvaṁ samastaṁ bhagavan vidhehi śam
SB 3.13.46
मैत्रेय उवाच इत्युपस्थीयमानोऽसौ मुनिभिर्ब्रह्मवादिभि: । सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ॥ ४६ ॥
maitreya uvāca ity upasthīyamāno ’sau munibhir brahma-vādibhiḥ salile sva-khurākrānta upādhattāvitāvanim
SB 3.13.47
स इत्थं भगवानुर्वीं विष्वक्सेन: प्रजापति: । रसाया लीलयोन्नीतामप्सु न्यस्य ययौ हरि: ॥ ४७ ॥
sa itthaṁ bhagavān urvīṁ viṣvaksenaḥ prajāpatiḥ rasāyā līlayonnītām apsu nyasya yayau hariḥ
SB 3.13.48
य एवमेतां हरिमेधसो हरे: । कथां सुभद्रां कथनीयमायिन: । शृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनोऽस्याशु हृदि प्रसीदति ॥ ४८ ॥
ya evam etāṁ hari-medhaso hareḥ kathāṁ subhadrāṁ kathanīya-māyinaḥ śṛṇvīta bhaktyā śravayeta vośatīṁ janārdano ’syāśu hṛdi prasīdati
SB 3.13.49
तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिरलं लवात्मभि: । अनन्यदृष्टया भजतां गुहाशय: स्वयं विधत्ते स्वगतिं पर: पराम् ॥ ४९ ॥
tasmin prasanne sakalāśiṣāṁ prabhau kiṁ durlabhaṁ tābhir alaṁ lavātmabhiḥ ananya-dṛṣṭyā bhajatāṁ guhāśayaḥ svayaṁ vidhatte sva-gatiṁ paraḥ parām
SB 3.13.50
को नाम लोके पुरुषार्थसारवित् पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् । आपीय कर्णाञ्जलिभिर्भवापहा- महो विरज्येत विना नरेतरम् ॥ ५० ॥
ko nāma loke puruṣārtha-sāravit purā-kathānāṁ bhagavat-kathā-sudhām āpīya karṇāñjalibhir bhavāpahām aho virajyeta vinā naretaram
Песнь 3, Глава 14
SB 3.14.1
श्रीशुक उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितां हरे: कथां कारणसूकरात्मन: । पुन: स पप्रच्छ तमुद्यताञ्जलि- र्न चातितृप्तो विदुरो धृतव्रत: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca niśamya kauṣāraviṇopavarṇitāṁ hareḥ kathāṁ kāraṇa-sūkarātmanaḥ punaḥ sa papraccha tam udyatāñjalir na cātitṛpto viduro dhṛta-vrataḥ
SB 3.14.2
विदुर उवाच तेनैव तु मुनिश्रेष्ठ हरिणा यज्ञमूर्तिना । आदिदैत्यो हिरण्याक्षो हत इत्यनुशुश्रुम ॥ २ ॥
vidura uvāca tenaiva tu muni-śreṣṭha hariṇā yajña-mūrtinā ādi-daityo hiraṇyākṣo hata ity anuśuśruma
SB 3.14.3
तस्य चोद्धरत: क्षौणीं स्वदंष्ट्राग्रेण लीलया । दैत्यराजस्य च ब्रह्मन् कस्माद्धेतोरभून्मृध: ॥ ३ ॥
tasya coddharataḥ kṣauṇīṁ sva-daṁṣṭrāgreṇa līlayā daitya-rājasya ca brahman kasmād dhetor abhūn mṛdhaḥ
SB 3.14.4
श्रद्दधानाय भक्ताय ब्रूहि तज्जन्मविस्तरम् । ऋषे न तृप्यति मन: परं कौतूहलं हि मे ॥ ४ ॥
śraddadhānāya bhaktāya brūhi taj-janma-vistaram ṛṣe na tṛpyati manaḥ paraṁ kautūhalaṁ hi me
SB 3.14.5
मैत्रेय उवाच साधु वीर त्वया पृष्टमवतारकथां हरे: । यत्त्वं पृच्छसि मर्त्यानां मृत्युपाशविशातनीम् ॥ ५ ॥
maitreya uvāca sādhu vīra tvayā pṛṣṭam avatāra-kathāṁ hareḥ yat tvaṁ pṛcchasi martyānāṁ mṛtyu-pāśa-viśātanīm
SB 3.14.6
ययोत्तानपद: पुत्रो मुनिना गीतयार्भक: । मृत्यो: कृत्वैव मूर्ध्न्यङ्घ्रि मारुरोह हरे: पदम् ॥ ६ ॥
yayottānapadaḥ putro muninā gītayārbhakaḥ mṛtyoḥ kṛtvaiva mūrdhny aṅghrim āruroha hareḥ padam
SB 3.14.7
अथात्रापीतिहासोऽयं श्रुतो मे वर्णित: पुरा । ब्रह्मणा देवदेवेन देवानामनुपृच्छताम् ॥ ७ ॥
athātrāpītihāso ’yaṁ śruto me varṇitaḥ purā brahmaṇā deva-devena devānām anupṛcchatām
SB 3.14.8
दितिर्दाक्षायणी क्षत्तर्मारीचं कश्यपं पतिम् । अपत्यकामा चकमे सन्ध्यायां हृच्छयार्दिता ॥ ८ ॥
ditir dākṣāyaṇī kṣattar mārīcaṁ kaśyapaṁ patim apatya-kāmā cakame sandhyāyāṁ hṛc-chayārditā
SB 3.14.9
इष्ट्वाग्निजिह्वं पयसा पुरुषं यजुषां पतिम् । निम्लोचत्यर्क आसीनमग्न्यगारे समाहितम् ॥ ९ ॥
iṣṭvāgni-jihvaṁ payasā puruṣaṁ yajuṣāṁ patim nimlocaty arka āsīnam agny-agāre samāhitam
SB 3.14.10
दितिरुवाच एष मां त्वत्कृते विद्वन् काम आत्तशरासन: । दुनोति दीनां विक्रम्य रम्भामिव मतङ्गज: ॥ १० ॥
ditir uvāca eṣa māṁ tvat-kṛte vidvan kāma ātta-śarāsanaḥ dunoti dīnāṁ vikramya rambhām iva mataṅgajaḥ
SB 3.14.11
तद्भवान्दह्यमानायां सपत्नीनां समृद्धिभि: । प्रजावतीनां भद्रं ते मय्यायुङ्क्तामनुग्रहम् ॥ ११ ॥
tad bhavān dahyamānāyāṁ sa-patnīnāṁ samṛddhibhiḥ prajāvatīnāṁ bhadraṁ te mayy āyuṅktām anugraham
SB 3.14.12
भर्तर्याप्तोरुमानानां लोकानाविशते यश: । पतिर्भवद्विधो यासां प्रजया ननु जायते ॥ १२ ॥
bhartary āptorumānānāṁ lokān āviśate yaśaḥ patir bhavad-vidho yāsāṁ prajayā nanu jāyate
SB 3.14.13
पुरा पिता नो भगवान्दक्षो दुहितृवत्सल: । कं वृणीत वरं वत्सा इत्यपृच्छत न: पृथक् ॥ १३ ॥
purā pitā no bhagavān dakṣo duhitṛ-vatsalaḥ kaṁ vṛṇīta varaṁ vatsā ity apṛcchata naḥ pṛthak
SB 3.14.14
स विदित्वात्मजानां नो भावं सन्तानभावन: । त्रयोदशाददात्तासां यास्ते शीलमनुव्रता: ॥ १४ ॥
sa viditvātmajānāṁ no bhāvaṁ santāna-bhāvanaḥ trayodaśādadāt tāsāṁ yās te śīlam anuvratāḥ
SB 3.14.15
अथ मे कुरु कल्याणं कामं कमललोचन । आर्तोपसर्पणं भूमन्नमोघं हि महीयसि ॥ १५ ॥
atha me kuru kalyāṇaṁ kāmaṁ kamala-locana ārtopasarpaṇaṁ bhūmann amoghaṁ hi mahīyasi
SB 3.14.16
इति तां वीर मारीच: कृपणां बहुभाषिणीम् । प्रत्याहानुनयन् वाचा प्रवृद्धानङ्गकश्मलाम् ॥ १६ ॥
iti tāṁ vīra mārīcaḥ kṛpaṇāṁ bahu-bhāṣiṇīm pratyāhānunayan vācā pravṛddhānaṅga-kaśmalām
SB 3.14.17
एष तेऽहं विधास्यामि प्रियं भीरु यदिच्छसि । तस्या: कामं न क: कुर्यात्सिद्धिस्त्रैवर्गिक यत: ॥ १७ ॥
eṣa te ’haṁ vidhāsyāmi priyaṁ bhīru yad icchasi tasyāḥ kāmaṁ na kaḥ kuryāt siddhis traivargikī yataḥ
SB 3.14.18
सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान् । व्यसनार्णवमत्येति जलयानैर्यथार्णवम् ॥ १८ ॥
sarvāśramān upādāya svāśrameṇa kalatravān vyasanārṇavam atyeti jala-yānair yathārṇavam
SB 3.14.19
यामाहुरात्मनो ह्यर्धं श्रेयस्कामस्य मानिनि । यस्यां स्वधुरमध्यस्य पुमांश्चरति विज्वर: ॥ १९ ॥
yām āhur ātmano hy ardhaṁ śreyas-kāmasya mānini yasyāṁ sva-dhuram adhyasya pumāṁś carati vijvaraḥ
SB 3.14.20
यामाश्रित्येन्द्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रमै: । वयं जयेम हेलाभिर्दस्यून्दुर्गपतिर्यथा ॥ २० ॥
yām āśrityendriyārātīn durjayān itarāśramaiḥ vayaṁ jayema helābhir dasyūn durga-patir yathā
SB 3.14.21
न वयं प्रभवस्तां त्वामनुकर्तुं गृहेश्वरि । अप्यायुषा वा कार्त्स्न्येन ये चान्ये गुणगृध्नव: ॥ २१ ॥
na vayaṁ prabhavas tāṁ tvām anukartuṁ gṛheśvari apy āyuṣā vā kārtsnyena ye cānye guṇa-gṛdhnavaḥ
SB 3.14.22
अथापि काममेतं ते प्रजात्यै करवाण्यलम् । यथा मां नातिरोचन्ति मुहूर्तं प्रतिपालय ॥ २२ ॥
athāpi kāmam etaṁ te prajātyai karavāṇy alam yathā māṁ nātirocanti muhūrtaṁ pratipālaya
SB 3.14.23
एषा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना । चरन्ति यस्यां भूतानि भूतेशानुचराणि ह ॥ २३ ॥
eṣā ghoratamā velā ghorāṇāṁ ghora-darśanā caranti yasyāṁ bhūtāni bhūteśānucarāṇi ha
SB 3.14.24
एतस्यां साध्वि सन्ध्यायां भगवान् भूतभावन: । परीतो भूतपर्षद्भिर्वृषेणाटति भूतराट् ॥ २४ ॥
etasyāṁ sādhvi sandhyāyāṁ bhagavān bhūta-bhāvanaḥ parīto bhūta-parṣadbhir vṛṣeṇāṭati bhūtarāṭ
SB 3.14.25
श्मशानचक्रानिलधूलिधूम्र- विकीर्णविद्योतजटाकलाप: । भस्मावगुण्ठामलरुक्मदेहो देवस्त्रिभि: पश्यति देवरस्ते ॥ २५ ॥
śmaśāna-cakrānila-dhūli-dhūmra- vikīrṇa-vidyota-jaṭā-kalāpaḥ bhasmāvaguṇṭhāmala-rukma-deho devas tribhiḥ paśyati devaras te
SB 3.14.26
न यस्य लोके स्वजन: परो वा नात्यादृतो नोत कश्चिद्विगर्ह्य: । वयं व्रतैर्यच्चरणापविद्धा- माशास्महेऽजां बत भुक्तभोगाम् ॥ २६ ॥
na yasya loke sva-janaḥ paro vā nātyādṛto nota kaścid vigarhyaḥ vayaṁ vratair yac-caraṇāpaviddhām āśāsmahe ’jāṁ bata bhukta-bhogām
SB 3.14.27
यस्यानवद्याचरितं मनीषिणो गृणन्त्यविद्यापटलं बिभित्सव: । निरस्तसाम्यातिशयोऽपि यत्स्वयं पिशाचचर्यामचरद्गति: सताम् ॥ २७ ॥
yasyānavadyācaritaṁ manīṣiṇo gṛṇanty avidyā-paṭalaṁ bibhitsavaḥ nirasta-sāmyātiśayo ’pi yat svayaṁ piśāca-caryām acarad gatiḥ satām
SB 3.14.28
हसन्ति यस्याचरितं हि दुर्भगा: स्वात्मन्-रतस्याविदुष: समीहितम् । यैर्वस्त्रमाल्याभरणानुलेपनै: श्वभोजनं स्वात्मतयोपलालितम् ॥ २८ ॥
hasanti yasyācaritaṁ hi durbhagāḥ svātman-ratasyāviduṣaḥ samīhitam yair vastra-mālyābharaṇānulepanaiḥ śva-bhojanaṁ svātmatayopalālitam
SB 3.14.29
ब्रह्मादयो यत्कृतसेतुपाला यत्कारणं विश्वमिदं च माया । आज्ञाकरी यस्य पिशाचचर्या अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम् ॥ २९ ॥
brahmādayo yat-kṛta-setu-pālā yat-kāraṇaṁ viśvam idaṁ ca māyā ājñā-karī yasya piśāca-caryā aho vibhūmnaś caritaṁ viḍambanam
SB 3.14.30
मैत्रेय उवाच सैवं संविदिते भर्त्रा मन्मथोन्मथितेन्द्रिया । जग्राह वासो ब्रह्मर्षेर्वृषलीव गतत्रपा ॥ ३० ॥
maitreya uvāca saivaṁ saṁvidite bhartrā manmathonmathitendriyā jagrāha vāso brahmarṣer vṛṣalīva gata-trapā
SB 3.14.31
स विदित्वाथ भार्यायास्तं निर्बन्धं विकर्मणि । नत्वा दिष्टाय रहसि तयाथोपविवेश हि ॥ ३१ ॥
sa viditvātha bhāryāyās taṁ nirbandhaṁ vikarmaṇi natvā diṣṭāya rahasi tayāthopaviveśa hi
SB 3.14.32
अथोपस्पृश्य सलिलं प्राणानायम्य वाग्यत: । ध्यायञ्जजाप विरजं ब्रह्म ज्योति: सनातनम् ॥ ३२ ॥
athopaspṛśya salilaṁ prāṇān āyamya vāg-yataḥ dhyāyañ jajāpa virajaṁ brahma jyotiḥ sanātanam
SB 3.14.33
दितिस्तु व्रीडिता तेन कर्मावद्येन भारत । उपसङ्गम्य विप्रर्षिमधोमुख्यभ्यभाषत ॥ ३३ ॥
ditis tu vrīḍitā tena karmāvadyena bhārata upasaṅgamya viprarṣim adho-mukhy abhyabhāṣata
SB 3.14.34
दितिरुवाच न मे गर्भमिमं ब्रह्मन् भूतानामृषभोऽवधीत् । रुद्र: पतिर्हि भूतानां यस्याकरवमंहसम् ॥ ३४ ॥
ditir uvāca na me garbham imaṁ brahman bhūtānām ṛṣabho ’vadhīt rudraḥ patir hi bhūtānāṁ yasyākaravam aṁhasam
SB 3.14.35
नमो रुद्राय महते देवायोग्राय मीढुषे । शिवाय न्यस्तदण्डाय धृतदण्डाय मन्यवे ॥ ३५ ॥
namo rudrāya mahate devāyogrāya mīḍhuṣe śivāya nyasta-daṇḍāya dhṛta-daṇḍāya manyave
SB 3.14.36
स न: प्रसीदतां भामो भगवानुर्वनुग्रह: । व्याधस्याप्यनुकम्प्यानां स्त्रीणां देव: सतीपति: ॥ ३६ ॥
sa naḥ prasīdatāṁ bhāmo bhagavān urv-anugrahaḥ vyādhasyāpy anukampyānāṁ strīṇāṁ devaḥ satī-patiḥ
SB 3.14.37
मैत्रेय उवाच स्वसर्गस्याशिषं लोक्यामाशासानां प्रवेपतीम् । निवृत्तसन्ध्यानियमो भार्यामाह प्रजापति: ॥ ३७ ॥
maitreya uvāca sva-sargasyāśiṣaṁ lokyām āśāsānāṁ pravepatīm nivṛtta-sandhyā-niyamo bhāryām āha prajāpatiḥ
SB 3.14.38
कश्यप उवाच अप्रायत्यादात्मनस्ते दोषान्मौहूर्तिकादुत । मन्निदेशातिचारेण देवानां चातिहेलनात् ॥ ३८ ॥
kaśyapa uvāca aprāyatyād ātmanas te doṣān mauhūrtikād uta man-nideśāticāreṇa devānāṁ cātihelanāt
SB 3.14.39
भविष्यतस्तवाभद्रावभद्रे जाठराधमौ । लोकान् सपालांस्त्रींश्चण्डि मुहुराक्रन्दयिष्यत: ॥ ३९ ॥
bhaviṣyatas tavābhadrāv abhadre jāṭharādhamau lokān sa-pālāṁs trīṁś caṇḍi muhur ākrandayiṣyataḥ
SB 3.14.40
प्राणिनां हन्यमानानां दीनानामकृतागसाम् । स्त्रीणां निगृह्यमाणानां कोपितेषु महात्मसु ॥ ४० ॥
prāṇināṁ hanyamānānāṁ dīnānām akṛtāgasām strīṇāṁ nigṛhyamāṇānāṁ kopiteṣu mahātmasu
SB 3.14.41
तदा विश्वेश्वर: क्रुद्धो भगवाल्लोकभावन: । हनिष्यत्यवतीर्यासौ यथाद्रीन् शतपर्वधृक् ॥ ४१ ॥
tadā viśveśvaraḥ kruddho bhagavāl loka-bhāvanaḥ haniṣyaty avatīryāsau yathādrīn śataparva-dhṛk
SB 3.14.42
दितिरुवाच वधं भगवता साक्षात्सुनाभोदारबाहुना । आशासे पुत्रयोर्मह्यं मा क्रुद्धाद्ब्राह्मणाद्प्रभो ॥ ४२ ॥
ditir uvāca vadhaṁ bhagavatā sākṣāt sunābhodāra-bāhunā āśāse putrayor mahyaṁ mā kruddhād brāhmaṇād prabho
SB 3.14.43
न ब्रह्मदण्डदग्धस्य न भूतभयदस्य च । नारकाश्चानुगृह्णन्ति यां यां योनिमसौ गत: ॥ ४३ ॥
na brahma-daṇḍa-dagdhasya na bhūta-bhayadasya ca nārakāś cānugṛhṇanti yāṁ yāṁ yonim asau gataḥ
SB 3.14.44-45
कश्यप उवाच कृतशोकानुतापेन सद्य: प्रत्यवमर्शनात् । भगवत्युरुमानाच्च भवे मय्यपि चादरात् ॥ ४४ ॥ पुत्रस्यैव च पुत्राणां भवितैक: सतां मत: । गास्यन्ति यद्यश: शुद्धं भगवद्यशसा समम् ॥ ४५ ॥
kaśyapa uvāca kṛta-śokānutāpena sadyaḥ pratyavamarśanāt bhagavaty uru-mānāc ca bhave mayy api cādarāt putrasyaiva ca putrāṇāṁ bhavitaikaḥ satāṁ mataḥ gāsyanti yad-yaśaḥ śuddhaṁ bhagavad-yaśasā samam
SB 3.14.46
योगैर्हेमेव दुर्वर्णं भावयिष्यन्ति साधव: । निर्वैरादिभिरात्मानं यच्छीलमनुवर्तितुम् ॥ ४६ ॥
yogair hemeva durvarṇaṁ bhāvayiṣyanti sādhavaḥ nirvairādibhir ātmānaṁ yac-chīlam anuvartitum
SB 3.14.47
यत्प्रसादादिदं विश्वं प्रसीदति यदात्मकम् । स स्वदृग्भगवान् यस्य तोष्यतेऽनन्यया दृशा ॥ ४७ ॥
yat-prasādād idaṁ viśvaṁ prasīdati yad-ātmakam sa sva-dṛg bhagavān yasya toṣyate ’nanyayā dṛśā
SB 3.14.48
स वै महाभागवतो महात्मा महानुभावो महतां महिष्ठ: । प्रवृद्धभक्त्या ह्यनुभाविताशये निवेश्य वैकुण्ठमिमं विहास्यति ॥ ४८ ॥
sa vai mahā-bhāgavato mahātmā mahānubhāvo mahatāṁ mahiṣṭhaḥ pravṛddha-bhaktyā hy anubhāvitāśaye niveśya vaikuṇṭham imaṁ vihāsyati
SB 3.14.49
अलम्पट: शीलधरो गुणाकरो हृष्ट: परर्द्ध्या व्यथितो दु:खितेषु । अभूतशत्रुर्जगत: शोकहर्ता नैदाघिकं तापमिवोडुराज: ॥ ४९ ॥
alampaṭaḥ śīla-dharo guṇākaro hṛṣṭaḥ pararddhyā vyathito duḥkhiteṣu abhūta-śatrur jagataḥ śoka-hartā naidāghikaṁ tāpam ivoḍurājaḥ
SB 3.14.50
अन्तर्बहिश्चामलमब्जनेत्रं स्वपूरुषेच्छानुगृहीतरूपम् । पौत्रस्तव श्रीललनाललामं द्रष्टा स्फुरत्कुण्डलमण्डिताननम् ॥ ५० ॥
antar bahiś cāmalam abja-netraṁ sva-pūruṣecchānugṛhīta-rūpam pautras tava śrī-lalanā-lalāmaṁ draṣṭā sphurat-kuṇḍala-maṇḍitānanam
SB 3.14.51
मैत्रेय उवाच श्रुत्वा भागवतं पौत्रममोदत दितिर्भृशम् । पुत्रयोश्च वधं कृष्णाद्विदित्वासीन्महामना: ॥ ५१ ॥
maitreya uvāca śrutvā bhāgavataṁ pautram amodata ditir bhṛśam putrayoś ca vadhaṁ kṛṣṇād viditvāsīn mahā-manāḥ
Песнь 3, Глава 15
SB 3.15.1
मैत्रेय उवाच प्रजापत्यं तु तत्तेज: परतेजोहनं दिति: । दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात् ॥ १ ॥
maitreya uvāca prājāpatyaṁ tu tat tejaḥ para-tejo-hanaṁ ditiḥ dadhāra varṣāṇi śataṁ śaṅkamānā surārdanāt
SB 3.15.2
लोके तेनाहतालोके लोकपाला हतौजस: । न्यवेदयन् विश्वसृजे ध्वान्तव्यतिकरं दिशाम् ॥ २ ॥
loke tenāhatāloke loka-pālā hataujasaḥ nyavedayan viśva-sṛje dhvānta-vyatikaraṁ diśām
SB 3.15.3
देवा ऊचु: तम एतद्विभो वेत्थ संविग्ना यद्वयं भृशम् । न ह्यव्यक्तं भगवत: कालेनास्पृष्टवर्त्मन: ॥ ३ ॥
devā ūcuḥ tama etad vibho vettha saṁvignā yad vayaṁ bhṛśam na hy avyaktaṁ bhagavataḥ kālenāspṛṣṭa-vartmanaḥ
SB 3.15.4
देवदेव जगद्धातर्लोकनाथशिखामणे । परेषामपरेषां त्वं भूतानामसि भाववित् ॥ ४ ॥
deva-deva jagad-dhātar lokanātha-śikhāmaṇe pareṣām apareṣāṁ tvaṁ bhūtānām asi bhāva-vit
SB 3.15.5
नमो विज्ञानवीर्याय माययेदमुपेयुषे । गृहीतगुणभेदाय नमस्तेऽव्यक्तयोनये ॥ ५ ॥
namo vijñāna-vīryāya māyayedam upeyuṣe gṛhīta-guṇa-bhedāya namas te ’vyakta-yonaye
SB 3.15.6
ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्यात्मभावनम् । आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम् ॥ ६ ॥
ye tvānanyena bhāvena bhāvayanty ātma-bhāvanam ātmani prota-bhuvanaṁ paraṁ sad-asad-ātmakam
SB 3.15.7
तेषां सुपक्वयोगानां जितश्वासेन्द्रियात्मनाम् । लब्धयुष्मत्प्रसादानां न कुतश्चित्पराभव: ॥ ७ ॥
teṣāṁ supakva-yogānāṁ jita-śvāsendriyātmanām labdha-yuṣmat-prasādānāṁ na kutaścit parābhavaḥ
SB 3.15.8
यस्य वाचा प्रजा: सर्वा गावस्तन्त्येव यन्त्रिता: । हरन्ति बलिमायत्तास्तस्मै मुख्याय ते नम: ॥ ८ ॥
yasya vācā prajāḥ sarvā gāvas tantyeva yantritāḥ haranti balim āyattās tasmai mukhyāya te namaḥ
SB 3.15.9
स त्वं विधत्स्व शं भूमंस्तमसा लुप्तकर्मणाम् । अदभ्रदयया दृष्टया आपन्नानर्हसीक्षितुम् ॥ ९ ॥
sa tvaṁ vidhatsva śaṁ bhūmaṁs tamasā lupta-karmaṇām adabhra-dayayā dṛṣṭyā āpannān arhasīkṣitum
SB 3.15.10
एष देव दितेर्गर्भ ओज: काश्यपमर्पितम् । दिशस्तिमिरयन् सर्वा वर्धतेऽग्निरिवैधसि ॥ १० ॥
eṣa deva diter garbha ojaḥ kāśyapam arpitam diśas timirayan sarvā vardhate ’gnir ivaidhasi
SB 3.15.11
मैत्रेय उवाच स प्रहस्य महाबाहो भगवान् शब्दगोचर: । प्रत्याचष्टात्मभूर्देवान् प्रीणन् रुचिरया गिरा ॥ ११ ॥
maitreya uvāca sa prahasya mahā-bāho bhagavān śabda-gocaraḥ pratyācaṣṭātma-bhūr devān prīṇan rucirayā girā
SB 3.15.12
ब्रह्मोवाच मानसा मे सुता युष्मत्पूर्वजा: सनकादय: । चेरुर्विहायसा लोकाल्लोकेषु विगतस्पृहा: ॥ १२ ॥
brahmovāca mānasā me sutā yuṣmat- pūrvajāḥ sanakādayaḥ cerur vihāyasā lokāl lokeṣu vigata-spṛhāḥ
SB 3.15.13
त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मन: । ययुर्वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ १३ ॥
ta ekadā bhagavato vaikuṇṭhasyāmalātmanaḥ yayur vaikuṇṭha-nilayaṁ sarva-loka-namaskṛtam
SB 3.15.14
वसन्ति यत्र पुरुषा: सर्वे वैकुण्ठमूर्तय: । येऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन् हरिम् ॥ १४ ॥
vasanti yatra puruṣāḥ sarve vaikuṇṭha-mūrtayaḥ ye ’nimitta-nimittena dharmeṇārādhayan harim
SB 3.15.15
यत्र चाद्य: पुमानास्ते भगवान् शब्दगोचर: । सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन् वृष: ॥ १५ ॥
yatra cādyaḥ pumān āste bhagavān śabda-gocaraḥ sattvaṁ viṣṭabhya virajaṁ svānāṁ no mṛḍayan vṛṣaḥ
SB 3.15.16
यत्र नै:श्रेयसं नाम वनं कामदुघैर्द्रुमै: । सर्वर्तुश्रीभिर्विभ्राजत्कैवल्यमिव मूर्तिमत् ॥ १६ ॥
yatra naiḥśreyasaṁ nāma vanaṁ kāma-dughair drumaiḥ sarvartu-śrībhir vibhrājat kaivalyam iva mūrtimat
SB 3.15.17
वैमानिका: सललनाश्चरितानि शश्वद् गायन्ति यत्र शमलक्षपणानि भर्तु: । अन्तर्जलेऽनुविकसन्मधुमाधवीनां गन्धेन खण्डितधियोऽप्यनिलं क्षिपन्त: ॥ १७ ॥
vaimānikāḥ sa-lalanāś caritāni śaśvad gāyanti yatra śamala-kṣapaṇāni bhartuḥ antar-jale ’nuvikasan-madhu-mādhavīnāṁ gandhena khaṇḍita-dhiyo ’py anilaṁ kṣipantaḥ
SB 3.15.18
पारावतान्यभृतसारसचक्रवाक- दात्यूहहंसशुकतित्तिरिबर्हिणां य: । कोलाहलो विरमतेऽचिरमात्रमुच्चै र्भृङ्गाधिपे हरिकथामिव गायमाने ॥ १८ ॥
pārāvatānyabhṛta-sārasa-cakravāka- dātyūha-haṁsa-śuka-tittiri-barhiṇāṁ yaḥ kolāhalo viramate ’cira-mātram uccair bhṛṅgādhipe hari-kathām iva gāyamāne
SB 3.15.19
मन्दारकुन्दकुरबोत्पलचम्पकार्ण- पुन्नागनागबकुलाम्बुजपारिजाता: । गन्धेऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या यस्मिंस्तप: सुमनसो बहु मानयन्ति ॥ १९ ॥
mandāra-kunda-kurabotpala-campakārṇa- punnāga-nāga-bakulāmbuja-pārijātāḥ gandhe ’rcite tulasikābharaṇena tasyā yasmiṁs tapaḥ sumanaso bahu mānayanti
SB 3.15.20
यत्संकुलं हरिपदानतिमात्रदृष्टै- र्वैदूर्यमारकतहेममयैर्विमानै: । येषां बृहत्कटितटा: स्मितशोभिमुख्य: कृष्णात्मनां न रज आदधुरुत्स्मयाद्यै: ॥ २० ॥
yat saṅkulaṁ hari-padānati-mātra-dṛṣṭair vaidūrya-mārakata-hema-mayair vimānaiḥ yeṣāṁ bṛhat-kaṭi-taṭāḥ smita-śobhi-mukhyaḥ kṛṣṇātmanāṁ na raja ādadhur utsmayādyaiḥ
SB 3.15.21
श्री रूपिणी क्वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोषा । संलक्ष्यते स्फटिककुड्य उपेतहेम्नि सम्मार्जतीव यदनुग्रहणेऽन्ययत्न: ॥ २१ ॥
śrī rūpiṇī kvaṇayatī caraṇāravindaṁ līlāmbujena hari-sadmani mukta-doṣā saṁlakṣyate sphaṭika-kuḍya upeta-hemni sammārjatīva yad-anugrahaṇe ’nya-yatnaḥ
SB 3.15.22
वापीषु विद्रुमतटास्वमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिरीशम् । अभ्यर्चती स्वलकमुन्नसमीक्ष्य वक्त्र- मुच्छेषितं भगवतेत्यमताङ्ग यच्छ्री: ॥ २२ ॥
vāpīṣu vidruma-taṭāsv amalāmṛtāpsu preṣyānvitā nija-vane tulasībhir īśam abhyarcatī svalakam unnasam īkṣya vaktram uccheṣitaṁ bhagavatety amatāṅga yac-chrīḥ
SB 3.15.23
यन्न व्रजन्त्यघभिदो रचनानुवादा- च्छृण्वन्ति येऽन्यविषया: कुकथा मतिघ्नी: । यास्तु श्रुता हतभगैर्नृभिरात्तसारा- स्तांस्तान् क्षिपन्त्यशरणेषु तम:सु हन्त ॥ २३ ॥
yan na vrajanty agha-bhido racanānuvādāc chṛṇvanti ye ’nya-viṣayāḥ kukathā mati-ghnīḥ yās tu śrutā hata-bhagair nṛbhir ātta-sārās tāṁs tān kṣipanty aśaraṇeṣu tamaḥsu hanta
SB 3.15.24
येऽभ्यर्थितामपि च तो नृगतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्वविषयं सहधर्मं यत्र । नाराधनं भगवतो वितरन्त्यमुष्य सम्मोहिता विततया बत मायया ते ॥ २४ ॥
ye ’bhyarthitām api ca no nṛ-gatiṁ prapannā jñānaṁ ca tattva-viṣayaṁ saha-dharmaṁ yatra nārādhanaṁ bhagavato vitaranty amuṣya sammohitā vitatayā bata māyayā te
SB 3.15.25
यच्च व्रजन्त्यनिमिषामृषभानुवृत्त्या दूरेयमा ह्युपरि न: स्पृहणीयशीला: । भर्तुर्मिथ: सुयशस: कथनानुराग- वैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गा: ॥ २५ ॥
yac ca vrajanty animiṣām ṛṣabhānuvṛttyā dūre yamā hy upari naḥ spṛhaṇīya-śīlāḥ bhartur mithaḥ suyaśasaḥ kathanānurāga- vaiklavya-bāṣpa-kalayā pulakī-kṛtāṅgāḥ
SB 3.15.26
तद्विश्वगुर्वधिकृतं भुवनैकवन्द्यं दिव्यं विचित्रविबुधाग्र्यविमानशोचि: । आपु: परां मुदमपूर्वमुपेत्य योग- मायाबलेन मुनयस्तदथो विकुण्ठम् ॥ २६ ॥
tad viśva-gurv-adhikṛtaṁ bhuvanaika-vandyaṁ divyaṁ vicitra-vibudhāgrya-vimāna-śociḥ āpuḥ parāṁ mudam apūrvam upetya yoga- māyā-balena munayas tad atho vikuṇṭham
SB 3.15.27
तस्मिन्नतीत्य मुनय: षडसज्जमाना: कक्षा: समानवयसावथ सप्तमायाम् । देवावचक्षत गृहीतगदौ परार्ध्य- केयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषौ ॥ २७ ॥
tasminn atītya munayaḥ ṣaḍ asajjamānāḥ kakṣāḥ samāna-vayasāv atha saptamāyām devāv acakṣata gṛhīta-gadau parārdhya- keyūra-kuṇḍala-kirīṭa-viṭaṅka-veṣau
SB 3.15.28
मत्तद्विरेफवनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासितचतुष्टयबाहुमध्ये । वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां रक्तेक्षणेन च मनाग्रभसं दधानौ ॥ २८ ॥
matta-dvirepha-vanamālikayā nivītau vinyastayāsita-catuṣṭaya-bāhu-madhye vaktraṁ bhruvā kuṭilayā sphuṭa-nirgamābhyāṁ raktekṣaṇena ca manāg rabhasaṁ dadhānau
SB 3.15.29
द्वार्येतयोर्निविविशुर्मिषतोरपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिका या: । सर्वत्र तेऽविषमया मुनय: स्वदृष्टया ये सञ्चरन्त्यविहता विगताभिशङ्का: ॥ २९ ॥
dvāry etayor niviviśur miṣator apṛṣṭvā pūrvā yathā puraṭa-vajra-kapāṭikā yāḥ sarvatra te ’viṣamayā munayaḥ sva-dṛṣṭyā ye sañcaranty avihatā vigatābhiśaṅkāḥ
SB 3.15.30
तान् वीक्ष्य वातारशनांश्चतुर: कुमारान् वृद्धान्दशार्धवयसो विदितात्मतत्त्वान् । वेत्रेण चास्खलयतामतदर्हणांस्तौ तेजो विहस्य भगवत्प्रतिकूलशीलौ ॥ ३० ॥
tān vīkṣya vāta-raśanāṁś caturaḥ kumārān vṛddhān daśārdha-vayaso viditātma-tattvān vetreṇa cāskhalayatām atad-arhaṇāṁs tau tejo vihasya bhagavat-pratikūla-śīlau
SB 3.15.31
ताभ्यां मिषत्स्वनिमिषेषु निषिध्यमाना: स्वर्हत्तमा ह्यपि हरे: प्रतिहारपाभ्याम् । ऊचु: सुहृत्तमदिदृक्षितभङ्ग ईष- त्कामानुजेन सहसा त उपप्लुताक्षा: ॥ ३१ ॥
tābhyāṁ miṣatsv animiṣeṣu niṣidhyamānāḥ svarhattamā hy api hareḥ pratihāra-pābhyām ūcuḥ suhṛttama-didṛkṣita-bhaṅga īṣat kāmānujena sahasā ta upaplutākṣāḥ
SB 3.15.32
मुनय ऊचु: को वामिहैत्य भगवत्परिचर्ययोच्चै- स्तद्धर्मिणां निवसतां विषम: स्वभाव: । तस्मिन् प्रशान्तपुरुषे गतविग्रहे वां को वात्मवत्कुहकयो: परिशङ्कनीय: ॥ ३२ ॥
munaya ūcuḥ ko vām ihaitya bhagavat-paricaryayoccais tad-dharmiṇāṁ nivasatāṁ viṣamaḥ svabhāvaḥ tasmin praśānta-puruṣe gata-vigrahe vāṁ ko vātmavat kuhakayoḥ pariśaṅkanīyaḥ
SB 3.15.33
न ह्यन्तरं भगवतीह समस्तकुक्षा- वात्मानमात्मनि नभो नभसीव धीरा: । पश्यन्ति यत्र युवयो: सुरलिङ्गिनो: किं व्युत्पादितं ह्युदरभेदि भयं यतोऽस्य ॥ ३३ ॥
na hy antaraṁ bhagavatīha samasta-kukṣāv ātmānam ātmani nabho nabhasīva dhīrāḥ paśyanti yatra yuvayoḥ sura-liṅginoḥ kiṁ vyutpāditaṁ hy udara-bhedi bhayaṁ yato ’sya
SB 3.15.34
तद्वाममुष्य परमस्य विकुण्ठभर्तु: कर्तुं प्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् । लोकानितो व्रजतमन्तरभावदृष्टया पापीयसस्त्रय इमे रिपवोऽस्य यत्र ॥ ३४ ॥
tad vām amuṣya paramasya vikuṇṭha-bhartuḥ kartuṁ prakṛṣṭam iha dhīmahi manda-dhībhyām lokān ito vrajatam antara-bhāva-dṛṣṭyā pāpīyasas traya ime ripavo ’sya yatra
SB 3.15.35
तेषामितीरितमुभाववधार्य घोरं तं ब्रह्मदण्डमनिवारणमस्त्रपूगै: । सद्यो हरेरनुचरावुरु बिभ्यतस्तत्- पादग्रहावपततामतिकातरेण ॥ ३५ ॥
teṣām itīritam ubhāv avadhārya ghoraṁ taṁ brahma-daṇḍam anivāraṇam astra-pūgaiḥ sadyo harer anucarāv uru bibhyatas tat- pāda-grahāv apatatām atikātareṇa
SB 3.15.36
भूयादघोनि भगवद्भिरकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनमप्यशेषम् । मा वोऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो मोहो भवेदिह तु नौ व्रजतोरधोऽध: ॥ ३६ ॥
bhūyād aghoni bhagavadbhir akāri daṇḍo yo nau hareta sura-helanam apy aśeṣam mā vo ’nutāpa-kalayā bhagavat-smṛti-ghno moho bhaved iha tu nau vrajator adho ’dhaḥ
SB 3.15.37
एवं तदैव भगवानरविन्दनाभ: स्वानां विबुध्य सदतिक्रममार्यहृद्य: । तस्मिन् ययौ परमहंसमहामुनीना- मन्वेषणीयचरणौ चलयन् सहश्री: ॥ ३७ ॥
evaṁ tadaiva bhagavān aravinda-nābhaḥ svānāṁ vibudhya sad-atikramam ārya-hṛdyaḥ tasmin yayau paramahaṁsa-mahā-munīnām anveṣaṇīya-caraṇau calayan saha-śrīḥ
SB 3.15.38
तं त्वागतं प्रतिहृतौपयिकं स्वपुम्भि- स्तेऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् । हंसश्रियोर्व्यजनयो: शिववायुलोल- च्छुभ्रातपत्रशशिकेसरशीकराम्बुम् ॥ ३८ ॥
taṁ tv āgataṁ pratihṛtaupayikaṁ sva-pumbhis te ’cakṣatākṣa-viṣayaṁ sva-samādhi-bhāgyam haṁsa-śriyor vyajanayoḥ śiva-vāyu-lolac- chubhrātapatra-śaśi-kesara-śīkarāmbum
SB 3.15.39
कृत्स्नप्रसादसुमुखं स्पृहणीयधाम स्नेहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् । श्यामे पृथावुरसि शोभितया श्रिया स्व- श्चूडामणिं सुभगयन्तमिवात्मधिष्ण्यम् ॥ ३९ ॥
kṛtsna-prasāda-sumukhaṁ spṛhaṇīya-dhāma snehāvaloka-kalayā hṛdi saṁspṛśantam śyāme pṛthāv urasi śobhitayā śriyā svaś- cūḍāmaṇiṁ subhagayantam ivātma-dhiṣṇyam
SB 3.15.40
पीतांशुके पृथुनितम्बिनि विस्फुरन्त्या काञ्च्यालिभिर्विरुतया वनमालया च । वल्गुप्रकोष्ठवलयं विनतासुतांसे विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानमब्जम् ॥ ४० ॥
pītāṁśuke pṛthu-nitambini visphurantyā kāñcyālibhir virutayā vana-mālayā ca valgu-prakoṣṭha-valayaṁ vinatā-sutāṁse vinyasta-hastam itareṇa dhunānam abjam
SB 3.15.41
विद्युत्क्षिपन्मकरकुण्डलमण्डनार्ह- गण्डस्थलोन्नसमुखं मणिमत्किरीटम् । दोर्दण्डषण्डविवरे हरता परार्ध्य- हारेण कन्धरगतेन च कौस्तुभेन ॥ ४१ ॥
vidyut-kṣipan-makara-kuṇḍala-maṇḍanārha- gaṇḍa-sthalonnasa-mukhaṁ maṇimat-kirīṭam dor-daṇḍa-ṣaṇḍa-vivare haratā parārdhya- hāreṇa kandhara-gatena ca kaustubhena
SB 3.15.42
अत्रोपसृष्टमिति चोत्स्मितमिन्दिराया: स्वानां धिया विरचितं बहुसौष्ठवाढ्यम् । मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तमङ्गं नेमुर्निरीक्ष्य नवितृप्तदृशो मुदा कै: ॥ ४२ ॥
atropasṛṣṭam iti cotsmitam indirāyāḥ svānāṁ dhiyā viracitaṁ bahu-sauṣṭhavāḍhyam mahyaṁ bhavasya bhavatāṁ ca bhajantam aṅgaṁ nemur nirīkṣya na vitṛpta-dṛśo mudā kaiḥ
SB 3.15.43
तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्द- किञ्जल्कमिश्रतुलसीमकरन्दवायु: । अन्तर्गत: स्वविवरेण चकार तेषां सङ्क्षोभमक्षरजुषामपि चित्ततन्वो: ॥ ४३ ॥
tasyāravinda-nayanasya padāravinda- kiñjalka-miśra-tulasī-makaranda-vāyuḥ antar-gataḥ sva-vivareṇa cakāra teṣāṁ saṅkṣobham akṣara-juṣām api citta-tanvoḥ
SB 3.15.44
ते वा अमुष्य वदनासितपद्मकोश- मुद्वीक्ष्य सुन्दरतराधरकुन्दहासम् । लब्धाशिष: पुनरवेक्ष्य तदीयमङ्घ्रि- द्वन्द्वं नखारुणमणिश्रयणं निदध्यु: ॥ ४४ ॥
te vā amuṣya vadanāsita-padma-kośam udvīkṣya sundaratarādhara-kunda-hāsam labdhāśiṣaḥ punar avekṣya tadīyam aṅghri- dvandvaṁ nakhāruṇa-maṇi-śrayaṇaṁ nidadhyuḥ
SB 3.15.45
पुंसां गतिं मृगयतामिह योगमार्गै- र्ध्यानास्पदं बहु मतं नयनाभिरामम् । पौंस्नं वपुर्दर्शयानमनन्यसिद्धै- रौत्पत्तिकै: समगृणन् युतमष्टभोगै: ॥ ४५ ॥
puṁsāṁ gatiṁ mṛgayatām iha yoga-mārgair dhyānāspadaṁ bahu-mataṁ nayanābhirāmam pauṁsnaṁ vapur darśayānam ananya-siddhair autpattikaiḥ samagṛṇan yutam aṣṭa-bhogaiḥ
SB 3.15.46
कुमारा ऊचु: योऽन्तर्हितो हृदि गतोऽपि दुरात्मनां त्वं सोऽद्यैव नो नयनमूलमनन्त राद्ध: । यर्ह्येव कर्णविवरेण गुहां गतो न: पित्रानुवर्णितरहा भवदुद्भवेन ॥ ४६ ॥
kumārā ūcuḥ yo ’ntarhito hṛdi gato ’pi durātmanāṁ tvaṁ so ’dyaiva no nayana-mūlam ananta rāddhaḥ yarhy eva karṇa-vivareṇa guhāṁ gato naḥ pitrānuvarṇita-rahā bhavad-udbhavena
SB 3.15.47
तं त्वां विदाम भगवन् परमात्मतत्त्वं सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तमेषाम् । यत्तेऽनुतापविदितैर्दृढभक्तियोगै- रुद्ग्रन्थयो हृदि विदुर्मुनयो विरागा: ॥ ४७ ॥
taṁ tvāṁ vidāma bhagavan param ātma-tattvaṁ sattvena samprati ratiṁ racayantam eṣām yat te ’nutāpa-viditair dṛḍha-bhakti-yogair udgranthayo hṛdi vidur munayo virāgāḥ
SB 3.15.48
नात्यन्तिकं विगणयन्त्यपि ते प्रसादं किम्वन्यदर्पितभयं भ्रुव उन्नयैस्ते । येऽङ्ग त्वदङ्घ्रि शरणा भवत: कथाया: कीर्तन्यतीर्थयशस: कुशला रसज्ञा: ॥ ४८ ॥
nātyantikaṁ vigaṇayanty api te prasādaṁ kimv anyad arpita-bhayaṁ bhruva unnayais te ye ’ṅga tvad-aṅghri-śaraṇā bhavataḥ kathāyāḥ kīrtanya-tīrtha-yaśasaḥ kuśalā rasa-jñāḥ
SB 3.15.49
कामं भव: स्ववृजिनैर्निरयेषु न: स्ता- च्चेतोऽलिवद्यदि नु ते पदयो रमेत । वाचश्च नस्तुलसिवद्यदि तेऽङ्घ्रि शोभा: पूर्येत ते गुणगणैर्यदि कर्णरन्ध्र: ॥ ४९ ॥
kāmaṁ bhavaḥ sva-vṛjinair nirayeṣu naḥ stāc ceto ’livad yadi nu te padayo rameta vācaś ca nas tulasivad yadi te ’ṅghri-śobhāḥ pūryeta te guṇa-gaṇair yadi karṇa-randhraḥ
SB 3.15.50
प्रादुश्चकर्थ यदिदं पुरुहूत रूपं तेनेश निर्वृतिमवापुरलं दृशो न: । तस्मा इदं भगवते नम इद्विधेम योऽनात्मनां दुरुदयो भगवान् प्रतीत: ॥ ५० ॥
prāduścakartha yad idaṁ puruhūta rūpaṁ teneśa nirvṛtim avāpur alaṁ dṛśo naḥ tasmā idaṁ bhagavate nama id vidhema yo ’nātmanāṁ durudayo bhagavān pratītaḥ
Песнь 3, Глава 16
SB 3.16.1
ब्रह्मोवाच इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । प्रतिनन्द्य जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभु: ॥ १ ॥
brahmovāca iti tad gṛṇatāṁ teṣāṁ munīnāṁ yoga-dharmiṇām pratinandya jagādedaṁ vikuṇṭha-nilayo vibhuḥ
SB 3.16.2
श्रीभगवानुवाच एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च । कदर्थीकृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् ॥ २ ॥
śrī-bhagavān uvāca etau tau pārṣadau mahyaṁ jayo vijaya eva ca kadarthī-kṛtya māṁ yad vo bahv akrātām atikramam
SB 3.16.3
यस्त्वेतयोर्धृतो दण्डो भवद्भिर्मामनुव्रतै: । स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो देवहेलनात् ॥ ३ ॥
yas tv etayor dhṛto daṇḍo bhavadbhir mām anuvrataiḥ sa evānumato ’smābhir munayo deva-helanāt
SB 3.16.4
तद्व: प्रसादयाम्यद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । तद्धीत्यात्मकृतं मन्ये यत्स्वपुम्भिरसत्कृता: ॥ ४ ॥
tad vaḥ prasādayāmy adya brahma daivaṁ paraṁ hi me tad dhīty ātma-kṛtaṁ manye yat sva-pumbhir asat-kṛtāḥ
SB 3.16.5
यन्नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृतागसि । सोऽसाधुवादस्तत्कीर्तिं हन्ति त्वचमिवामय: ॥ ५ ॥
yan-nāmāni ca gṛhṇāti loko bhṛtye kṛtāgasi so ’sādhu-vādas tat-kīrtiṁ hanti tvacam ivāmayaḥ
SB 3.16.6
यस्यामृतामलयश:श्रवणावगाह: सद्य: पुनाति जगदाश्वपचाद्विकुण्ठ: । सोऽहं भवद्भय उपलब्धसुतीर्थकीर्ति- श्छिन्द्यां स्वबाहुमपि व: प्रतिकूलवृत्तिम् ॥ ६ ॥
yasyāmṛtāmala-yaśaḥ-śravaṇāvagāhaḥ sadyaḥ punāti jagad āśvapacād vikuṇṭhaḥ so ’haṁ bhavadbhya upalabdha-sutīrtha-kīrtiś chindyāṁ sva-bāhum api vaḥ pratikūla-vṛttim
SB 3.16.7
यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं सद्य:क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् । न श्रीर्विरक्तमपि मां विजहाति यस्या: प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् वहन्ति ॥ ७ ॥
yat-sevayā caraṇa-padma-pavitra-reṇuṁ sadyaḥ kṣatākhila-malaṁ pratilabdha-śīlam na śrīr viraktam api māṁ vijahāti yasyāḥ prekṣā-lavārtha itare niyamān vahanti
SB 3.16.8
नाहं तथाद्मि यजमानहविर्विताने श्च्योतद्घृतप्लुतमदन् हुतभुङ्मुखेन । यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोऽनुघासं तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकै: ॥ ८ ॥
nāhaṁ tathādmi yajamāna-havir vitāne ścyotad-ghṛta-plutam adan huta-bhuṅ-mukhena yad brāhmaṇasya mukhataś carato ’nughāsaṁ tuṣṭasya mayy avahitair nija-karma-pākaiḥ
SB 3.16.9
येषां बिभर्म्यहमखण्डविकुण्ठयोग- मायाविभूतिरमलाङ्घ्रि रज: किरीटै: । विप्रांस्तु को न विषहेत यदर्हणाम्भ: सद्य: पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ॥ ९ ॥
yeṣāṁ bibharmy aham akhaṇḍa-vikuṇṭha-yoga- māyā-vibhūtir amalāṅghri-rajaḥ kirīṭaiḥ viprāṁs tu ko na viṣaheta yad-arhaṇāmbhaḥ sadyaḥ punāti saha-candra-lalāma-lokān
SB 3.16.10
ये मे तनूर्द्विजवरान्दुहतीर्मदीया भूतान्यलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या । द्रक्ष्यन्त्यघक्षतदृशो ह्यहिमन्यवस्तान् गृध्रा रुषा मम कुषन्त्यधिदण्डनेतु: ॥ १० ॥
ye me tanūr dvija-varān duhatīr madīyā bhūtāny alabdha-śaraṇāni ca bheda-buddhyā drakṣyanty agha-kṣata-dṛśo hy ahi-manyavas tān gṛdhrā ruṣā mama kuṣanty adhidaṇḍa-netuḥ
SB 3.16.11
ये ब्राह्मणान्मयि धिया क्षिपतोऽर्चयन्त- स्तुष्यद्धृद: स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्रा: । वाण्यानुरागकलयात्मजवद् गृणन्त: सम्बोधयन्त्यहमिवाहमुपाहृतस्तै: ॥ ११ ॥
ye brāhmaṇān mayi dhiyā kṣipato ’rcayantas tuṣyad-dhṛdaḥ smita-sudhokṣita-padma-vaktrāḥ vāṇyānurāga-kalayātmajavad gṛṇantaḥ sambodhayanty aham ivāham upāhṛtas taiḥ
SB 3.16.12
तन्मे स्वभर्तुरवसायमलक्षमाणौ युष्मद्वयतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्य: । भूयो ममान्तिकमितां तदनुग्रहो मे यत्कल्पतामचिरतो भृतयोर्विवास: ॥ १२ ॥
tan me sva-bhartur avasāyam alakṣamāṇau yuṣmad-vyatikrama-gatiṁ pratipadya sadyaḥ bhūyo mamāntikam itāṁ tad anugraho me yat kalpatām acirato bhṛtayor vivāsaḥ
SB 3.16.13
बह्मोवाच अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् । नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ॥ १३ ॥
brahmovāca atha tasyośatīṁ devīm ṛṣi-kulyāṁ sarasvatīm nāsvādya manyu-daṣṭānāṁ teṣām ātmāpy atṛpyata
SB 3.16.14
सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् । विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस्तच्चिकीर्षितम् ॥ १४ ॥
satīṁ vyādāya śṛṇvanto laghvīṁ gurv-artha-gahvarām vigāhyāgādha-gambhīrāṁ na vidus tac-cikīrṣitam
SB 3.16.15
ते योगमाययारब्धपारमेष्ठ्यमहोदयम् । प्रोचु: प्राञ्जलयो विप्रा: प्रहृष्टा: क्षुभितत्वच: ॥ १५ ॥
te yoga-māyayārabdha- pārameṣṭhya-mahodayam procuḥ prāñjalayo viprāḥ prahṛṣṭāḥ kṣubhita-tvacaḥ
SB 3.16.16
ऋषय ऊचु: न वयं भगवन् विद्मस्तव देव चिकीर्षितम् । कृतो मेऽनुग्रहश्चेति यदध्यक्ष: प्रभाषसे ॥ १६ ॥
ṛṣaya ūcuḥ na vayaṁ bhagavan vidmas tava deva cikīrṣitam kṛto me ’nugrahaś ceti yad adhyakṣaḥ prabhāṣase
SB 3.16.17
ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणा: किल ते प्रभो । विप्राणां देवदेवानां भगवानात्मदैवतम् ॥ १७ ॥
brahmaṇyasya paraṁ daivaṁ brāhmaṇāḥ kila te prabho viprāṇāṁ deva-devānāṁ bhagavān ātma-daivatam
SB 3.16.18
त्वत्त: सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस्तव । धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान्मत: ॥ १८ ॥
tvattaḥ sanātano dharmo rakṣyate tanubhis tava dharmasya paramo guhyo nirvikāro bhavān mataḥ
SB 3.16.19
तरन्ति ह्यञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । योगिन: स भवान् किंस्विदनुगृह्येत यत्परै: ॥ १९ ॥
taranti hy añjasā mṛtyuṁ nivṛttā yad-anugrahāt yoginaḥ sa bhavān kiṁ svid anugṛhyeta yat paraiḥ
SB 3.16.20
यं वै विभूतिरुपयात्यनुवेलमन्यै- रर्थार्थिभि: स्वशिरसा धृतपादरेणु: । धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुव्रतपतेरिव कामयाना ॥ २० ॥
yaṁ vai vibhūtir upayāty anuvelam anyair arthārthibhiḥ sva-śirasā dhṛta-pāda-reṇuḥ dhanyārpitāṅghri-tulasī-nava-dāma-dhāmno lokaṁ madhuvrata-pater iva kāma-yānā
SB 3.16.21
यस्तां विविक्तचरितैरनुवर्तमानां नात्याद्रियत्परमभागवतप्रसङ्ग: । स त्वं द्विजानुपथपुण्यरज: पुनीत: श्रीवत्सलक्ष्म किमगा भगभाजनस्त्वम् ॥ २१ ॥
yas tāṁ vivikta-caritair anuvartamānāṁ nātyādriyat parama-bhāgavata-prasaṅgaḥ sa tvaṁ dvijānupatha-puṇya-rajaḥ-punītaḥ śrīvatsa-lakṣma kim agā bhaga-bhājanas tvam
SB 3.16.22
धर्मस्य ते भगवतस्त्रियुग त्रिभि: स्वै: पद्भिश्चराचरमिदं द्विजदेवतार्थम् । नूनं भृतं तदभिघाति रजस्तमश्च सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ २२ ॥
dharmasya te bhagavatas tri-yuga tribhiḥ svaiḥ padbhiś carācaram idaṁ dvija-devatārtham nūnaṁ bhṛtaṁ tad-abhighāti rajas tamaś ca sattvena no varadayā tanuvā nirasya
SB 3.16.23
न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदिहात्मगोपं गोप्ता वृष: स्वर्हणेन ससूनृतेन । तर्ह्येव नङ्क्ष्यति शिवस्तव देव पन्था लोकोऽग्रहीष्यदृषभस्य हितत्प्रमाणम् ॥ २३ ॥
na tvaṁ dvijottama-kulaṁ yadi hātma-gopaṁ goptā vṛṣaḥ svarhaṇena sa-sūnṛtena tarhy eva naṅkṣyati śivas tava deva panthā loko ’grahīṣyad ṛṣabhasya hi tat pramāṇam
SB 3.16.24
तत्तेऽनभीष्टमिव सत्त्वनिधेर्विधित्सो: क्षेमं जनाय निजशक्तिभिरुद्धृतारे: । नैतावता त्र्यधिपतेर्बत विश्वभर्तु- स्तेज: क्षतं त्ववनतस्य स ते विनोद: ॥ २४ ॥
tat te ’nabhīṣṭam iva sattva-nidher vidhitsoḥ kṣemaṁ janāya nija-śaktibhir uddhṛtāreḥ naitāvatā try-adhipater bata viśva-bhartus tejaḥ kṣataṁ tv avanatasya sa te vinodaḥ
SB 3.16.25
यं वानयोर्दममधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तदनुमन्महि निर्व्यलीकम् । अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो येऽनागसौ वयमयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ २५ ॥
yaṁ vānayor damam adhīśa bhavān vidhatte vṛttiṁ nu vā tad anumanmahi nirvyalīkam asmāsu vā ya ucito dhriyatāṁ sa daṇḍo ye ’nāgasau vayam ayuṅkṣmahi kilbiṣeṇa
SB 3.16.26
श्रीभगवानुवाच एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्य: संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । भूय: सकाशमुपयास्यत आशु यो व: शापो मयैव निमितस्तदवेत विप्रा: ॥ २६ ॥
śrī-bhagavān uvāca etau suretara-gatiṁ pratipadya sadyaḥ saṁrambha-sambhṛta-samādhy-anubaddha-yogau bhūyaḥ sakāśam upayāsyata āśu yo vaḥ śāpo mayaiva nimitas tad aveta viprāḥ
SB 3.16.27
ब्रह्मोवाच अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयनानन्दभाजनम् । वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयंप्रभम् ॥ २७ ॥
brahmovāca atha te munayo dṛṣṭvā nayanānanda-bhājanam vaikuṇṭhaṁ tad-adhiṣṭhānaṁ vikuṇṭhaṁ ca svayaṁ-prabham
SB 3.16.28
भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च । प्रतिजग्मु: प्रमुदिता: शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥ २८ ॥
bhagavantaṁ parikramya praṇipatyānumānya ca pratijagmuḥ pramuditāḥ śaṁsanto vaiṣṇavīṁ śriyam
SB 3.16.29
भगवाननुगावाह यातं मा भैष्टमस्तु शम् । ब्रह्मतेज: समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ २९ ॥
bhagavān anugāv āha yātaṁ mā bhaiṣṭam astu śam brahma-tejaḥ samartho ’pi hantuṁ necche mataṁ tu me
SB 3.16.30
एतत्पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा । पुरापवारिता द्वारि विशन्ती मय्युपारते ॥ ३० ॥
etat puraiva nirdiṣṭaṁ ramayā kruddhayā yadā purāpavāritā dvāri viśantī mayy upārate
SB 3.16.31
मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् । प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुन: ॥ ३१ ॥
mayi saṁrambha-yogena nistīrya brahma-helanam pratyeṣyataṁ nikāśaṁ me kālenālpīyasā punaḥ
SB 3.16.32
द्वा:स्थावादिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यमाविशत् ॥ ३२ ॥
dvāḥsthāv ādiśya bhagavān vimāna-śreṇi-bhūṣaṇam sarvātiśayayā lakṣmyā juṣṭaṁ svaṁ dhiṣṇyam āviśat
SB 3.16.33
तौ तु गीर्वाणऋषभौ दुस्तराद्धरिलोकत: । हतश्रियौ ब्रह्मशापादभूतां विगतस्मयौ ॥ ३३ ॥
tau tu gīrvāṇa-ṛṣabhau dustarād dhari-lokataḥ hata-śriyau brahma-śāpād abhūtāṁ vigata-smayau
SB 3.16.34
तदा विकुण्ठधिषणात्तयोर्निपतमानयो: । हाहाकारो महानासीद्विमानाग्र्येषु पुत्रका: ॥ ३४ ॥
tadā vikuṇṭha-dhiṣaṇāt tayor nipatamānayoḥ hāhā-kāro mahān āsīd vimānāgryeṣu putrakāḥ
SB 3.16.35
तावेव ह्यधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरे: । दितेर्जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ॥ ३५ ॥
tāv eva hy adhunā prāptau pārṣada-pravarau hareḥ diter jaṭhara-nirviṣṭaṁ kāśyapaṁ teja ulbaṇam
SB 3.16.36
तयोरसुरयोरद्य तेजसा यमयोर्हि व: । आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस्तद्विधित्सति ॥ ३६ ॥
tayor asurayor adya tejasā yamayor hi vaḥ ākṣiptaṁ teja etarhi bhagavāṁs tad vidhitsati
SB 3.16.37
विश्वस्य य: स्थितिलयोद्भवहेतुराद्यो योगेश्वरैरपि दुरत्यययोगमाय: । क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस्त्र्यधीश- स्तत्रास्मदीयविमृशेन कियानिहार्थ: ॥ ३७ ॥
viśvasya yaḥ sthiti-layodbhava-hetur ādyo yogeśvarair api duratyaya-yogamāyaḥ kṣemaṁ vidhāsyati sa no bhagavāṁs tryadhīśas tatrāsmadīya-vimṛśena kiyān ihārthaḥ
Песнь 3, Глава 17
SB 3.17.1
मैत्रेय उवाच निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिता: । तत: सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकस: ॥ १ ॥
maitreya uvāca niśamyātma-bhuvā gītaṁ kāraṇaṁ śaṅkayojjhitāḥ tataḥ sarve nyavartanta tridivāya divaukasaḥ
SB 3.17.2
दितिस्तु भर्तुरादेशादपत्यपरिशङ्किनी । पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ॥ २ ॥
ditis tu bhartur ādeśād apatya-pariśaṅkinī pūrṇe varṣa-śate sādhvī putrau prasuṣuve yamau
SB 3.17.3
उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयो: । दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहा: ॥ ३ ॥
utpātā bahavas tatra nipetur jāyamānayoḥ divi bhuvy antarikṣe ca lokasyoru-bhayāvahāḥ
SB 3.17.4
सहाचला भुवश्चेलुर्दिश: सर्वा: प्रजज्वलु: । सोल्काश्चाशनय: पेतु: केतवश्चार्तिहेतव: ॥ ४ ॥
sahācalā bhuvaś celur diśaḥ sarvāḥ prajajvaluḥ solkāś cāśanayaḥ petuḥ ketavaś cārti-hetavaḥ
SB 3.17.5
ववौ वायु: सुदु:स्पर्श: फूत्कारानीरयन्मुहु: । उन्मूलयन्नगपतीन्वात्यानीको रजोध्वज: ॥ ५ ॥
vavau vāyuḥ suduḥsparśaḥ phūt-kārān īrayan muhuḥ unmūlayan naga-patīn vātyānīko rajo-dhvajaḥ
SB 3.17.6
उद्धसत्तडिदम्भोदघटया नष्टभागणे । व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्यादृश्यते पदम् ॥ ६ ॥
uddhasat-taḍid-ambhoda- ghaṭayā naṣṭa-bhāgaṇe vyomni praviṣṭa-tamasā na sma vyādṛśyate padam
SB 3.17.7
चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मि: क्षुभितोदर: । सोदपानाश्च सरितश्चुक्षुभु: शुष्कपङ्कजा: ॥ ७ ॥
cukrośa vimanā vārdhir udūrmiḥ kṣubhitodaraḥ sodapānāś ca saritaś cukṣubhuḥ śuṣka-paṅkajāḥ
SB 3.17.8
मुहु: परिधयोऽभूवन् सराह्वो: शशिसूर्ययो: । निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्य: प्रजज्ञिरे ॥ ८ ॥
muhuḥ paridhayo ’bhūvan sarāhvoḥ śaśi-sūryayoḥ nirghātā ratha-nirhrādā vivarebhyaḥ prajajñire
SB 3.17.9
अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् । सृगालोलूकटङ्कारै: प्रणेदुरशिवं शिवा: ॥ ९ ॥
antar-grāmeṣu mukhato vamantyo vahnim ulbaṇam sṛgālolūka-ṭaṅkāraiḥ praṇedur aśivaṁ śivāḥ
SB 3.17.10
सङ्गीतवद्रोदनवदुन्नमय्य शिरोधराम् । व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास्ततस्तत: ॥ १० ॥
saṅgītavad rodanavad unnamayya śirodharām vyamuñcan vividhā vāco grāma-siṁhās tatas tataḥ
SB 3.17.11
खराश्च कर्कशै: क्षत्त: खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् । खार्काररभसा मत्ता: पर्यधावन् वरूथश: ॥ ११ ॥
kharāś ca karkaśaiḥ kṣattaḥ khurair ghnanto dharā-talam khārkāra-rabhasā mattāḥ paryadhāvan varūthaśaḥ
SB 3.17.12
रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडादुदपतन् खगा: । घोषेऽरण्ये च पशव: शकृन्मूत्रमकुर्वत ॥ १२ ॥
rudanto rāsabha-trastā nīḍād udapatan khagāḥ ghoṣe ’raṇye ca paśavaḥ śakṛn-mūtram akurvata
SB 3.17.13
गावोऽत्रसन्नसृग्दोहास्तोयदा: पूयवर्षिण: । व्यरुदन्देवलिङ्गानि द्रुमा: पेतुर्विनानिलम् ॥ १३ ॥
gāvo ’trasann asṛg-dohās toyadāḥ pūya-varṣiṇaḥ vyarudan deva-liṅgāni drumāḥ petur vinānilam
SB 3.17.14
ग्रहान् पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिता: । अतिचेरुर्वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम् ॥ १४ ॥
grahān puṇyatamān anye bhagaṇāṁś cāpi dīpitāḥ aticerur vakra-gatyā yuyudhuś ca parasparam
SB 3.17.15
दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातानतत्तत्त्वविद: प्रजा: । ब्रह्मपुत्रानृते भीता मेनिरे विश्वसम्प्लवम् ॥ १५ ॥
dṛṣṭvānyāṁś ca mahotpātān atat-tattva-vidaḥ prajāḥ brahma-putrān ṛte bhītā menire viśva-samplavam
SB 3.17.16
तावादिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ । ववृधातेऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव ॥ १६ ॥
tāv ādi-daityau sahasā vyajyamānātma-pauruṣau vavṛdhāte ’śma-sāreṇa kāyenādri-patī iva
SB 3.17.17
दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभि- र्निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ । गां कम्पयन्तौ चरणै: पदे पदे कट्या सुकाञ्च्यार्कमतीत्य तस्थतु: ॥ १७ ॥
divi-spṛśau hema-kirīṭa-koṭibhir niruddha-kāṣṭhau sphurad-aṅgadā-bhujau gāṁ kampayantau caraṇaiḥ pade pade kaṭyā sukāñcyārkam atītya tasthatuḥ
SB 3.17.18
प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद् य: प्राक् स्वदेहाद्यमयोरजायत । तं वै हिरण्यकशिपुं विदु: प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रत: ॥ १८ ॥
prajāpatir nāma tayor akārṣīd yaḥ prāk sva-dehād yamayor ajāyata taṁ vai hiraṇyakaśipuṁ viduḥ prajā yaṁ taṁ hiraṇyākṣam asūta sāgrataḥ
SB 3.17.19
चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च । वशे सपालाँल्लोकांस्त्रीनकुतोमृत्युरुद्धत: ॥ १९ ॥
cakre hiraṇyakaśipur dorbhyāṁ brahma-vareṇa ca vaśe sa-pālāḻ lokāṁs trīn akuto-mṛtyur uddhataḥ
SB 3.17.20
हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रिय: प्रीतिकृदन्वहम् । गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुर्मृगयन् रणम् ॥ २० ॥
hiraṇyākṣo ’nujas tasya priyaḥ prīti-kṛd anvaham gadā-pāṇir divaṁ yāto yuyutsur mṛgayan raṇam
SB 3.17.21
तं वीक्ष्य दु:सहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् । वैजयन्त्या स्रजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम् ॥ २१ ॥
taṁ vīkṣya duḥsaha-javaṁ raṇat-kāñcana-nūpuram vaijayantyā srajā juṣṭam aṁsa-nyasta-mahā-gadam
SB 3.17.22
मनोवीर्यवरोत्सिक्तमसृण्यमकुतोभयम् । भीता निलिल्यिरे देवास्तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहय: ॥ २२ ॥
mano-vīrya-varotsiktam asṛṇyam akuto-bhayam bhītā nililyire devās tārkṣya-trastā ivāhayaḥ
SB 3.17.23
स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् । सेन्द्रान्देवगणान् क्षीबानपश्यन् व्यनदद् भृशम् ॥ २३ ॥
sa vai tirohitān dṛṣṭvā mahasā svena daitya-rāṭ sendrān deva-gaṇān kṣībān apaśyan vyanadad bhṛśam
SB 3.17.24
ततो निवृत्त: क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिस्वनम् । विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विप: ॥ २४ ॥
tato nivṛttaḥ krīḍiṣyan gambhīraṁ bhīma-nisvanam vijagāhe mahā-sattvo vārdhiṁ matta iva dvipaḥ
SB 3.17.25
तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणा: सन्नधिय: ससाध्वसा: । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवु: ॥ २५ ॥
tasmin praviṣṭe varuṇasya sainikā yādo-gaṇāḥ sanna-dhiyaḥ sasādhvasāḥ ahanyamānā api tasya varcasā pradharṣitā dūrataraṁ pradudruvuḥ
SB 3.17.26
स वर्षपूगानुदधौ महाबल- श्चरन्महोर्मीञ्छ्वसनेरितान्मुहु: । मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरी- मासेदिवांस्तात पुरीं प्रचेतस: ॥ २६ ॥
sa varṣa-pūgān udadhau mahā-balaś caran mahormīñ chvasaneritān muhuḥ maurvyābhijaghne gadayā vibhāvarīm āsedivāṁs tāta purīṁ pracetasaḥ
SB 3.17.27
तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृषभं प्रचेतसम् । स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचव- ज्जगाद मे देह्यधिराज संयुगम ॥ २७ ॥
tatropalabhyāsura-loka-pālakaṁ yādo-gaṇānām ṛṣabhaṁ pracetasam smayan pralabdhuṁ praṇipatya nīcavaj jagāda me dehy adhirāja saṁyugam
SB 3.17.28
त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् । विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद्राजसूयेन पुरायजत्प्रभो ॥ २८ ॥
tvaṁ loka-pālo ’dhipatir bṛhac-chravā vīryāpaho durmada-vīra-māninām vijitya loke ’khila-daitya-dānavān yad rājasūyena purāyajat prabho
SB 3.17.29
स एवमुत्सिक्तमदेन विद्विषा दृढं प्रलब्धो भगवानपां पति: । रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम् ॥ २९ ॥
sa evam utsikta-madena vidviṣā dṛḍhaṁ pralabdho bhagavān apāṁ patiḥ roṣaṁ samutthaṁ śamayan svayā dhiyā vyavocad aṅgopaśamaṁ gatā vayam
SB 3.17.30
पश्यामि नान्यं पुरुषात्पुरातनाद् य: संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् । आराधयिष्यत्यसुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवादृशा: ॥ ३० ॥
paśyāmi nānyaṁ puruṣāt purātanād yaḥ saṁyuge tvāṁ raṇa-mārga-kovidam ārādhayiṣyaty asurarṣabhehi taṁ manasvino yaṁ gṛṇate bhavādṛśāḥ
SB 3.17.31
तं वीरमारादभिपद्य विस्मय: शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृत: । यस्त्वद्विधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया ॥ ३१ ॥
taṁ vīram ārād abhipadya vismayaḥ śayiṣyase vīra-śaye śvabhir vṛtaḥ yas tvad-vidhānām asatāṁ praśāntaye rūpāṇi dhatte sad-anugrahecchayā
Песнь 3, Глава 18
SB 3.18.1
मैत्रेय उवाच तदेवमाकर्ण्य जलेशभाषितं महामनास्तद्विगणय्य दुर्मद: । हरेर्विदित्वा गतिमङ्ग नारदाद् रसातलं निर्विविशे त्वरान्वित: ॥ १ ॥
maitreya uvāca tad evam ākarṇya jaleśa-bhāṣitaṁ mahā-manās tad vigaṇayya durmadaḥ harer viditvā gatim aṅga nāradād rasātalaṁ nirviviśe tvarānvitaḥ
SB 3.18.2
ददर्श तत्राभिजितं धराधरं प्रोन्नीयमानावनिमग्रदंष्ट्रया । मुष्णन्तमक्ष्णा स्वरुचोऽरुणश्रिया जहास चाहो वनगोचरो मृग: ॥ २ ॥
dadarśa tatrābhijitaṁ dharā-dharaṁ pronnīyamānāvanim agra-daṁṣṭrayā muṣṇantam akṣṇā sva-ruco ’ruṇa-śriyā jahāsa cāho vana-gocaro mṛgaḥ
SB 3.18.3
आहैनमेह्यज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्वसृजेयमर्पिता । न स्वस्ति यास्यस्यनया ममेक्षत: सुराधमासादितसूकराकृते ॥ ३ ॥
āhainam ehy ajña mahīṁ vimuñca no rasaukasāṁ viśva-sṛjeyam arpitā na svasti yāsyasy anayā mamekṣataḥ surādhamāsādita-sūkarākṛte
SB 3.18.4
त्वं न: सपत्नैरभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्यसुरान् परोक्षजित् । त्वां योगमायाबलमल्पपौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्छुच: ॥ ४ ॥
tvaṁ naḥ sapatnair abhavāya kiṁ bhṛto yo māyayā hanty asurān parokṣa-jit tvāṁ yoga-māyā-balam alpa-pauruṣaṁ saṁsthāpya mūḍha pramṛje suhṛc-chucaḥ
SB 3.18.5
त्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्ष- ण्यस्मद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम् । बलिं हरन्त्यृषयो ये च देवा: स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्यमूला: ॥ ५ ॥
tvayi saṁsthite gadayā śīrṇa-śīrṣaṇy asmad-bhuja-cyutayā ye ca tubhyam baliṁ haranty ṛṣayo ye ca devāḥ svayaṁ sarve na bhaviṣyanty amūlāḥ
SB 3.18.6
स तुद्यमानोऽरिदुरुक्ततोमरै- र्दंष्ट्राग्रगां गामुपलक्ष्य भीताम् । तोदं मृषन्निरगादम्बुमध्याद् ग्राहाहत: सकरेणुर्यथेभ: ॥ ६ ॥
sa tudyamāno ’ri-durukta-tomarair daṁṣṭrāgra-gāṁ gām upalakṣya bhītām todaṁ mṛṣan niragād ambu-madhyād grāhāhataḥ sa-kareṇur yathebhaḥ
SB 3.18.7
तं नि:सरन्तं सलिलादनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झष: । करालदंष्ट्रोऽशनिनिस्वनोऽब्रवीद् गतह्रियां किं त्वसतां विगर्हितम् ॥ ७ ॥
taṁ niḥsarantaṁ salilād anudruto hiraṇya-keśo dviradaṁ yathā jhaṣaḥ karāla-daṁṣṭro ’śani-nisvano ’bravīd gata-hriyāṁ kiṁ tv asatāṁ vigarhitam
SB 3.18.8
स गामुदस्तात्सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्यामदधात्स्वसत्त्वम् । अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनै- रापूर्यमाणो विबुधै: पश्यतोऽरे: ॥ ८ ॥
sa gām udastāt salilasya gocare vinyasya tasyām adadhāt sva-sattvam abhiṣṭuto viśva-sṛjā prasūnair āpūryamāṇo vibudhaiḥ paśyato ’reḥ
SB 3.18.9
परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महागदं काञ्चनचित्रदंशम् । मर्माण्यभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तै: प्रचण्डमन्यु: प्रहसंस्तं बभाषे ॥ ९ ॥
parānuṣaktaṁ tapanīyopakalpaṁ mahā-gadaṁ kāñcana-citra-daṁśam marmāṇy abhīkṣṇaṁ pratudantaṁ duruktaiḥ pracaṇḍa-manyuḥ prahasaṁs taṁ babhāṣe
SB 3.18.10
श्रीभगवानुवाच सत्यं वयं भो वनगोचरा मृगा युष्मद्विधान्मृगये ग्रामसिंहान् । न मृत्युपाशै: प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्यभद्र ॥ १० ॥
śrī-bhagavān uvāca satyaṁ vayaṁ bho vana-gocarā mṛgā yuṣmad-vidhān mṛgaye grāma-siṁhān na mṛtyu-pāśaiḥ pratimuktasya vīrā vikatthanaṁ tava gṛhṇanty abhadra
SB 3.18.11
एते वयं न्यासहरा रसौकसां गतह्रियो गदया द्रावितास्ते । तिष्ठामहेऽथापि कथञ्चिदाजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम् ॥ ११ ॥
ete vayaṁ nyāsa-harā rasaukasāṁ gata-hriyo gadayā drāvitās te tiṣṭhāmahe ’thāpi kathañcid ājau stheyaṁ kva yāmo balinotpādya vairam
SB 3.18.12
त्वं पद्रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नोऽस्वस्तय आश्वनूह: । संस्थाप्य चास्मान् प्रमृजाश्रुस्वकानां य: स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्यसभ्य: ॥ १२ ॥
tvaṁ pad-rathānāṁ kila yūthapādhipo ghaṭasva no ’svastaya āśv anūhaḥ saṁsthāpya cāsmān pramṛjāśru svakānāṁ yaḥ svāṁ pratijñāṁ nātipiparty asabhyaḥ
SB 3.18.13
मैत्रेय उवाचसोऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश्च रुषा भृशम् । आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानोऽहिराडिव ॥ १३ ॥
maitreya uvāca so ’dhikṣipto bhagavatā pralabdhaś ca ruṣā bhṛśam ājahārolbaṇaṁ krodhaṁ krīḍyamāno ’hi-rāḍ iva
SB 3.18.14
सृजन्नमर्षित: श्वासान्मन्युप्रचलितेन्द्रिय: । आसाद्य तरसा दैत्यो गदयान्यहनद्धरिम् ॥ १४ ॥
sṛjann amarṣitaḥ śvāsān manyu-pracalitendriyaḥ āsādya tarasā daityo gadayā nyahanad dharim
SB 3.18.15
भगवांस्तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरसि । अवञ्चयत्तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम् ॥ १५ ॥
bhagavāṁs tu gadā-vegaṁ visṛṣṭaṁ ripuṇorasi avañcayat tiraścīno yogārūḍha ivāntakam
SB 3.18.16
पुनर्गदां स्वामादाय भ्रामयन्तमभीक्ष्णश: । अभ्यधावद्धरि: क्रुद्ध: संरम्भाद्दष्टदच्छदम् ॥ १६ ॥
punar gadāṁ svām ādāya bhrāmayantam abhīkṣṇaśaḥ abhyadhāvad dhariḥ kruddhaḥ saṁrambhād daṣṭa-dacchadam
SB 3.18.17
ततश्च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभु: । आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदोऽहनत् ॥ १७ ॥
tataś ca gadayārātiṁ dakṣiṇasyāṁ bhruvi prabhuḥ ājaghne sa tu tāṁ saumya gadayā kovido ’hanat
SB 3.18.18
एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिरेव च । जिगीषया सुसंरब्धावन्योन्यमभिजघ्नतु: ॥ १८ ॥
evaṁ gadābhyāṁ gurvībhyāṁ haryakṣo harir eva ca jigīṣayā susaṁrabdhāv anyonyam abhijaghnatuḥ
SB 3.18.19
तयो: स्पृधोस्तिग्मगदाहताङ्गयो: क्षतास्रवघ्राणविवृद्धमन्य्वो: । विचित्रमार्गांश्चरतोर्जिगीषया व्यभादिलायामिव शुष्मिणोर्मृध: ॥ १९ ॥
tayoḥ spṛdhos tigma-gadāhatāṅgayoḥ kṣatāsrava-ghrāṇa-vivṛddha-manyvoḥ vicitra-mārgāṁś carator jigīṣayā vyabhād ilāyām iva śuṣmiṇor mṛdhaḥ
SB 3.18.20
दैत्यस्य यज्ञावयवस्य माया- गृहीतवाराहतनोर्महात्मन: । कौरव्य मह्यां द्विषतोर्विमर्दनं दिदृक्षुरागादृषिभिर्वृत: स्वराट् ॥ २० ॥
daityasya yajñāvayavasya māyā- gṛhīta-vārāha-tanor mahātmanaḥ kauravya mahyāṁ dviṣator vimardanaṁ didṛkṣur āgād ṛṣibhir vṛtaḥ svarāṭ
SB 3.18.21
आसन्नशौण्डीरमपेतसाध्वसं कृतप्रतीकारमहार्यविक्रमम् । विलक्ष्य दैत्यं भगवान् सहस्रणी- र्जगाद नारायणमादिसूकरम् ॥ २१ ॥
āsanna-śauṇḍīram apeta-sādhvasaṁ kṛta-pratīkāram ahārya-vikramam vilakṣya daityaṁ bhagavān sahasra-ṇīr jagāda nārāyaṇam ādi-sūkaram
SB 3.18.22-23
ब्रह्मोवाच एष ते देव देवानामङ्घ्रिमूलमुपेयुषाम् । विप्राणां सौरभेयीणां भूतानामप्यनागसाम् ॥ २२ ॥ आगस्कृद्भयकृद्दुष्कृदस्मद्राद्धवरोऽसुर: । अन्वेषन्नप्रतिरथो लोकानटति कण्टक: ॥ २३ ॥
brahmovāca eṣa te deva devānām aṅghri-mūlam upeyuṣām viprāṇāṁ saurabheyīṇāṁ bhūtānām apy anāgasām āgas-kṛd bhaya-kṛd duṣkṛd asmad-rāddha-varo ’suraḥ anveṣann apratiratho lokān aṭati kaṇṭakaḥ
SB 3.18.24
मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशमसत्तमम् । आक्रीड बालवद्देव यथाशीविषमुत्थितम् ॥ २४ ॥
mainaṁ māyāvinaṁ dṛptaṁ niraṅkuśam asattamam ākrīḍa bālavad deva yathāśīviṣam utthitam
SB 3.18.25
न यावदेष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुण: । स्वां देव मायामास्थाय तावज्जह्यघमच्युत ॥ २५ ॥
na yāvad eṣa vardheta svāṁ velāṁ prāpya dāruṇaḥ svāṁ deva māyām āsthāya tāvaj jahy agham acyuta
SB 3.18.26
एषा घोरतमा सन्ध्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो । उपसर्पति सर्वात्मन् सुराणां जयमावह ॥ २६ ॥
eṣā ghoratamā sandhyā loka-cchambaṭ-karī prabho upasarpati sarvātman surāṇāṁ jayam āvaha
SB 3.18.27
अधुनैषोऽभिजिन्नाम योगो मौहूर्तिको ह्यगात् । शिवाय नस्त्वं सुहृदामाशु निस्तर दुस्तरम् ॥ २७ ॥
adhunaiṣo ’bhijin nāma yogo mauhūrtiko hy agāt śivāya nas tvaṁ suhṛdām āśu nistara dustaram
SB 3.18.28
दिष्टया त्वां विहितं मृत्युसमयमासादित: स्वयम् । विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकानाधेहि शर्मणि ॥ २८ ॥
diṣṭyā tvāṁ vihitaṁ mṛtyum ayam āsāditaḥ svayam vikramyainaṁ mṛdhe hatvā lokān ādhehi śarmaṇi
Песнь 3, Глава 19
SB 3.19.1
मैत्रेय उवाच अवधार्य विरिञ्चस्य निर्व्यलीकामृतं वच: । प्रहस्य प्रेमगर्भेण तदपाङ्गेन सोऽग्रहीत् ॥ १ ॥
maitreya uvāca avadhārya viriñcasya nirvyalīkāmṛtaṁ vacaḥ prahasya prema-garbheṇa tad apāṅgena so ’grahīt
SB 3.19.2
तत: सपत्नं मुखतश्चरन्तमकुतोभयम् । जघानोत्पत्य गदया हनावसुरमक्षज: ॥ २ ॥
tataḥ sapatnaṁ mukhataś carantam akuto-bhayam jaghānotpatya gadayā hanāv asuram akṣajaḥ
SB 3.19.3
सा हता तेन गदया विहता भगवत्करात् । विघूर्णितापतद्रेजे तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३ ॥
sā hatā tena gadayā vihatā bhagavat-karāt vighūrṇitāpatad reje tad adbhutam ivābhavat
SB 3.19.4
स तदा लब्धतीर्थोऽपि न बबाधे निरायुधम् । मानयन् स मृधे धर्मं विष्वक्सेनं प्रकोपयन् ॥ ४ ॥
sa tadā labdha-tīrtho ’pi na babādhe nirāyudham mānayan sa mṛdhe dharmaṁ viṣvaksenaṁ prakopayan
SB 3.19.5
गदायामपविद्धायां हाहाकारे विनिर्गते । मानयामास तद्धर्मं सुनाभं चास्मरद्विभु: ॥ ५ ॥
gadāyām apaviddhāyāṁ hāhā-kāre vinirgate mānayām āsa tad-dharmaṁ sunābhaṁ cāsmarad vibhuḥ
SB 3.19.6
तं व्यग्रचक्रं दितिपुत्राधमेन स्वपार्षदमुख्येन विषज्जमानम् । चित्रा वाचोऽतद्विदां खेचराणां तत्र स्मासन् स्वस्ति तेऽमुं जहीति ॥ ६ ॥
taṁ vyagra-cakraṁ diti-putrādhamena sva-pārṣada-mukhyena viṣajjamānam citrā vāco ’tad-vidāṁ khe-carāṇāṁ tatra smāsan svasti te ’muṁ jahīti
SB 3.19.7
स तं निशाम्यात्तरथाङ्गमग्रतो व्यवस्थितं पद्मपलाशलोचनम् । विलोक्य चामर्षपरिप्लुतेन्द्रियो रुषा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन् ॥ ७ ॥
sa taṁ niśāmyātta-rathāṅgam agrato vyavasthitaṁ padma-palāśa-locanam vilokya cāmarṣa-pariplutendriyo ruṣā sva-danta-cchadam ādaśac chvasan
SB 3.19.8
करालदंष्ट्रश्चक्षुर्भ्यां सञ्चक्षाणो दहन्निव । अभिप्लुत्य स्वगदया हतोऽसीत्याहनद्धरिम् ॥ ८ ॥
karāla-daṁṣṭraś cakṣurbhyāṁ sañcakṣāṇo dahann iva abhiplutya sva-gadayā hato ’sīty āhanad dharim
SB 3.19.9
पदा सव्येन तां साधो भगवान् यज्ञसूकर: । लीलया मिषत: शत्रो: प्राहरद्वातरंहसम् ॥ ९ ॥
padā savyena tāṁ sādho bhagavān yajña-sūkaraḥ līlayā miṣataḥ śatroḥ prāharad vāta-raṁhasam
SB 3.19.10
आह चायुधमाधत्स्व घटस्व त्वं जिगीषसि । इत्युक्त:स तदा भूयस्ताडयन् व्यनदद् भृशम् ॥ १० ॥
āha cāyudham ādhatsva ghaṭasva tvaṁ jigīṣasi ity uktaḥ sa tadā bhūyas tāḍayan vyanadad bhṛśam
SB 3.19.11
तां स आपततीं वीक्ष्य भगवान् समवस्थित: । जग्राह लीलया प्राप्तां गरुत्मानिव पन्नगीम् ॥ ११ ॥
tāṁ sa āpatatīṁ vīkṣya bhagavān samavasthitaḥ jagrāha līlayā prāptāṁ garutmān iva pannagīm
SB 3.19.12
स्वपौरुषे प्रतिहते हतमानो महासुर: । नैच्छद्गदां दीयमानां हरिणा विगतप्रभ: ॥ १२ ॥
sva-pauruṣe pratihate hata-māno mahāsuraḥ naicchad gadāṁ dīyamānāṁ hariṇā vigata-prabhaḥ
SB 3.19.13
जग्राह त्रिशिखं शूलं ज्वलज्ज्वलनलोलुपम् । यज्ञाय धृतरूपाय विप्रायाभिचरन् यथा ॥ १३ ॥
jagrāha tri-śikhaṁ śūlaṁ jvalaj-jvalana-lolupam yajñāya dhṛta-rūpāya viprāyābhicaran yathā
SB 3.19.14
तदोजसा दैत्यमहाभटार्पितं चकासदन्त:ख उदीर्णदीधिति । चक्रेण चिच्छेद निशातनेमिना हरिर्यथा तार्क्ष्यपतत्रमुज्झितम् ॥ १४ ॥
tad ojasā daitya-mahā-bhaṭārpitaṁ cakāsad antaḥ-kha udīrṇa-dīdhiti cakreṇa ciccheda niśāta-neminā harir yathā tārkṣya-patatram ujjhitam
SB 3.19.15
वृक्णे स्वशूले बहुधारिणा हरे: प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् । प्रवृद्धरोष: स कठोरमुष्टिना नदन् प्रहृत्यान्तरधीयतासुर: ॥ १५ ॥
vṛkṇe sva-śūle bahudhāriṇā hareḥ pratyetya vistīrṇam uro vibhūtimat pravṛddha-roṣaḥ sa kaṭhora-muṣṭinā nadan prahṛtyāntaradhīyatāsuraḥ
SB 3.19.16
तेनेत्थमाहत: क्षत्तर्भगवानादिसूकर: । नाकम्पत मनाक् क्वापि स्रजा हत इव द्विप: ॥ १६ ॥
tenettham āhataḥ kṣattar bhagavān ādi-sūkaraḥ nākampata manāk kvāpi srajā hata iva dvipaḥ
SB 3.19.17
अथोरुधासृजन्मायां योगमायेश्वरे हरौ । यां विलोक्य प्रजास्त्रस्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम् ॥ १७ ॥
athorudhāsṛjan māyāṁ yoga-māyeśvare harau yāṁ vilokya prajās trastā menire ’syopasaṁyamam
SB 3.19.18
प्रववुर्वायवश्चण्डास्तम: पांसवमैरयन् । दिग्भ्यो निपेतुर्ग्रावाण: क्षेपणै: प्रहिता इव ॥ १८ ॥
pravavur vāyavaś caṇḍās tamaḥ pāṁsavam airayan digbhyo nipetur grāvāṇaḥ kṣepaṇaiḥ prahitā iva
SB 3.19.19
द्यौर्नष्टभगणाभ्रौघै: सविद्युत्स्तनयित्नुभि: । वर्षद्भि: पूयकेशासृग्विण्मूत्रास्थीनि चासकृत् ॥ १९ ॥
dyaur naṣṭa-bhagaṇābhraughaiḥ sa-vidyut-stanayitnubhiḥ varṣadbhiḥ pūya-keśāsṛg- viṇ-mūtrāsthīni cāsakṛt
SB 3.19.20
गिरय: प्रत्यदृश्यन्त नानायुधमुचोऽनघ । दिग्वाससो यातुधान्य: शूलिन्यो मुक्तमूर्धजा: ॥ २० ॥
girayaḥ pratyadṛśyanta nānāyudha-muco ’nagha dig-vāsaso yātudhānyaḥ śūlinyo mukta-mūrdhajāḥ
SB 3.19.21
बहुभिर्यक्षरक्षोभि: पत्त्यश्वरथकुञ्जरै: । आततायिभिरुत्सृष्टा हिंस्रा वाचोऽतिवैशसा: ॥ २१ ॥
bahubhir yakṣa-rakṣobhiḥ patty-aśva-ratha-kuñjaraiḥ ātatāyibhir utsṛṣṭā hiṁsrā vāco ’tivaiśasāḥ
SB 3.19.22
प्रादुष्कृतानां मायानामासुरीणां विनाशयत् । सुदर्शनास्त्रं भगवान् प्रायुङ्क्त दयितं त्रिपात् ॥ २२ ॥
prāduṣkṛtānāṁ māyānām āsurīṇāṁ vināśayat sudarśanāstraṁ bhagavān prāyuṅkta dayitaṁ tri-pāt
SB 3.19.23
तदा दिते: समभवत्सहसा हृदि वेपथु: । स्मरन्त्या भर्तुरादेशं स्तनाच्चासृक् प्रसुस्रुवे ॥ २३ ॥
tadā diteḥ samabhavat sahasā hṛdi vepathuḥ smarantyā bhartur ādeśaṁ stanāc cāsṛk prasusruve
SB 3.19.24
विनष्टासु स्वमायासु भूयश्चाव्रज्य केशवम् । रुषोपगूहमानोऽमुं ददृशेऽवस्थितं बहि: ॥ २४ ॥
vinaṣṭāsu sva-māyāsu bhūyaś cāvrajya keśavam ruṣopagūhamāno ’muṁ dadṛśe ’vasthitaṁ bahiḥ
SB 3.19.25
तं मुष्टिभिर्विनिघ्नन्तं वज्रसारैरधोक्षज: । करेण कर्णमूलेऽहन् यथा त्वाष्ट्रं मरुत्पति: ॥ २५ ॥
taṁ muṣṭibhir vinighnantaṁ vajra-sārair adhokṣajaḥ kareṇa karṇa-mūle ’han yathā tvāṣṭraṁ marut-patiḥ
SB 3.19.26
स आहतो विश्वजिता ह्यवज्ञया परिभ्रमद्गात्र उदस्तलोचन: । विशीर्णबाह्वङ्घ्रिशिरोरुहोऽपतद् यथा नगेन्द्रो लुलितो नभस्वता ॥ २६ ॥
sa āhato viśva-jitā hy avajñayā paribhramad-gātra udasta-locanaḥ viśīrṇa-bāhv-aṅghri-śiroruho ’patad yathā nagendro lulito nabhasvatā
SB 3.19.27
क्षितौ शयानं तमकुण्ठवर्चसं करालदंष्ट्रं परिदष्टदच्छदम् । अजादयो वीक्ष्य शशंसुरागता अहो इमां को नु लभेत संस्थितिम् ॥ २७ ॥
kṣitau śayānaṁ tam akuṇṭha-varcasaṁ karāla-daṁṣṭraṁ paridaṣṭa-dacchadam ajādayo vīkṣya śaśaṁsur āgatā aho imaṁ ko nu labheta saṁsthitim
SB 3.19.28
यं योगिनो योगसमाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गादसतो मुमुक्षया । तस्यैष दैत्यऋषभ: पदाहतो मुखं प्रपश्यंस्तनुमुत्ससर्ज ह ॥ २८ ॥
yaṁ yogino yoga-samādhinā raho dhyāyanti liṅgād asato mumukṣayā tasyaiṣa daitya-ṛṣabhaḥ padāhato mukhaṁ prapaśyaṁs tanum utsasarja ha
SB 3.19.29
एतौ तौ पार्षदावस्य शापाद्यातावसद्गतिम् । पुन: कतिपयै: स्थानं प्रपत्स्येते ह जन्मभि: ॥ २९ ॥
etau tau pārṣadāv asya śāpād yātāv asad-gatim punaḥ katipayaiḥ sthānaṁ prapatsyete ha janmabhiḥ
SB 3.19.30
देवा ऊचु: नमो नमस्तेऽखिलयज्ञतन्तवे स्थितौ गृहीतामलसत्त्वमूर्तये । दिष्टया हतोऽयं जगतामरुन्तुद- स्त्वत्पादभक्त्या वयमीश निर्वृता: ॥ ३० ॥
devā ūcuḥ namo namas te ’khila-yajña-tantave sthitau gṛhītāmala-sattva-mūrtaye diṣṭyā hato ’yaṁ jagatām aruntudas tvat-pāda-bhaktyā vayam īśa nirvṛtāḥ
SB 3.19.31
मैत्रेय उवाच एवं हिरण्याक्षमसह्यविक्रमं स सादयित्वा हरिरादिसूकर: । जगाम लोकं स्वमखण्डितोत्सवं समीडित: पुष्करविष्टरादिभि: ॥ ३१ ॥
maitreya uvāca evaṁ hiraṇyākṣam asahya-vikramaṁ sa sādayitvā harir ādi-sūkaraḥ jagāma lokaṁ svam akhaṇḍitotsavaṁ samīḍitaḥ puṣkara-viṣṭarādibhiḥ
SB 3.19.32
मया यथानूक्तमवादि ते हरे: कृतावतारस्य सुमित्र चेष्टितम् । यथा हिरण्याक्ष उदारविक्रमो महामृधे क्रीडनवन्निराकृत: ॥ ३२ ॥
mayā yathānūktam avādi te hareḥ kṛtāvatārasya sumitra ceṣṭitam yathā hiraṇyākṣa udāra-vikramo mahā-mṛdhe krīḍanavan nirākṛtaḥ
SB 3.19.33
सूत उवाच इति कौषारवाख्यातामाश्रुत्य भगवत्कथाम् । क्षत्तानन्दं परं लेभे महाभागवतो द्विज ॥ ३३ ॥
sūta uvāca iti kauṣāravākhyātām āśrutya bhagavat-kathām kṣattānandaṁ paraṁ lebhe mahā-bhāgavato dvija
SB 3.19.34
अन्येषां पुण्यश्लोकानामुद्दामयशसां सताम् । उपश्रुत्य भवेन्मोद: श्रीवत्साङ्कस्य किं पुन: ॥ ३४ ॥
anyeṣāṁ puṇya-ślokānām uddāma-yaśasāṁ satām upaśrutya bhaven modaḥ śrīvatsāṅkasya kiṁ punaḥ
SB 3.19.35
यो गजेन्द्र झषग्रस्तं ध्यायन्तं चरणाम्बुजम् । क्रोशन्तीनां करेणूनां कृच्छ्रतोऽमोचयद् द्रुतम् ॥ ३५ ॥
yo gajendraṁ jhaṣa-grastaṁ dhyāyantaṁ caraṇāmbujam krośantīnāṁ kareṇūnāṁ kṛcchrato ’mocayad drutam
SB 3.19.36
तं सुखाराध्यमृजुभिरनन्यशरणैर्नृभि: । कृतज्ञ: को न सेवेत दुराराध्यमसाधुभि: ॥ ३६ ॥
taṁ sukhārādhyam ṛjubhir ananya-śaraṇair nṛbhiḥ kṛtajñaḥ ko na seveta durārādhyam asādhubhiḥ
SB 3.19.37
यो वै हिरण्याक्षवधं महाद्भुतं विक्रीडितं कारणसूकरात्मन: । शृणोति गायत्यनुमोदतेऽञ्जसा विमुच्यते ब्रह्मवधादपि द्विजा: ॥ ३७ ॥
yo vai hiraṇyākṣa-vadhaṁ mahādbhutaṁ vikrīḍitaṁ kāraṇa-sūkarātmanaḥ śṛṇoti gāyaty anumodate ’ñjasā vimucyate brahma-vadhād api dvijāḥ
SB 3.19.38
एतन्महापुण्यमलं पवित्रं धन्यं यशस्यं पदमायुराशिषाम् । प्राणेन्द्रियाणां युधि शौर्यवर्धनं नारायणोऽन्ते गतिरङ्ग शृण्वताम् ॥ ३८ ॥
etan mahā-puṇyam alaṁ pavitraṁ dhanyaṁ yaśasyaṁ padam āyur-āśiṣām prāṇendriyāṇāṁ yudhi śaurya-vardhanaṁ nārāyaṇo ’nte gatir aṅga śṛṇvatām
Песнь 3, Глава 20
SB 3.20.1
शौनक उवाच महीं प्रतिष्ठामध्यस्य सौते स्वायम्भुवो मनु: । कान्यन्वतिष्ठद् द्वाराणि मार्गायावरजन्मनाम् ॥ १ ॥
śaunaka uvāca mahīṁ pratiṣṭhām adhyasya saute svāyambhuvo manuḥ kāny anvatiṣṭhad dvārāṇi mārgāyāvara-janmanām
SB 3.20.2
क्षत्ता महाभागवत: कृष्णस्यैकान्तिक: सुहृत् । यस्तत्याजाग्रजं कृष्णे सापत्यमघवानिति ॥ २ ॥
kṣattā mahā-bhāgavataḥ kṛṣṇasyaikāntikaḥ suhṛt yas tatyājāgrajaṁ kṛṣṇe sāpatyam aghavān iti
SB 3.20.3
द्वैपायनादनवरो महित्वे तस्य देहज: । सर्वात्मना श्रित: कृष्णं तत्परांश्चाप्यनुव्रत: ॥ ३ ॥
dvaipāyanād anavaro mahitve tasya dehajaḥ sarvātmanā śritaḥ kṛṣṇaṁ tat-parāṁś cāpy anuvrataḥ
SB 3.20.4
किमन्वपृच्छन्मैत्रेयं विरजास्तीर्थसेवया । उपगम्य कुशावर्त आसीनं तत्त्ववित्तमम् ॥ ४ ॥
kim anvapṛcchan maitreyaṁ virajās tīrtha-sevayā upagamya kuśāvarta āsīnaṁ tattva-vittamam
SB 3.20.5
तयो: संवदतो: सूत प्रवृत्ता ह्यमला: कथा: । आपो गाङ्गा इवाघघ्नीर्हरे: पादाम्बुजाश्रया: ॥ ५ ॥
tayoḥ saṁvadatoḥ sūta pravṛttā hy amalāḥ kathāḥ āpo gāṅgā ivāgha-ghnīr hareḥ pādāmbujāśrayāḥ
SB 3.20.6
ता न: कीर्तय भद्रं ते कीर्तन्योदारकर्मण: । रसज्ञ: को नु तृप्येत हरिलीलामृतं पिबन् ॥ ६ ॥
tā naḥ kīrtaya bhadraṁ te kīrtanyodāra-karmaṇaḥ rasajñaḥ ko nu tṛpyeta hari-līlāmṛtaṁ piban
SB 3.20.7
एवमुग्रश्रवा: पृष्ट ऋषिभिर्नैमिषायनै: । भगवत्यर्पिताध्यात्मस्तानाह श्रूयतामिति ॥ ७ ॥
evam ugraśravāḥ pṛṣṭa ṛṣibhir naimiṣāyanaiḥ bhagavaty arpitādhyātmas tān āha śrūyatām iti
SB 3.20.8
सूत उवाच हरेर्धृतक्रोडतनो: स्वमायया निशम्य गोरुद्धरणं रसातलात् । लीलां हिरण्याक्षमवज्ञया हतं सञ्जातहर्षो मुनिमाह भारत: ॥ ८ ॥
sūta uvāca harer dhṛta-kroḍa-tanoḥ sva-māyayā niśamya gor uddharaṇaṁ rasātalāt līlāṁ hiraṇyākṣam avajñayā hataṁ sañjāta-harṣo munim āha bhārataḥ
SB 3.20.9
विदुर उवाच प्रजापतिपति: सृष्ट्वा प्रजासर्गे प्रजापतीन् । किमारभत मे ब्रह्मन् प्रब्रूह्यव्यक्तमार्गवित् ॥ ९ ॥
vidura uvāca prajāpati-patiḥ sṛṣṭvā prajā-sarge prajāpatīn kim ārabhata me brahman prabrūhy avyakta-mārga-vit
SB 3.20.10
ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनु: । ते वै ब्रह्मण आदेशात्कथमेतदभावयन् ॥ १० ॥
ye marīcy-ādayo viprā yas tu svāyambhuvo manuḥ te vai brahmaṇa ādeśāt katham etad abhāvayan
SB 3.20.11
सद्वितीया: किमसृजन् स्वतन्त्रा उत कर्मसु । आहोस्वित्संहता: सर्व इदं स्म समकल्पयन् ॥ ११ ॥
sa-dvitīyāḥ kim asṛjan svatantrā uta karmasu āho svit saṁhatāḥ sarva idaṁ sma samakalpayan
SB 3.20.12
मैत्रेय उवाच दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च । जातक्षोभाद्भगवतो महानासीद् गुणत्रयात् ॥ १२ ॥
maitreya uvāca daivena durvitarkyeṇa pareṇānimiṣeṇa ca jāta-kṣobhād bhagavato mahān āsīd guṇa-trayāt
SB 3.20.13
रज:प्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात् । जात: ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्चश: ॥ १३ ॥
rajaḥ-pradhānān mahatas tri-liṅgo daiva-coditāt jātaḥ sasarja bhūtādir viyad-ādīni pañcaśaḥ
SB 3.20.14
तानि चैकैकश: स्रष्टुमसमर्थानि भौतिकम् । संहत्य दैवयोगेन हैममण्डमवासृजन् ॥ १४ ॥
tāni caikaikaśaḥ sraṣṭum asamarthāni bhautikam saṁhatya daiva-yogena haimam aṇḍam avāsṛjan
SB 3.20.15
सोऽशयिष्टाब्धिसलिले आण्डकोशो निरात्मक: । साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत्तमीश्वर: ॥ १५ ॥
so ’śayiṣṭābdhi-salile āṇḍakośo nirātmakaḥ sāgraṁ vai varṣa-sāhasram anvavātsīt tam īśvaraḥ
SB 3.20.16
तस्य नाभेरभूत्पद्मं सहस्रार्कोरुदीधिति । सर्वजीवनिकायौको यत्र स्वयमभूत्स्वराट् ॥ १६ ॥
tasya nābher abhūt padmaṁ sahasrārkoru-dīdhiti sarva-jīvanikāyauko yatra svayam abhūt svarāṭ
SB 3.20.17
सोऽनुविष्टो भगवता य: शेते सलिलाशये । लोकसंस्थां यथापूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया ॥ १७ ॥
so ’nuviṣṭo bhagavatā yaḥ śete salilāśaye loka-saṁsthāṁ yathā pūrvaṁ nirmame saṁsthayā svayā
SB 3.20.18
ससर्ज च्छाययाविद्यां पञ्चपर्वाणमग्रत: । तामिस्रमन्धतामिस्रं तमो मोहो महातम: ॥ १८ ॥
sasarja cchāyayāvidyāṁ pañca-parvāṇam agrataḥ tāmisram andha-tāmisraṁ tamo moho mahā-tamaḥ
SB 3.20.19
विससर्जात्मन: कायं नाभिनन्दंस्तमोमयम् । जगृहुर्यक्षरक्षांसि रात्रिं क्षुत्तृट्समुद्भवाम् ॥ १९ ॥
visasarjātmanaḥ kāyaṁ nābhinandaṁs tamomayam jagṛhur yakṣa-rakṣāṁsi rātriṁ kṣut-tṛṭ-samudbhavām
SB 3.20.20
क्षुत्तृड्भ्यामुपसृष्टास्ते तं जग्धुमभिदुद्रुवु: । मा रक्षतैनं जक्षध्वमित्यूचु: क्षुत्तृडर्दिता: ॥ २० ॥
kṣut-tṛḍbhyām upasṛṣṭās te taṁ jagdhum abhidudruvuḥ mā rakṣatainaṁ jakṣadhvam ity ūcuḥ kṣut-tṛḍ-arditāḥ
SB 3.20.21
देवस्तानाह संविग्नो मा मां जक्षत रक्षत । अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं बभूविथ ॥ २१ ॥
devas tān āha saṁvigno mā māṁ jakṣata rakṣata aho me yakṣa-rakṣāṁsi prajā yūyaṁ babhūvitha
SB 3.20.22
देवता: प्रभया या या दीव्यन् प्रमुखतोऽसृजत् । ते अहार्षुर्देवयन्तो विसृष्टां तां प्रभामह: ॥ २२ ॥
devatāḥ prabhayā yā yā dīvyan pramukhato ’sṛjat te ahārṣur devayanto visṛṣṭāṁ tāṁ prabhām ahaḥ
SB 3.20.23
देवोऽदेवाञ्जघनत: सृजति स्मातिलोलुपान् । त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे ॥ २३ ॥
devo ’devāñ jaghanataḥ sṛjati smātilolupān ta enaṁ lolupatayā maithunāyābhipedire
SB 3.20.24
ततो हसन् स भगवानसुरैर्निरपत्रपै: । अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीत: परापतत् ॥ २४ ॥
tato hasan sa bhagavān asurair nirapatrapaiḥ anvīyamānas tarasā kruddho bhītaḥ parāpatat
SB 3.20.25
स उपव्रज्य वरदं प्रपन्नार्तिहरं हरिम् । अनुग्रहाय भक्तानामनुरूपात्मदर्शनम् ॥ २५ ॥
sa upavrajya varadaṁ prapannārti-haraṁ harim anugrahāya bhaktānām anurūpātma-darśanam
SB 3.20.26
पाहि मां परमात्मंस्ते प्रेषणेनासृजं प्रजा: । ता इमा यभितुं पापा उपाक्रामन्ति मां प्रभो ॥ २६ ॥
pāhi māṁ paramātmaṁs te preṣaṇenāsṛjaṁ prajāḥ tā imā yabhituṁ pāpā upākrāmanti māṁ prabho
SB 3.20.27
त्वमेक: किल लोकानां क्लिष्टानां क्लेशनाशन: । त्वमेक: क्लेशदस्तेषामनासन्नपदां तव ॥ २७ ॥
tvam ekaḥ kila lokānāṁ kliṣṭānāṁ kleśa-nāśanaḥ tvam ekaḥ kleśadas teṣām anāsanna-padāṁ tava
SB 3.20.28
सोऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शन: । विमुञ्चात्मतनुं घोरामित्युक्तो विमुमोच ह ॥ २८ ॥
so ’vadhāryāsya kārpaṇyaṁ viviktādhyātma-darśanaḥ vimuñcātma-tanuṁ ghorām ity ukto vimumoca ha
SB 3.20.29
तां क्वणच्चरणाम्भोजां मदविह्वललोचनाम् । काञ्चीकलापविलसद्दुकूलच्छन्नरोधसम् ॥ २९ ॥
tāṁ kvaṇac-caraṇāmbhojāṁ mada-vihvala-locanām kāñcī-kalāpa-vilasad- dukūla-cchanna-rodhasam
SB 3.20.30
अन्योन्यश्लेषयोत्तुङ्गनिरन्तरपयोधराम् । सुनासां सुद्विजां स्निग्धहासलीलावलोकनाम् ॥ ३० ॥
anyonya-śleṣayottuṅga- nirantara-payodharām sunāsāṁ sudvijāṁ snigdha- hāsa-līlāvalokanām
SB 3.20.31
गूहन्तीं व्रीडयात्मानं नीलालकवरूथिनीम् । उपलभ्यासुरा धर्म सर्वे सम्मुमुहु: स्त्रियम् ॥ ३१ ॥
gūhantīṁ vrīḍayātmānaṁ nīlālaka-varūthinīm upalabhyāsurā dharma sarve sammumuhuḥ striyam
SB 3.20.32
अहो रूपमहो धैर्यमहो अस्या नवं वय: । मध्ये कामयमानानामकामेव विसर्पति ॥ ३२ ॥
aho rūpam aho dhairyam aho asyā navaṁ vayaḥ madhye kāmayamānānām akāmeva visarpati
SB 3.20.33
वितर्कयन्तो बहुधा तां सन्ध्यां प्रमदाकृतिम् । अभिसम्भाव्य विश्रम्भात्पर्यपृच्छन् कुमेधस: ॥ ३३ ॥
vitarkayanto bahudhā tāṁ sandhyāṁ pramadākṛtim abhisambhāvya viśrambhāt paryapṛcchan kumedhasaḥ
SB 3.20.34
कासि कस्यासि रम्भोरु को वार्थस्तेऽत्र भामिनि । रूपद्रविणपण्येन दुर्भगान्नो विबाधसे ॥ ३४ ॥
kāsi kasyāsi rambhoru ko vārthas te ’tra bhāmini rūpa-draviṇa-paṇyena durbhagān no vibādhase
SB 3.20.35
या वा काचित्त्वमबले दिष्टया सन्दर्शनं तव । उत्सुनोषीक्षमाणानां कन्दुकक्रीडया मन: ॥ ३५ ॥
yā vā kācit tvam abale diṣṭyā sandarśanaṁ tava utsunoṣīkṣamāṇānāṁ kanduka-krīḍayā manaḥ
SB 3.20.36
नैकत्र ते जयति शालिनि पादपद्मं घ्नन्त्या मुहु: करतलेन पतत्पतङ्गम् । मध्यं विषीदति बृहत्स्तनभारभीतं शान्तेव दृष्टिरमला सुशिखासमूह: ॥ ३६ ॥
naikatra te jayati śālini pāda-padmaṁ ghnantyā muhuḥ kara-talena patat-pataṅgam madhyaṁ viṣīdati bṛhat-stana-bhāra-bhītaṁ śānteva dṛṣṭir amalā suśikhā-samūhaḥ
SB 3.20.37
इति सायन्तनीं सन्ध्यामसुरा: प्रमदायतीम् । प्रलोभयन्तीं जगृहुर्मत्वा मूढधिय: स्त्रियम् ॥ ३७ ॥
iti sāyantanīṁ sandhyām asurāḥ pramadāyatīm pralobhayantīṁ jagṛhur matvā mūḍha-dhiyaḥ striyam
SB 3.20.38
प्रहस्य भावगम्भीरं जिघ्रन्त्यात्मानमात्मना । कान्त्या ससर्ज भगवान् गन्धर्वाप्सरसां गणान् ॥ ३८ ॥
prahasya bhāva-gambhīraṁ jighrantyātmānam ātmanā kāntyā sasarja bhagavān gandharvāpsarasāṁ gaṇān
SB 3.20.39
विससर्ज तनुं तां वैज्योत्स्नां कान्तिमतीं प्रियाम् । त एव चाददु: प्रीत्या विश्वावसुपुरोगमा: ॥ ३९ ॥
visasarja tanuṁ tāṁ vai jyotsnāṁ kāntimatīṁ priyām ta eva cādaduḥ prītyā viśvāvasu-purogamāḥ
SB 3.20.40
सृष्ट्वा भूतपिशाचांश्च भगवानात्मतन्द्रिणा । दिग्वाससो मुक्तकेशान् वीक्ष्य चामीलयद् दृशौ ॥ ४० ॥
sṛṣṭvā bhūta-piśācāṁś ca bhagavān ātma-tandriṇā dig-vāsaso mukta-keśān vīkṣya cāmīlayad dṛśau
SB 3.20.41
जगृहुस्तद्विसृष्टां तां जृम्भणाख्यां तनुं प्रभो: । निद्रामिन्द्रियविक्लेदो यया भूतेषु दृश्यते । येनोच्छिष्टान्धर्षयन्ति तमुन्मादं प्रचक्षते ॥ ४१ ॥
jagṛhus tad-visṛṣṭāṁ tāṁ jṛmbhaṇākhyāṁ tanuṁ prabhoḥ nidrām indriya-vikledo yayā bhūteṣu dṛśyate yenocchiṣṭān dharṣayanti tam unmādaṁ pracakṣate
SB 3.20.42
ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानज: । साध्यान् गणान् पितृगणान् परोक्षेणासृजत्प्रभु: ॥ ४२ ॥
ūrjasvantaṁ manyamāna ātmānaṁ bhagavān ajaḥ sādhyān gaṇān pitṛ-gaṇān parokṣeṇāsṛjat prabhuḥ
SB 3.20.43
त आत्मसर्गं तं कायं पितर: प्रतिपेदिरे । साध्येभ्यश्च पितृभ्यश्च कवयो यद्वितन्वते ॥ ४३ ॥
ta ātma-sargaṁ taṁ kāyaṁ pitaraḥ pratipedire sādhyebhyaś ca pitṛbhyaś ca kavayo yad vitanvate
SB 3.20.44
सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तिरोधानेन सोऽसृजत् । तेभ्योऽददात्तमात्मानमन्तर्धानाख्यमद्भुतम् ॥ ४४ ॥
siddhān vidyādharāṁś caiva tirodhānena so ’sṛjat tebhyo ’dadāt tam ātmānam antardhānākhyam adbhutam
SB 3.20.45
स किन्नरान किम्पुरुषान् प्रत्यात्म्येनासृजत्प्रभु: । मानयन्नात्मनात्मानमात्माभासं विलोकयन् ॥ ४५ ॥
sa kinnarān kimpuruṣān pratyātmyenāsṛjat prabhuḥ mānayann ātmanātmānam ātmābhāsaṁ vilokayan
SB 3.20.46
ते तु तज्जगृहू रूपं त्यक्तं यत्परमेष्ठिना । मिथुनीभूय गायन्तस्तमेवोषसि कर्मभि: ॥ ४६ ॥
te tu taj jagṛhū rūpaṁ tyaktaṁ yat parameṣṭhinā mithunī-bhūya gāyantas tam evoṣasi karmabhiḥ
SB 3.20.47
देहेन वै भोगवता शयानो बहुचिन्तया । सर्गेऽनुपचिते क्रोधादुत्ससर्ज ह तद्वपु: ॥ ४७ ॥
dehena vai bhogavatā śayāno bahu-cintayā sarge ’nupacite krodhād utsasarja ha tad vapuḥ
SB 3.20.48
येऽहीयन्तामुत: केशा अहयस्तेऽङ्ग जज्ञिरे । सर्पा: प्रसर्पत: क्रूरा नागा भोगोरुकन्धरा: ॥ ४८ ॥
ye ’hīyantāmutaḥ keśā ahayas te ’ṅga jajñire sarpāḥ prasarpataḥ krūrā nāgā bhogoru-kandharāḥ
SB 3.20.49
स आत्मान् मन्यमान: कृतकृत्यमिवात्मभू: । तदा मनून् ससर्जान्ते मनसा लोकभावनान् ॥ ४९ ॥
sa ātmānaṁ manyamānaḥ kṛta-kṛtyam ivātmabhūḥ tadā manūn sasarjānte manasā loka-bhāvanān
SB 3.20.50
तेभ्य: सोऽसृजत्स्वीयं पुरं पुरुषमात्मवान् । तान् दृष्ट्वा ये पुरा सृष्टा: प्रशशंसु: प्रजापतिम् ॥ ५० ॥
tebhyaḥ so ’sṛjat svīyaṁ puraṁ puruṣam ātmavān tān dṛṣṭvā ye purā sṛṣṭāḥ praśaśaṁsuḥ prajāpatim
SB 3.20.51
अहो एतज्जगत्स्रष्ट: सुकृतं बत ते कृतम् । प्रतिष्ठिता: क्रिया यस्मिन् साकमन्नमदामहे ॥ ५१ ॥
aho etaj jagat-sraṣṭaḥ sukṛtaṁ bata te kṛtam pratiṣṭhitāḥ kriyā yasmin sākam annam adāma he
SB 3.20.52
तपसा विद्यया युक्तो योगेन सुसमाधिना । ऋषीनृषिर्हृषीकेश: ससर्जाभिमता: प्रजा: ॥ ५२ ॥
tapasā vidyayā yukto yogena susamādhinā ṛṣīn ṛṣir hṛṣīkeśaḥ sasarjābhimatāḥ prajāḥ
SB 3.20.53
तेभ्यश्चैकैकश: स्वस्य देहस्यांशमदादज: । यत्तत्समाधियोगर्द्धितपोविद्याविरक्तिमत् ॥ ५३ ॥
tebhyaś caikaikaśaḥ svasya dehasyāṁśam adād ajaḥ yat tat samādhi-yogarddhi- tapo-vidyā-viraktimat
Песнь 3, Глава 21
SB 3.21.1
विदुर उवाच स्वायम्भुवस्य च मनोर्वंश: परमसम्मत: । कथ्यतां भगवन् यत्र मैथुनेनैधिरे प्रजा: ॥ १ ॥
vidura uvāca svāyambhuvasya ca manor vaṁśaḥ parama-sammataḥ kathyatāṁ bhagavan yatra maithunenaidhire prajāḥ
SB 3.21.2
प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य वै । यथाधर्मं जुगुपतु: सप्तद्वीपवतीं महीम् ॥ २ ॥
priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya vai yathā-dharmaṁ jugupatuḥ sapta-dvīpavatīṁ mahīm
SB 3.21.3
तस्य वै दुहिता ब्रह्मन्देवहूतीति विश्रुता । पत्नी प्रजापतेरुक्ता कर्दमस्य त्वयानघ ॥ ३ ॥
tasya vai duhitā brahman devahūtīti viśrutā patnī prajāpater uktā kardamasya tvayānagha
SB 3.21.4
तस्यां स वै महायोगी युक्तायां योगलक्षणै: । ससर्ज कतिधा वीर्यं तन्मे शुश्रूषवे वद ॥ ४ ॥
tasyāṁ sa vai mahā-yogī yuktāyāṁ yoga-lakṣaṇaiḥ sasarja katidhā vīryaṁ tan me śuśrūṣave vada
SB 3.21.5
रुचिर्यो भगवान् ब्रह्मन्दक्षो वा ब्रह्मण: सुत: । यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम् ॥ ५ ॥
rucir yo bhagavān brahman dakṣo vā brahmaṇaḥ sutaḥ yathā sasarja bhūtāni labdhvā bhāryāṁ ca mānavīm
SB 3.21.6
मैत्रेय उवाच प्रजा: सृजेति भगवान् कर्दमो ब्रह्मणोदित: । सरस्वत्यां तपस्तेपे सहस्राणां समा दश ॥ ६ ॥
maitreya uvāca prajāḥ sṛjeti bhagavān kardamo brahmaṇoditaḥ sarasvatyāṁ tapas tepe sahasrāṇāṁ samā daśa
SB 3.21.7
तत: समाधियुक्तेन क्रियायोगेन कर्दम: । सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्नवरदाशुषम् ॥ ७ ॥
tataḥ samādhi-yuktena kriyā-yogena kardamaḥ samprapede hariṁ bhaktyā prapanna-varadāśuṣam
SB 3.21.8
तावत्प्रसन्नो भगवान् पुष्कराक्ष: कृते युगे । दर्शयामास तं क्षत्त: शाब्दं ब्रह्म दधद्वपु: ॥ ८ ॥
tāvat prasanno bhagavān puṣkarākṣaḥ kṛte yuge darśayām āsa taṁ kṣattaḥ śābdaṁ brahma dadhad vapuḥ
SB 3.21.9
स तं विरजमर्काभं सितपद्मोत्पलस्रजम् । स्निग्धनीलालकव्रातवक्त्राब्जं विरजोऽम्बरम् ॥ ९ ॥
sa taṁ virajam arkābhaṁ sita-padmotpala-srajam snigdha-nīlālaka-vrāta- vaktrābjaṁ virajo ’mbaram
SB 3.21.10
किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्वेतोत्पलक्रीडनकं मन:स्पर्शस्मितेक्षणम् ॥ १० ॥
kirīṭinaṁ kuṇḍalinaṁ śaṅkha-cakra-gadā-dharam śvetotpala-krīḍanakaṁ manaḥ-sparśa-smitekṣaṇam
SB 3.21.11
विन्यस्तचरणाम्भोजमंसदेशे गरुत्मत: । दृष्ट्वा खेऽवस्थितं वक्ष:श्रियं कौस्तुभकन्धरम् ॥ ११ ॥
vinyasta-caraṇāmbhojam aṁsa-deśe garutmataḥ dṛṣṭvā khe ’vasthitaṁ vakṣaḥ- śriyaṁ kaustubha-kandharam
SB 3.21.12
जातहर्षोऽपतन्मूर्ध्ना क्षितौ लब्धमनोरथ: । गीर्भिस्त्वभ्यगृणात्प्रीतिस्वभावात्मा कृताञ्जलि: ॥ १२ ॥
jāta-harṣo ’patan mūrdhnā kṣitau labdha-manorathaḥ gīrbhis tv abhyagṛṇāt prīti- svabhāvātmā kṛtāñjaliḥ
SB 3.21.13
ऋषिरुवाच जुष्टं बताद्याखिलसत्त्वराशे: सांसिद्ध्यमक्ष्णोस्तव दर्शनान्न: । यद्दर्शनं जन्मभिरीड्य सद्भि- राशासते योगिनो रूढयोगा: ॥ १३ ॥
ṛṣir uvāca juṣṭaṁ batādyākhila-sattva-rāśeḥ sāṁsiddhyam akṣṇos tava darśanān naḥ yad-darśanaṁ janmabhir īḍya sadbhir āśāsate yogino rūḍha-yogāḥ
SB 3.21.14
ये मायया ते हतमेधसस्त्वत्- पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् । उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामान्निरयेऽपि ये स्यु: ॥ १४ ॥
ye māyayā te hata-medhasas tvat- pādāravindaṁ bhava-sindhu-potam upāsate kāma-lavāya teṣāṁ rāsīśa kāmān niraye ’pi ye syuḥ
SB 3.21.15
तथा स चाहं परिवोढुकाम: समानशीलां गृहमेधधेनुम् । उपेयिवान्मूलमशेषमूलं दुराशय: कामदुघाङ्घ्रिपस्य ॥ १५ ॥
tathā sa cāhaṁ parivoḍhu-kāmaḥ samāna-śīlāṁ gṛhamedha-dhenum upeyivān mūlam aśeṣa-mūlaṁ durāśayaḥ kāma-dughāṅghripasya
SB 3.21.16
प्रजापतेस्ते वचसाधीश तन्त्या लोक: किलायं कामहतोऽनुबद्ध: । अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम् ॥ १६ ॥
prajāpates te vacasādhīśa tantyā lokaḥ kilāyaṁ kāma-hato ’nubaddhaḥ ahaṁ ca lokānugato vahāmi baliṁ ca śuklānimiṣāya tubhyam
SB 3.21.17
लोकांश्च लोकानुगतान् पशूंश्च हित्वा श्रितास्ते चरणातपत्रम् । परस्परं त्वद्गुणवादसीधु- पीयूषनिर्यापितदेहधर्मा: ॥ १७ ॥
lokāṁś ca lokānugatān paśūṁś ca hitvā śritās te caraṇātapatram parasparaṁ tvad-guṇa-vāda-sīdhu- pīyūṣa-niryāpita-deha-dharmāḥ
SB 3.21.18
न तेऽजराक्षभ्रमिरायुरेषां त्रयोदशारं त्रिशतं षष्टिपर्व । षण्नेम्यनन्तच्छदि यत्त्रिणाभि करालस्रोतो जगदाच्छिद्य धावत् ॥ १८ ॥
na te ’jarākṣa-bhramir āyur eṣāṁ trayodaśāraṁ tri-śataṁ ṣaṣṭi-parva ṣaṇ-nemy ananta-cchadi yat tri-ṇābhi karāla-sroto jagad ācchidya dhāvat
SB 3.21.19
एक: स्वयं सञ्जगत: सिसृक्षया- द्वितीययात्मन्नधियोगमायया । सृजस्यद: पासि पुनर्ग्रसिष्यसे यथोर्णनाभिर्भगवन् स्वशक्तिभि: ॥ १९ ॥
ekaḥ svayaṁ sañ jagataḥ sisṛkṣayā- dvitīyayātmann adhi-yogamāyayā sṛjasy adaḥ pāsi punar grasiṣyase yathorṇa-nābhir bhagavan sva-śaktibhiḥ
SB 3.21.20
नैतद्बताधीश पदं तवेप्सितं यन्मायया नस्तनुषे भूतसूक्ष्मम् । अनुग्रहायास्त्वपि यर्ही मायया लसत्तुलस्या भगवान् विलक्षित: ॥ २० ॥
naitad batādhīśa padaṁ tavepsitaṁ yan māyayā nas tanuṣe bhūta-sūkṣmam anugrahāyāstv api yarhi māyayā lasat-tulasyā bhagavān vilakṣitaḥ
SB 3.21.21
तं त्वानुभूत्योपरतक्रियार्थं स्वमायया वर्तितलोकतन्त्रम् । नमाम्यभीक्ष्णं नमनीयपाद- सरोजमल्पीयसि कामवर्षम् ॥ २१ ॥
taṁ tvānubhūtyoparata-kriyārthaṁ sva-māyayā vartita-loka-tantram namāmy abhīkṣṇaṁ namanīya-pāda- sarojam alpīyasi kāma-varṣam
SB 3.21.22
ऋषिरुवाच इत्यव्यलीकं प्रणुतोऽब्जनाभ- स्तमाबभाषे वचसामृतेन । सुपर्णपक्षोपरि रोचमान: प्रेमस्मितोद्वीक्षणविभ्रमद्भ्रू: ॥ २२ ॥
ṛṣir uvāca ity avyalīkaṁ praṇuto ’bja-nābhas tam ābabhāṣe vacasāmṛtena suparṇa-pakṣopari rocamānaḥ prema-smitodvīkṣaṇa-vibhramad-bhrūḥ
SB 3.21.23
श्रीभगवानुवाच विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् । यदर्थमात्मनियमैस्त्वयैवाहं समर्चित: ॥ २३ ॥
śrī-bhagavān uvāca viditvā tava caityaṁ me puraiva samayoji tat yad-artham ātma-niyamais tvayaivāhaṁ samarcitaḥ
SB 3.21.24
न वै जातु मृषैव स्यात्प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् । भवद्विधेष्वतितरां मयि संगृभितात्मनाम् ॥ २४ ॥
na vai jātu mṛṣaiva syāt prajādhyakṣa mad-arhaṇam bhavad-vidheṣv atitarāṁ mayi saṅgṛbhitātmanām
SB 3.21.25
प्रजापतिसुत: सम्राण्मनुर्विख्यातमङ्गल: । ब्रह्मावर्तं योऽधिवसन् शास्ति सप्तार्णवां महीम् ॥ २५ ॥
prajāpati-sutaḥ samrāṇ manur vikhyāta-maṅgalaḥ brahmāvartaṁ yo ’dhivasan śāsti saptārṇavāṁ mahīm
SB 3.21.26
स चेह विप्र राजर्षिर्महिष्या शतरूपया । आयास्यति दिदृक्षुस्त्वां परश्वो धर्मकोविद: ॥ २६ ॥
sa ceha vipra rājarṣir mahiṣyā śatarūpayā āyāsyati didṛkṣus tvāṁ paraśvo dharma-kovidaḥ
SB 3.21.27
आत्मजामसितापाङ्गीं वय:शीलगुणान्विताम् । मृगयन्तीं पतिं दास्यत्यनुरूपाय ते प्रभो ॥ २७ ॥
ātmajām asitāpāṅgīṁ vayaḥ-śīla-guṇānvitām mṛgayantīṁ patiṁ dāsyaty anurūpāya te prabho
SB 3.21.28
समाहितं ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् । सा त्वां ब्रह्मन्नृपवधू: काममाशु भजिष्यति ॥ २८ ॥
samāhitaṁ te hṛdayaṁ yatremān parivatsarān sā tvāṁ brahman nṛpa-vadhūḥ kāmam āśu bhajiṣyati
SB 3.21.29
या त आत्मभृतं वीर्यं नवधा प्रसविष्यति । वीर्ये त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्यञ्जसात्मन: ॥ २९ ॥
yā ta ātma-bhṛtaṁ vīryaṁ navadhā prasaviṣyati vīrye tvadīye ṛṣaya ādhāsyanty añjasātmanaḥ
SB 3.21.30
त्वं च सम्यगनुष्ठाय निदेशं म उशत्तम: । मयि तीर्थीकृताशेषक्रियार्थो मां प्रपत्स्यसे ॥ ३० ॥
tvaṁ ca samyag anuṣṭhāya nideśaṁ ma uśattamaḥ mayi tīrthī-kṛtāśeṣa- kriyārtho māṁ prapatsyase
SB 3.21.31
कृत्वा दयां च जीवेषु दत्त्वा चाभयमात्मवान् । मय्यात्मानं सह जगद् द्रक्ष्यस्यात्मनि चापि माम् ॥ ३१ ॥
kṛtvā dayāṁ ca jīveṣu dattvā cābhayam ātmavān mayy ātmānaṁ saha jagad drakṣyasy ātmani cāpi mām
SB 3.21.32
सहाहं स्वांशकलया त्वद्वीर्येण महामुने । तव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेष्ये तत्त्वसंहिताम् ॥ ३२ ॥
sahāhaṁ svāṁśa-kalayā tvad-vīryeṇa mahā-mune tava kṣetre devahūtyāṁ praṇeṣye tattva-saṁhitām
SB 3.21.33
मैत्रेय उवाच एवं तमनुभाष्याथ भगवान् प्रत्यगक्षज: । जगाम बिन्दुसरस: सरस्वत्या परिश्रितात् ॥ ३३ ॥
maitreya uvāca evaṁ tam anubhāṣyātha bhagavān pratyag-akṣajaḥ jagāma bindusarasaḥ sarasvatyā pariśritāt
SB 3.21.34
निरीक्षतस्तस्य ययावशेष- सिद्धेश्वराभिष्टुतसिद्धमार्ग: । आकर्णयन् पत्ररथेन्द्रपक्षै- रुच्चारितं स्तोममुदीर्णसाम ॥ ३४ ॥
nirīkṣatas tasya yayāv aśeṣa- siddheśvarābhiṣṭuta-siddha-mārgaḥ ākarṇayan patra-rathendra-pakṣair uccāritaṁ stomam udīrṇa-sāma
SB 3.21.35
अथ सम्प्रस्थिते शुक्ले कर्दमो भगवानृषि: । आस्ते स्म बिन्दुसरसि तं कालं प्रतिपालयन् ॥ ३५ ॥
atha samprasthite śukle kardamo bhagavān ṛṣiḥ āste sma bindusarasi taṁ kālaṁ pratipālayan
SB 3.21.36
मनु: स्यन्दनमास्थाय शातकौम्भपरिच्छदम् । आरोप्य स्वां दुहितरं सभार्य: पर्यटन्महीम् ॥ ३६ ॥
manuḥ syandanam āsthāya śātakaumbha-paricchadam āropya svāṁ duhitaraṁ sa-bhāryaḥ paryaṭan mahīm
SB 3.21.37
तस्मिन् सुधन्वन्नहनि भगवान् यत्समादिशत् । उपायादाश्रमपदं मुने: शान्तव्रतस्य तत् ॥ ३७ ॥
tasmin sudhanvann ahani bhagavān yat samādiśat upāyād āśrama-padaṁ muneḥ śānta-vratasya tat
SB 3.21.38-39
यस्मिन् भगवतो नेत्रान्न्यपतन्नश्रुबिन्दव: । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया भृशम् ॥ ३८ ॥ तद्वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥ ३९ ॥
yasmin bhagavato netrān nyapatann aśru-bindavaḥ kṛpayā samparītasya prapanne ’rpitayā bhṛśam tad vai bindusaro nāma sarasvatyā pariplutam puṇyaṁ śivāmṛta-jalaṁ maharṣi-gaṇa-sevitam
SB 3.21.40
पुण्यद्रुमलताजालै: कूजत्पुण्यमृगद्विजै: । सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं वनराजिश्रियान्वितम् ॥ ४० ॥
puṇya-druma-latā-jālaiḥ kūjat-puṇya-mṛga-dvijaiḥ sarvartu-phala-puṣpāḍhyaṁ vana-rāji-śriyānvitam
SB 3.21.41
मत्तद्विजगणैर्घुष्टं मत्तभ्रमरविभ्रमम् । मत्तबर्हिनटाटोपमाह्वयन्मत्तकोकिलम् ॥ ४१ ॥
matta-dvija-gaṇair ghuṣṭaṁ matta-bhramara-vibhramam matta-barhi-naṭāṭopam āhvayan-matta-kokilam
SB 3.21.42-43
कदम्बचम्पकाशोककरञ्जबकुलासनै: । कुन्दमन्दारकुटजैश्चूतपोतैरलङ्कृतम् ॥ ४२ ॥ कारण्डवै: प्लवैर्हंसै: कुररैर्जलकुक्कुटै: । सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्वल्गु कूजितम् ॥ ४३ ॥
kadamba-campakāśoka- karañja-bakulāsanaiḥ kunda-mandāra-kuṭajaiś cūta-potair alaṅkṛtam kāraṇḍavaiḥ plavair haṁsaiḥ kurarair jala-kukkuṭaiḥ sārasaiś cakravākaiś ca cakorair valgu kūjitam
SB 3.21.44
तथैव हरिणै: क्रोडै: श्वाविद्गवयकुञ्जरै: । गोपुच्छैर्हरिभिर्मर्कैर्नकुलैर्नाभिभिर्वृतम् ॥ ४४ ॥
tathaiva hariṇaiḥ kroḍaiḥ śvāvid-gavaya-kuñjaraiḥ gopucchair haribhir markair nakulair nābhibhir vṛtam
SB 3.21.45-47
प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वयहृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥
praviśya tat tīrtha-varam ādi-rājaḥ sahātmajaḥ dadarśa munim āsīnaṁ tasmin huta-hutāśanam vidyotamānaṁ vapuṣā tapasy ugra-yujā ciram nātikṣāmaṁ bhagavataḥ snigdhāpāṅgāvalokanāt tad-vyāhṛtāmṛta-kalā- pīyūṣa-śravaṇena ca prāṁśuṁ padma-palāśākṣaṁ jaṭilaṁ cīra-vāsasam upasaṁśritya malinaṁ yathārhaṇam asaṁskṛtam
SB 3.21.48
अथोटजमुपायातं नृदेवं प्रणतं पुर: । सपर्यया पर्यगृह्णात्प्रतिनन्द्यानुरूपया ॥ ४८ ॥
athoṭajam upāyātaṁ nṛdevaṁ praṇataṁ puraḥ saparyayā paryagṛhṇāt pratinandyānurūpayā
SB 3.21.49
गृहीतार्हणमासीनं संयतं प्रीणयन्मुनि: । स्मरन् भगवदादेशमित्याह श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४९ ॥
gṛhītārhaṇam āsīnaṁ saṁyataṁ prīṇayan muniḥ smaran bhagavad-ādeśam ity āha ślakṣṇayā girā
SB 3.21.50
नूनं चङ्क्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते । वधाय चासतां यस्त्वं हरे: शक्तिर्हि पालिनी ॥ ५० ॥
nūnaṁ caṅkramaṇaṁ deva satāṁ saṁrakṣaṇāya te vadhāya cāsatāṁ yas tvaṁ hareḥ śaktir hi pālinī
SB 3.21.51
योऽर्केन्द्वग्नीन्द्रवायूनां यमधर्मप्रचेतसाम् । रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नम: ॥ ५१ ॥
yo ’rkendv-agnīndra-vāyūnāṁ yama-dharma-pracetasām rūpāṇi sthāna ādhatse tasmai śuklāya te namaḥ
SB 3.21.52-54
न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥
na yadā ratham āsthāya jaitraṁ maṇi-gaṇārpitam visphūrjac-caṇḍa-kodaṇḍo rathena trāsayann aghān sva-sainya-caraṇa-kṣuṇṇaṁ vepayan maṇḍalaṁ bhuvaḥ vikarṣan bṛhatīṁ senāṁ paryaṭasy aṁśumān iva tadaiva setavaḥ sarve varṇāśrama-nibandhanāḥ bhagavad-racitā rājan bhidyeran bata dasyubhiḥ
SB 3.21.55
अधर्मश्च समेधेत लोलुपैर्व्यङ्कुशैर्नृभि: । शयाने त्वयि लोकोऽयं दस्युग्रस्तो विनङ्क्ष्यति ॥ ५५ ॥
adharmaś ca samedheta lolupair vyaṅkuśair nṛbhiḥ śayāne tvayi loko ’yaṁ dasyu-grasto vinaṅkṣyati
SB 3.21.56
अथापि पृच्छे त्वां वीर यदर्थं त्वमिहागत: । तद्वयं निर्व्यलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ॥ ५६ ॥
athāpi pṛcche tvāṁ vīra yad-arthaṁ tvam ihāgataḥ tad vayaṁ nirvyalīkena pratipadyāmahe hṛdā
Песнь 3, Глава 22
SB 3.22.1
मैत्रेय उवाच एवमाविष्कृताशेषगुणकर्मोदयो मुनिम् । सव्रीड इव तं सम्राडुपारतमुवाच ह ॥ १ ॥
maitreya uvāca evam āviṣkṛtāśeṣa- guṇa-karmodayo munim savrīḍa iva taṁ samrāḍ upāratam uvāca ha
SB 3.22.2
मनुरुवाच ब्रह्मासृजत्स्वमुखतो युष्मानात्मपरीप्सया । छन्दोमयस्तपोविद्यायोगयुक्तानलम्पटान् ॥ २ ॥
manur uvāca brahmāsṛjat sva-mukhato yuṣmān ātma-parīpsayā chandomayas tapo-vidyā- yoga-yuktān alampaṭān
SB 3.22.3
तत्त्राणायासृजच्चास्मान् दो:सहस्रात्सहस्रपात् । हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रमङ्गं प्रचक्षते ॥ ३ ॥
tat-trāṇāyāsṛjac cāsmān doḥ-sahasrāt sahasra-pāt hṛdayaṁ tasya hi brahma kṣatram aṅgaṁ pracakṣate
SB 3.22.4
अतो ह्यन्योन्यमात्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षत: । रक्षति स्माव्ययो देव: स य: सदसदात्मक: ॥ ४ ॥
ato hy anyonyam ātmānaṁ brahma kṣatraṁ ca rakṣataḥ rakṣati smāvyayo devaḥ sa yaḥ sad-asad-ātmakaḥ
SB 3.22.5
तव सन्दर्शनादेवच्छिन्ना मे सर्वसंशया: । यत्स्वयं भगवान् प्रीत्या धर्ममाह रिरक्षिषो: ॥ ५ ॥
tava sandarśanād eva cchinnā me sarva-saṁśayāḥ yat svayaṁ bhagavān prītyā dharmam āha rirakṣiṣoḥ
SB 3.22.6
दिष्टया मे भगवान् दृष्टो दुर्दर्शो योऽकृतात्मनाम् । दिष्टया पादरज: स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवत: शिवम् ॥ ६ ॥
diṣṭyā me bhagavān dṛṣṭo durdarśo yo ’kṛtātmanām diṣṭyā pāda-rajaḥ spṛṣṭaṁ śīrṣṇā me bhavataḥ śivam
SB 3.22.7
दिष्टया त्वयानुशिष्टोऽहं कृतश्चानुग्रहो महान् । अपावृतै: कर्णरन्ध्रैर्जुष्टा दिष्ट्योशतीर्गिर: ॥ ७ ॥
diṣṭyā tvayānuśiṣṭo ’haṁ kṛtaś cānugraho mahān apāvṛtaiḥ karṇa-randhrair juṣṭā diṣṭyośatīr giraḥ
SB 3.22.8
स भवान्दुहितृस्नेहपरिक्लिष्टात्मनो मम । श्रोतुमर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने ॥ ८ ॥
sa bhavān duhitṛ-sneha- parikliṣṭātmano mama śrotum arhasi dīnasya śrāvitaṁ kṛpayā mune
SB 3.22.9
प्रियव्रतोत्तानपदो: स्वसेयं दुहिता मम । अन्विच्छति पतिं युक्तं वय: शीलगुणादिभि: ॥ ९ ॥
priyavratottānapadoḥ svaseyaṁ duhitā mama anvicchati patiṁ yuktaṁ vayaḥ-śīla-guṇādibhiḥ
SB 3.22.10
यदा तु भवत: शीलश्रुतरूपवयोगुणान् । अशृणोन्नारदादेषा त्वय्यासीत्कृतनिश्चया ॥ १० ॥
yadā tu bhavataḥ śīla- śruta-rūpa-vayo-guṇān aśṛṇon nāradād eṣā tvayy āsīt kṛta-niścayā
SB 3.22.11
तत्प्रतीच्छ द्विजाग्र्येमां श्रद्धयोपहृतां मया । सर्वात्मनानुरूपां ते गृहमेधिषु कर्मसु ॥ ११ ॥
tat pratīccha dvijāgryemāṁ śraddhayopahṛtāṁ mayā sarvātmanānurūpāṁ te gṛhamedhiṣu karmasu
SB 3.22.12
उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते । अपि निर्मुक्तसङ्गस्य कामरक्तस्य किं पुन: ॥ १२ ॥
udyatasya hi kāmasya prativādo na śasyate api nirmukta-saṅgasya kāma-raktasya kiṁ punaḥ
SB 3.22.13
य उद्यतमनादृत्य कीनाशमभियाचते । क्षीयते तद्यश: स्फीतं मानश्चावज्ञया हत: ॥ १३ ॥
ya udyatam anādṛtya kīnāśam abhiyācate kṣīyate tad-yaśaḥ sphītaṁ mānaś cāvajñayā hataḥ
SB 3.22.14
अहं त्वाशृणवं विद्वन् विवाहार्थं समुद्यतम् । अतस्त्वमुपकुर्वाण: प्रत्तां प्रतिगृहाण मे ॥ १४ ॥
ahaṁ tvāśṛṇavaṁ vidvan vivāhārthaṁ samudyatam atas tvam upakurvāṇaḥ prattāṁ pratigṛhāṇa me
SB 3.22.15
ऋषिरुवाच बाढमुद्वोढुकामोऽहमप्रत्ता च तवात्मजा । आवयोरनुरूपोऽसावाद्यो वैवाहिको विधि: ॥ १५ ॥
ṛṣir uvāca bāḍham udvoḍhu-kāmo ’ham aprattā ca tavātmajā āvayor anurūpo ’sāv ādyo vaivāhiko vidhiḥ
SB 3.22.16
काम: स भूयान्नरदेव तेऽस्या: पुत्र्या: समाम्नायविधौ प्रतीत: । क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या क्षिपतीमिव श्रियम् ॥ १६ ॥
kāmaḥ sa bhūyān naradeva te ’syāḥ putryāḥ samāmnāya-vidhau pratītaḥ ka eva te tanayāṁ nādriyeta svayaiva kāntyā kṣipatīm iva śriyam
SB 3.22.17
यां हर्म्यपृष्ठे क्वणदङ्घ्रिशोभां विक्रीडतीं कन्दुकविह्वलाक्षीम् । विश्वावसुर्न्यपतत्स्वाद्विमाना- द्विलोक्य सम्मोहविमूढचेता: ॥ १७ ॥
yāṁ harmya-pṛṣṭhe kvaṇad-aṅghri-śobhāṁ vikrīḍatīṁ kanduka-vihvalākṣīm viśvāvasur nyapatat svād vimānād vilokya sammoha-vimūḍha-cetāḥ
SB 3.22.18
तां प्रार्थयन्तीं ललनाललाम- मसेवितश्रीचरणैरदृष्टाम् । वत्सां मनोरुच्चपद: स्वसारं को नानुमन्येत बुधोऽभियाताम् ॥ १८ ॥
tāṁ prārthayantīṁ lalanā-lalāmam asevita-śrī-caraṇair adṛṣṭām vatsāṁ manor uccapadaḥ svasāraṁ ko nānumanyeta budho ’bhiyātām
SB 3.22.19
अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत्तेजो बिभृयादात्मनो मे । अतो धर्मान् पारमहंस्यमुख्यान् शुक्लप्रोक्तान् बहु मन्येऽविहिंस्रान् ॥ १९ ॥
ato bhajiṣye samayena sādhvīṁ yāvat tejo bibhṛyād ātmano me ato dharmān pāramahaṁsya-mukhyān śukla-proktān bahu manye ’vihiṁsrān
SB 3.22.20
यतोऽभवद्विश्वमिदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वावतिष्ठते । प्रजापतीनां पतिरेष मह्यं परं प्रमाणं भगवाननन्त: ॥ २० ॥
yato ’bhavad viśvam idaṁ vicitraṁ saṁsthāsyate yatra ca vāvatiṣṭhate prajāpatīnāṁ patir eṣa mahyaṁ paraṁ pramāṇaṁ bhagavān anantaḥ
SB 3.22.21
मैत्रेय उवाच स उग्रधन्वन्नियदेवाबभाषे आसीच्च तूष्णीमरविन्दनाभम् । धियोपगृह्णन् स्मितशोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्या: ॥ २१ ॥
maitreya uvāca sa ugra-dhanvann iyad evābabhāṣe āsīc ca tūṣṇīm aravinda-nābham dhiyopagṛhṇan smita-śobhitena mukhena ceto lulubhe devahūtyāḥ
SB 3.22.22
सोऽनुज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितु: स्फुटम् । तस्मै गुणगणाढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षित: ॥ २२ ॥
so ’nu jñātvā vyavasitaṁ mahiṣyā duhituḥ sphuṭam tasmai guṇa-gaṇāḍhyāya dadau tulyāṁ praharṣitaḥ
SB 3.22.23
शतरूपा महाराज्ञी पारिबर्हान्महाधनान् । दम्पत्यो: पर्यदात्प्रीत्या भूषावास: परिच्छदान् ॥ २३ ॥
śatarūpā mahā-rājñī pāribarhān mahā-dhanān dampatyoḥ paryadāt prītyā bhūṣā-vāsaḥ paricchadān
SB 3.22.24
प्रत्तां दुहितरं सम्राट् सदृक्षाय गतव्यथ: । उपगुह्य च बाहुभ्यामौत्कण्ठ्योन्मथिताशय: ॥ २४ ॥
prattāṁ duhitaraṁ samrāṭ sadṛkṣāya gata-vyathaḥ upaguhya ca bāhubhyām autkaṇṭhyonmathitāśayaḥ
SB 3.22.25
अशक्नुवंस्तद्विरहं मुञ्चन् बाष्पकलां मुहु: । आसिञ्चदम्ब वत्सेति नेत्रोदैर्दुहितु: शिखा: ॥ २५ ॥
aśaknuvaṁs tad-virahaṁ muñcan bāṣpa-kalāṁ muhuḥ āsiñcad amba vatseti netrodair duhituḥ śikhāḥ
SB 3.22.26-27
आमन्त्र्य तं मुनिवरमनुज्ञात: सहानुग: । प्रतस्थे रथमारुह्य सभार्य: स्वपुरं नृप: ॥ २६ ॥ उभयोऋर्षिकुल्याया: सरस्वत्या: सुरोधसो: । ऋषीणामुपशान्तानां पश्यन्नाश्रमसम्पद: ॥ २७ ॥
āmantrya taṁ muni-varam anujñātaḥ sahānugaḥ pratasthe ratham āruhya sabhāryaḥ sva-puraṁ nṛpaḥ ubhayor ṛṣi-kulyāyāḥ sarasvatyāḥ surodhasoḥ ṛṣīṇām upaśāntānāṁ paśyann āśrama-sampadaḥ
SB 3.22.28
तमायान्तमभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात्प्रजा: पतिम् । गीतसंस्तुतिवादित्रै: प्रत्युदीयु: प्रहर्षिता: ॥ २८ ॥
tam āyāntam abhipretya brahmāvartāt prajāḥ patim gīta-saṁstuti-vāditraiḥ pratyudīyuḥ praharṣitāḥ
SB 3.22.29-30
बर्हिष्मती नाम पुरी सर्वसम्पत्समन्विता । न्यपतन् यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वत: ॥ २९ ॥ कुशा: काशास्त एवासन् शश्वद्धरितवर्चस: । ऋषयो यै: पराभाव्य यज्ञघ्नान् यज्ञमीजिरे ॥ ३० ॥
barhiṣmatī nāma purī sarva-sampat-samanvitā nyapatan yatra romāṇi yajñasyāṅgaṁ vidhunvataḥ kuśāḥ kāśās ta evāsan śaśvad-dharita-varcasaḥ ṛṣayo yaiḥ parābhāvya yajña-ghnān yajñam ījire
SB 3.22.31
कुशकाशमयं बर्हिरास्तीर्य भगवान्मनु: । अयजद्यज्ञपुरुषं लब्धा स्थानं यतो भुवम् ॥ ३१ ॥
kuśa-kāśamayaṁ barhir āstīrya bhagavān manuḥ ayajad yajña-puruṣaṁ labdhā sthānaṁ yato bhuvam
SB 3.22.32
बर्हिष्मतीं नाम विभुर्यां निर्विश्य समावसत् । तस्यां प्रविष्टो भवनं तापत्रयविनाशनम् ॥ ३२ ॥
barhiṣmatīṁ nāma vibhur yāṁ nirviśya samāvasat tasyāṁ praviṣṭo bhavanaṁ tāpa-traya-vināśanam
SB 3.22.33
सभार्य: सप्रज: कामान् बुभुजेऽन्याविरोधत: । सङ्गीयमानसत्कीर्ति: सस्त्रीभि: सुरगायकै: । प्रत्यूषेष्वनुबद्धेन हृदा शृण्वन् हरे: कथा: ॥ ३३ ॥
sabhāryaḥ saprajaḥ kāmān bubhuje ’nyāvirodhataḥ saṅgīyamāna-sat-kīrtiḥ sastrībhiḥ sura-gāyakaiḥ praty-ūṣeṣv anubaddhena hṛdā śṛṇvan hareḥ kathāḥ
SB 3.22.34
निष्णातं योगमायासु मुनिं स्वायम्भुवं मनुम् । यदाभ्रंशयितुं भोगा न शेकुर्भगवत्परम् ॥ ३४ ॥
niṣṇātaṁ yoga-māyāsu muniṁ svāyambhuvaṁ manum yad ābhraṁśayituṁ bhogā na śekur bhagavat-param
SB 3.22.35
अयातयामास्तस्यासन् यामा:स्वान्तरयापना: । शृण्वतो ध्यायतो विष्णो: कुर्वतो ब्रुवत: कथा: ॥ ३५ ॥
ayāta-yāmās tasyāsan yāmāḥ svāntara-yāpanāḥ śṛṇvato dhyāyato viṣṇoḥ kurvato bruvataḥ kathāḥ
SB 3.22.36
स एवं स्वान्तरं निन्ये युगानामेकसप्ततिम् । वासुदेवप्रसङ्गेन परिभूतगतित्रय: ॥ ३६ ॥
sa evaṁ svāntaraṁ ninye yugānām eka-saptatim vāsudeva-prasaṅgena paribhūta-gati-trayaḥ
SB 3.22.37
शारीरा मानसा दिव्या वैयासे ये च मानुषा: । भौतिकाश्च कथं क्लेशा बाधन्ते हरिसंश्रयम् ॥ ३७ ॥
śārīrā mānasā divyā vaiyāse ye ca mānuṣāḥ bhautikāś ca kathaṁ kleśā bādhante hari-saṁśrayam
SB 3.22.38
य: पृष्टो मुनिभि: प्राह धर्मान्नानाविदाञ्छुभान् । नृणां वर्णाश्रमाणां च सर्वभूतहित: सदा ॥ ३८ ॥
yaḥ pṛṣṭo munibhiḥ prāha dharmān nānā-vidhāñ chubhān nṛṇāṁ varṇāśramāṇāṁ ca sarva-bhūta-hitaḥ sadā
SB 3.22.39
एतत्त आदिराजस्य मनोश्चरितमद्भुतम् । वर्णितं वर्णनीयस्य तदपत्योदयं शृणु ॥ ३९ ॥
etat ta ādi-rājasya manoś caritam adbhutam varṇitaṁ varṇanīyasya tad-apatyodayaṁ śṛṇu
Песнь 3, Глава 23
SB 3.23.1
मैत्रेय उवाच पितृभ्यां प्रस्थिते साध्वी पतिमिङ्गितकोविदा । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या भवानीव भवं प्रभुम् ॥ १ ॥
maitreya uvāca pitṛbhyāṁ prasthite sādhvī patim iṅgita-kovidā nityaṁ paryacarat prītyā bhavānīva bhavaṁ prabhum
SB 3.23.2
विश्रम्भेणात्मशौचेन गौरवेण दमेन च । शुश्रूषया सौहृदेन वाचा मधुरया च भो: ॥ २ ॥
viśrambheṇātma-śaucena gauraveṇa damena ca śuśrūṣayā sauhṛdena vācā madhurayā ca bhoḥ
SB 3.23.3
विसृज्य कामं दम्भं च द्वेषं लोभमघं मदम् । अप्रमत्तोद्यता नित्यं तेजीयांसमतोषयत् ॥ ३ ॥
visṛjya kāmaṁ dambhaṁ ca dveṣaṁ lobham aghaṁ madam apramattodyatā nityaṁ tejīyāṁsam atoṣayat
SB 3.23.4-5
स वै देवर्षिवर्यस्तां मानवीं समनुव्रताम् । दैवाद्गरीयस: पत्युराशासानां महाशिष: ॥ ४ ॥ कालेन भूयसा क्षामां कर्शितां व्रतचर्यया । प्रेमगद्गदया वाचा पीडित: कृपयाब्रवीत् ॥ ५ ॥
sa vai devarṣi-varyas tāṁ mānavīṁ samanuvratām daivād garīyasaḥ patyur āśāsānāṁ mahāśiṣaḥ kālena bhūyasā kṣāmāṁ karśitāṁ vrata-caryayā prema-gadgadayā vācā pīḍitaḥ kṛpayābravīt
SB 3.23.6
कर्दम उवाच तुष्टोऽहमद्य तव मानवि मानदाया: शुश्रूषया परमया परया च भक्त्या । यो देहिनामयमतीव सुहृत्स देहो नावेक्षित: समुचित: क्षपितुं मदर्थे ॥ ६ ॥
kardama uvāca tuṣṭo ’ham adya tava mānavi mānadāyāḥ śuśrūṣayā paramayā parayā ca bhaktyā yo dehinām ayam atīva suhṛt sa deho nāvekṣitaḥ samucitaḥ kṣapituṁ mad-arthe
SB 3.23.7
ये मे स्वधर्मनिरतस्य तप:समाधि- विद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादा: । तानेव ते मदनुसेवनयावरुद्धान् दृष्टिं प्रपश्य वितराम्यभयानशोकान् ॥ ७ ॥
ye me sva-dharma-niratasya tapaḥ-samādhi- vidyātma-yoga-vijitā bhagavat-prasādāḥ tān eva te mad-anusevanayāvaruddhān dṛṣṭiṁ prapaśya vitarāmy abhayān aśokān
SB 3.23.8
अन्ये पुनर्भगवतो भ्रुव उद्विजृम्भ- विभ्रंशितार्थरचना: किमुरुक्रमस्य । सिद्धासि भुङ्क्ष्व विभवान्निजधर्मदोहान् दिव्यान्नरैर्दुरधिगान्नृपविक्रियाभि: ॥ ८ ॥
anye punar bhagavato bhruva udvijṛmbha- vibhraṁśitārtha-racanāḥ kim urukramasya siddhāsi bhuṅkṣva vibhavān nija-dharma-dohān divyān narair duradhigān nṛpa-vikriyābhiḥ
SB 3.23.9
एवं ब्रुवाणमबलाखिलयोगमाया- विद्याविचक्षणमवेक्ष्य गताधिरासीत् । सम्प्रश्रयप्रणयविह्वलया गिरेषद्- व्रीडावलोकविलसद्धसिताननाह ॥ ९ ॥
evaṁ bruvāṇam abalākhila-yoga-māyā- vidyā-vicakṣaṇam avekṣya gatādhir āsīt sampraśraya-praṇaya-vihvalayā gireṣad- vrīḍāvaloka-vilasad-dhasitānanāha
SB 3.23.10
देवहूतिरुवाच राद्धं बत द्विजवृषैतदमोघयोग- मायाधिपे त्वयि विभो तदवैमि भर्त: । यस्तेऽभ्यधायि समय: सकृदङ्गसङ्गो भूयाद्गरीयसि गुण: प्रसव: सतीनाम् ॥ १० ॥
devahūtir uvāca rāddhaṁ bata dvija-vṛṣaitad amogha-yoga- māyādhipe tvayi vibho tad avaimi bhartaḥ yas te ’bhyadhāyi samayaḥ sakṛd aṅga-saṅgo bhūyād garīyasi guṇaḥ prasavaḥ satīnām
SB 3.23.11
तत्रेतिकृत्यमुपशिक्ष यथोपदेशं येनैष मे कर्शितोऽतिरिरंसयात्मा । सिद्ध्येत ते कृतमनोभवधर्षिताया दीनस्तदीश भवनं सदृशं विचक्ष्व ॥ ११ ॥
tatreti-kṛtyam upaśikṣa yathopadeśaṁ yenaiṣa me karśito ’tiriraṁsayātmā siddhyeta te kṛta-manobhava-dharṣitāyā dīnas tad īśa bhavanaṁ sadṛśaṁ vicakṣva
SB 3.23.12
मैत्रेय उवाच प्रियाया: प्रियमन्विच्छन् कर्दमो योगमास्थित: । विमानं कामगं क्षत्तस्तर्ह्येवाविरचीकरत् ॥ १२ ॥
maitreya uvāca priyāyāḥ priyam anvicchan kardamo yogam āsthitaḥ vimānaṁ kāma-gaṁ kṣattas tarhy evāviracīkarat
SB 3.23.13
सर्वकामदुघं दिव्यं सर्वरत्नसमन्वितम् । सर्वर्द्ध्युपचयोदर्कं मणिस्तम्भैरुपस्कृतम् ॥ १३ ॥
sarva-kāma-dughaṁ divyaṁ sarva-ratna-samanvitam sarvarddhy-upacayodarkaṁ maṇi-stambhair upaskṛtam
SB 3.23.14-15
दिव्योपकरणोपेतं सर्वकालसुखावहम् । पट्टिकाभि: पताकाभिर्विचित्राभिरलंकृतम् ॥ १४ ॥ स्रग्भिर्विचित्रमाल्याभिर्मञ्जुशिञ्जत्षडङ्घ्रिभि: । दुकूलक्षौमकौशेयैर्नानावस्रैर्विराजितम् ॥ १५ ॥
divyopakaraṇopetaṁ sarva-kāla-sukhāvaham paṭṭikābhiḥ patākābhir vicitrābhir alaṅkṛtam sragbhir vicitra-mālyābhir mañju-śiñjat-ṣaḍ-aṅghribhiḥ dukūla-kṣauma-kauśeyair nānā-vastrair virājitam
SB 3.23.16
उपर्युपरि विन्यस्तनिलयेषु पृथक्पृथक् । क्षिप्तै: कशिपुभि: कान्तं पर्यङ्कव्यजनासनै: ॥ १६ ॥
upary upari vinyasta- nilayeṣu pṛthak pṛthak kṣiptaiḥ kaśipubhiḥ kāntaṁ paryaṅka-vyajanāsanaiḥ
SB 3.23.17
तत्र तत्र विनिक्षिप्तनानाशिल्पोपशोभितम् । महामरकतस्थल्या जुष्टं विद्रुमवेदिभि: ॥ १७ ॥
tatra tatra vinikṣipta- nānā-śilpopaśobhitam mahā-marakata-sthalyā juṣṭaṁ vidruma-vedibhiḥ
SB 3.23.18
द्वा:सु विद्रुमदेहल्या भातं वज्रकपाटवत् । शिखरेष्विन्द्रनीलेषु हेमकुम्भैरधिश्रितम् ॥ १८ ॥
dvāḥsu vidruma-dehalyā bhātaṁ vajra-kapāṭavat śikhareṣv indranīleṣu hema-kumbhair adhiśritam
SB 3.23.19
चक्षुष्मत्पद्मरागाग्र्यैर्वज्रभित्तिषु निर्मितै: । जुष्टं विचित्रवैतानैर्महार्हैर्हेमतोरणै: ॥ १९ ॥
cakṣuṣmat padmarāgāgryair vajra-bhittiṣu nirmitaiḥ juṣṭaṁ vicitra-vaitānair mahārhair hema-toraṇaiḥ
SB 3.23.20
हंसपारावतव्रातैस्तत्र तत्र निकूजितम् । कृत्रिमान् मन्यमानै: स्वानधिरुह्याधिरुह्य च ॥ २० ॥
haṁsa-pārāvata-vrātais tatra tatra nikūjitam kṛtrimān manyamānaiḥ svān adhiruhyādhiruhya ca
SB 3.23.21
विहारस्थानविश्रामसंवेशप्राङ्गणाजिरै: । यथोपजोषं रचितैर्विस्मापनमिवात्मन: ॥ २१ ॥
vihāra-sthāna-viśrāma- saṁveśa-prāṅgaṇājiraiḥ yathopajoṣaṁ racitair vismāpanam ivātmanaḥ
SB 3.23.22
ईदृग्गृहं तत्पश्यन्तीं नातिप्रीतेन चेतसा । सर्वभूताशयाभिज्ञ: प्रावोचत्कर्दम: स्वयम् ॥ २२ ॥
īdṛg gṛhaṁ tat paśyantīṁ nātiprītena cetasā sarva-bhūtāśayābhijñaḥ prāvocat kardamaḥ svayam
SB 3.23.23
निमज्ज्यास्मिन् हृदे भीरु विमानमिदमारुह । इदं शुक्लकृतं तीर्थमाशिषां यापकं नृणाम् ॥ २३ ॥
nimajjyāsmin hrade bhīru vimānam idam āruha idaṁ śukla-kṛtaṁ tīrtham āśiṣāṁ yāpakaṁ nṛṇām
SB 3.23.24
सा तद्भर्तु: समादाय वच: कुवलयेक्षणा । सरजं बिभ्रती वासो वेणीभूतांश्च मूर्धजान् ॥ २४ ॥
sā tad bhartuḥ samādāya vacaḥ kuvalayekṣaṇā sarajaṁ bibhratī vāso veṇī-bhūtāṁś ca mūrdhajān
SB 3.23.25
अङ्गं च मलपङ्केन संछन्नं शबलस्तनम् । आविवेश सरस्वत्या: सर: शिवजलाशयम् ॥ २५ ॥
aṅgaṁ ca mala-paṅkena sañchannaṁ śabala-stanam āviveśa sarasvatyāḥ saraḥ śiva-jalāśayam
SB 3.23.26
सान्त:सरसि वेश्मस्था: शतानि दश कन्यका: । सर्वा: किशोरवयसो ददर्शोत्पलगन्धय: ॥ २६ ॥
sāntaḥ sarasi veśma-sthāḥ śatāni daśa kanyakāḥ sarvāḥ kiśora-vayaso dadarśotpala-gandhayaḥ
SB 3.23.27
तां दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रोचु: प्राञ्जलय: स्त्रिय: । वयं कर्मकरीस्तुभ्यं शाधि न: करवाम किम् ॥ २७ ॥
tāṁ dṛṣṭvā sahasotthāya procuḥ prāñjalayaḥ striyaḥ vayaṁ karma-karīs tubhyaṁ śādhi naḥ karavāma kim
SB 3.23.28
स्नानेन तां महार्हेण स्नापयित्वा मनस्विनीम् । दुकूले निर्मले नूत्ने ददुरस्यै च मानदा: ॥ २८ ॥
snānena tāṁ mahārheṇa snāpayitvā manasvinīm dukūle nirmale nūtne dadur asyai ca mānadāḥ
SB 3.23.29
भूषणानि परार्ध्यानि वरीयांसि द्युमन्ति च । अन्नं सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतासवम् ॥ २९ ॥
bhūṣaṇāni parārdhyāni varīyāṁsi dyumanti ca annaṁ sarva-guṇopetaṁ pānaṁ caivāmṛtāsavam
SB 3.23.30
अथादर्शे स्वमात्मानं स्रग्विणं विरजाम्बरम् । विरजं कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्बहुमानितम् ॥ ३० ॥
athādarśe svam ātmānaṁ sragviṇaṁ virajāmbaram virajaṁ kṛta-svastyayanaṁ kanyābhir bahu-mānitam
SB 3.23.31
स्नातं कृतशिर:स्नानं सर्वाभरणभूषितम् । निष्कग्रीवं वलयिनं कूजत्काञ्चननूपुरम् ॥ ३१ ॥
snātaṁ kṛta-śiraḥ-snānaṁ sarvābharaṇa-bhūṣitam niṣka-grīvaṁ valayinaṁ kūjat-kāñcana-nūpuram
SB 3.23.32
श्रोण्योरध्यस्तया काञ्च्या काञ्चन्या बहुरत्नया । हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम् ॥ ३२ ॥
śroṇyor adhyastayā kāñcyā kāñcanyā bahu-ratnayā hāreṇa ca mahārheṇa rucakena ca bhūṣitam
SB 3.23.33
सुदता सुभ्रुवा श्लक्ष्णस्निग्धापाङ्गेन चक्षुषा । पद्मकोशस्पृधा नीलैरलकैश्च लसन्मुखम् ॥ ३३ ॥
sudatā subhruvā ślakṣṇa- snigdhāpāṅgena cakṣuṣā padma-kośa-spṛdhā nīlair alakaiś ca lasan-mukham
SB 3.23.34
यदा सस्मार ऋषभमृषीणां दयितं पतिम् । तत्र चास्ते सह स्त्रीभिर्यत्रास्ते स प्रजापति: ॥ ३४ ॥
yadā sasmāra ṛṣabham ṛṣīṇāṁ dayitaṁ patim tatra cāste saha strībhir yatrāste sa prajāpatiḥ
SB 3.23.35
भर्तु: पुरस्तादात्मानं स्त्रीसहस्रवृतं तदा । निशाम्य तद्योगगतिं संशयं प्रत्यपद्यत ॥ ३५ ॥
bhartuḥ purastād ātmānaṁ strī-sahasra-vṛtaṁ tadā niśāmya tad-yoga-gatiṁ saṁśayaṁ pratyapadyata
SB 3.23.36-37
स तां कृतमलस्नानां विभ्राजन्तीमपूर्ववत् । आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीतरुचिरस्तनीम् ॥ ३६ ॥ विद्याधरीसहस्रेण सेव्यमानां सुवाससम् । जातभावो विमानं तदारोहयदमित्रहन् ॥ ३७ ॥
sa tāṁ kṛta-mala-snānāṁ vibhrājantīm apūrvavat ātmano bibhratīṁ rūpaṁ saṁvīta-rucira-stanīm vidyādharī-sahasreṇa sevyamānāṁ suvāsasam jāta-bhāvo vimānaṁ tad ārohayad amitra-han
SB 3.23.38
तस्मिन्नलुप्तमहिमा प्रिययानुरक्तो विद्याधरीभिरुपचीर्णवपुर्विमाने । बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवानपीच्य- स्ताराभिरावृत इवोडुपतिर्नभ:स्थ: ॥ ३८ ॥
tasminn alupta-mahimā priyayānurakto vidyādharībhir upacīrṇa-vapur vimāne babhrāja utkaca-kumud-gaṇavān apīcyas tārābhir āvṛta ivoḍu-patir nabhaḥ-sthaḥ
SB 3.23.39
तेनाष्टलोकपविहारकुलाचलेन्द्र- द्रोणीस्वनङ्गसखमारुतसौभगासु । सिद्धैर्नुतो द्युधुनिपातशिवस्वनासु रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी ॥ ३९ ॥
tenāṣṭa-lokapa-vihāra-kulācalendra- droṇīṣv anaṅga-sakha-māruta-saubhagāsu siddhair nuto dyudhuni-pāta-śiva-svanāsu reme ciraṁ dhanadaval-lalanā-varūthī
SB 3.23.40
वैश्रम्भके सुरसने नन्दने पुष्पभद्रके । मानसे चैत्ररथ्ये च स रेमे रामया रत: ॥ ४० ॥
vaiśrambhake surasane nandane puṣpabhadrake mānase caitrarathye ca sa reme rāmayā rataḥ
SB 3.23.41
भ्राजिष्णुना विमानेन कामगेन महीयसा । वैमानिकानत्यशेत चरँल्लोकान् यथानिल: ॥ ४१ ॥
bhrājiṣṇunā vimānena kāma-gena mahīyasā vaimānikān atyaśeta caraḻ lokān yathānilaḥ
SB 3.23.42
किं दुरापादनं तेषां पुंसामुद्दामचेतसाम् । यैराश्रितस्तीर्थपदश्चरणो व्यसनात्यय: ॥ ४२ ॥
kiṁ durāpādanaṁ teṣāṁ puṁsām uddāma-cetasām yair āśritas tīrtha-padaś caraṇo vyasanātyayaḥ
SB 3.23.43
प्रेक्षयित्वा भुवो गोलं पत्न्यै यावान् स्वसंस्थया । बह्वाश्चर्यं महायोगी स्वाश्रमाय न्यवर्तत ॥ ४३ ॥
prekṣayitvā bhuvo golaṁ patnyai yāvān sva-saṁsthayā bahv-āścaryaṁ mahā-yogī svāśramāya nyavartata
SB 3.23.44
विभज्य नवधात्मानं मानवीं सुरतोत्सुकाम् । रामां निरमयन् रेमे वर्षपूगान्मुहूर्तवत् ॥ ४४ ॥
vibhajya navadhātmānaṁ mānavīṁ suratotsukām rāmāṁ niramayan reme varṣa-pūgān muhūrtavat
SB 3.23.45
तस्मिन् विमान उत्कृष्टां शय्यां रतिकरीं श्रिता । न चाबुध्यत तं कालं पत्यापीच्येन सङ्गता ॥ ४५ ॥
tasmin vimāna utkṛṣṭāṁ śayyāṁ rati-karīṁ śritā na cābudhyata taṁ kālaṁ patyāpīcyena saṅgatā
SB 3.23.46
एवं योगानुभावेन दम्पत्यो रममाणयो: । शतं व्यतीयु: शरद: कामलालसयोर्मनाक् ॥ ४६ ॥
evaṁ yogānubhāvena dam-patyo ramamāṇayoḥ śataṁ vyatīyuḥ śaradaḥ kāma-lālasayor manāk
SB 3.23.47
तस्यामाधत्त रेतस्तां भावयन्नात्मनात्मवित् । नोधा विधाय रूपं स्वं सर्वसङ्कल्पविद्विभु: ॥ ४७ ॥
tasyām ādhatta retas tāṁ bhāvayann ātmanātma-vit nodhā vidhāya rūpaṁ svaṁ sarva-saṅkalpa-vid vibhuḥ
SB 3.23.48
अत: सा सुषुवे सद्यो देवहूति: स्त्रिय: प्रजा: । सर्वास्ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो लोहितोत्पलगन्धय: ॥ ४८ ॥
ataḥ sā suṣuve sadyo devahūtiḥ striyaḥ prajāḥ sarvās tāś cāru-sarvāṅgyo lohitotpala-gandhayaḥ
SB 3.23.49
पतिं सा प्रव्रजिष्यन्तं तदालक्ष्योशतीबहि: । स्मयमाना विक्लवेन हृदयेन विदूयता ॥ ४९ ॥
patiṁ sā pravrajiṣyantaṁ tadālakṣyośatī bahiḥ smayamānā viklavena hṛdayena vidūyatā
SB 3.23.50
लिखन्त्यधोमुखी भूमिं पदा नखमणिश्रिया । उवाच ललितां वाचं निरुध्याश्रुकलां शनै: ॥ ५० ॥
likhanty adho-mukhī bhūmiṁ padā nakha-maṇi-śriyā uvāca lalitāṁ vācaṁ nirudhyāśru-kalāṁ śanaiḥ
SB 3.23.51
देवहूतिरुवाच सर्वं तद्भगवान्मह्यमुपोवाह प्रतिश्रुतम् । अथापि मे प्रपन्नाया अभयं दातुमर्हसि ॥ ५१ ॥
devahūtir uvāca sarvaṁ tad bhagavān mahyam upovāha pratiśrutam athāpi me prapannāyā abhayaṁ dātum arhasi
SB 3.23.52
ब्रह्मन्दुहितृभिस्तुभ्यं विमृग्या: पतय: समा: । कश्चित्स्यान्मे विशोकाय त्वयि प्रव्रजिते वनम् ॥ ५२ ॥
brahman duhitṛbhis tubhyaṁ vimṛgyāḥ patayaḥ samāḥ kaścit syān me viśokāya tvayi pravrajite vanam
SB 3.23.53
एतावतालं कालेन व्यतिक्रान्तेन मे प्रभो । इन्द्रियार्थप्रसङ्गेन परित्यक्तपरात्मन: ॥ ५३ ॥
etāvatālaṁ kālena vyatikrāntena me prabho indriyārtha-prasaṅgena parityakta-parātmanaḥ
SB 3.23.54
इन्द्रियार्थेषु सज्जन्त्या प्रसङ्गस्त्वयि मे कृत: । अजानन्त्या परं भावं तथाप्यस्त्वभयाय मे ॥ ५४ ॥
indriyārtheṣu sajjantyā prasaṅgas tvayi me kṛtaḥ ajānantyā paraṁ bhāvaṁ tathāpy astv abhayāya me
SB 3.23.55
सङ्गो य: संसृतेर्हेतुरसत्सु विहितोऽधिया । स एव साधुषु कृतो नि:सङ्गत्वाय कल्पते ॥ ५५ ॥
saṅgo yaḥ saṁsṛter hetur asatsu vihito ’dhiyā sa eva sādhuṣu kṛto niḥsaṅgatvāya kalpate
SB 3.23.56
नेह यत्कर्म धर्माय न विरागाय कल्पते । न तीर्थपदसेवायै जीवन्नपि मृतो हि स: ॥ ५६ ॥
neha yat karma dharmāya na virāgāya kalpate na tīrtha-pada-sevāyai jīvann api mṛto hi saḥ
SB 3.23.57
साहं भगवतो नूनं वञ्चिता मायया दृढम् । यत्त्वां विमुक्तिदं प्राप्य न मुमुक्षेय बन्धनात् ॥ ५७ ॥
sāhaṁ bhagavato nūnaṁ vañcitā māyayā dṛḍham yat tvāṁ vimuktidaṁ prāpya na mumukṣeya bandhanāt
Песнь 3, Глава 24
SB 3.24.1
मैत्रेय उवाच निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनि: । दयालु: शालिनीमाह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ॥ १ ॥
maitreya uvāca nirveda-vādinīm evaṁ manor duhitaraṁ muniḥ dayāluḥ śālinīm āha śuklābhivyāhṛtaṁ smaran
SB 3.24.2
ऋषिरुवाच मा खिदो राजपुत्रीत्थमात्मानं प्रत्यनिन्दिते । भगवांस्तेऽक्षरो गर्भमदूरात्सम्प्रपत्स्यते ॥ २ ॥
ṛṣir uvāca mā khido rāja-putrīttham ātmānaṁ praty anindite bhagavāṁs te ’kṣaro garbham adūrāt samprapatsyate
SB 3.24.3
धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च । तपोद्रविणदानैश्च श्रद्धया चेश्वरं भज ॥ ३ ॥
dhṛta-vratāsi bhadraṁ te damena niyamena ca tapo-draviṇa-dānaiś ca śraddhayā ceśvaraṁ bhaja
SB 3.24.4
स त्वयाराधित: शुक्लो वितन्वन्मामकंयश: । छेत्ता ते हृदयग्रन्थिमौदर्यो ब्रह्मभावन: ॥ ४ ॥
sa tvayārādhitaḥ śuklo vitanvan māmakaṁ yaśaḥ chettā te hṛdaya-granthim audaryo brahma-bhāvanaḥ
SB 3.24.5
मैत्रेय उवाच देवहूत्यपि संदेशं गौरवेण प्रजापते: । सम्यक् श्रद्धाय पुरुषं कूटस्थमभजद्गुरुम् ॥ ५ ॥
maitreya uvāca devahūty api sandeśaṁ gauraveṇa prajāpateḥ samyak śraddhāya puruṣaṁ kūṭa-stham abhajad gurum
SB 3.24.6
तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदन: । कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ॥ ६ ॥
tasyāṁ bahu-tithe kāle bhagavān madhusūdanaḥ kārdamaṁ vīryam āpanno jajñe ’gnir iva dāruṇi
SB 3.24.7
अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघना: । गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसो मुदा ॥ ७ ॥
avādayaṁs tadā vyomni vāditrāṇi ghanāghanāḥ gāyanti taṁ sma gandharvā nṛtyanty apsaraso mudā
SB 3.24.8
पेतु: सुमनसो दिव्या: खेचरैरपवर्जिता: । प्रसेदुश्च दिश: सर्वा अम्भांसि च मनांसि च ॥ ८ ॥
petuḥ sumanaso divyāḥ khe-carair apavarjitāḥ praseduś ca diśaḥ sarvā ambhāṁsi ca manāṁsi ca
SB 3.24.9
तत्कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । स्वयम्भू: साकमृषिभिर्मरीच्यादिभिरभ्ययात् ॥ ९ ॥
tat kardamāśrama-padaṁ sarasvatyā pariśritam svayambhūḥ sākam ṛṣibhir marīcy-ādibhir abhyayāt
SB 3.24.10
भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् । तत्त्वसंख्यानविज्ञप्त्यै जातं विद्वानज: स्वराट् ॥ १० ॥
bhagavantaṁ paraṁ brahma sattvenāṁśena śatru-han tattva-saṅkhyāna-vijñaptyai jātaṁ vidvān ajaḥ svarāṭ
SB 3.24.11
सभाजयन् विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम् । प्रहृष्यमाणैरसुभि: कर्दमं चेदमभ्यधात् ॥ ११ ॥
sabhājayan viśuddhena cetasā tac-cikīrṣitam prahṛṣyamāṇair asubhiḥ kardamaṁ cedam abhyadhāt
SB 3.24.12
ब्रह्मोवाच त्वया मेऽपचितिस्तात कल्पिता निर्व्यलीकत: । यन्मे सञ्जगृहे वाक्यं भवान्मानद मानयन् ॥ १२ ॥
brahmovāca tvayā me ’pacitis tāta kalpitā nirvyalīkataḥ yan me sañjagṛhe vākyaṁ bhavān mānada mānayan
SB 3.24.13
एतावत्येव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकै: । बाढमित्यनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वच: ॥ १३ ॥
etāvaty eva śuśrūṣā kāryā pitari putrakaiḥ bāḍham ity anumanyeta gauraveṇa guror vacaḥ
SB 3.24.14
इमा दुहितर: सत्यस्तव वत्स सुमध्यमा: । सर्गमेतं प्रभावै: स्वैर्बृंहयिष्यन्त्यनेकधा ॥ १४ ॥
imā duhitaraḥ satyas tava vatsa sumadhyamāḥ sargam etaṁ prabhāvaiḥ svair bṛṁhayiṣyanty anekadhā
SB 3.24.15
अतस्त्वमृषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि । आत्मजा: परिदेह्यद्य विस्तृणीहि यशो भुवि ॥ १५ ॥
atas tvam ṛṣi-mukhyebhyo yathā-śīlaṁ yathā-ruci ātmajāḥ paridehy adya vistṛṇīhi yaśo bhuvi
SB 3.24.16
वेदाहमाद्यं पुरुषमवतीर्णं स्वमायया । भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने ॥ १६ ॥
vedāham ādyaṁ puruṣam avatīrṇaṁ sva-māyayā bhūtānāṁ śevadhiṁ dehaṁ bibhrāṇaṁ kapilaṁ mune
SB 3.24.17
ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणामुद्धरन् जटा: । हिरण्यकेश: पद्माक्ष: पद्ममुद्रापदाम्बुज: ॥ १७ ॥
jñāna-vijñāna-yogena karmaṇām uddharan jaṭāḥ hiraṇya-keśaḥ padmākṣaḥ padma-mudrā-padāmbujaḥ
SB 3.24.18
एष मानवि ते गर्भं प्रविष्ट: कैटभार्दन: । अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति ॥ १८ ॥
eṣa mānavi te garbhaṁ praviṣṭaḥ kaiṭabhārdanaḥ avidyā-saṁśaya-granthiṁ chittvā gāṁ vicariṣyati
SB 3.24.19
अयं सिद्धगणाधीश: साङ्ख्याचार्यै: सुसम्मत: । लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धन: ॥ १९ ॥
ayaṁ siddha-gaṇādhīśaḥ sāṅkhyācāryaiḥ susammataḥ loke kapila ity ākhyāṁ gantā te kīrti-vardhanaḥ
SB 3.24.20
मैत्रेय उवाच तावाश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारै: सहनारद: । हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ ॥ २० ॥
maitreya uvāca tāv āśvāsya jagat-sraṣṭā kumāraiḥ saha-nāradaḥ haṁso haṁsena yānena tri-dhāma-paramaṁ yayau
SB 3.24.21
गते शतधृतौ क्षत्त: कर्दमस्तेन चोदित: । यथोदितं स्वदुहितृ: प्रादाद्विश्वसृजां तत: ॥ २१ ॥
gate śata-dhṛtau kṣattaḥ kardamas tena coditaḥ yathoditaṁ sva-duhitṝḥ prādād viśva-sṛjāṁ tataḥ
SB 3.24.22-23
मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥
marīcaye kalāṁ prādād anasūyām athātraye śraddhām aṅgirase ’yacchat pulastyāya havirbhuvam pulahāya gatiṁ yuktāṁ kratave ca kriyāṁ satīm khyātiṁ ca bhṛgave ’yacchad vasiṣṭhāyāpy arundhatīm
SB 3.24.24
अथर्वणेऽददाच्छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते । विप्रर्षभान् कृतोद्वाहान् सदारान् समलालयत् ॥ २४ ॥
atharvaṇe ’dadāc chāntiṁ yayā yajño vitanyate viprarṣabhān kṛtodvāhān sadārān samalālayat
SB 3.24.25
ततस्त ऋषय: क्षत्त कृतदारा निमन्त्र्य तम् । प्रातिष्ठन्नन्दिमापन्ना: स्वं स्वमाश्रममण्डलम् ॥ २५ ॥
tatas ta ṛṣayaḥ kṣattaḥ kṛta-dārā nimantrya tam prātiṣṭhan nandim āpannāḥ svaṁ svam āśrama-maṇḍalam
SB 3.24.26
स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् । विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ॥ २६ ॥
sa cāvatīrṇaṁ tri-yugam ājñāya vibudharṣabham vivikta upasaṅgamya praṇamya samabhāṣata
SB 3.24.27
अहो पापच्यमानानां निरये स्वैरमङ्गलै: । कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवता: ॥ २७ ॥
aho pāpacyamānānāṁ niraye svair amaṅgalaiḥ kālena bhūyasā nūnaṁ prasīdantīha devatāḥ
SB 3.24.28
बहुजन्मविपक्वेन सम्यग्योगसमाधिना । द्रष्टुं यतन्ते यतय: शून्यागारेषु यत्पदम् ॥ २८ ॥
bahu-janma-vipakvena samyag-yoga-samādhinā draṣṭuṁ yatante yatayaḥ śūnyāgāreṣu yat-padam
SB 3.24.29
स एव भगवानद्य हेलनं नगणय्य न: । गृहेषु जातो ग्राम्याणां य: स्वानां पक्षपोषण: ॥ २९ ॥
sa eva bhagavān adya helanaṁ na gaṇayya naḥ gṛheṣu jāto grāmyāṇāṁ yaḥ svānāṁ pakṣa-poṣaṇaḥ
SB 3.24.30
स्वीयं वाक्यमृतं कर्तुमवतीर्णोऽसि मे गृहे । चिकीर्षुर्भगवान् ज्ञानं भक्तानां मानवर्धन: ॥ ३० ॥
svīyaṁ vākyam ṛtaṁ kartum avatīrṇo ’si me gṛhe cikīrṣur bhagavān jñānaṁ bhaktānāṁ māna-vardhanaḥ
SB 3.24.31
तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव । यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानामरूपिण: ॥ ३१ ॥
tāny eva te ’bhirūpāṇi rūpāṇi bhagavaṁs tava yāni yāni ca rocante sva-janānām arūpiṇaḥ
SB 3.24.32
त्वां सूरिभिस्तत्त्वबुभुत्सयाद्धा सदाभिवादार्हणपादपीठम् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोध- वीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ॥ ३२ ॥
tvāṁ sūribhis tattva-bubhutsayāddhā sadābhivādārhaṇa-pāda-pīṭham aiśvarya-vairāgya-yaśo-’vabodha- vīrya-śriyā pūrtam ahaṁ prapadye
SB 3.24.33
परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् । आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥ ३३ ॥
paraṁ pradhānaṁ puruṣaṁ mahāntaṁ kālaṁ kaviṁ tri-vṛtaṁ loka-pālam ātmānubhūtyānugata-prapañcaṁ svacchanda-śaktiṁ kapilaṁ prapadye
SB 3.24.34
आ स्माभिपृच्छेऽद्य पतिं प्रजानां त्वयावतीर्णर्ण उताप्तकाम: । परिव्रजत्पदवीमास्थितोऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन् विशोक: ॥ ३४ ॥
ā smābhipṛcche ’dya patiṁ prajānāṁ tvayāvatīrṇarṇa utāpta-kāmaḥ parivrajat-padavīm āsthito ’haṁ cariṣye tvāṁ hṛdi yuñjan viśokaḥ
SB 3.24.35
श्री भगवानुवाच मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । अथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृतं मुने ॥ ३५ ॥
śrī-bhagavān uvāca mayā proktaṁ hi lokasya pramāṇaṁ satya-laukike athājani mayā tubhyaṁ yad avocam ṛtaṁ mune
SB 3.24.36
एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् । प्रसंख्यानाय तत्त्वानां सम्मतायात्मदर्शने ॥ ३६ ॥
etan me janma loke ’smin mumukṣūṇāṁ durāśayāt prasaṅkhyānāya tattvānāṁ sammatāyātma-darśane
SB 3.24.37
एष आत्मपथोऽव्यक्तो नष्ट: कालेन भूयसा । तं प्रवर्तयितुं देहमिमं विद्धि मया भृतम् ॥ ३७ ॥
eṣa ātma-patho ’vyakto naṣṭaḥ kālena bhūyasā taṁ pravartayituṁ deham imaṁ viddhi mayā bhṛtam
SB 3.24.38
गच्छ कामं मयापृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । जित्वा सुदुर्जयं मृत्युममृतत्वाय मां भज ॥ ३८ ॥
gaccha kāmaṁ mayāpṛṣṭo mayi sannyasta-karmaṇā jitvā sudurjayaṁ mṛtyum amṛtatvāya māṁ bhaja
SB 3.24.39
मामात्मानं स्वयंज्योति: सर्वभूतगुहाशयम् । आत्मन्येवात्मना वीक्ष्य विशोकोऽभयमृच्छसि ॥ ३९ ॥
mām ātmānaṁ svayaṁ-jyotiḥ sarva-bhūta-guhāśayam ātmany evātmanā vīkṣya viśoko ’bhayam ṛcchasi
SB 3.24.40
मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्वकर्मणाम् । वितरिष्ये यया चासौ भयं चातितरिष्यति ॥ ४० ॥
mātra ādhyātmikīṁ vidyāṁ śamanīṁ sarva-karmaṇām vitariṣye yayā cāsau bhayaṁ cātitariṣyati
SB 3.24.41
मैत्रेय उवाच एवं समुदितस्तेन कपिलेन प्रजापति: । दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनमेव जगाम ह ॥ ४१ ॥
maitreya uvāca evaṁ samuditas tena kapilena prajāpatiḥ dakṣiṇī-kṛtya taṁ prīto vanam eva jagāma ha
SB 3.24.42
व्रतं स आस्थितो मौनमात्मैकशरणो मुनि: । नि:सङ्गो व्यचरत्क्षोणीमनग्निरनिकेतन: ॥ ४२ ॥
vrataṁ sa āsthito maunam ātmaika-śaraṇo muniḥ niḥsaṅgo vyacarat kṣoṇīm anagnir aniketanaḥ
SB 3.24.43
मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत्तत्सदसत: परम् । गुणावभासे विगुण एकभक्त्यानुभाविते ॥ ४३ ॥
mano brahmaṇi yuñjāno yat tat sad-asataḥ param guṇāvabhāse viguṇa eka-bhaktyānubhāvite
SB 3.24.44
निरहंकृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्व: समदृक् स्वदृक् । प्रत्यक्प्रशान्तधीर्धीर: प्रशान्तोर्मिरिवोदधि: ॥ ४४ ॥
nirahaṅkṛtir nirmamaś ca nirdvandvaḥ sama-dṛk sva-dṛk pratyak-praśānta-dhīr dhīraḥ praśāntormir ivodadhiḥ
SB 3.24.45
वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि । परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धन: ॥ ४५ ॥
vāsudeve bhagavati sarva-jñe pratyag-ātmani pareṇa bhakti-bhāvena labdhātmā mukta-bandhanaḥ
SB 3.24.46
आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् । अपश्यत्सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ॥ ४६ ॥
ātmānaṁ sarva-bhūteṣu bhagavantam avasthitam apaśyat sarva-bhūtāni bhagavaty api cātmani
SB 3.24.47
इच्छाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतसा । भगवद्भक्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गति: ॥ ४७ ॥
icchā-dveṣa-vihīnena sarvatra sama-cetasā bhagavad-bhakti-yuktena prāptā bhāgavatī gatiḥ
Песнь 3, Глава 25
SB 3.25.1
शौनक उवाच कपिलस्तत्त्वसंख्याता भगवानात्ममायया । जात: स्वयमज: साक्षादात्मप्रज्ञप्तये नृणाम् ॥ १ ॥
śaunaka uvāca kapilas tattva-saṅkhyātā bhagavān ātma-māyayā jātaḥ svayam ajaḥ sākṣād ātma-prajñaptaye nṛṇām
SB 3.25.2
न ह्यस्य वर्ष्मण: पुंसां वरिम्ण: सर्वयोगिनाम् । विश्रुतौ श्रुतदेवस्य भूरि तृप्यन्ति मेऽसव: ॥ २ ॥
na hy asya varṣmaṇaḥ puṁsāṁ varimṇaḥ sarva-yoginām viśrutau śruta-devasya bhūri tṛpyanti me ’savaḥ
SB 3.25.3
यद्यद्विधत्ते भगवान् स्वच्छन्दात्मात्ममायया । तानि मे श्रद्दधानस्य कीर्तन्यान्यनुकीर्तय ॥ ३ ॥
yad yad vidhatte bhagavān svacchandātmātma-māyayā tāni me śraddadhānasya kīrtanyāny anukīrtaya
SB 3.25.4
सूत उवाच द्वैपायनसखस्त्वेवं मैत्रेयो भगवांस्तथा । प्राहेदं विदुरं प्रीत आन्वीक्षिक्यां प्रचोदित: ॥ ४ ॥
sūta uvāca dvaipāyana-sakhas tv evaṁ maitreyo bhagavāṁs tathā prāhedaṁ viduraṁ prīta ānvīkṣikyāṁ pracoditaḥ
SB 3.25.5
मैत्रेय उवाच पितरि प्रस्थितेऽरण्यं मातु: प्रियचिकीर्षया । तस्मिन् बिन्दुसरेऽवात्सीद्भगवान् कपिल: किल ॥ ५ ॥
maitreya uvāca pitari prasthite ’raṇyaṁ mātuḥ priya-cikīrṣayā tasmin bindusare ’vātsīd bhagavān kapilaḥ kila
SB 3.25.6
तमासीनमकर्माणं तत्त्वमार्गाग्रदर्शनम् । स्वसुतं देवहूत्याह धातु: संस्मरती वच: ॥ ६ ॥
tam āsīnam akarmāṇaṁ tattva-mārgāgra-darśanam sva-sutaṁ devahūty āha dhātuḥ saṁsmaratī vacaḥ
SB 3.25.7
देवहूतिरुवाच निर्विण्णा नितरां भूमन्नसदिन्द्रियतर्षणात् । येन सम्भाव्यमानेन प्रपन्नान्धं तम: प्रभो ॥ ७ ॥
devahūtir uvāca nirviṇṇā nitarāṁ bhūmann asad-indriya-tarṣaṇāt yena sambhāvyamānena prapannāndhaṁ tamaḥ prabho
SB 3.25.8
तस्य त्वं तमसोऽन्धस्य दुष्पारस्याद्य पारगम् । सच्चक्षुर्जन्मनामन्ते लब्धं मे त्वदनुग्रहात् ॥ ८ ॥
tasya tvaṁ tamaso ’ndhasya duṣpārasyādya pāragam sac-cakṣur janmanām ante labdhaṁ me tvad-anugrahāt
SB 3.25.9
य आद्यो भगवान् पुंसामीश्वरो वै भवान् किल । लोकस्य तमसान्धस्य चक्षु: सूर्य इवोदित: ॥ ९ ॥
ya ādyo bhagavān puṁsām īśvaro vai bhavān kila lokasya tamasāndhasya cakṣuḥ sūrya ivoditaḥ
SB 3.25.10
अथ मे देव सम्मोहमपाक्रष्टुं त्वमर्हसि । योऽवग्रहोऽहंममेतीत्येतस्मिन् योजितस्त्वया ॥ १० ॥
atha me deva sammoham apākraṣṭuṁ tvam arhasi yo ’vagraho ’haṁ mametīty etasmin yojitas tvayā
SB 3.25.11
तं त्वा गताहं शरणं शरण्यं स्वभृत्यसंसारतरो: कुठारम् । जिज्ञासयाहं प्रकृते: पूरुषस्य नमामि सद्धर्मविदां वरिष्ठम् ॥ ११ ॥
taṁ tvā gatāhaṁ śaraṇaṁ śaraṇyaṁ sva-bhṛtya-saṁsāra-taroḥ kuṭhāram jijñāsayāhaṁ prakṛteḥ pūruṣasya namāmi sad-dharma-vidāṁ variṣṭham
SB 3.25.12
मैत्रेय उवाच इति स्वमातुर्निरवद्यमीप्सितं निशम्य पुंसामपवर्गवर्धनम् । धियाभिनन्द्यात्मवतां सतां गति- र्बभाष ईषत्स्मितशोभितानन: ॥ १२ ॥
maitreya uvāca iti sva-mātur niravadyam īpsitaṁ niśamya puṁsām apavarga-vardhanam dhiyābhinandyātmavatāṁ satāṁ gatir babhāṣa īṣat-smita-śobhitānanaḥ
SB 3.25.13
श्रीभगवानुवाच योग आध्यात्मिक: पुंसां मतो नि:श्रेयसाय मे । अत्यन्तोपरतिर्यत्र दु:खस्य च सुखस्य च ॥ १३ ॥
śrī-bhagavān uvāca yoga ādhyātmikaḥ puṁsāṁ mato niḥśreyasāya me atyantoparatir yatra duḥkhasya ca sukhasya ca
SB 3.25.14
तमिमं ते प्रवक्ष्यामि यमवोचं पुरानघे । ऋषीणां श्रोतुकामानां योगं सर्वाङ्गनैपुणम् ॥ १४ ॥
tam imaṁ te pravakṣyāmi yam avocaṁ purānaghe ṛṣīṇāṁ śrotu-kāmānāṁ yogaṁ sarvāṅga-naipuṇam
SB 3.25.15
चेत: खल्वस्य बन्धाय मुक्तये चात्मनो मतम् । गुणेषु सक्तं बन्धाय रतं वा पुंसि मुक्तये ॥ १५ ॥
cetaḥ khalv asya bandhāya muktaye cātmano matam guṇeṣu saktaṁ bandhāya rataṁ vā puṁsi muktaye
SB 3.25.16
अहंममाभिमानोत्थै: कामलोभादिभिर्मलै: । वीतं यदा मन: शुद्धमदु:खमसुखं समम् ॥ १६ ॥
ahaṁ mamābhimānotthaiḥ kāma-lobhādibhir malaiḥ vītaṁ yadā manaḥ śuddham aduḥkham asukhaṁ samam
SB 3.25.17
तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृते: परम् । निरन्तरं स्वयंज्योतिरणिमानमखण्डितम् ॥ १७ ॥
tadā puruṣa ātmānaṁ kevalaṁ prakṛteḥ param nirantaraṁ svayaṁ-jyotir aṇimānam akhaṇḍitam
SB 3.25.18
ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियुक्तेन चात्मना । परिपश्यत्युदासीनं प्रकृतिं च हतौजसम् ॥ १८ ॥
jñāna-vairāgya-yuktena bhakti-yuktena cātmanā paripaśyaty udāsīnaṁ prakṛtiṁ ca hataujasam
SB 3.25.19
न युज्यमानया भक्त्या भगवत्यखिलात्मनि । सदृशोऽस्ति शिव: पन्था योगिनां ब्रह्मसिद्धये ॥ १९ ॥
na yujyamānayā bhaktyā bhagavaty akhilātmani sadṛśo ’sti śivaḥ panthā yogināṁ brahma-siddhaye
SB 3.25.20
प्रसङ्गमजरं पाशमात्मन: कवयो विदु: । स एव साधुषु कृतो मोक्षद्वारमपावृतम् ॥ २० ॥
prasaṅgam ajaraṁ pāśam ātmanaḥ kavayo viduḥ sa eva sādhuṣu kṛto mokṣa-dvāram apāvṛtam
SB 3.25.21
तितिक्षव: कारुणिका: सुहृद: सर्वदेहिनाम् । अजातशत्रव: शान्ता: साधव: साधुभूषणा: ॥ २१ ॥
titikṣavaḥ kāruṇikāḥ suhṛdaḥ sarva-dehinām ajāta-śatravaḥ śāntāḥ sādhavaḥ sādhu-bhūṣaṇāḥ
SB 3.25.22
मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम् । मत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवा: ॥ २२ ॥
mayy ananyena bhāvena bhaktiṁ kurvanti ye dṛḍhām mat-kṛte tyakta-karmāṇas tyakta-svajana-bāndhavāḥ
SB 3.25.23
मदाश्रया: कथा मृष्टा:शृण्वन्ति कथयन्ति च । तपन्ति विविधास्तापा नैतान्मद्गतचेतस: ॥ २३ ॥
mad-āśrayāḥ kathā mṛṣṭāḥ śṛṇvanti kathayanti ca tapanti vividhās tāpā naitān mad-gata-cetasaḥ
SB 3.25.24
त एते साधव: साध्वि सर्वसङ्गविवर्जिता: । सङ्गस्तेष्वथ ते प्रार्थ्य: सङ्गदोषहरा हि ते ॥ २४ ॥
ta ete sādhavaḥ sādhvi sarva-saṅga-vivarjitāḥ saṅgas teṣv atha te prārthyaḥ saṅga-doṣa-harā hi te
SB 3.25.25
सतां प्रसङ्गान्मम वीर्यसंविदो भवन्ति हृत्कर्णरसायना: कथा: । तज्जोषणादाश्वपवर्गवर्त्मनि श्रद्धा रतिर्भक्तिरनुक्रमिष्यति ॥ २५ ॥
satāṁ prasaṅgān mama vīrya-saṁvido bhavanti hṛt-karṇa-rasāyanāḥ kathāḥ taj-joṣaṇād āśv apavarga-vartmani śraddhā ratir bhaktir anukramiṣyati
SB 3.25.26
भक्त्या पुमाञ्जातविराग ऐन्द्रियाद् दृष्टश्रुतान्मद्रचनानुचिन्तया । चित्तस्य यत्तो ग्रहणे योगयुक्तो यतिष्यते ऋजुभिर्योगमार्गै: ॥ २६ ॥
bhaktyā pumāñ jāta-virāga aindriyād dṛṣṭa-śrutān mad-racanānucintayā cittasya yatto grahaṇe yoga-yukto yatiṣyate ṛjubhir yoga-mārgaiḥ
SB 3.25.27
असेवयायं प्रकृतेर्गुणानां ज्ञानेन वैराग्यविजृम्भितेन । योगेन मय्यर्पितया च भक्त्या मां प्रत्यगात्मानमिहावरुन्धे ॥ २७ ॥
asevayāyaṁ prakṛter guṇānāṁ jñānena vairāgya-vijṛmbhitena yogena mayy arpitayā ca bhaktyā māṁ pratyag-ātmānam ihāvarundhe
SB 3.25.28
देवहूतिरुवाच काचित्त्वय्युचिता भक्ति: कीदृशी मम गोचरा । यया पदं ते निर्वाणमञ्जसान्वाश्नवा अहम् ॥ २८ ॥
devahūtir uvāca kācit tvayy ucitā bhaktiḥ kīdṛśī mama gocarā yayā padaṁ te nirvāṇam añjasānvāśnavā aham
SB 3.25.29
यो योगो भगवद्बाणो निर्वाणात्मंस्त्वयोदित: । कीदृश: कति चाङ्गानि यतस्तत्त्वावबोधनम् ॥ २९ ॥
yo yogo bhagavad-bāṇo nirvāṇātmaṁs tvayoditaḥ kīdṛśaḥ kati cāṅgāni yatas tattvāvabodhanam
SB 3.25.30
तदेतन्मे विजानीहि यथाहं मन्दधीर्हरे । सुखं बुद्ध्येय दुर्बोधं योषा भवदनुग्रहात् ॥ ३० ॥
tad etan me vijānīhi yathāhaṁ manda-dhīr hare sukhaṁ buddhyeya durbodhaṁ yoṣā bhavad-anugrahāt
SB 3.25.31
मैत्रेय उवाच विदित्वार्थं कपिलो मातुरित्थं जातस्नेहो यत्र तन्वाभिजात: । तत्त्वाम्नायं यत्प्रवदन्ति सांख्यं प्रोवाच वै भक्तिवितानयोगम् ॥ ३१ ॥
maitreya uvāca viditvārthaṁ kapilo mātur itthaṁ jāta-sneho yatra tanvābhijātaḥ tattvāmnāyaṁ yat pravadanti sāṅkhyaṁ provāca vai bhakti-vitāna-yogam
SB 3.25.32
श्रीभगवानुवाच देवानां गुणलिङ्गानामानुश्रविककर्मणाम् । सत्त्व एवैकमनसो वृत्ति: स्वाभाविकी तु या । अनिमित्ता भागवती भक्ति: सिद्धेर्गरीयसी ॥ ३२ ॥
śrī-bhagavān uvāca devānāṁ guṇa-liṅgānām ānuśravika-karmaṇām sattva evaika-manaso vṛttiḥ svābhāvikī tu yā animittā bhāgavatī bhaktiḥ siddher garīyasī
SB 3.25.33
जरयत्याशु या कोशं निगीर्णमनलो यथा ॥ ३३ ॥
jarayaty āśu yā kośaṁ nigīrṇam analo yathā
SB 3.25.34
नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचिन् मत्पादसेवाभिरता मदीहा: । येऽन्योन्यतो भागवता: प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरुषाणि ॥ ३४ ॥
naikātmatāṁ me spṛhayanti kecin mat-pāda-sevābhiratā mad-īhāḥ ye ’nyonyato bhāgavatāḥ prasajya sabhājayante mama pauruṣāṇi
SB 3.25.35
पश्यन्ति ते मे रुचिराण्यम्ब सन्त: प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनानि । रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं वाचं स्पृहणीयां वदन्ति ॥ ३५ ॥
paśyanti te me rucirāṇy amba santaḥ prasanna-vaktrāruṇa-locanāni rūpāṇi divyāni vara-pradāni sākaṁ vācaṁ spṛhaṇīyāṁ vadanti
SB 3.25.36
तैर्दर्शनीयावयवैरुदार- विलासहासेक्षितवामसूक्तै: । हृतात्मनो हृतप्राणांश्च भक्ति- रनिच्छतो मे गतिमण्वीं प्रयुङ्क्ते ॥ ३६ ॥
tair darśanīyāvayavair udāra- vilāsa-hāsekṣita-vāma-sūktaiḥ hṛtātmano hṛta-prāṇāṁś ca bhaktir anicchato me gatim aṇvīṁ prayuṅkte
SB 3.25.37
अथो विभूतिं मम मायाविनस्ता- मैश्वर्यमष्टाङ्गमनुप्रवृत्तम् । श्रियं भागवतीं वास्पृहयन्ति भद्रां परस्य मे तेऽश्नुवते तु लोके ॥ ३७ ॥
atho vibhūtiṁ mama māyāvinas tām aiśvaryam aṣṭāṅgam anupravṛttam śriyaṁ bhāgavatīṁ vāspṛhayanti bhadrāṁ parasya me te ’śnuvate tu loke
SB 3.25.38
न कर्हिचिन्मत्परा: शान्तरूपे नङ्क्ष्यन्ति नो मेऽनिमिषो लेढि हेति: । येषामहं प्रिय आत्मा सुतश्च सखा गुरु: सुहृदो दैवमिष्टम् ॥ ३८ ॥
na karhicin mat-parāḥ śānta-rūpe naṅkṣyanti no me ’nimiṣo leḍhi hetiḥ yeṣām ahaṁ priya ātmā sutaś ca sakhā guruḥ suhṛdo daivam iṣṭam
SB 3.25.39-40
इमं लोकं तथैवामुमात्मानमुभयायिनम् । आत्मानमनु ये चेह ये राय: पशवो गृहा: ॥ ३९ ॥ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्त्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ॥ ४० ॥
imaṁ lokaṁ tathaivāmum ātmānam ubhayāyinam ātmānam anu ye ceha ye rāyaḥ paśavo gṛhāḥ visṛjya sarvān anyāṁś ca mām evaṁ viśvato-mukham bhajanty ananyayā bhaktyā tān mṛtyor atipāraye
SB 3.25.41
नान्यत्र मद्भगवत: प्रधानपुरुषेश्वरात् । आत्मन: सर्वभूतानां भयं तीव्रं निवर्तते ॥ ४१ ॥
nānyatra mad bhagavataḥ pradhāna-puruṣeśvarāt ātmanaḥ sarva-bhūtānāṁ bhayaṁ tīvraṁ nivartate
SB 3.25.42
मद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति मद्भयात् । वर्षतीन्द्रो दहत्यग्निर्मृत्युश्चरति मद्भयात् ॥ ४२ ॥
mad-bhayād vāti vāto ’yaṁ sūryas tapati mad-bhayāt varṣatīndro dahaty agnir mṛtyuś carati mad-bhayāt
SB 3.25.43
ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिन: । क्षेमाय पादमूलं मे प्रविशन्त्यकुतोभयम् ॥ ४३ ॥
jñāna-vairāgya-yuktena bhakti-yogena yoginaḥ kṣemāya pāda-mūlaṁ me praviśanty akuto-bhayam
SB 3.25.44
एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां नि:श्रेयसोदय: । तीव्रेण भक्तियोगेन मनो मय्यर्पितं स्थिरम् ॥ ४४ ॥
etāvān eva loke ’smin puṁsāṁ niḥśreyasodayaḥ tīvreṇa bhakti-yogena mano mayy arpitaṁ sthiram
Песнь 3, Глава 26
SB 3.26.1
श्रीभगवानुवाच अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वानां लक्षणं पृथक् । यद्विदित्वा विमुच्येत पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: ॥ १ ॥
śrī-bhagavān uvāca atha te sampravakṣyāmi tattvānāṁ lakṣaṇaṁ pṛthak yad viditvā vimucyeta puruṣaḥ prākṛtair guṇaiḥ
SB 3.26.2
ज्ञानं नि:श्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्मदर्शनम् । यदाहुर्वर्णये तत्ते हृदयग्रन्थिभेदनम् ॥ २ ॥
jñānaṁ niḥśreyasārthāya puruṣasyātma-darśanam yad āhur varṇaye tat te hṛdaya-granthi-bhedanam
SB 3.26.3
अनादिरात्मा पुरुषो निर्गुण: प्रकृते: पर: । प्रत्यग्धामा स्वयंज्योतिर्विश्वं येन समन्वितम् ॥ ३ ॥
anādir ātmā puruṣo nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ pratyag-dhāmā svayaṁ-jyotir viśvaṁ yena samanvitam
SB 3.26.4
स एष प्रकृतिं सूक्ष्मां दैवीं गुणमयीं विभु: । यदृच्छयैवोपगतामभ्यपद्यत लीलया ॥ ४ ॥
sa eṣa prakṛtiṁ sūkṣmāṁ daivīṁ guṇa-mayīṁ vibhuḥ yadṛcchayaivopagatām abhyapadyata līlayā
SB 3.26.5
गुणैर्विचित्रा: सृजतीं सरूपा: प्रकृतिं प्रजा: । विलोक्य मुमुहे सद्य: स इह ज्ञानगूहया ॥ ५ ॥
guṇair vicitrāḥ sṛjatīṁ sa-rūpāḥ prakṛtiṁ prajāḥ vilokya mumuhe sadyaḥ sa iha jñāna-gūhayā
SB 3.26.6
एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृते: पुमान् । कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते ॥ ६ ॥
evaṁ parābhidhyānena kartṛtvaṁ prakṛteḥ pumān karmasu kriyamāṇeṣu guṇair ātmani manyate
SB 3.26.7
तदस्य संसृतिर्बन्ध: पारतन्त्र्यं च तत्कृतम् । भवत्यकर्तुरीशस्य साक्षिणो निर्वृतात्मन: ॥ ७ ॥
tad asya saṁsṛtir bandhaḥ pāra-tantryaṁ ca tat-kṛtam bhavaty akartur īśasya sākṣiṇo nirvṛtātmanaḥ
SB 3.26.8
कार्यकारणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदु: । भोक्तृत्वे सुखदु:खानां पुरुषं प्रकृते: परम् ॥ ८ ॥
kārya-kāraṇa-kartṛtve kāraṇaṁ prakṛtiṁ viduḥ bhoktṛtve sukha-duḥkhānāṁ puruṣaṁ prakṛteḥ param
SB 3.26.9
देवहूतिरुवाच प्रकृते: पुरुषस्यापि लक्षणं पुरुषोत्तम । ब्रूहि कारणयोरस्य सदसच्च यदात्मकम् ॥ ९ ॥
devahūtir uvāca prakṛteḥ puruṣasyāpi lakṣaṇaṁ puruṣottama brūhi kāraṇayor asya sad-asac ca yad-ātmakam
SB 3.26.10
श्रीभगवानुवाच यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥ १० ॥
śrī-bhagavān uvāca yat tat tri-guṇam avyaktaṁ nityaṁ sad-asad-ātmakam pradhānaṁ prakṛtiṁ prāhur aviśeṣaṁ viśeṣavat
SB 3.26.11
पञ्चभि: पञ्चभिर्ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा । एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदु: ॥ ११ ॥
pañcabhiḥ pañcabhir brahma caturbhir daśabhis tathā etac catur-viṁśatikaṁ gaṇaṁ prādhānikaṁ viduḥ
SB 3.26.12
महाभूतानि पञ्चैव भूरापोऽग्निर्मरुन्नभ: । तन्मात्राणि च तावन्ति गन्धादीनि मतानि मे ॥ १२ ॥
mahā-bhūtāni pañcaiva bhūr āpo ’gnir marun nabhaḥ tan-mātrāṇi ca tāvanti gandhādīni matāni me
SB 3.26.13
इन्द्रियाणि दश श्रोत्रं त्वग्दृग्रसननासिका: । वाक्करौ चरणौ मेढ्रं पायुर्दशम उच्यते ॥ १३ ॥
indriyāṇi daśa śrotraṁ tvag dṛg rasana-nāsikāḥ vāk karau caraṇau meḍhraṁ pāyur daśama ucyate
SB 3.26.14
मनो बुद्धिरहङ्कारश्चित्तमित्यन्तरात्मकम् । चतुर्धा लक्ष्यते भेदो वृत्त्या लक्षणरूपया ॥ १४ ॥
mano buddhir ahaṅkāraś cittam ity antar-ātmakam caturdhā lakṣyate bhedo vṛttyā lakṣaṇa-rūpayā
SB 3.26.15
एतावानेव सङ्ख्यातो ब्रह्मण: सगुणस्य ह । सन्निवेशो मया प्रोक्तो य: काल: पञ्चविंशक: ॥ १५ ॥
etāvān eva saṅkhyāto brahmaṇaḥ sa-guṇasya ha sanniveśo mayā prokto yaḥ kālaḥ pañca-viṁśakaḥ
SB 3.26.16
प्रभावं पौरुषं प्राहु: कालमेके यतो भयम् । अहङ्कारविमूढस्य कर्तु: प्रकृतिमीयुष: ॥ १६ ॥
prabhāvaṁ pauruṣaṁ prāhuḥ kālam eke yato bhayam ahaṅkāra-vimūḍhasya kartuḥ prakṛtim īyuṣaḥ
SB 3.26.17
प्रकृतेर्गुणसाम्यस्य निर्विशेषस्य मानवि । चेष्टा यत: स भगवान्काल इत्युपलक्षित: ॥ १७ ॥
prakṛter guṇa-sāmyasya nirviśeṣasya mānavi ceṣṭā yataḥ sa bhagavān kāla ity upalakṣitaḥ
SB 3.26.18
अन्त: पुरुषरूपेण कालरूपेण यो बहि: । समन्वेत्येष सत्त्वानां भगवानात्ममायया ॥ १८ ॥
antaḥ puruṣa-rūpeṇa kāla-rūpeṇa yo bahiḥ samanvety eṣa sattvānāṁ bhagavān ātma-māyayā
SB 3.26.19
दैवात्क्षुभितधर्मिण्यां स्वस्यां योनौ पर: पुमान् । आधत्त वीर्यं सासूत महत्तत्त्वं हिरण्मयम् ॥ १९ ॥
daivāt kṣubhita-dharmiṇyāṁ svasyāṁ yonau paraḥ pumān ādhatta vīryaṁ sāsūta mahat-tattvaṁ hiraṇmayam
SB 3.26.20
विश्वमात्मगतं व्यञ्जन्कूटस्थो जगदङ्कुर: । स्वतेजसापिबत्तीव्रमात्मप्रस्वापनं तम: ॥ २० ॥
viśvam ātma-gataṁ vyañjan kūṭa-stho jagad-aṅkuraḥ sva-tejasāpibat tīvram ātma-prasvāpanaṁ tamaḥ
SB 3.26.21
यत्तत्सत्त्वगुणं स्वच्छं शान्तं भगवत: पदम् । यदाहुर्वासुदेवाख्यं चित्तं तन्महदात्मकम् ॥ २१ ॥
yat tat sattva-guṇaṁ svacchaṁ śāntaṁ bhagavataḥ padam yad āhur vāsudevākhyaṁ cittaṁ tan mahad-ātmakam
SB 3.26.22
स्वच्छत्वमविकारित्वं शान्तत्वमिति चेतस: । वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तं यथापां प्रकृति: परा ॥ २२ ॥
svacchatvam avikāritvaṁ śāntatvam iti cetasaḥ vṛttibhir lakṣaṇaṁ proktaṁ yathāpāṁ prakṛtiḥ parā
SB 3.26.23-24
महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् । क्रियाशक्तिरहङ्कारस्त्रिविध: समपद्यत ॥ २३ ॥ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भव: । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ॥ २४ ॥
mahat-tattvād vikurvāṇād bhagavad-vīrya-sambhavāt kriyā-śaktir ahaṅkāras tri-vidhaḥ samapadyata vaikārikas taijasaś ca tāmasaś ca yato bhavaḥ manasaś cendriyāṇāṁ ca bhūtānāṁ mahatām api
SB 3.26.25
सहस्रशिरसं साक्षाद्यमनन्तं प्रचक्षते । सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रियमनोमयम् ॥ २५ ॥
sahasra-śirasaṁ sākṣād yam anantaṁ pracakṣate saṅkarṣaṇākhyaṁ puruṣaṁ bhūtendriya-manomayam
SB 3.26.26
कर्तृत्वं करणत्वं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् । शान्तघोरविमूढत्वमिति वा स्यादहङ्कृते: ॥ २६ ॥
kartṛtvaṁ karaṇatvaṁ ca kāryatvaṁ ceti lakṣaṇam śānta-ghora-vimūḍhatvam iti vā syād ahaṅkṛteḥ
SB 3.26.27
वैकारिकाद्विकुर्वाणान्मनस्तत्त्वमजायत । यत्सङ्कल्पविकल्पाभ्यां वर्तते कामसम्भव: ॥ २७ ॥
vaikārikād vikurvāṇān manas-tattvam ajāyata yat-saṅkalpa-vikalpābhyāṁ vartate kāma-sambhavaḥ
SB 3.26.28
यद्विदुर्ह्यनिरुद्धाख्यं हृषीकाणामधीश्वरम् । शारदेन्दीवरश्यामं संराध्यं योगिभि: शनै: ॥ २८ ॥
yad vidur hy aniruddhākhyaṁ hṛṣīkāṇām adhīśvaram śāradendīvara-śyāmaṁ saṁrādhyaṁ yogibhiḥ śanaiḥ
SB 3.26.29
तैजसात्तु विकुर्वाणाद् बुद्धितत्त्वमभूत्सति । द्रव्यस्फुरणविज्ञानमिन्द्रियाणामनुग्रह: ॥ २९ ॥
taijasāt tu vikurvāṇād buddhi-tattvam abhūt sati dravya-sphuraṇa-vijñānam indriyāṇām anugrahaḥ
SB 3.26.30
संशयोऽथ विपर्यासो निश्चय: स्मृतिरेव च । स्वाप इत्युच्यते बुद्धेर्लक्षणं वृत्तित: पृथक् ॥ ३० ॥
saṁśayo ’tha viparyāso niścayaḥ smṛtir eva ca svāpa ity ucyate buddher lakṣaṇaṁ vṛttitaḥ pṛthak
SB 3.26.31
तैजसानीन्द्रियाण्येव क्रियाज्ञानविभागश: । प्राणस्य हि क्रियाशक्तिर्बुद्धेर्विज्ञानशक्तिता ॥ ३१ ॥
taijasānīndriyāṇy eva kriyā-jñāna-vibhāgaśaḥ prāṇasya hi kriyā-śaktir buddher vijñāna-śaktitā
SB 3.26.32
तामसाच्च विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यचोदितात् । शब्दमात्रमभूत्तस्मान्नभ: श्रोत्रं तु शब्दगम् ॥ ३२ ॥
tāmasāc ca vikurvāṇād bhagavad-vīrya-coditāt śabda-mātram abhūt tasmān nabhaḥ śrotraṁ tu śabdagam
SB 3.26.33
अर्थाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुर्लिङ्गत्वमेव च । तन्मात्रत्वं च नभसो लक्षणं कवयो विदु: ॥ ३३ ॥
arthāśrayatvaṁ śabdasya draṣṭur liṅgatvam eva ca tan-mātratvaṁ ca nabhaso lakṣaṇaṁ kavayo viduḥ
SB 3.26.34
भूतानां छिद्रदातृत्वं बहिरन्तरमेव च । प्राणेन्द्रियात्मधिष्ण्यत्वं नभसो वृत्तिलक्षणम् ॥ ३४ ॥
bhūtānāṁ chidra-dātṛtvaṁ bahir antaram eva ca prāṇendriyātma-dhiṣṇyatvaṁ nabhaso vṛtti-lakṣaṇam
SB 3.26.35
नभस: शब्दतन्मात्रात्कालगत्या विकुर्वत: । स्पर्शोऽभवत्ततो वायुस्त्वक्स्पर्शस्य च संग्रह: ॥ ३५ ॥
nabhasaḥ śabda-tanmātrāt kāla-gatyā vikurvataḥ sparśo ’bhavat tato vāyus tvak sparśasya ca saṅgrahaḥ
SB 3.26.36
मृदुत्वं कठिनत्वं च शैत्यमुष्णत्वमेव च । एतत्स्पर्शस्य स्पर्शत्वं तन्मात्रत्वं नभस्वत: ॥ ३६ ॥
mṛdutvaṁ kaṭhinatvaṁ ca śaityam uṣṇatvam eva ca etat sparśasya sparśatvaṁ tan-mātratvaṁ nabhasvataḥ
SB 3.26.37
चालनं व्यूहनं प्राप्तिर्नेतृत्वं द्रव्यशब्दयो: । सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं वायो: कर्माभिलक्षणम् ॥ ३७ ॥
cālanaṁ vyūhanaṁ prāptir netṛtvaṁ dravya-śabdayoḥ sarvendriyāṇām ātmatvaṁ vāyoḥ karmābhilakṣaṇam
SB 3.26.38
वायोश्च स्पर्शतन्मात्राद्रूपं दैवेरितादभूत् । समुत्थितं ततस्तेजश्चक्षू रूपोपलम्भनम् ॥ ३८ ॥
vāyoś ca sparśa-tanmātrād rūpaṁ daiveritād abhūt samutthitaṁ tatas tejaś cakṣū rūpopalambhanam
SB 3.26.39
द्रव्याकृतित्वं गुणता व्यक्तिसंस्थात्वमेव च । तेजस्त्वं तेजस: साध्वि रूपमात्रस्य वृत्तय: ॥ ३९ ॥
dravyākṛtitvaṁ guṇatā vyakti-saṁsthātvam eva ca tejastvaṁ tejasaḥ sādhvi rūpa-mātrasya vṛttayaḥ
SB 3.26.40
द्योतनं पचनं पानमदनं हिममर्दनम् । तेजसो वृत्तयस्त्वेता: शोषणं क्षुत्तृडेव च ॥ ४० ॥
dyotanaṁ pacanaṁ pānam adanaṁ hima-mardanam tejaso vṛttayas tv etāḥ śoṣaṇaṁ kṣut tṛḍ eva ca
SB 3.26.41
रूपमात्राद्विकुर्वाणात्तेजसो दैवचोदितात् । रसमात्रमभूत्तस्मादम्भो जिह्वा रसग्रह: ॥ ४१ ॥
rūpa-mātrād vikurvāṇāt tejaso daiva-coditāt rasa-mātram abhūt tasmād ambho jihvā rasa-grahaḥ
SB 3.26.42
कषायो मधुरस्तिक्त: कट्वम्ल इति नैकधा । भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते ॥ ४२ ॥
kaṣāyo madhuras tiktaḥ kaṭv amla iti naikadhā bhautikānāṁ vikāreṇa rasa eko vibhidyate
SB 3.26.43
क्लेदनं पिण्डनं तृप्ति: प्राणनाप्यायनोन्दनम् । तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमा: ॥ ४३ ॥
kledanaṁ piṇḍanaṁ tṛptiḥ prāṇanāpyāyanondanam tāpāpanodo bhūyastvam ambhaso vṛttayas tv imāḥ
SB 3.26.44
रसमात्राद्विकुर्वाणादम्भसो दैवचोदितात् । गन्धमात्रमभूत्तस्मात्पृथ्वी घ्राणस्तु गन्धग: ॥ ४४ ॥
rasa-mātrād vikurvāṇād ambhaso daiva-coditāt gandha-mātram abhūt tasmāt pṛthvī ghrāṇas tu gandhagaḥ
SB 3.26.45
करम्भपूतिसौरभ्यशान्तोग्राम्लादिभि: पृथक् । द्रव्यावयववैषम्याद्गन्ध एको विभिद्यते ॥ ४५ ॥
karambha-pūti-saurabhya- śāntogrāmlādibhiḥ pṛthak dravyāvayava-vaiṣamyād gandha eko vibhidyate
SB 3.26.46
भावनं ब्रह्मण: स्थानं धारणं सद्विशेषणम् । सर्वसत्त्वगुणोद्भेद: पृथिवीवृत्तिलक्षणम् ॥ ४६ ॥
bhāvanaṁ brahmaṇaḥ sthānaṁ dhāraṇaṁ sad-viśeṣaṇam sarva-sattva-guṇodbhedaḥ pṛthivī-vṛtti-lakṣaṇam
SB 3.26.47
नभोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्छ्रोत्रमुच्यते । वायोर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य तत्स्पर्शनं विदु: ॥ ४७ ॥
nabho-guṇa-viśeṣo ’rtho yasya tac chrotram ucyate vāyor guṇa-viśeṣo ’rtho yasya tat sparśanaṁ viduḥ
SB 3.26.48
तेजोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्चक्षुरुच्यते । अम्भोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तद्रसनं विदु: । भूमेर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य स घ्राण उच्यते ॥ ४८ ॥
tejo-guṇa-viśeṣo ’rtho yasya tac cakṣur ucyate ambho-guṇa-viśeṣo ’rtho yasya tad rasanaṁ viduḥ bhūmer guṇa-viśeṣo ’rtho yasya sa ghrāṇa ucyate
SB 3.26.49
परस्य दृश्यते धर्मो ह्यपरस्मिन्समन्वयात् । अतो विशेषो भावानां भूमावेवोपलक्ष्यते ॥ ४९ ॥
parasya dṛśyate dharmo hy aparasmin samanvayāt ato viśeṣo bhāvānāṁ bhūmāv evopalakṣyate
SB 3.26.50
एतान्यसंहत्य यदा महदादीनि सप्त वै । कालकर्मगुणोपेतो जगदादिरुपाविशत् ॥ ५० ॥
etāny asaṁhatya yadā mahad-ādīni sapta vai kāla-karma-guṇopeto jagad-ādir upāviśat
SB 3.26.51
ततस्तेनानुविद्धेभ्यो युक्तेभ्योऽण्डमचेतनम् । उत्थितं पुरुषो यस्मादुदतिष्ठदसौ विराट् ॥ ५१ ॥
tatas tenānuviddhebhyo yuktebhyo ’ṇḍam acetanam utthitaṁ puruṣo yasmād udatiṣṭhad asau virāṭ
SB 3.26.52
एतदण्डं विशेषाख्यं क्रमवृद्धैर्दशोत्तरै: । तोयादिभि: परिवृतं प्रधानेनावृतैर्बहि: । यत्र लोकवितानोऽयं रूपं भगवतो हरे: ॥ ५२ ॥
etad aṇḍaṁ viśeṣākhyaṁ krama-vṛddhair daśottaraiḥ toyādibhiḥ parivṛtaṁ pradhānenāvṛtair bahiḥ yatra loka-vitāno ’yaṁ rūpaṁ bhagavato hareḥ
SB 3.26.53
हिरण्मयादण्डकोशादुत्थाय सलिलेशयात् । तमाविश्य महादेवो बहुधा निर्बिभेद खम् ॥ ५३ ॥
hiraṇmayād aṇḍa-kośād utthāya salile śayāt tam āviśya mahā-devo bahudhā nirbibheda kham
SB 3.26.54
निरभिद्यतास्य प्रथमं मुखं वाणी ततोऽभवत् । वाण्या वह्निरथो नासे प्राणोतो घ्राण एतयो: ॥ ५४ ॥
nirabhidyatāsya prathamaṁ mukhaṁ vāṇī tato ’bhavat vāṇyā vahnir atho nāse prāṇoto ghrāṇa etayoḥ
SB 3.26.55
घ्राणाद्वायुरभिद्येतामक्षिणी चक्षुरेतयो: । तस्मात्सूर्यो न्यभिद्येतां कर्णौ श्रोत्रं ततो दिश: ॥ ५५ ॥
ghrāṇād vāyur abhidyetām akṣiṇī cakṣur etayoḥ tasmāt sūryo nyabhidyetāṁ karṇau śrotraṁ tato diśaḥ
SB 3.26.56
निर्बिभेद विराजस्त्वग्रोमश्मश्रवादयस्तत: । तत ओषधयश्चासन् शिश्नं निर्बिभिदे तत: ॥ ५६ ॥
nirbibheda virājas tvag- roma-śmaśrv-ādayas tataḥ tata oṣadhayaś cāsan śiśnaṁ nirbibhide tataḥ
SB 3.26.57
रेतस्तस्मादाप आसन्निरभिद्यत वै गुदम् । गुदादपानोऽपानाच्च मृत्युर्लोकभयङ्कर: ॥ ५७ ॥
retas tasmād āpa āsan nirabhidyata vai gudam gudād apāno ’pānāc ca mṛtyur loka-bhayaṅkaraḥ
SB 3.26.58
हस्तौ च निरभिद्येतां बलं ताभ्यां तत: स्वराट् । पादौ च निरभिद्येतां गतिस्ताभ्यां ततो हरि: ॥ ५८ ॥
hastau ca nirabhidyetāṁ balaṁ tābhyāṁ tataḥ svarāṭ pādau ca nirabhidyetāṁ gatis tābhyāṁ tato hariḥ
SB 3.26.59
नाड्योऽस्य निरभिद्यन्त ताभ्यो लोहितमाभृतम् । नद्यस्तत: समभवन्नुदरं निरभिद्यत ॥ ५९ ॥
nāḍyo ’sya nirabhidyanta tābhyo lohitam ābhṛtam nadyas tataḥ samabhavann udaraṁ nirabhidyata
SB 3.26.60
क्षुत्पिपासे तत: स्यातां समुद्रस्त्वेतयोरभूत् । अथास्य हृदयं भिन्नं हृदयान्मन उत्थितम् ॥ ६० ॥
kṣut-pipāse tataḥ syātāṁ samudras tv etayor abhūt athāsya hṛdayaṁ bhinnaṁ hṛdayān mana utthitam
SB 3.26.61
मनसश्चन्द्रमा जातो बुद्धिर्बुद्धेर्गिरां पति: । अहङ्कारस्ततो रुद्रश्चित्तं चैत्यस्ततोऽभवत् ॥ ६१ ॥
manasaś candramā jāto buddhir buddher girāṁ patiḥ ahaṅkāras tato rudraś cittaṁ caityas tato ’bhavat
SB 3.26.62
एते ह्यभ्युत्थिता देवा नैवास्योत्थापनेऽशकन् । पुनराविविशु: खानि तमुत्थापयितुं क्रमात् ॥ ६२ ॥
ete hy abhyutthitā devā naivāsyotthāpane ’śakan punar āviviśuḥ khāni tam utthāpayituṁ kramāt
SB 3.26.63
वह्निर्वाचा मुखं भेजे नोदतिष्ठत्तदा विराट् । घ्राणेन नासिके वायुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६३ ॥
vahnir vācā mukhaṁ bheje nodatiṣṭhat tadā virāṭ ghrāṇena nāsike vāyur nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.64
अक्षिणी चक्षुषादित्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । श्रोत्रेण कर्णौ च दिशो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६४ ॥
akṣiṇī cakṣuṣādityo nodatiṣṭhat tadā virāṭ śrotreṇa karṇau ca diśo nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.65
त्वचं रोमभिरोषध्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रेतसा शिश्नमापस्तु नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६५ ॥
tvacaṁ romabhir oṣadhyo nodatiṣṭhat tadā virāṭ retasā śiśnam āpas tu nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.66
गुदं मृत्युरपानेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् । हस्ताविन्द्रो बलेनैव नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६६ ॥
gudaṁ mṛtyur apānena nodatiṣṭhat tadā virāṭ hastāv indro balenaiva nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.67
विष्णुर्गत्यैव चरणौ नोदतिष्ठत्तदा विराट् । नाडीर्नद्यो लोहितेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६७ ॥
viṣṇur gatyaiva caraṇau nodatiṣṭhat tadā virāṭ nāḍīr nadyo lohitena nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.68
क्षुत्तृड्भ्यामुदरं सिन्धुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् । हृदयं मनसा चन्द्रो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६८ ॥
kṣut-tṛḍbhyām udaraṁ sindhur nodatiṣṭhat tadā virāṭ hṛdayaṁ manasā candro nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.69
बुद्ध्या ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रुद्रोऽभिमत्या हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६९ ॥
buddhyā brahmāpi hṛdayaṁ nodatiṣṭhat tadā virāṭ rudro ’bhimatyā hṛdayaṁ nodatiṣṭhat tadā virāṭ
SB 3.26.70
चित्तेन हृदयं चैत्य: क्षेत्रज्ञ: प्राविशद्यदा । विराट् तदैव पुरुष: सलिलादुदतिष्ठत ॥ ७० ॥
cittena hṛdayaṁ caityaḥ kṣetra-jñaḥ prāviśad yadā virāṭ tadaiva puruṣaḥ salilād udatiṣṭhata
SB 3.26.71
यथा प्रसुप्तं पुरुषं प्राणेन्द्रियमनोधिय: । प्रभवन्ति विना येन नोत्थापयितुमोजसा ॥ ७१ ॥
yathā prasuptaṁ puruṣaṁ prāṇendriya-mano-dhiyaḥ prabhavanti vinā yena notthāpayitum ojasā
SB 3.26.72
तमस्मिन्प्रत्यगात्मानं धिया योगप्रवृत्तया । भक्त्या विरक्त्या ज्ञानेन विविच्यात्मनि चिन्तयेत् ॥ ७२ ॥
tam asmin pratyag-ātmānaṁ dhiyā yoga-pravṛttayā bhaktyā viraktyā jñānena vivicyātmani cintayet
Песнь 3, Глава 27
SB 3.27.1
श्रीभगवानुवाच प्रकृतिस्थोऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणै: । अविकारादकर्तृत्वान्निर्गुणत्वाज्जलार्कवत् ॥ १ ॥
śrī-bhagavān uvāca prakṛti-stho ’pi puruṣo nājyate prākṛtair guṇaiḥ avikārād akartṛtvān nirguṇatvāj jalārkavat
SB 3.27.2
स एष यर्हि प्रकृतेर्गुणेष्वभिविषज्जते । अहंक्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्यभिमन्यते ॥ २ ॥
sa eṣa yarhi prakṛter guṇeṣv abhiviṣajjate ahaṅkriyā-vimūḍhātmā kartāsmīty abhimanyate
SB 3.27.3
तेन संसारपदवीमवशोऽभ्येत्यनिर्वृत: । प्रासङ्गिकै: कर्मदोषै: सदसन्मिश्रयोनिषु ॥ ३ ॥
tena saṁsāra-padavīm avaśo ’bhyety anirvṛtaḥ prāsaṅgikaiḥ karma-doṣaiḥ sad-asan-miśra-yoniṣu
SB 3.27.4
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ४ ॥
arthe hy avidyamāne ’pi saṁsṛtir na nivartate dhyāyato viṣayān asya svapne ’narthāgamo yathā
SB 3.27.5
अत एव शनैश्चित्तं प्रसक्तमसतां पथि । भक्तियोगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद्वशम् ॥ ५ ॥
ata eva śanaiś cittaṁ prasaktam asatāṁ pathi bhakti-yogena tīvreṇa viraktyā ca nayed vaśam
SB 3.27.6
यमादिभिर्योगपथैरभ्यसन्श्रद्धयान्वित: । मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च ॥ ६ ॥
yamādibhir yoga-pathair abhyasañ śraddhayānvitaḥ mayi bhāvena satyena mat-kathā-śravaṇena ca
SB 3.27.7
सर्वभूतसमत्वेन निर्वैरेणाप्रसङ्गत: । ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ॥ ७ ॥
sarva-bhūta-samatvena nirvaireṇāprasaṅgataḥ brahmacaryeṇa maunena sva-dharmeṇa balīyasā
SB 3.27.8
यदृच्छयोपलब्धेन सन्तुष्टो मितभुङ्मुनि: । विविक्तशरण: शान्तो मैत्र: करुण आत्मवान् ॥ ८ ॥
yadṛcchayopalabdhena santuṣṭo mita-bhuṅ muniḥ vivikta-śaraṇaḥ śānto maitraḥ karuṇa ātmavān
SB 3.27.9
सानुबन्धे च देहेऽस्मिन्नकुर्वन्नसदाग्रहम् । ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन प्रकृते: पुरुषस्य च ॥ ९ ॥
sānubandhe ca dehe ’sminn akurvann asad-āgraham jñānena dṛṣṭa-tattvena prakṛteḥ puruṣasya ca
SB 3.27.10
निवृत्तबुद्ध्यवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शन: । उपलभ्यात्मनात्मानं चक्षुषेवार्कमात्मदृक् ॥ १० ॥
nivṛtta-buddhy-avasthāno dūrī-bhūtānya-darśanaḥ upalabhyātmanātmānaṁ cakṣuṣevārkam ātma-dṛk
SB 3.27.11
मुक्तलिङ्गं सदाभासमसति प्रतिपद्यते । सतो बन्धुमसच्चक्षु: सर्वानुस्यूतमद्वयम् ॥ ११ ॥
mukta-liṅgaṁ sad-ābhāsam asati pratipadyate sato bandhum asac-cakṣuḥ sarvānusyūtam advayam
SB 3.27.12
यथा जलस्थ आभास: स्थलस्थेनावदृश्यते । स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थित: ॥ १२ ॥
yathā jala-stha ābhāsaḥ sthala-sthenāvadṛśyate svābhāsena tathā sūryo jala-sthena divi sthitaḥ
SB 3.27.13
एवं त्रिवृदहङ्कारो भूतेन्द्रियमनोमयै: । स्वाभासैर्लक्षितोऽनेन सदाभासेन सत्यदृक् ॥ १३ ॥
evaṁ trivṛd-ahaṅkāro bhūtendriya-manomayaiḥ svābhāsair lakṣito ’nena sad-ābhāsena satya-dṛk
SB 3.27.14
भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनोबुद्ध्यादिष्विह निद्रया । लीनेष्वसति यस्तत्र विनिद्रो निरहंक्रिय: ॥ १४ ॥
bhūta-sūkṣmendriya-mano- buddhy-ādiṣv iha nidrayā līneṣv asati yas tatra vinidro nirahaṅkriyaḥ
SB 3.27.15
मन्यमानस्तदात्मानमनष्टो नष्टवन्मृषा । नष्टेऽहङ्करणे द्रष्टा नष्टवित्त इवातुर: ॥ १५ ॥
manyamānas tadātmānam anaṣṭo naṣṭavan mṛṣā naṣṭe ’haṅkaraṇe draṣṭā naṣṭa-vitta ivāturaḥ
SB 3.27.16
एवं प्रत्यवमृश्यासावात्मानं प्रतिपद्यते । साहङ्कारस्य द्रव्यस्य योऽवस्थानमनुग्रह: ॥ १६ ॥
evaṁ pratyavamṛśyāsāv ātmānaṁ pratipadyate sāhaṅkārasya dravyasya yo ’vasthānam anugrahaḥ
SB 3.27.17
देवहूतिरुवाच पुरुषं प्रकृतिर्ब्रह्मन्न विमुञ्चति कर्हिचित् । अन्योन्यापाश्रयत्वाच्च नित्यत्वादनयो: प्रभो ॥ १७ ॥
devahūtir uvāca puruṣaṁ prakṛtir brahman na vimuñcati karhicit anyonyāpāśrayatvāc ca nityatvād anayoḥ prabho
SB 3.27.18
यथा गन्धस्य भूमेश्च न भावो व्यतिरेकत: । अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धे: परस्य च ॥ १८ ॥
yathā gandhasya bhūmeś ca na bhāvo vyatirekataḥ apāṁ rasasya ca yathā tathā buddheḥ parasya ca
SB 3.27.19
अकर्तु: कर्मबन्धोऽयं पुरुषस्य यदाश्रय: । गुणेषु सत्सु प्रकृते: कैवल्यं तेष्वत: कथम् ॥ १९ ॥
akartuḥ karma-bandho ’yaṁ puruṣasya yad-āśrayaḥ guṇeṣu satsu prakṛteḥ kaivalyaṁ teṣv ataḥ katham
SB 3.27.20
क्वचित्तत्त्वावमर्शेन निवृत्तं भयमुल्बणम् । अनिवृत्तनिमित्तत्वात्पुन: प्रत्यवतिष्ठते ॥ २० ॥
kvacit tattvāvamarśena nivṛttaṁ bhayam ulbaṇam anivṛtta-nimittatvāt punaḥ pratyavatiṣṭhate
SB 3.27.21
श्रीभगवानुवाच अनिमित्तनिमित्तेन स्वधर्मेणामलात्मना । तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुतसम्भृतया चिरम् ॥ २१ ॥
śrī-bhagavān uvāca animitta-nimittena sva-dharmeṇāmalātmanā tīvrayā mayi bhaktyā ca śruta-sambhṛtayā ciram
SB 3.27.22
ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा । तपोयुक्तेन योगेन तीव्रेणात्मसमाधिना ॥ २२ ॥
jñānena dṛṣṭa-tattvena vairāgyeṇa balīyasā tapo-yuktena yogena tīvreṇātma-samādhinā
SB 3.27.23
प्रकृति: पुरुषस्येह दह्यमाना त्वहर्निशम् । तिरोभवित्री शनकैरग्नेर्योनिरिवारणि: ॥ २३ ॥
prakṛtiḥ puruṣasyeha dahyamānā tv ahar-niśam tiro-bhavitrī śanakair agner yonir ivāraṇiḥ
SB 3.27.24
भुक्तभोगा परित्यक्ता दृष्टदोषा च नित्यश: । नेश्वरस्याशुभं धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च ॥ २४ ॥
bhukta-bhogā parityaktā dṛṣṭa-doṣā ca nityaśaḥ neśvarasyāśubhaṁ dhatte sve mahimni sthitasya ca
SB 3.27.25
यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ २५ ॥
yathā hy apratibuddhasya prasvāpo bahv-anartha-bhṛt sa eva pratibuddhasya na vai mohāya kalpate
SB 3.27.26
एवं विदिततत्त्वस्य प्रकृतिर्मयि मानसम् । युञ्जतो नापकुरुत आत्मारामस्य कर्हिचित् ॥ २६ ॥
evaṁ vidita-tattvasya prakṛtir mayi mānasam yuñjato nāpakuruta ātmārāmasya karhicit
SB 3.27.27
यदैवमध्यात्मरत: कालेन बहुजन्मना । सर्वत्र जातवैराग्य आब्रह्मभुवनान्मुनि: ॥ २७ ॥
yadaivam adhyātma-rataḥ kālena bahu-janmanā sarvatra jāta-vairāgya ābrahma-bhuvanān muniḥ
SB 3.27.28-29
मद्भक्त: प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा । नि:श्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ॥ २८ ॥ प्राप्नोतीहाञ्जसा धीर: स्वदृशाच्छिन्नसंशय: । यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे ॥ २९ ॥
mad-bhaktaḥ pratibuddhārtho mat-prasādena bhūyasā niḥśreyasaṁ sva-saṁsthānaṁ kaivalyākhyaṁ mad-āśrayam prāpnotīhāñjasā dhīraḥ sva-dṛśā cchinna-saṁśayaḥ yad gatvā na nivarteta yogī liṅgād vinirgame
SB 3.27.30
यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जतेऽङ्ग । अनन्यहेतुष्वथ मे गति: स्याद् आत्यन्तिकी यत्र न मृत्युहास: ॥ ३० ॥
yadā na yogopacitāsu ceto māyāsu siddhasya viṣajjate ’ṅga ananya-hetuṣv atha me gatiḥ syād ātyantikī yatra na mṛtyu-hāsaḥ
Песнь 3, Глава 28
SB 3.28.1
श्रीभगवानुवाच योगस्य लक्षणं वक्ष्ये सबीजस्य नृपात्मजे । मनो येनैव विधिना प्रसन्नं याति सत्पथम् ॥ १ ॥
śrī-bhagavān uvāca yogasya lakṣaṇaṁ vakṣye sabījasya nṛpātmaje mano yenaiva vidhinā prasannaṁ yāti sat-patham
SB 3.28.2
स्वधर्माचरणं शक्त्या विधर्माच्च निवर्तनम् । दैवाल्लब्धेन सन्तोष आत्मविच्चरणार्चनम् ॥ २ ॥
sva-dharmācaraṇaṁ śaktyā vidharmāc ca nivartanam daivāl labdhena santoṣa ātmavic-caraṇārcanam
SB 3.28.3
ग्राम्यधर्मनिवृत्तिश्च मोक्षधर्मरतिस्तथा । मितमेध्यादनं शश्वद्विविक्तक्षेमसेवनम् ॥ ३ ॥
grāmya-dharma-nivṛttiś ca mokṣa-dharma-ratis tathā mita-medhyādanaṁ śaśvad vivikta-kṣema-sevanam
SB 3.28.4
अहिंसा सत्यमस्तेयं यावदर्थपरिग्रह: । ब्रह्मचर्यं तप: शौचं स्वाध्याय: पुरुषार्चनम् ॥ ४ ॥
ahiṁsā satyam asteyaṁ yāvad-artha-parigrahaḥ brahmacaryaṁ tapaḥ śaucaṁ svādhyāyaḥ puruṣārcanam
SB 3.28.5
मौनं सदासनजय: स्थैर्यं प्राणजय: शनै: । प्रत्याहारश्चेन्द्रियाणां विषयान्मनसा हृदि ॥ ५ ॥
maunaṁ sad-āsana-jayaḥ sthairyaṁ prāṇa-jayaḥ śanaiḥ pratyāhāraś cendriyāṇāṁ viṣayān manasā hṛdi
SB 3.28.6
स्वधिष्ण्यानामेकदेशे मनसा प्राणधारणम् । वैकुण्ठलीलाभिध्यानं समाधानं तथात्मन: ॥ ६ ॥
sva-dhiṣṇyānām eka-deśe manasā prāṇa-dhāraṇam vaikuṇṭha-līlābhidhyānaṁ samādhānaṁ tathātmanaḥ
SB 3.28.7
एतैरन्यैश्च पथिभिर्मनो दुष्टमसत्पथम् । बुद्ध्या युञ्जीत शनकैर्जितप्राणो ह्यतन्द्रित: ॥ ७ ॥
etair anyaiś ca pathibhir mano duṣṭam asat-patham buddhyā yuñjīta śanakair jita-prāṇo hy atandritaḥ
SB 3.28.8
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य विजितासन आसनम् । तस्मिन्स्वस्ति समासीन ऋजुकाय: समभ्यसेत् ॥ ८ ॥
śucau deśe pratiṣṭhāpya vijitāsana āsanam tasmin svasti samāsīna ṛju-kāyaḥ samabhyaset
SB 3.28.9
प्राणस्य शोधयेन्मार्गं पूरकुम्भकरेचकै: । प्रतिकूलेन वा चित्तं यथा स्थिरमचञ्चलम् ॥ ९ ॥
prāṇasya śodhayen mārgaṁ pūra-kumbhaka-recakaiḥ pratikūlena vā cittaṁ yathā sthiram acañcalam
SB 3.28.10
मनोऽचिरात्स्याद्विरजं जितश्वासस्य योगिन: । वाय्वग्निभ्यां यथा लोहं ध्मातं त्यजति वै मलम् ॥ १० ॥
mano ’cirāt syād virajaṁ jita-śvāsasya yoginaḥ vāyv-agnibhyāṁ yathā lohaṁ dhmātaṁ tyajati vai malam
SB 3.28.11
प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषान् । प्रत्याहारेण संसर्गान्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥ ११ ॥
prāṇāyāmair dahed doṣān dhāraṇābhiś ca kilbiṣān pratyāhāreṇa saṁsargān dhyānenānīśvarān guṇān
SB 3.28.12
यदा मन: स्वं विरजं योगेन सुसमाहितम् । काष्ठां भगवतो ध्यायेत्स्वनासाग्रावलोकन: ॥ १२ ॥
yadā manaḥ svaṁ virajaṁ yogena susamāhitam kāṣṭhāṁ bhagavato dhyāyet sva-nāsāgrāvalokanaḥ
SB 3.28.13
प्रसन्नवदनाम्भोजं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । नीलोत्पलदलश्यामं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १३ ॥
prasanna-vadanāmbhojaṁ padma-garbhāruṇekṣaṇam nīlotpala-dala-śyāmaṁ śaṅkha-cakra-gadā-dharam
SB 3.28.14
लसत्पङ्कजकिञ्जल्कपीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् ॥ १४ ॥
lasat-paṅkaja-kiñjalka- pīta-kauśeya-vāsasam śrīvatsa-vakṣasaṁ bhrājat kaustubhāmukta-kandharam
SB 3.28.15
मत्तद्विरेफकलया परीतं वनमालया । परार्ध्यहारवलयकिरीटाङ्गदनूपुरम् ॥ १५ ॥
matta-dvirepha-kalayā parītaṁ vana-mālayā parārdhya-hāra-valaya- kirīṭāṅgada-nūpuram
SB 3.28.16
काञ्चीगुणोल्लसच्छ्रोणिं हृदयाम्भोजविष्टरम् । दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम् ॥ १६ ॥
kāñcī-guṇollasac-chroṇiṁ hṛdayāmbhoja-viṣṭaram darśanīyatamaṁ śāntaṁ mano-nayana-vardhanam
SB 3.28.17
अपीच्यदर्शनं शश्वत्सर्वलोकनमस्कृतम् । सन्तं वयसि कैशोरे भृत्यानुग्रहकातरम् ॥ १७ ॥
apīcya-darśanaṁ śaśvat sarva-loka-namaskṛtam santaṁ vayasi kaiśore bhṛtyānugraha-kātaram
SB 3.28.18
कीर्तन्यतीर्थयशसं पुण्यश्लोकयशस्करम् । ध्यायेद्देवं समग्राङ्गं यावन्न च्यवते मन: ॥ १८ ॥
kīrtanya-tīrtha-yaśasaṁ puṇya-śloka-yaśaskaram dhyāyed devaṁ samagrāṅgaṁ yāvan na cyavate manaḥ
SB 3.28.19
स्थितं व्रजन्तमासीनं शयानं वा गुहाशयम् । प्रेक्षणीयेहितं ध्यायेच्छुद्धभावेन चेतसा ॥ १९ ॥
sthitaṁ vrajantam āsīnaṁ śayānaṁ vā guhāśayam prekṣaṇīyehitaṁ dhyāyec chuddha-bhāvena cetasā
SB 3.28.20
तस्मिँल्लब्धपदं चित्तं सर्वावयवसंस्थितम् । विलक्ष्यैकत्र संयुज्यादङ्गे भगवतो मुनि: ॥ २० ॥
tasmiḻ labdha-padaṁ cittaṁ sarvāvayava-saṁsthitam vilakṣyaikatra saṁyujyād aṅge bhagavato muniḥ
SB 3.28.21
सञ्चिन्तयेद्भगवतश्चरणारविन्दं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् । उत्तुङ्गरक्तविलसन्नखचक्रवाल- ज्योत्स्नाभिराहतमहद्धृदयान्धकारम् ॥ २१ ॥
sañcintayed bhagavataś caraṇāravindaṁ vajrāṅkuśa-dhvaja-saroruha-lāñchanāḍhyam uttuṅga-rakta-vilasan-nakha-cakravāla- jyotsnābhir āhata-mahad-dhṛdayāndhakāram
SB 3.28.22
यच्छौचनि:सृतसरित्प्रवरोदकेन तीर्थेन मूर्ध्न्यधिकृतेन शिव: शिवोऽभूत् । ध्यातुर्मन:शमलशैलनिसृष्टवज्रं ध्यायेच्चिरं भगवतश्चरणारविन्दम् ॥ २२ ॥
yac-chauca-niḥsṛta-sarit-pravarodakena tīrthena mūrdhny adhikṛtena śivaḥ śivo ’bhūt dhyātur manaḥ-śamala-śaila-nisṛṣṭa-vajraṁ dhyāyec ciraṁ bhagavataś caraṇāravindam
SB 3.28.23
जानुद्वयं जलजलोचनया जनन्या लक्ष्म्याखिलस्य सुरवन्दितया विधातु: । ऊर्वोर्निधाय करपल्लवरोचिषा यत् संलालितं हृदि विभोरभवस्य कुर्यात् ॥ २३ ॥
jānu-dvayaṁ jalaja-locanayā jananyā lakṣmyākhilasya sura-vanditayā vidhātuḥ ūrvor nidhāya kara-pallava-rociṣā yat saṁlālitaṁ hṛdi vibhor abhavasya kuryāt
SB 3.28.24
ऊरू सुपर्णभुजयोरधिशोभमानाव्- ओजोनिधी अतसिकाकुसुमावभासौ । व्यालम्बिपीतवरवाससि वर्तमान काञ्चीकलापपरिरम्भि नितम्बबिम्बम् ॥ २४ ॥
ūrū suparṇa-bhujayor adhi śobhamānāv ojo-nidhī atasikā-kusumāvabhāsau vyālambi-pīta-vara-vāsasi vartamāna- kāñcī-kalāpa-parirambhi nitamba-bimbam
SB 3.28.25
नाभिह्रदं भुवनकोशगुहोदरस्थं यत्रात्मयोनिधिषणाखिललोकपद्मम् । व्यूढं हरिन्मणिवृषस्तनयोरमुष्य ध्यायेद्द्वयं विशदहारमयूखगौरम् ॥ २५ ॥
nābhi-hradaṁ bhuvana-kośa-guhodara-sthaṁ yatrātma-yoni-dhiṣaṇākhila-loka-padmam vyūḍhaṁ harin-maṇi-vṛṣa-stanayor amuṣya dhyāyed dvayaṁ viśada-hāra-mayūkha-gauram
SB 3.28.26
वक्षोऽधिवासमृषभस्य महाविभूते: पुंसां मनोनयननिर्वृतिमादधानम् । कण्ठं च कौस्तुभमणेरधिभूषणार्थं कुर्यान्मनस्यखिललोकनमस्कृतस्य ॥ २६ ॥
vakṣo ’dhivāsam ṛṣabhasya mahā-vibhūteḥ puṁsāṁ mano-nayana-nirvṛtim ādadhānam kaṇṭhaṁ ca kaustubha-maṇer adhibhūṣaṇārthaṁ kuryān manasy akhila-loka-namaskṛtasya
SB 3.28.27
बाहूंश्च मन्दरगिरे: परिवर्तनेन निर्णिक्तबाहुवलयानधिलोकपालान् । सञ्चिन्तयेद्दशशतारमसह्यतेज: शङ्खं च तत्करसरोरुहराजहंसम् ॥ २७ ॥
bāhūṁś ca mandara-gireḥ parivartanena nirṇikta-bāhu-valayān adhiloka-pālān sañcintayed daśa-śatāram asahya-tejaḥ śaṅkhaṁ ca tat-kara-saroruha-rāja-haṁsam
SB 3.28.28
कौमोदकीं भगवतो दयितां स्मरेत दिग्धामरातिभटशोणितकर्दमेन । मालां मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टां चैत्यस्य तत्त्वममलं मणिमस्य कण्ठे ॥ २८ ॥
kaumodakīṁ bhagavato dayitāṁ smareta digdhām arāti-bhaṭa-śoṇita-kardamena mālāṁ madhuvrata-varūtha-giropaghuṣṭāṁ caityasya tattvam amalaṁ maṇim asya kaṇṭhe
SB 3.28.29
भृत्यानुकम्पितधियेह गृहीतमूर्ते: सञ्चिन्तयेद्भगवतो वदनारविन्दम् । यद्विस्फुरन्मकरकुण्डलवल्गितेन विद्योतितामलकपोलमुदारनासम् ॥ २९ ॥
bhṛtyānukampita-dhiyeha gṛhīta-mūrteḥ sañcintayed bhagavato vadanāravindam yad visphuran-makara-kuṇḍala-valgitena vidyotitāmala-kapolam udāra-nāsam
SB 3.28.30
यच्छ्रीनिकेतमलिभि: परिसेव्यमानं भूत्या स्वया कुटिलकुन्तलवृन्दजुष्टम् । मीनद्वयाश्रयमधिक्षिपदब्जनेत्रं ध्यायेन्मनोमयमतन्द्रित उल्लसद्भ्रु ॥ ३० ॥
yac chrī-niketam alibhiḥ parisevyamānaṁ bhūtyā svayā kuṭila-kuntala-vṛnda-juṣṭam mīna-dvayāśrayam adhikṣipad abja-netraṁ dhyāyen manomayam atandrita ullasad-bhru
SB 3.28.31
तस्यावलोकमधिकं कृपयातिघोर- तापत्रयोपशमनाय निसृष्टमक्ष्णो: । स्निग्धस्मितानुगुणितं विपुलप्रसादं ध्यायेच्चिरं विपुलभावनया गुहायाम् ॥ ३१ ॥
tasyāvalokam adhikaṁ kṛpayātighora- tāpa-trayopaśamanāya nisṛṣṭam akṣṇoḥ snigdha-smitānuguṇitaṁ vipula-prasādaṁ dhyāyec ciraṁ vipula-bhāvanayā guhāyām
SB 3.28.32
हासं हरेरवनताखिललोकतीव्र- शोकाश्रुसागरविशोषणमत्युदारम् । सम्मोहनाय रचितं निजमाययास्य भ्रूमण्डलं मुनिकृते मकरध्वजस्य ॥ ३२ ॥
hāsaṁ harer avanatākhila-loka-tīvra- śokāśru-sāgara-viśoṣaṇam atyudāram sammohanāya racitaṁ nija-māyayāsya bhrū-maṇḍalaṁ muni-kṛte makara-dhvajasya
SB 3.28.33
ध्यानायनं प्रहसितं बहुलाधरोष्ठ- भासारुणायिततनुद्विजकुन्दपङ्क्ति । ध्यायेत्स्वदेहकुहरेऽवसितस्य विष्णोर् भक्त्यार्द्रयार्पितमना न पृथग्दिदृक्षेत् ॥ ३३ ॥
dhyānāyanaṁ prahasitaṁ bahulādharoṣṭha- bhāsāruṇāyita-tanu-dvija-kunda-paṅkti dhyāyet svadeha-kuhare ’vasitasya viṣṇor bhaktyārdrayārpita-manā na pṛthag didṛkṣet
SB 3.28.34
एवं हरौ भगवति प्रतिलब्धभावो भक्त्या द्रवद्धृदय उत्पुलक: प्रमोदात् । औत्कण्ठ्यबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानस् तच्चापि चित्तबडिशं शनकैर्वियुङ्क्ते ॥ ३४ ॥
evaṁ harau bhagavati pratilabdha-bhāvo bhaktyā dravad-dhṛdaya utpulakaḥ pramodāt autkaṇṭhya-bāṣpa-kalayā muhur ardyamānas tac cāpi citta-baḍiśaṁ śanakair viyuṅkte
SB 3.28.35
मुक्ताश्रयं यर्हि निर्विषयं विरक्तं निर्वाणमृच्छति मन: सहसा यथार्चि: । आत्मानमत्र पुरुषोऽव्यवधानमेकम् अन्वीक्षते प्रतिनिवृत्तगुणप्रवाह: ॥ ३५ ॥
muktāśrayaṁ yarhi nirviṣayaṁ viraktaṁ nirvāṇam ṛcchati manaḥ sahasā yathārciḥ ātmānam atra puruṣo ’vyavadhānam ekam anvīkṣate pratinivṛtta-guṇa-pravāhaḥ
SB 3.28.36
सोऽप्येतया चरमया मनसो निवृत्त्या तस्मिन्महिम्न्यवसित: सुखदु:खबाह्ये । हेतुत्वमप्यसति कर्तरि दु:खयोर्यत् स्वात्मन्विधत्त उपलब्धपरात्मकाष्ठ: ॥ ३६ ॥
so ’py etayā caramayā manaso nivṛttyā tasmin mahimny avasitaḥ sukha-duḥkha-bāhye hetutvam apy asati kartari duḥkhayor yat svātman vidhatta upalabdha-parātma-kāṣṭhaḥ
SB 3.28.37
देहं च तं न चरम: स्थितमुत्थितं वा सिद्धो विपश्यति यतोऽध्यगमत्स्वरूपम् । दैवादुपेतमथ दैववशादपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध: ॥ ३७ ॥
dehaṁ ca taṁ na caramaḥ sthitam utthitaṁ vā siddho vipaśyati yato ’dhyagamat svarūpam daivād upetam atha daiva-vaśād apetaṁ vāso yathā parikṛtaṁ madirā-madāndhaḥ
SB 3.28.38
देहोऽपि दैववशग: खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासु: । तं सप्रपञ्चमधिरूढसमाधियोग: स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तु: ॥ ३८ ॥
deho ’pi daiva-vaśagaḥ khalu karma yāvat svārambhakaṁ pratisamīkṣata eva sāsuḥ taṁ sa-prapañcam adhirūḍha-samādhi-yogaḥ svāpnaṁ punar na bhajate pratibuddha-vastuḥ
SB 3.28.39
यथा पुत्राच्च वित्ताच्च पृथङ्मर्त्य: प्रतीयते । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्देहादे: पुरुषस्तथा ॥ ३९ ॥
yathā putrāc ca vittāc ca pṛthaṅ martyaḥ pratīyate apy ātmatvenābhimatād dehādeḥ puruṣas tathā
SB 3.28.40
यथोल्मुकाद्विस्फुलिङ्गाद्धूमाद्वापि स्वसम्भवात् । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्यथाग्नि: पृथगुल्मुकात् ॥ ४० ॥
yatholmukād visphuliṅgād dhūmād vāpi sva-sambhavāt apy ātmatvenābhimatād yathāgniḥ pṛthag ulmukāt
SB 3.28.41
भूतेन्द्रियान्त:करणात्प्रधानाज्जीवसंज्ञितात् । आत्मा तथा पृथग्द्रष्टा भगवान्ब्रह्मसंज्ञित: ॥ ४१ ॥
bhūtendriyāntaḥ-karaṇāt pradhānāj jīva-saṁjñitāt ātmā tathā pṛthag draṣṭā bhagavān brahma-saṁjñitaḥ
SB 3.28.42
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षेतानन्यभावेन भूतेष्विव तदात्मताम् ॥ ४२ ॥
sarva-bhūteṣu cātmānaṁ sarva-bhūtāni cātmani īkṣetānanya-bhāvena bhūteṣv iva tad-ātmatām
SB 3.28.43
स्वयोनिषु यथा ज्योतिरेकं नाना प्रतीयते । योनीनां गुणवैषम्यात्तथात्मा प्रकृतौ स्थित: ॥ ४३ ॥
sva-yoniṣu yathā jyotir ekaṁ nānā pratīyate yonīnāṁ guṇa-vaiṣamyāt tathātmā prakṛtau sthitaḥ
SB 3.28.44
तस्मादिमां स्वां प्रकृतिं दैवीं सदसदात्मिकाम् । दुर्विभाव्यां पराभाव्य स्वरूपेणावतिष्ठते ॥ ४४ ॥
tasmād imāṁ svāṁ prakṛtiṁ daivīṁ sad-asad-ātmikām durvibhāvyāṁ parābhāvya svarūpeṇāvatiṣṭhate
Песнь 3, Глава 29
SB 3.29.1-2
देवहूतिरुवाच लक्षणं महदादीनां प्रकृते: पुरुषस्य च । स्वरूपं लक्ष्यतेऽमीषां येन तत्पारमार्थिकम् ॥ १ ॥ यथा साङ्ख्येषु कथितं यन्मूलं तत्प्रचक्षते । भक्तियोगस्य मे मार्गं ब्रूहि विस्तरश: प्रभो ॥ २ ॥
devahūtir uvāca lakṣaṇaṁ mahad-ādīnāṁ prakṛteḥ puruṣasya ca svarūpaṁ lakṣyate ’mīṣāṁ yena tat-pāramārthikam yathā sāṅkhyeṣu kathitaṁ yan-mūlaṁ tat pracakṣate bhakti-yogasya me mārgaṁ brūhi vistaraśaḥ prabho
SB 3.29.3
विरागो येन पुरुषो भगवन्सर्वतो भवेत् । आचक्ष्व जीवलोकस्य विविधा मम संसृती: ॥ ३ ॥
virāgo yena puruṣo bhagavan sarvato bhavet ācakṣva jīva-lokasya vividhā mama saṁsṛtīḥ
SB 3.29.4
कालस्येश्वररूपस्य परेषां च परस्य ते । स्वरूपं बत कुर्वन्ति यद्धेतो: कुशलं जना: ॥ ४ ॥
kālasyeśvara-rūpasya pareṣāṁ ca parasya te svarūpaṁ bata kurvanti yad-dhetoḥ kuśalaṁ janāḥ
SB 3.29.5
लोकस्य मिथ्याभिमतेरचक्षुष- श्चिरं प्रसुप्तस्य तमस्यनाश्रये । श्रान्तस्य कर्मस्वनुविद्धया धिया त्वमाविरासी: किल योगभास्कर: ॥ ५ ॥
lokasya mithyābhimater acakṣuṣaś ciraṁ prasuptasya tamasy anāśraye śrāntasya karmasv anuviddhayā dhiyā tvam āvirāsīḥ kila yoga-bhāskaraḥ
SB 3.29.6
मैत्रेय उवाच इति मातुर्वच: श्लक्ष्णं प्रतिनन्द्य महामुनि: । आबभाषे कुरुश्रेष्ठ प्रीतस्तां करुणार्दित: ॥ ६ ॥
maitreya uvāca iti mātur vacaḥ ślakṣṇaṁ pratinandya mahā-muniḥ ābabhāṣe kuru-śreṣṭha prītas tāṁ karuṇārditaḥ
SB 3.29.7
श्रीभगवानुवाच भक्तियोगो बहुविधो मार्गैर्भामिनि भाव्यते । स्वभावगुणमार्गेण पुंसां भावो विभिद्यते ॥ ७ ॥
śrī-bhagavān uvāca bhakti-yogo bahu-vidho mārgair bhāmini bhāvyate svabhāva-guṇa-mārgeṇa puṁsāṁ bhāvo vibhidyate
SB 3.29.8
अभिसन्धाय यो हिंसां दम्भं मात्सर्यमेव वा । संरम्भी भिन्नदृग्भावं मयि कुर्यात्स तामस: ॥ ८ ॥
abhisandhāya yo hiṁsāṁ dambhaṁ mātsaryam eva vā saṁrambhī bhinna-dṛg bhāvaṁ mayi kuryāt sa tāmasaḥ
SB 3.29.9
विषयानभिसन्धाय यश ऐश्वर्यमेव वा । अर्चादावर्चयेद्यो मां पृथग्भाव: स राजस: ॥ ९ ॥
viṣayān abhisandhāya yaśa aiśvaryam eva vā arcādāv arcayed yo māṁ pṛthag-bhāvaḥ sa rājasaḥ
SB 3.29.10
कर्मनिर्हारमुद्दिश्य परस्मिन्वा तदर्पणम् । यजेद्यष्टव्यमिति वा पृथग्भाव: स सात्त्विक: ॥ १० ॥
karma-nirhāram uddiśya parasmin vā tad-arpaṇam yajed yaṣṭavyam iti vā pṛthag-bhāvaḥ sa sāttvikaḥ
SB 3.29.11-12
मद्गुणश्रुतिमात्रेण मयि सर्वगुहाशये । मनोगतिरविच्छिन्ना यथा गङ्गाम्भसोऽम्बुधौ ॥ ११ ॥ लक्षणं भक्तियोगस्य निर्गुणस्य ह्युदाहृतम् । अहैतुक्यव्यवहिता या भक्ति: पुरुषोत्तमे ॥ १२ ॥
mad-guṇa-śruti-mātreṇa mayi sarva-guhāśaye mano-gatir avicchinnā yathā gaṅgāmbhaso ’mbudhau lakṣaṇaṁ bhakti-yogasya nirguṇasya hy udāhṛtam ahaituky avyavahitā yā bhaktiḥ puruṣottame
SB 3.29.13
सालोक्यसार्ष्टिसामीप्यसारूप्यैकत्वमप्युत । दीयमानं न गृह्णन्ति विना मत्सेवनं जना: ॥ १३ ॥
sālokya-sārṣṭi-sāmīpya- sārūpyaikatvam apy uta dīyamānaṁ na gṛhṇanti vinā mat-sevanaṁ janāḥ
SB 3.29.14
स एव भक्तियोगाख्य आत्यन्तिक उदाहृत: । येनातिव्रज्य त्रिगुणं मद्भावायोपपद्यते ॥ १४ ॥
sa eva bhakti-yogākhya ātyantika udāhṛtaḥ yenātivrajya tri-guṇaṁ mad-bhāvāyopapadyate
SB 3.29.15
निषेवितेनानिमित्तेन स्वधर्मेण महीयसा । क्रियायोगेन शस्तेन नातिहिंस्रेण नित्यश: ॥ १५ ॥
niṣevitenānimittena sva-dharmeṇa mahīyasā kriyā-yogena śastena nātihiṁsreṇa nityaśaḥ
SB 3.29.16
मद्धिष्ण्यदर्शनस्पर्शपूजास्तुत्यभिवन्दनै: । भूतेषु मद्भावनया सत्त्वेनासङ्गमेन च ॥ १६ ॥
mad-dhiṣṇya-darśana-sparśa- pūjā-stuty-abhivandanaiḥ bhūteṣu mad-bhāvanayā sattvenāsaṅgamena ca
SB 3.29.17
महतां बहुमानेन दीनानामनुकम्पया । मैत्र्या चैवात्मतुल्येषु यमेन नियमेन च ॥ १७ ॥
mahatāṁ bahu-mānena dīnānām anukampayā maitryā caivātma-tulyeṣu yamena niyamena ca
SB 3.29.18
आध्यात्मिकानुश्रवणान्नामसङ्कीर्तनाच्च मे । आर्जवेनार्यसङ्गेन निरहङ्क्रियया तथा ॥ १८ ॥
ādhyātmikānuśravaṇān nāma-saṅkīrtanāc ca me ārjavenārya-saṅgena nirahaṅkriyayā tathā
SB 3.29.19
मद्धर्मणो गुणैरेतै: परिसंशुद्ध आशय: । पुरुषस्याञ्जसाभ्येति श्रुतमात्रगुणं हि माम् ॥ १९ ॥
mad-dharmaṇo guṇair etaiḥ parisaṁśuddha āśayaḥ puruṣasyāñjasābhyeti śruta-mātra-guṇaṁ hi mām
SB 3.29.20
यथा वातरथो घ्राणमावृङ्क्ते गन्ध आशयात् । एवं योगरतं चेत आत्मानमविकारि यत् ॥ २० ॥
yathā vāta-ratho ghrāṇam āvṛṅkte gandha āśayāt evaṁ yoga-rataṁ ceta ātmānam avikāri yat
SB 3.29.21
अहं सर्वेषु भूतेषु भूतात्मावस्थित: सदा । तमवज्ञाय मां मर्त्य: कुरुतेऽर्चाविडम्बनम् ॥ २१ ॥
ahaṁ sarveṣu bhūteṣu bhūtātmāvasthitaḥ sadā tam avajñāya māṁ martyaḥ kurute ’rcā-viḍambanam
SB 3.29.22
यो मां सर्वेषु भूतेषु सन्तमात्मानमीश्वरम् । हित्वार्चां भजते मौढ्याद्भस्मन्येव जुहोति स: ॥ २२ ॥
yo māṁ sarveṣu bhūteṣu santam ātmānam īśvaram hitvārcāṁ bhajate mauḍhyād bhasmany eva juhoti saḥ
SB 3.29.23
द्विषत: परकाये मां मानिनो भिन्नदर्शिन: । भूतेषु बद्धवैरस्य न मन: शान्तिमृच्छति ॥ २३ ॥
dviṣataḥ para-kāye māṁ mānino bhinna-darśinaḥ bhūteṣu baddha-vairasya na manaḥ śāntim ṛcchati
SB 3.29.24
अहमुच्चावचैर्द्रव्यै: क्रिययोत्पन्नयानघे । नैव तुष्येऽर्चितोऽर्चायां भूतग्रामावमानिन: ॥ २४ ॥
aham uccāvacair dravyaiḥ kriyayotpannayānaghe naiva tuṣye ’rcito ’rcāyāṁ bhūta-grāmāvamāninaḥ
SB 3.29.25
अर्चादावर्चयेत्तावदीश्वरं मां स्वकर्मकृत् । यावन्न वेद स्वहृदि सर्वभूतेष्ववस्थितम् ॥ २५ ॥
arcādāv arcayet tāvad īśvaraṁ māṁ sva-karma-kṛt yāvan na veda sva-hṛdi sarva-bhūteṣv avasthitam
SB 3.29.26
आत्मनश्च परस्यापि य: करोत्यन्तरोदरम् । तस्य भिन्नदृशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम् ॥ २६ ॥
ātmanaś ca parasyāpi yaḥ karoty antarodaram tasya bhinna-dṛśo mṛtyur vidadhe bhayam ulbaṇam
SB 3.29.27
अथ मां सर्वभूतेषु भूतात्मानं कृतालयम् । अर्हयेद्दानमानाभ्यां मैत्र्याभिन्नेन चक्षुषा ॥ २७ ॥
atha māṁ sarva-bhūteṣu bhūtātmānaṁ kṛtālayam arhayed dāna-mānābhyāṁ maitryābhinnena cakṣuṣā
SB 3.29.28
जीवा: श्रेष्ठा ह्यजीवानां तत: प्राणभृत: शुभे । त: सचित्ता: प्रवरास्ततश्चेन्द्रियवृत्तय: ॥ २८ ॥
jīvāḥ śreṣṭhā hy ajīvānāṁ tataḥ prāṇa-bhṛtaḥ śubhe tataḥ sa-cittāḥ pravarās tataś cendriya-vṛttayaḥ
SB 3.29.29
तत्रापि स्पर्शवेदिभ्य: प्रवरा रसवेदिन: । तेभ्यो गन्धविद: श्रेष्ठास्तत: शब्दविदो वरा: ॥ २९ ॥
tatrāpi sparśa-vedibhyaḥ pravarā rasa-vedinaḥ tebhyo gandha-vidaḥ śreṣṭhās tataḥ śabda-vido varāḥ
SB 3.29.30
रूपभेदविदस्तत्र ततश्चोभयतोदत: । तेषां बहुपदा: श्रेष्ठाश्चतुष्पादस्ततो द्विपात् ॥ ३० ॥
rūpa-bheda-vidas tatra tataś cobhayato-dataḥ teṣāṁ bahu-padāḥ śreṣṭhāś catuṣ-pādas tato dvi-pāt
SB 3.29.31
ततो वर्णाश्च चत्वारस्तेषां ब्राह्मण उत्तम: । ब्राह्मणेष्वपि वेदज्ञो ह्यर्थज्ञोऽभ्यधिकस्तत: ॥ ३१ ॥
tato varṇāś ca catvāras teṣāṁ brāhmaṇa uttamaḥ brāhmaṇeṣv api veda-jño hy artha-jño ’bhyadhikas tataḥ
SB 3.29.32
अर्थज्ञात्संशयच्छेत्ता तत: श्रेयान्स्वकर्मकृत् । मुक्तसङ्गस्ततो भूयानदोग्धा धर्ममात्मन: ॥ ३२ ॥
artha-jñāt saṁśaya-cchettā tataḥ śreyān sva-karma-kṛt mukta-saṅgas tato bhūyān adogdhā dharmam ātmanaḥ
SB 3.29.33
तस्मान्मय्यर्पिताशेषक्रियार्थात्मा निरन्तर: । मय्यर्पितात्मन: पुंसो मयि संन्यस्तकर्मण: । न पश्यामि परं भूतमकर्तु: समदर्शनात् ॥ ३३ ॥
tasmān mayy arpitāśeṣa- kriyārthātmā nirantaraḥ mayy arpitātmanaḥ puṁso mayi sannyasta-karmaṇaḥ na paśyāmi paraṁ bhūtam akartuḥ sama-darśanāt
SB 3.29.34
मनसैतानि भूतानि प्रणमेद्बहुमानयन् । ईश्वरो जीवकलया प्रविष्टो भगवानिति ॥ ३४ ॥
manasaitāni bhūtāni praṇamed bahu-mānayan īśvaro jīva-kalayā praviṣṭo bhagavān iti
SB 3.29.35
भक्तियोगश्च योगश्च मया मानव्युदीरित: । ययोरेकतरेणैव पुरुष: पुरुषं व्रजेत् ॥ ३५ ॥
bhakti-yogaś ca yogaś ca mayā mānavy udīritaḥ yayor ekatareṇaiva puruṣaḥ puruṣaṁ vrajet
SB 3.29.36
एतद्भगवतो रूपं ब्रह्मण: परमात्मन: । परं प्रधानं पुरुषं दैवं कर्मविचेष्टितम् ॥ ३६ ॥
etad bhagavato rūpaṁ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ paraṁ pradhānaṁ puruṣaṁ daivaṁ karma-viceṣṭitam
SB 3.29.37
रूपभेदास्पदं दिव्यं काल इत्यभिधीयते । भूतानां महदादीनां यतो भिन्नदृशां भयम् ॥ ३७ ॥
rūpa-bhedāspadaṁ divyaṁ kāla ity abhidhīyate bhūtānāṁ mahad-ādīnāṁ yato bhinna-dṛśāṁ bhayam
SB 3.29.38
योऽन्त: प्रविश्य भूतानि भूतैरत्त्यखिलाश्रय: । स विष्ण्वाख्योऽधियज्ञोऽसौ काल: कलयतां प्रभु: ॥ ३८ ॥
yo ’ntaḥ praviśya bhūtāni bhūtair atty akhilāśrayaḥ sa viṣṇv-ākhyo ’dhiyajño ’sau kālaḥ kalayatāṁ prabhuḥ
SB 3.29.39
न चास्य कश्चिद्दयितो न द्वेष्यो न च बान्धव: । आविशत्यप्रमत्तोऽसौ प्रमत्तं जनमन्तकृत् ॥ ३९ ॥
na cāsya kaścid dayito na dveṣyo na ca bāndhavaḥ āviśaty apramatto ’sau pramattaṁ janam anta-kṛt
SB 3.29.40
यद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति यद्भयात् । यद्भयाद्वर्षते देवो भगणो भाति यद्भयात् ॥ ४० ॥
yad-bhayād vāti vāto ’yaṁ sūryas tapati yad-bhayāt yad-bhayād varṣate devo bha-gaṇo bhāti yad-bhayāt
SB 3.29.41
यद्वनस्पतयो भीता लताश्चौषधिभि: सह । स्वे स्वे कालेऽभिगृह्णन्ति पुष्पाणि च फलानि च ॥ ४१ ॥
yad vanaspatayo bhītā latāś cauṣadhibhiḥ saha sve sve kāle ’bhigṛhṇanti puṣpāṇi ca phalāni ca
SB 3.29.42
स्रवन्ति सरितो भीता नोत्सर्पत्युदधिर्यत: । अग्निरिन्धे सगिरिभिर्भूर्न मज्जति यद्भयात् ॥ ४२ ॥
sravanti sarito bhītā notsarpaty udadhir yataḥ agnir indhe sa-giribhir bhūr na majjati yad-bhayāt
SB 3.29.43
नभो ददाति श्वसतां पदं यन्नियमादद: । लोकं स्वदेहं तनुते महान् सप्तभिरावृतम् ॥ ४३ ॥
nabho dadāti śvasatāṁ padaṁ yan-niyamād adaḥ lokaṁ sva-dehaṁ tanute mahān saptabhir āvṛtam
SB 3.29.44
गुणाभिमानिनो देवा: सर्गादिष्वस्य यद्भयात् । वर्तन्तेऽनुयुगं येषां वश एतच्चराचरम् ॥ ४४ ॥
guṇābhimānino devāḥ sargādiṣv asya yad-bhayāt vartante ’nuyugaṁ yeṣāṁ vaśa etac carācaram
SB 3.29.45
सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ ४५ ॥
so ’nanto ’nta-karaḥ kālo ’nādir ādi-kṛd avyayaḥ janaṁ janena janayan mārayan mṛtyunāntakam
Песнь 3, Глава 30
SB 3.30.1
कपिल उवाच तस्यैतस्य जनो नूनं नायं वेदोरुविक्रमम् । काल्यमानोऽपि बलिनो वायोरिव घनावलि: ॥ १ ॥
kapila uvāca tasyaitasya jano nūnaṁ nāyaṁ vedoru-vikramam kālyamāno ’pi balino vāyor iva ghanāvaliḥ
SB 3.30.2
यं यमर्थमुपादत्ते दु:खेन सुखहेतवे । तं तं धुनोति भगवान्पुमाञ्छोचति यत्कृते ॥ २ ॥
yaṁ yam artham upādatte duḥkhena sukha-hetave taṁ taṁ dhunoti bhagavān pumāñ chocati yat-kṛte
SB 3.30.3
यदध्रुवस्य देहस्य सानुबन्धस्य दुर्मति: । ध्रुवाणि मन्यते मोहाद् गृहक्षेत्रवसूनि च ॥ ३ ॥
yad adhruvasya dehasya sānubandhasya durmatiḥ dhruvāṇi manyate mohād gṛha-kṣetra-vasūni ca
SB 3.30.4
जन्तुर्वै भव एतस्मिन्यां यां योनिमनुव्रजेत् । तस्यां तस्यां स लभते निर्वृतिं न विरज्यते ॥ ४ ॥
jantur vai bhava etasmin yāṁ yāṁ yonim anuvrajet tasyāṁ tasyāṁ sa labhate nirvṛtiṁ na virajyate
SB 3.30.5
नरकस्थोऽपि देहं वै न पुमांस्त्यक्तुमिच्छति । नारक्यां निर्वृतौ सत्यां देवमायाविमोहित: ॥ ५ ॥
naraka-stho ’pi dehaṁ vai na pumāṁs tyaktum icchati nārakyāṁ nirvṛtau satyāṁ deva-māyā-vimohitaḥ
SB 3.30.6
आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु । निरूढमूलहृदय आत्मानं बहु मन्यते ॥ ६ ॥
ātma-jāyā-sutāgāra- paśu-draviṇa-bandhuṣu nirūḍha-mūla-hṛdaya ātmānaṁ bahu manyate
SB 3.30.7
सन्दह्यमानसर्वाङ्ग एषामुद्वहनाधिना । करोत्यविरतं मूढो दुरितानि दुराशय: ॥ ७ ॥
sandahyamāna-sarvāṅga eṣām udvahanādhinā karoty avirataṁ mūḍho duritāni durāśayaḥ
SB 3.30.8
आक्षिप्तात्मेन्द्रिय: स्त्रीणामसतीनां च मायया । रहो रचितयालापै: शिशूनां कलभाषिणाम् ॥ ८ ॥
ākṣiptātmendriyaḥ strīṇām asatīnāṁ ca māyayā raho racitayālāpaiḥ śiśūnāṁ kala-bhāṣiṇām
SB 3.30.9
गृहेषु कूटधर्मेषु दु:खतन्त्रेष्वतन्द्रित: । कुर्वन्दु:खप्रतीकारं सुखवन्मन्यते गृही ॥ ९ ॥
gṛheṣu kūṭa-dharmeṣu duḥkha-tantreṣv atandritaḥ kurvan duḥkha-pratīkāraṁ sukhavan manyate gṛhī
SB 3.30.10
अर्थैरापादितैर्गुर्व्या हिंसयेतस्ततश्च तान् । पुष्णाति येषां पोषेण शेषभुग्यात्यध: स्वयम् ॥ १० ॥
arthair āpāditair gurvyā hiṁsayetas-tataś ca tān puṣṇāti yeṣāṁ poṣeṇa śeṣa-bhug yāty adhaḥ svayam
SB 3.30.11
वार्तायां लुप्यमानायामारब्धायां पुन: पुन: । लोभाभिभूतो नि:सत्त्व: परार्थे कुरुते स्पृहाम् ॥ ११ ॥
vārtāyāṁ lupyamānāyām ārabdhāyāṁ punaḥ punaḥ lobhābhibhūto niḥsattvaḥ parārthe kurute spṛhām
SB 3.30.12
कुटुम्बभरणाकल्पो मन्दभाग्यो वृथोद्यम: । श्रिया विहीन: कृपणो ध्यायञ्छ्वसिति मूढधी: ॥ १२ ॥
kuṭumba-bharaṇākalpo manda-bhāgyo vṛthodyamaḥ śriyā vihīnaḥ kṛpaṇo dhyāyañ chvasiti mūḍha-dhīḥ
SB 3.30.13
एवं स्वभरणाकल्पं तत्कलत्रादयस्तथा । नाद्रियन्ते यथापूर्वं कीनाशा इव गोजरम् ॥ १३ ॥
evaṁ sva-bharaṇākalpaṁ tat-kalatrādayas tathā nādriyante yathā pūrvaṁ kīnāśā iva go-jaram
SB 3.30.14
तत्राप्यजातनिर्वेदो भ्रियमाण: स्वयम्भृतै: । जरयोपात्तवैरूप्यो मरणाभिमुखो गृहे ॥ १४ ॥
tatrāpy ajāta-nirvedo bhriyamāṇaḥ svayam bhṛtaiḥ jarayopātta-vairūpyo maraṇābhimukho gṛhe
SB 3.30.15
आस्तेऽवमत्योपन्यस्तं गृहपाल इवाहरन् । आमयाव्यप्रदीप्ताग्निरल्पाहारोऽल्पचेष्टित: ॥ १५ ॥
āste ’vamatyopanyastaṁ gṛha-pāla ivāharan āmayāvy apradīptāgnir alpāhāro ’lpa-ceṣṭitaḥ
SB 3.30.16
वायुनोत्क्रमतोत्तार: कफसंरुद्धनाडिक: । कासश्वासकृतायास: कण्ठे घुरघुरायते ॥ १६ ॥
vāyunotkramatottāraḥ kapha-saṁruddha-nāḍikaḥ kāsa-śvāsa-kṛtāyāsaḥ kaṇṭhe ghura-ghurāyate
SB 3.30.17
शयान: परिशोचद्भि: परिवीत: स्वबन्धुभि: । वाच्यमानोऽपि न ब्रूते कालपाशवशं गत: ॥ १७ ॥
śayānaḥ pariśocadbhiḥ parivītaḥ sva-bandhubhiḥ vācyamāno ’pi na brūte kāla-pāśa-vaśaṁ gataḥ
SB 3.30.18
एवं कुटुम्बभरणे व्यापृतात्माजितेन्द्रिय: । म्रियते रुदतां स्वानामुरुवेदनयास्तधी: ॥ १८ ॥
evaṁ kuṭumba-bharaṇe vyāpṛtātmājitendriyaḥ mriyate rudatāṁ svānām uru-vedanayāsta-dhīḥ
SB 3.30.19
यमदूतौ तदा प्राप्तौ भीमौ सरभसेक्षणौ । स दृष्ट्वा त्रस्तहृदय: शकृन्मूत्रं विमुञ्चति ॥ १९ ॥
yama-dūtau tadā prāptau bhīmau sarabhasekṣaṇau sa dṛṣṭvā trasta-hṛdayaḥ śakṛn-mūtraṁ vimuñcati
SB 3.30.20
यातनादेह आवृत्य पाशैर्बद्ध्वा गले बलात् । नयतो दीर्घमध्वानं दण्ड्यं राजभटा यथा ॥ २० ॥
yātanā-deha āvṛtya pāśair baddhvā gale balāt nayato dīrgham adhvānaṁ daṇḍyaṁ rāja-bhaṭā yathā
SB 3.30.21
तयोर्निर्भिन्नहृदयस्तर्जनैर्जातवेपथु: । पथि श्वभिर्भक्ष्यमाण आर्तोऽघं स्वमनुस्मरन् ॥ २१ ॥
tayor nirbhinna-hṛdayas tarjanair jāta-vepathuḥ pathi śvabhir bhakṣyamāṇa ārto ’ghaṁ svam anusmaran
SB 3.30.22
क्षुत्तृट्परीतोऽर्कदवानलानिलै: सन्तप्यमान: पथि तप्तवालुके । कृच्छ्रेण पृष्ठे कशया च ताडितश् चलत्यशक्तोऽपि निराश्रमोदके ॥ २२ ॥
kṣut-tṛṭ-parīto ’rka-davānalānilaiḥ santapyamānaḥ pathi tapta-vāluke kṛcchreṇa pṛṣṭhe kaśayā ca tāḍitaś calaty aśakto ’pi nirāśramodake
SB 3.30.23
तत्र तत्र पतञ्छ्रान्तो मूर्च्छित: पुनरुत्थित: । पथा पापीयसा नीतस्तरसा यमसादनम् ॥ २३ ॥
tatra tatra patañ chrānto mūrcchitaḥ punar utthitaḥ pathā pāpīyasā nītas tarasā yama-sādanam
SB 3.30.24
योजनानां सहस्राणि नवतिं नव चाध्वन: । त्रिभिर्मुहूर्तैर्द्वाभ्यां वा नीत: प्राप्नोति यातना: ॥ २४ ॥
yojanānāṁ sahasrāṇi navatiṁ nava cādhvanaḥ tribhir muhūrtair dvābhyāṁ vā nītaḥ prāpnoti yātanāḥ
SB 3.30.25
आदीपनं स्वगात्राणां वेष्टयित्वोल्मुकादिभि: । आत्ममांसादनं क्वापि स्वकृत्तं परतोऽपि वा ॥ २५ ॥
ādīpanaṁ sva-gātrāṇāṁ veṣṭayitvolmukādibhiḥ ātma-māṁsādanaṁ kvāpi sva-kṛttaṁ parato ’pi vā
SB 3.30.26
जीवतश्चान्त्राभ्युद्धार: श्वगृध्रैर्यमसादने । सर्पवृश्चिकदंशाद्यैर्दशद्भिश्चात्मवैशसम् ॥ २६ ॥
jīvataś cāntrābhyuddhāraḥ śva-gṛdhrair yama-sādane sarpa-vṛścika-daṁśādyair daśadbhiś cātma-vaiśasam
SB 3.30.27
kṛntanaṁ cāvayavaśo gajādibhyo bhidāpanam pātanaṁ giri-śṛṅgebhyo rodhanaṁ cāmbu-gartayoḥ
SB 3.30.28
यास्तामिस्रान्धतामिस्रा रौरवाद्याश्च यातना: । भुङ्क्ते नरो वा नारी वा मिथ: सङ्गेन निर्मिता: ॥ २८ ॥
yās tāmisrāndha-tāmisrā rauravādyāś ca yātanāḥ bhuṅkte naro vā nārī vā mithaḥ saṅgena nirmitāḥ
SB 3.30.29
अत्रैव नरक: स्वर्ग इति मात: प्रचक्षते । या यातना वै नारक्यस्ता इहाप्युपलक्षिता: ॥ २९ ॥
atraiva narakaḥ svarga iti mātaḥ pracakṣate yā yātanā vai nārakyas tā ihāpy upalakṣitāḥ
SB 3.30.30
एवं कुटुम्बं बिभ्राण उदरम्भर एव वा । विसृज्येहोभयं प्रेत्य भुङ्क्ते तत्फलमीदृशम् ॥ ३० ॥
evaṁ kuṭumbaṁ bibhrāṇa udaram bhara eva vā visṛjyehobhayaṁ pretya bhuṅkte tat-phalam īdṛśam
SB 3.30.31
एक: प्रपद्यते ध्वान्तं हित्वेदं स्वकलेवरम् । कुशलेतरपाथेयो भूतद्रोहेण यद्भृतम् ॥ ३१ ॥
ekaḥ prapadyate dhvāntaṁ hitvedaṁ sva-kalevaram kuśaletara-pātheyo bhūta-droheṇa yad bhṛtam
SB 3.30.32
दैवेनासादितं तस्य शमलं निरये पुमान् । भुङ्क्ते कुटुम्बपोषस्य हृतवित्त इवातुर: ॥ ३२ ॥
daivenāsāditaṁ tasya śamalaṁ niraye pumān bhuṅkte kuṭumba-poṣasya hṛta-vitta ivāturaḥ
SB 3.30.33
केवलेन ह्यधर्मेण कुटुम्बभरणोत्सुक: । याति जीवोऽन्धतामिस्रं चरमं तमस: पदम् ॥ ३३ ॥
kevalena hy adharmeṇa kuṭumba-bharaṇotsukaḥ yāti jīvo ’ndha-tāmisraṁ caramaṁ tamasaḥ padam
SB 3.30.34
अधस्तान्नरलोकस्य यावतीर्यातनादय: । क्रमश: समनुक्रम्य पुनरत्राव्रजेच्छुचि: ॥ ३४ ॥
adhastān nara-lokasya yāvatīr yātanādayaḥ kramaśaḥ samanukramya punar atrāvrajec chuciḥ
Песнь 3, Глава 31
SB 3.31.1
श्रीभगवानुवाच कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुर्देहोपपत्तये । स्त्रिया: प्रविष्ट उदरं पुंसो रेत:कणाश्रय: ॥ १ ॥
śrī-bhagavān uvāca karmaṇā daiva-netreṇa jantur dehopapattaye striyāḥ praviṣṭa udaraṁ puṁso retaḥ-kaṇāśrayaḥ
SB 3.31.2
कललं त्वेकरात्रेण पञ्चरात्रेण बुद्बुदम् । दशाहेन तु कर्कन्धू: पेश्यण्डं वा तत: परम् ॥ २ ॥
kalalaṁ tv eka-rātreṇa pañca-rātreṇa budbudam daśāhena tu karkandhūḥ peśy aṇḍaṁ vā tataḥ param
SB 3.31.3
मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्र्याद्यङ्गविग्रह: । नखलोमास्थिचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोद्भवस्त्रिभि: ॥ ३ ॥
māsena tu śiro dvābhyāṁ bāhv-aṅghry-ādy-aṅga-vigrahaḥ nakha-lomāsthi-carmāṇi liṅga-cchidrodbhavas tribhiḥ
SB 3.31.4
चतुर्भिर्धातव: सप्त पञ्चभि: क्षुत्तृडुद्भव: । षड्भिर्जरायुणा वीत: कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे ॥ ४ ॥
caturbhir dhātavaḥ sapta pañcabhiḥ kṣut-tṛḍ-udbhavaḥ ṣaḍbhir jarāyuṇā vītaḥ kukṣau bhrāmyati dakṣiṇe
SB 3.31.5
मातुर्जग्धान्नपानाद्यैरेधद्धातुरसम्मते । शेते विण्मूत्रयोर्गर्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे ॥ ५ ॥
mātur jagdhānna-pānādyair edhad-dhātur asammate śete viṇ-mūtrayor garte sa jantur jantu-sambhave
SB 3.31.6
कृमिभि: क्षतसर्वाङ्ग: सौकुमार्यात्प्रतिक्षणम् । मूर्च्छामाप्नोत्युरुक्लेशस्तत्रत्यै: क्षुधितैर्मुहु: ॥ ६ ॥
kṛmibhiḥ kṣata-sarvāṅgaḥ saukumāryāt pratikṣaṇam mūrcchām āpnoty uru-kleśas tatratyaiḥ kṣudhitair muhuḥ
SB 3.31.7
कटुतीक्ष्णोष्णलवणरूक्षाम्लादिभिरुल्बणै: । मातृभुक्तैरुपस्पृष्ट: सर्वाङ्गोत्थितवेदन: ॥ ७ ॥
kaṭu-tīkṣṇoṣṇa-lavaṇa- rūkṣāmlādibhir ulbaṇaiḥ mātṛ-bhuktair upaspṛṣṭaḥ sarvāṅgotthita-vedanaḥ
SB 3.31.8
उल्बेन संवृतस्तस्मिन्नन्त्रैश्च बहिरावृत: । आस्ते कृत्वा शिर: कुक्षौ भुग्नपृष्ठशिरोधर: ॥ ८ ॥
ulbena saṁvṛtas tasminn antraiś ca bahir āvṛtaḥ āste kṛtvā śiraḥ kukṣau bhugna-pṛṣṭha-śirodharaḥ
SB 3.31.9
अकल्प: स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव पञ्जरे । तत्र लब्धस्मृतिर्दैवात्कर्म जन्मशतोद्भवम् । स्मरन्दीर्घमनुच्छ्वासं शर्म किं नाम विन्दते ॥ ९ ॥
akalpaḥ svāṅga-ceṣṭāyāṁ śakunta iva pañjare tatra labdha-smṛtir daivāt karma janma-śatodbhavam smaran dīrgham anucchvāsaṁ śarma kiṁ nāma vindate
SB 3.31.10
आरभ्य सप्तमान्मासाल्लब्धबोधोऽपि वेपित: । नैकत्रास्ते सूतिवातैर्विष्ठाभूरिव सोदर: ॥ १० ॥
ārabhya saptamān māsāl labdha-bodho ’pi vepitaḥ naikatrāste sūti-vātair viṣṭhā-bhūr iva sodaraḥ
SB 3.31.11
नाथमान ऋषिर्भीत: सप्तवध्रि: कृताञ्जलि: । स्तुवीत तं विक्लवया वाचा येनोदरेऽर्पित: ॥ ११ ॥
nāthamāna ṛṣir bhītaḥ sapta-vadhriḥ kṛtāñjaliḥ stuvīta taṁ viklavayā vācā yenodare ’rpitaḥ
SB 3.31.12
जन्तुरुवाच तस्योपसन्नमवितुं जगदिच्छयात्त- नानातनोर्भुवि चलच्चरणारविन्दम् । सोऽहं व्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे येनेदृशी गतिरदर्श्यसतोऽनुरूपा ॥ १२ ॥
jantur uvāca tasyopasannam avituṁ jagad icchayātta- nānā-tanor bhuvi calac-caraṇāravindam so ’haṁ vrajāmi śaraṇaṁ hy akuto-bhayaṁ me yenedṛśī gatir adarśy asato ’nurūpā
SB 3.31.13
यस्त्वत्र बद्ध इव कर्मभिरावृतात्मा भूतेन्द्रियाशयमयीमवलम्ब्य मायाम् । आस्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधम् आतप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि ॥ १३ ॥
yas tv atra baddha iva karmabhir āvṛtātmā bhūtendriyāśayamayīm avalambya māyām āste viśuddham avikāram akhaṇḍa-bodham ātapyamāna-hṛdaye ’vasitaṁ namāmi
SB 3.31.14
य: पञ्चभूतरचिते रहित: शरीरे च्छन्नोऽयथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मकोऽहम् । तेनाविकुण्ठमहिमानमृषिं तमेनं वन्दे परं प्रकृतिपूरुषयो: पुमांसम् ॥ १४ ॥
yaḥ pañca-bhūta-racite rahitaḥ śarīre cchanno ’yathendriya-guṇārtha-cid-ātmako ’ham tenāvikuṇṭha-mahimānam ṛṣiṁ tam enaṁ vande paraṁ prakṛti-pūruṣayoḥ pumāṁsam
SB 3.31.15
यन्माययोरुगुणकर्मनिबन्धनेऽस्मिन् सांसारिके पथि चरंस्तदभिश्रमेण । नष्टस्मृति: पुनरयं प्रवृणीत लोकं युक्त्या कया महदनुग्रहमन्तरेण ॥ १५ ॥
yan-māyayoru-guṇa-karma-nibandhane ’smin sāṁsārike pathi caraṁs tad-abhiśrameṇa naṣṭa-smṛtiḥ punar ayaṁ pravṛṇīta lokaṁ yuktyā kayā mahad-anugraham antareṇa
SB 3.31.16
ज्ञानं यदेतददधात्कतम: स देवस् त्रैकालिकं स्थिरचरेष्वनुवर्तितांश: । तं जीवकर्मपदवीमनुवर्तमानास् तापत्रयोपशमनाय वयं भजेम ॥ १६ ॥
jñānaṁ yad etad adadhāt katamaḥ sa devas trai-kālikaṁ sthira-careṣv anuvartitāṁśaḥ taṁ jīva-karma-padavīm anuvartamānās tāpa-trayopaśamanāya vayaṁ bhajema
SB 3.31.17
देह्यन्यदेहविवरे जठराग्निनासृग्- विण्मूत्रकूपपतितो भृशतप्तदेह: । इच्छन्नितो विवसितुं गणयन्स्वमासान् निर्वास्यते कृपणधीर्भगवन्कदा नु ॥ १७ ॥
dehy anya-deha-vivare jaṭharāgnināsṛg- viṇ-mūtra-kūpa-patito bhṛśa-tapta-dehaḥ icchann ito vivasituṁ gaṇayan sva-māsān nirvāsyate kṛpaṇa-dhīr bhagavan kadā nu
SB 3.31.18
येनेदृशीं गतिमसौ दशमास्य ईश संग्राहित: पुरुदयेन भवादृशेन । स्वेनैव तुष्यतु कृतेन स दीननाथ: को नाम तत्प्रति विनाञ्जलिमस्य कुर्यात् ॥ १८ ॥
yenedṛśīṁ gatim asau daśa-māsya īśa saṅgrāhitaḥ puru-dayena bhavādṛśena svenaiva tuṣyatu kṛtena sa dīna-nāthaḥ ko nāma tat-prati vināñjalim asya kuryāt
SB 3.31.19
पश्यत्ययं धिषणया ननु सप्तवध्रि: शारीरके दमशरीर्यपर: स्वदेहे । यत्सृष्टयासं तमहं पुरुषं पुराणं पश्ये बहिर्हृदि च चैत्यमिव प्रतीतम् ॥ १९ ॥
paśyaty ayaṁ dhiṣaṇayā nanu sapta-vadhriḥ śārīrake dama-śarīry aparaḥ sva-dehe yat-sṛṣṭayāsaṁ tam ahaṁ puruṣaṁ purāṇaṁ paśye bahir hṛdi ca caityam iva pratītam
SB 3.31.20
सोऽहं वसन्नपि विभो बहुदु:खवासं गर्भान्न निर्जिगमिषे बहिरन्धकूपे । यत्रोपयातमुपसर्पति देवमाया मिथ्या मतिर्यदनु संसृतिचक्रमेतत् ॥ २० ॥
so ’haṁ vasann api vibho bahu-duḥkha-vāsaṁ garbhān na nirjigamiṣe bahir andha-kūpe yatropayātam upasarpati deva-māyā mithyā matir yad-anu saṁsṛti-cakram etat
SB 3.31.21
तस्मादहं विगतविक्लव उद्धरिष्य आत्मानमाशु तमस: सुहृदात्मनैव । भूयो यथा व्यसनमेतदनेकरन्ध्रं मा मे भविष्यदुपसादितविष्णुपाद: ॥ २१ ॥
tasmād ahaṁ vigata-viklava uddhariṣya ātmānam āśu tamasaḥ suhṛdātmanaiva bhūyo yathā vyasanam etad aneka-randhraṁ mā me bhaviṣyad upasādita-viṣṇu-pādaḥ
SB 3.31.22
कपिल उवाच एवं कृतमतिर्गर्भे दशमास्य: स्तुवन्नृषि: । सद्य: क्षिपत्यवाचीनं प्रसूत्यै सूतिमारुत: ॥ २२ ॥
kapila uvāca evaṁ kṛta-matir garbhe daśa-māsyaḥ stuvann ṛṣiḥ sadyaḥ kṣipaty avācīnaṁ prasūtyai sūti-mārutaḥ
SB 3.31.23
तेनावसृष्ट: सहसा कृत्वावाक्शिर आतुर: । विनिष्क्रामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृति: ॥ २३ ॥
tenāvasṛṣṭaḥ sahasā kṛtvāvāk śira āturaḥ viniṣkrāmati kṛcchreṇa nirucchvāso hata-smṛtiḥ
SB 3.31.24
पतितो भुव्यसृङ्मिश्र: विष्ठाभूरिव चेष्टते । रोरूयति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गत: ॥ २४ ॥
patito bhuvy asṛṅ-miśraḥ viṣṭhā-bhūr iva ceṣṭate rorūyati gate jñāne viparītāṁ gatiṁ gataḥ
SB 3.31.25
परच्छन्दं न विदुषा पुष्यमाणो जनेन स: । अनभिप्रेतमापन्न: प्रत्याख्यातुमनीश्वर: ॥ २५ ॥
para-cchandaṁ na viduṣā puṣyamāṇo janena saḥ anabhipretam āpannaḥ pratyākhyātum anīśvaraḥ
SB 3.31.26
शायितोऽशुचिपर्यङ्के जन्तु: स्वेदज-दूषिते । नेश: कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने ॥ २६ ॥
śāyito ’śuci-paryaṅke jantuḥ svedaja-dūṣite neśaḥ kaṇḍūyane ’ṅgānām āsanotthāna-ceṣṭane
SB 3.31.27
तुदन्त्यामत्वचं दंशा मशका मत्कुणादय: । रुदन्तं विगतज्ञानं कृमय: कृमिकं यथा ॥ २७ ॥
tudanty āma-tvacaṁ daṁśā maśakā matkuṇādayaḥ rudantaṁ vigata-jñānaṁ kṛmayaḥ kṛmikaṁ yathā
SB 3.31.28
इत्येवं शैशवं भुक्त्वा दु:खं पौगण्डमेव च । अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिद्धमन्यु: शुचार्पित: ॥ २८ ॥
ity evaṁ śaiśavaṁ bhuktvā duḥkhaṁ paugaṇḍam eva ca alabdhābhīpsito ’jñānād iddha-manyuḥ śucārpitaḥ
SB 3.31.29
सह देहेन मानेन वर्धमानेन मन्युना । करोति विग्रहं कामी कामिष्वन्ताय चात्मन: ॥ २९ ॥
saha dehena mānena vardhamānena manyunā karoti vigrahaṁ kāmī kāmiṣv antāya cātmanaḥ
SB 3.31.30
भूतै: पञ्चभिरारब्धे देहे देह्यबुधोऽसकृत् । अहंममेत्यसद्ग्राह: करोति कुमतिर्मतिम् ॥ ३० ॥
bhūtaiḥ pañcabhir ārabdhe dehe dehy abudho ’sakṛt ahaṁ mamety asad-grāhaḥ karoti kumatir matim
SB 3.31.31
तदर्थं कुरुते कर्म यद्बद्धो याति संसृतिम् । योऽनुयाति ददत्क्लेशमविद्याकर्मबन्धन: ॥ ३१ ॥
tad-arthaṁ kurute karma yad-baddho yāti saṁsṛtim yo ’nuyāti dadat kleśam avidyā-karma-bandhanaḥ
SB 3.31.32
यद्यसद्भि: पथि पुन: शिश्नोदरकृतोद्यमै: । आस्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत् ॥ ३२ ॥
yady asadbhiḥ pathi punaḥ śiśnodara-kṛtodyamaiḥ āsthito ramate jantus tamo viśati pūrvavat
SB 3.31.33
सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धि: श्रीर्ह्रीर्यश: क्षमा । शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति सङ्क्षयम् ॥ ३३ ॥
satyaṁ śaucaṁ dayā maunaṁ buddhiḥ śrīr hrīr yaśaḥ kṣamā śamo damo bhagaś ceti yat-saṅgād yāti saṅkṣayam
SB 3.31.34
तेष्वशान्तेषु मूढेषु खण्डितात्मस्वसाधुषु । सङ्गं न कुर्याच्छोच्येषु योषित्क्रीडामृगेषु च ॥ ३४ ॥
teṣv aśānteṣu mūḍheṣu khaṇḍitātmasv asādhuṣu saṅgaṁ na kuryāc chocyeṣu yoṣit-krīḍā-mṛgeṣu ca
SB 3.31.35
न तथास्य भवेन्मोहो बन्धश्चान्यप्रसङ्गत: । योषित्सङ्गाद्यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गत: ॥ ३५ ॥
na tathāsya bhaven moho bandhaś cānya-prasaṅgataḥ yoṣit-saṅgād yathā puṁso yathā tat-saṅgi-saṅgataḥ
SB 3.31.36
प्रजापति: स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्षित: । रोहिद्भूतां सोऽन्वधावदृक्षरूपी हतत्रप: ॥ ३६ ॥
prajāpatiḥ svāṁ duhitaraṁ dṛṣṭvā tad-rūpa-dharṣitaḥ rohid-bhūtāṁ so ’nvadhāvad ṛkṣa-rūpī hata-trapaḥ
SB 3.31.37
तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु को न्वखण्डितधी: पुमान् । ऋषिं नारायणमृते योषिन्मय्येह मायया ॥ ३७ ॥
tat-sṛṣṭa-sṛṣṭa-sṛṣṭeṣu ko nv akhaṇḍita-dhīḥ pumān ṛṣiṁ nārāyaṇam ṛte yoṣin-mayyeha māyayā
SB 3.31.38
बलं मे पश्य मायाया: स्त्रीमय्या जयिनो दिशाम् । या करोति पदाक्रान्तान्भ्रूविजृम्भेण केवलम् ॥ ३८ ॥
balaṁ me paśya māyāyāḥ strī-mayyā jayino diśām yā karoti padākrāntān bhrūvi-jṛmbheṇa kevalam
SB 3.31.39
सङ्गं न कुर्यात्प्रमदासु जातु योगस्य पारं परमारुरुक्षु: । मत्सेवया प्रतिलब्धात्मलाभो वदन्ति या निरयद्वारमस्य ॥ ३९ ॥
saṅgaṁ na kuryāt pramadāsu jātu yogasya pāraṁ param ārurukṣuḥ mat-sevayā pratilabdhātma-lābho vadanti yā niraya-dvāram asya
SB 3.31.40
योपयाति शनैर्माया योषिद्देवविनिर्मिता । तामीक्षेतात्मनो मृत्युं तृणै: कूपमिवावृतम् ॥ ४० ॥
yopayāti śanair māyā yoṣid deva-vinirmitā tām īkṣetātmano mṛtyuṁ tṛṇaiḥ kūpam ivāvṛtam
SB 3.31.41
यां मन्यते पतिं मोहान्मन्मायामृषभायतीम् । स्त्रीत्वं स्त्रीसङ्गत: प्राप्तो वित्तापत्यगृहप्रदम् ॥ ४१ ॥
yāṁ manyate patiṁ mohān man-māyām ṛṣabhāyatīm strītvaṁ strī-saṅgataḥ prāpto vittāpatya-gṛha-pradam
SB 3.31.42
तामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्यगृहात्मकम् । दैवोपसादितं मृत्युं मृगयोर्गायनं यथा ॥ ४२ ॥
tām ātmano vijānīyāt paty-apatya-gṛhātmakam daivopasāditaṁ mṛtyuṁ mṛgayor gāyanaṁ yathā
SB 3.31.43
देहेन जीवभूतेन लोकाल्लोकमनुव्रजन् । भुञ्जान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान् ॥ ४३ ॥
dehena jīva-bhūtena lokāl lokam anuvrajan bhuñjāna eva karmāṇi karoty avirataṁ pumān
SB 3.31.44
जीवो ह्यस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमय: । तन्निरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्भव: ॥ ४४ ॥
jīvo hy asyānugo deho bhūtendriya-mano-mayaḥ tan-nirodho ’sya maraṇam āvirbhāvas tu sambhavaḥ
SB 3.31.45-46
द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम् ॥ ४५ ॥ यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयवदर्शनायोग्यता यदा । तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयो: ॥ ४६ ॥
dravyopalabdhi-sthānasya dravyekṣāyogyatā yadā tat pañcatvam ahaṁ-mānād utpattir dravya-darśanam yathākṣṇor dravyāvayava- darśanāyogyatā yadā tadaiva cakṣuṣo draṣṭur draṣṭṛtvāyogyatānayoḥ
SB 3.31.47
तस्मान्न कार्य: सन्त्रासो न कार्पण्यं न सम्भ्रम: । बुद्ध्वा जीवगतिं धीरो मुक्तसङ्गश्चरेदिह ॥ ४७ ॥
tasmān na kāryaḥ santrāso na kārpaṇyaṁ na sambhramaḥ buddhvā jīva-gatiṁ dhīro mukta-saṅgaś cared iha
SB 3.31.48
सम्यग्दर्शनया बुद्ध्या योगवैराग्ययुक्तया । मायाविरचिते लोके चरेन्न्यस्य कलेवरम् ॥ ४८ ॥
samyag-darśanayā buddhyā yoga-vairāgya-yuktayā māyā-viracite loke caren nyasya kalevaram
Песнь 3, Глава 32
SB 3.32.1
कपिल उवाच अथ यो गृहमेधीयान्धर्मानेवावसन्गृहे । काममर्थं च धर्मान्स्वान्दोग्धि भूय: पिपर्ति तान् ॥ १ ॥
kapila uvāca atha yo gṛha-medhīyān dharmān evāvasan gṛhe kāmam arthaṁ ca dharmān svān dogdhi bhūyaḥ piparti tān
SB 3.32.2
स चापि भगवद्धर्मात्काममूढ: पराङ्मुख: । यजते क्रतुभिर्देवान्पितृंश्च श्रद्धयान्वित: ॥ २ ॥
sa cāpi bhagavad-dharmāt kāma-mūḍhaḥ parāṅ-mukhaḥ yajate kratubhir devān pitṝṁś ca śraddhayānvitaḥ
SB 3.32.3
तच्छ्रद्धयाक्रान्तमति: पितृदेवव्रत: पुमान् । गत्वा चान्द्रमसं लोकं सोमपा: पुनरेष्यति ॥ ३ ॥
tac-chraddhayākrānta-matiḥ pitṛ-deva-vrataḥ pumān gatvā cāndramasaṁ lokaṁ soma-pāḥ punar eṣyati
SB 3.32.4
यदा चाहीन्द्रशय्यायां शेतेऽनन्तासनो हरि: । तदा लोका लयं यान्ति त एते गृहमेधिनाम् ॥ ४ ॥
yadā cāhīndra-śayyāyāṁ śete ’nantāsano hariḥ tadā lokā layaṁ yānti ta ete gṛha-medhinām
SB 3.32.5
ये स्वधर्मान्न दुह्यन्ति धीरा: कामार्थहेतवे । नि:सङ्गा न्यस्तकर्माण: प्रशान्ता: शुद्धचेतस: ॥ ५ ॥
ye sva-dharmān na duhyanti dhīrāḥ kāmārtha-hetave niḥsaṅgā nyasta-karmāṇaḥ praśāntāḥ śuddha-cetasaḥ
SB 3.32.6
निवृत्तिधर्मनिरता निर्ममा निरहङ्कृता: । स्वधर्माप्तेन सत्त्वेन परिशुद्धेन चेतसा ॥ ६ ॥
nivṛtti-dharma-niratā nirmamā nirahaṅkṛtāḥ sva-dharmāptena sattvena pariśuddhena cetasā
SB 3.32.7
सूर्यद्वारेण ते यान्ति पुरुषं विश्वतोमुखम् । परावरेशं प्रकृतिमस्योत्पत्त्यन्तभावनम् ॥ ७ ॥
sūrya-dvāreṇa te yānti puruṣaṁ viśvato-mukham parāvareśaṁ prakṛtim asyotpatty-anta-bhāvanam
SB 3.32.8
द्विपरार्धावसाने य: प्रलयो ब्रह्मणस्तु ते । तावदध्यासते लोकं परस्य परचिन्तका: ॥ ८ ॥
dvi-parārdhāvasāne yaḥ pralayo brahmaṇas tu te tāvad adhyāsate lokaṁ parasya para-cintakāḥ
SB 3.32.9
क्ष्माम्भोऽनलानिलवियन्मनइन्द्रियार्थ- भूतादिभि: परिवृतं प्रतिसञ्जिहीर्षु: । अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं पराख्यमनुभूय पर: स्वयम्भू: ॥ ९ ॥
kṣmāmbho-’nalānila-viyan-mana-indriyārtha- bhūtādibhiḥ parivṛtaṁ pratisañjihīrṣuḥ avyākṛtaṁ viśati yarhi guṇa-trayātmā kālaṁ parākhyam anubhūya paraḥ svayambhūḥ
SB 3.32.10
एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टा ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागा: । तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमाना: ॥ १० ॥
evaṁ paretya bhagavantam anupraviṣṭā ye yogino jita-marun-manaso virāgāḥ tenaiva sākam amṛtaṁ puruṣaṁ purāṇaṁ brahma pradhānam upayānty agatābhimānāḥ
SB 3.32.11
अथ तं सर्वभूतानां हृत्पद्मेषु कृतालयम् । श्रुतानुभावं शरणं व्रज भावेन भामिनि ॥ ११ ॥
atha taṁ sarva-bhūtānāṁ hṛt-padmeṣu kṛtālayam śrutānubhāvaṁ śaraṇaṁ vraja bhāvena bhāmini
SB 3.32.12-15
आद्य: स्थिरचराणां यो वेदगर्भ: सहर्षिभि: । योगेश्वरै: कुमाराद्यै: सिद्धैर्योगप्रवर्तकै: ॥ १२ ॥ भेददृष्टयाभिमानेन नि:सङ्गेनापि कर्मणा । कर्तृत्वात्सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ॥ १३ ॥ स संसृत्य पुन: काले कालेनेश्वरमूर्तिना । जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते ॥ १४ ॥ ऐश्वर्यं पारमेष्ठ्यं च तेऽपि धर्मविनिर्मितम् । निषेव्य पुनरायान्ति गुणव्यतिकरे सति ॥ १५ ॥
ādyaḥ sthira-carāṇāṁ yo veda-garbhaḥ saharṣibhiḥ yogeśvaraiḥ kumārādyaiḥ siddhair yoga-pravartakaiḥ bheda-dṛṣṭyābhimānena niḥsaṅgenāpi karmaṇā kartṛtvāt saguṇaṁ brahma puruṣaṁ puruṣarṣabham sa saṁsṛtya punaḥ kāle kāleneśvara-mūrtinā jāte guṇa-vyatikare yathā-pūrvaṁ prajāyate aiśvaryaṁ pārameṣṭhyaṁ ca te ’pi dharma-vinirmitam niṣevya punar āyānti guṇa-vyatikare sati
SB 3.32.16
ये त्विहासक्तमनस: कर्मसु श्रद्धयान्विता: । कुर्वन्त्यप्रतिषिद्धानि नित्यान्यपि च कृत्स्नश: ॥ १६ ॥
ye tv ihāsakta-manasaḥ karmasu śraddhayānvitāḥ kurvanty apratiṣiddhāni nityāny api ca kṛtsnaśaḥ
SB 3.32.17
रजसा कुण्ठमनस: कामात्मानोऽजितेन्द्रिया: । पितृन् यजन्त्यनुदिनं गृहेष्वभिरताशया: ॥ १७ ॥
rajasā kuṇṭha-manasaḥ kāmātmāno ’jitendriyāḥ pitṝn yajanty anudinaṁ gṛheṣv abhiratāśayāḥ
SB 3.32.18
त्रैवर्गिकास्ते पुरुषा विमुखा हरिमेधस: । कथायां कथनीयोरुविक्रमस्य मधुद्विष: ॥ १८ ॥
trai-vargikās te puruṣā vimukhā hari-medhasaḥ kathāyāṁ kathanīyoru- vikramasya madhudviṣaḥ
SB 3.32.19
नूनं दैवेन विहता ये चाच्युतकथासुधाम् । हित्वा शृण्वन्त्यसद्गाथा: पुरीषमिव विड्भुज: ॥ १९ ॥
nūnaṁ daivena vihatā ye cācyuta-kathā-sudhām hitvā śṛṇvanty asad-gāthāḥ purīṣam iva viḍ-bhujaḥ
SB 3.32.20
दक्षिणेन पथार्यम्ण: पितृलोकं व्रजन्ति ते । प्रजामनु प्रजायन्ते श्मशानान्तक्रियाकृत: ॥ २० ॥
dakṣiṇena pathāryamṇaḥ pitṛ-lokaṁ vrajanti te prajām anu prajāyante śmaśānānta-kriyā-kṛtaḥ
SB 3.32.21
ततस्ते क्षीणसुकृता: पुनर्लोकमिमं सति । पतन्ति विवशा देवै: सद्यो विभ्रंशितोदया: ॥ २१ ॥
tatas te kṣīṇa-sukṛtāḥ punar lokam imaṁ sati patanti vivaśā devaiḥ sadyo vibhraṁśitodayāḥ
SB 3.32.22
तस्मात्त्वं सर्वभावेन भजस्व परमेष्ठिनम् । तद्गुणाश्रयया भक्त्या भजनीयपदाम्बुजम् ॥ २२ ॥
tasmāt tvaṁ sarva-bhāvena bhajasva parameṣṭhinam tad-guṇāśrayayā bhaktyā bhajanīya-padāmbujam
SB 3.32.23
वासुदेवे भगवति भक्तियोग: प्रयोजित: । जनयत्याशु वैराग्यं ज्ञानं यद्ब्रह्मदर्शनम् ॥ २३ ॥
vāsudeve bhagavati bhakti-yogaḥ prayojitaḥ janayaty āśu vairāgyaṁ jñānaṁ yad brahma-darśanam
SB 3.32.24
यदास्य चित्तमर्थेषु समेष्विन्द्रियवृत्तिभि: । न विगृह्णाति वैषम्यं प्रियमप्रियमित्युत ॥ २४ ॥
yadāsya cittam artheṣu sameṣv indriya-vṛttibhiḥ na vigṛhṇāti vaiṣamyaṁ priyam apriyam ity uta
SB 3.32.25
स तदैवात्मनात्मानं नि:सङ्गं समदर्शनम् । हेयोपादेयरहितमारूढं पदमीक्षते ॥ २५ ॥
sa tadaivātmanātmānaṁ niḥsaṅgaṁ sama-darśanam heyopādeya-rahitam ārūḍhaṁ padam īkṣate
SB 3.32.26
ज्ञानमात्रं परं ब्रह्म परमात्मेश्वर: पुमान् । दृश्यादिभि: पृथग्भावैर्भगवानेक ईयते ॥ २६ ॥
jñāna-mātraṁ paraṁ brahma paramātmeśvaraḥ pumān dṛśy-ādibhiḥ pṛthag bhāvair bhagavān eka īyate
SB 3.32.27
एतावानेव योगेन समग्रेणेह योगिन: । युज्यतेऽभिमतो ह्यर्थो यदसङ्गस्तु कृत्स्नश: ॥ २७ ॥
etāvān eva yogena samagreṇeha yoginaḥ yujyate ’bhimato hy artho yad asaṅgas tu kṛtsnaśaḥ
SB 3.32.28
ज्ञानमेकं पराचीनैरिन्द्रियैर्ब्रह्म निर्गुणम् । अवभात्यर्थरूपेण भ्रान्त्या शब्दादिधर्मिणा ॥ २८ ॥
jñānam ekaṁ parācīnair indriyair brahma nirguṇam avabhāty artha-rūpeṇa bhrāntyā śabdādi-dharmiṇā
SB 3.32.29
यथा महानहंरूपस्त्रिवृत्पञ्चविध: स्वराट् । एकादशविधस्तस्य वपुरण्डं जगद्यत: ॥ २९ ॥
yathā mahān ahaṁ-rūpas tri-vṛt pañca-vidhaḥ svarāṭ ekādaśa-vidhas tasya vapur aṇḍaṁ jagad yataḥ
SB 3.32.30
एतद्वै श्रद्धया भक्त्या योगाभ्यासेन नित्यश: । समाहितात्मा नि:सङ्गो विरक्त्या परिपश्यति ॥ ३० ॥
etad vai śraddhayā bhaktyā yogābhyāsena nityaśaḥ samāhitātmā niḥsaṅgo viraktyā paripaśyati
SB 3.32.31
इत्येतत्कथितं गुर्वि ज्ञानं तद्ब्रह्म-दर्शनम् । येनानुबुद्ध्यते तत्त्वं प्रकृते: पुरुषस्य च ॥ ३१ ॥
ity etat kathitaṁ gurvi jñānaṁ tad brahma-darśanam yenānubuddhyate tattvaṁ prakṛteḥ puruṣasya ca
SB 3.32.32
ज्ञानयोगश्च मन्निष्ठो नैर्गुण्यो भक्तिलक्षण: । द्वयोरप्येक एवार्थो भगवच्छब्दलक्षण: ॥ ३२ ॥
jñāna-yogaś ca man-niṣṭho nairguṇyo bhakti-lakṣaṇaḥ dvayor apy eka evārtho bhagavac-chabda-lakṣaṇaḥ
SB 3.32.33
यथेन्द्रियै: पृथग्द्वारैरर्थो बहुगुणाश्रय: । एको नानेयते तद्वद्भगवान्शास्त्रवर्त्मभि: ॥ ३३ ॥
yathendriyaiḥ pṛthag-dvārair artho bahu-guṇāśrayaḥ eko nāneyate tadvad bhagavān śāstra-vartmabhiḥ
SB 3.32.34-36
क्रियया क्रतुभिर्दानैस्तप:स्वाध्यायमर्शनै: । आत्मेन्द्रियजयेनापि संन्यासेन च कर्मणाम् ॥ ३४ ॥ योगेन विविधाङ्गेन भक्तियोगेन चैव हि । धर्मेणोभयचिह्नेन य: प्रवृत्तिनिवृत्तिमान् ॥ ३५ ॥ आत्मतत्त्वावबोधेन वैराग्येण दृढेन च । ईयते भगवानेभि: सगुणो निर्गुण: स्वदृक् ॥ ३६ ॥
kriyayā kratubhir dānais tapaḥ-svādhyāya-marśanaiḥ ātmendriya-jayenāpi sannyāsena ca karmaṇām yogena vividhāṅgena bhakti-yogena caiva hi dharmeṇobhaya-cihnena yaḥ pravṛtti-nivṛttimān ātma-tattvāvabodhena vairāgyeṇa dṛḍhena ca īyate bhagavān ebhiḥ saguṇo nirguṇaḥ sva-dṛk
SB 3.32.37
प्रावोचं भक्तियोगस्य स्वरूपं ते चतुर्विधम् । कालस्य चाव्यक्तगतेर्योऽन्तर्धावति जन्तुषु ॥ ३७ ॥
prāvocaṁ bhakti-yogasya svarūpaṁ te catur-vidham kālasya cāvyakta-gater yo ’ntardhāvati jantuṣu
SB 3.32.38
जीवस्य संसृतीर्बह्वीरविद्याकर्मनिर्मिता: । यास्वङ्ग प्रविशन्नात्मा न वेद गतिमात्मन: ॥ ३८ ॥
jīvasya saṁsṛtīr bahvīr avidyā-karma-nirmitāḥ yāsv aṅga praviśann ātmā na veda gatim ātmanaḥ
SB 3.32.39
नैतत्खलायोपदिशेन्नाविनीताय कर्हिचित् । न स्तब्धाय न भिन्नाय नैव धर्मध्वजाय च ॥ ३९ ॥
naitat khalāyopadiśen nāvinītāya karhicit na stabdhāya na bhinnāya naiva dharma-dhvajāya ca
SB 3.32.40
न लोलुपायोपदिशेन्न गृहारूढचेतसे । नाभक्ताय च मे जातु न मद्भक्तद्विषामपि ॥ ४० ॥
na lolupāyopadiśen na gṛhārūḍha-cetase nābhaktāya ca me jātu na mad-bhakta-dviṣām api
SB 3.32.41
श्रद्दधानाय भक्ताय विनीतायानसूयवे । भूतेषु कृतमैत्राय शुश्रूषाभिरताय च ॥ ४१ ॥
śraddadhānāya bhaktāya vinītāyānasūyave bhūteṣu kṛta-maitrāya śuśrūṣābhiratāya ca
SB 3.32.42
बहिर्जातविरागाय शान्तचित्ताय दीयताम् । निर्मत्सराय शुचये यस्याहं प्रेयसां प्रिय: ॥ ४२ ॥
bahir-jāta-virāgāya śānta-cittāya dīyatām nirmatsarāya śucaye yasyāhaṁ preyasāṁ priyaḥ
SB 3.32.43
य इदं शृणुयादम्ब श्रद्धया पुरुष: सकृत् । यो वाभिधत्ते मच्चित्त: स ह्येति पदवीं च मे ॥ ४३ ॥
ya idaṁ śṛṇuyād amba śraddhayā puruṣaḥ sakṛt yo vābhidhatte mac-cittaḥ sa hy eti padavīṁ ca me
Песнь 3, Глава 33
SB 3.33.1
मैत्रेय उवाच एवं निशम्य कपिलस्य वचो जनित्री सा कर्दमस्य दयिता किल देवहूति: । विस्रस्तमोहपटला तमभिप्रणम्य तुष्टाव तत्त्वविषयाङ्कितसिद्धिभूमिम् ॥ १ ॥
maitreya uvāca evaṁ niśamya kapilasya vaco janitrī sā kardamasya dayitā kila devahūtiḥ visrasta-moha-paṭalā tam abhipraṇamya tuṣṭāva tattva-viṣayāṅkita-siddhi-bhūmim
SB 3.33.2
देवहूतिरुवाच अथाप्यजोऽन्त:सलिले शयानं भूतेन्द्रियार्थात्ममयं वपुस्ते । गुणप्रवाहं सदशेषबीजं दध्यौ स्वयं यज्जठराब्जजात: ॥ २ ॥
devahūtir uvāca athāpy ajo ’ntaḥ-salile śayānaṁ bhūtendriyārthātma-mayaṁ vapus te guṇa-pravāhaṁ sad-aśeṣa-bījaṁ dadhyau svayaṁ yaj-jaṭharābja-jātaḥ
SB 3.33.3
स एव विश्वस्य भवान्विधत्ते गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । सर्गाद्यनीहोऽवितथाभिसन्धिर् आत्मेश्वरोऽतर्क्यसहस्रशक्ति: ॥ ३ ॥
sa eva viśvasya bhavān vidhatte guṇa-pravāheṇa vibhakta-vīryaḥ sargādy anīho ’vitathābhisandhir ātmeśvaro ’tarkya-sahasra-śaktiḥ
SB 3.33.4
स त्वं भृतो मे जठरेण नाथ कथं नु यस्योदर एतदासीत् । विश्वं युगान्ते वटपत्र एक: शेते स्म माया-शिशुरङ्घ्रिपान: ॥ ४ ॥
sa tvaṁ bhṛto me jaṭhareṇa nātha kathaṁ nu yasyodara etad āsīt viśvaṁ yugānte vaṭa-patra ekaḥ śete sma māyā-śiśur aṅghri-pānaḥ
SB 3.33.5
त्वं देहतन्त्र: प्रशमाय पाप्मनां निदेशभाजां च विभो विभूतये । यथावतारास्तव सूकरादयस् तथायमप्यात्मपथोपलब्धये ॥ ५ ॥
tvaṁ deha-tantraḥ praśamāya pāpmanāṁ nideśa-bhājāṁ ca vibho vibhūtaye yathāvatārās tava sūkarādayas tathāyam apy ātma-pathopalabdhaye
SB 3.33.6
यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनाद् यत्प्रह्वणाद्यत्स्मरणादपि क्वचित् । श्वादोऽपि सद्य: सवनाय कल्पते कुत: पुनस्ते भगवन्नु दर्शनात् ॥ ६ ॥
yan-nāmadheya-śravaṇānukīrtanād yat-prahvaṇād yat-smaraṇād api kvacit śvādo ’pi sadyaḥ savanāya kalpate kutaḥ punas te bhagavan nu darśanāt
SB 3.33.7
अहो बत श्वपचोऽतो गरीयान् यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तुभ्यम् । तेपुस्तपस्ते जुहुवु: सस्नुरार्या ब्रह्मानूचुर्नाम गृणन्ति ये ते ॥ ७ ॥
aho bata śva-paco ’to garīyān yaj-jihvāgre vartate nāma tubhyam tepus tapas te juhuvuḥ sasnur āryā brahmānūcur nāma gṛṇanti ye te
SB 3.33.8
तं त्वामहं ब्रह्म परं पुमांसं प्रत्यक्स्रोतस्यात्मनि संविभाव्यम् । स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहं वन्दे विष्णुं कपिलं वेदगर्भम् ॥ ८ ॥
taṁ tvām ahaṁ brahma paraṁ pumāṁsaṁ pratyak-srotasy ātmani saṁvibhāvyam sva-tejasā dhvasta-guṇa-pravāhaṁ vande viṣṇuṁ kapilaṁ veda-garbham
SB 3.33.9
मैत्रेय उवाच ईडितो भगवानेवं कपिलाख्य: पर: पुमान् । वाचाविक्लवयेत्याह मातरं मातृवत्सल: ॥ ९ ॥
maitreya uvāca īḍito bhagavān evaṁ kapilākhyaḥ paraḥ pumān vācāviklavayety āha mātaraṁ mātṛ-vatsalaḥ
SB 3.33.10
कपिल उवाच मार्गेणानेन मातस्ते सुसेव्येनोदितेन मे । आस्थितेन परां काष्ठामचिरादवरोत्स्यसि ॥ १० ॥
kapila uvāca mārgeṇānena mātas te susevyenoditena me āsthitena parāṁ kāṣṭhām acirād avarotsyasi
SB 3.33.11
श्रद्धत्स्वैतन्मतं मह्यं जुष्टं यद्ब्रह्मवादिभि: । येन मामभयं याया मृत्युमृच्छन्त्यतद्विद: ॥ ११ ॥
śraddhatsvaitan mataṁ mahyaṁ juṣṭaṁ yad brahma-vādibhiḥ yena mām abhayaṁ yāyā mṛtyum ṛcchanty atad-vidaḥ
SB 3.33.12
मैत्रेय उवाच इति प्रदर्श्य भगवान्सतीं तामात्मनो गतिम् । स्वमात्रा ब्रह्मवादिन्या कपिलोऽनुमतो ययौ ॥ १२ ॥
maitreya uvāca iti pradarśya bhagavān satīṁ tām ātmano gatim sva-mātrā brahma-vādinyā kapilo ’numato yayau
SB 3.33.13
सा चापि तनयोक्तेन योगादेशेन योगयुक् । तस्मिन्नाश्रम आपीडे सरस्वत्या: समाहिता ॥ १३ ॥
sā cāpi tanayoktena yogādeśena yoga-yuk tasminn āśrama āpīḍe sarasvatyāḥ samāhitā
SB 3.33.14
अभीक्ष्णावगाहकपिशान्जटिलान्कुटिलालकान् । आत्मानं चोग्रतपसा बिभ्रती चीरिणं कृशम् ॥ १४ ॥
abhīkṣṇāvagāha-kapiśān jaṭilān kuṭilālakān ātmānaṁ cogra-tapasā bibhratī cīriṇaṁ kṛśam
SB 3.33.15
प्रजापते: कर्दमस्य तपोयोगविजृम्भितम् । स्वगार्हस्थ्यमनौपम्यं प्रार्थ्यं वैमानिकैरपि ॥ १५ ॥
prajāpateḥ kardamasya tapo-yoga-vijṛmbhitam sva-gārhasthyam anaupamyaṁ prārthyaṁ vaimānikair api
SB 3.33.16
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । आसनानि च हैमानि सुस्पर्शास्तरणानि च ॥ १६ ॥
payaḥ-phena-nibhāḥ śayyā dāntā rukma-paricchadāḥ āsanāni ca haimāni susparśāstaraṇāni ca
SB 3.33.17
स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । रत्नप्रदीपा आभान्ति ललना रत्नसंयुता: ॥ १७ ॥
svaccha-sphaṭika-kuḍyeṣu mahā-mārakateṣu ca ratna-pradīpā ābhānti lalanā ratna-saṁyutāḥ
SB 3.33.18
गृहोद्यानं कुसुमितै रम्यं बह्वमरद्रुमै: । कूजद्विहङ्गमिथुनं गायन्मत्तमधुव्रतम् ॥ १८ ॥
gṛhodyānaṁ kusumitai ramyaṁ bahv-amara-drumaiḥ kūjad-vihaṅga-mithunaṁ gāyan-matta-madhuvratam
SB 3.33.19
यत्र प्रविष्टमात्मानं विबुधानुचरा जगु: । वाप्यामुत्पलगन्धिन्यां कर्दमेनोपलालितम् ॥ १९ ॥
yatra praviṣṭam ātmānaṁ vibudhānucarā jaguḥ vāpyām utpala-gandhinyāṁ kardamenopalālitam
SB 3.33.20
हित्वा तदीप्सिततममप्याखण्डलयोषिताम् । किञ्चिच्चकार वदनं पुत्रविश्लेषणातुरा ॥ २० ॥
hitvā tad īpsitatamam apy ākhaṇḍala-yoṣitām kiñcic cakāra vadanaṁ putra-viśleṣaṇāturā
SB 3.33.21
वनं प्रव्रजिते पत्यावपत्यविरहातुरा । ज्ञाततत्त्वाप्यभून्नष्टे वत्से गौरिव वत्सला ॥ २१ ॥
vanaṁ pravrajite patyāv apatya-virahāturā jñāta-tattvāpy abhūn naṣṭe vatse gaur iva vatsalā
SB 3.33.22
तमेव ध्यायती देवमपत्यं कपिलं हरिम् । बभूवाचिरतो वत्स नि:स्पृहा तादृशे गृहे ॥ २२ ॥
tam eva dhyāyatī devam apatyaṁ kapilaṁ harim babhūvācirato vatsa niḥspṛhā tādṛśe gṛhe
SB 3.33.23
ध्यायती भगवद्रूपं यदाह ध्यानगोचरम् । सुत: प्रसन्नवदनं समस्तव्यस्तचिन्तया ॥ २३ ॥
dhyāyatī bhagavad-rūpaṁ yad āha dhyāna-gocaram sutaḥ prasanna-vadanaṁ samasta-vyasta-cintayā
SB 3.33.24-25
भक्तिप्रवाहयोगेन वैराग्येण बलीयसा । युक्तानुष्ठानजातेन ज्ञानेन ब्रह्महेतुना ॥ २४ ॥ विशुद्धेन तदात्मानमात्मना विश्वतोमुखम् । स्वानुभूत्या तिरोभूतमायागुणविशेषणम् ॥ २५ ॥
bhakti-pravāha-yogena vairāgyeṇa balīyasā yuktānuṣṭhāna-jātena jñānena brahma-hetunā viśuddhena tadātmānam ātmanā viśvato-mukham svānubhūtyā tirobhūta- māyā-guṇa-viśeṣaṇam
SB 3.33.26
ब्रह्मण्यवस्थितमतिर्भगवत्यात्मसंश्रये । निवृत्तजीवापत्तित्वात्क्षीणक्लेशाप्तनिर्वृति: ॥ २६ ॥
brahmaṇy avasthita-matir bhagavaty ātma-saṁśraye nivṛtta-jīvāpattitvāt kṣīṇa-kleśāpta-nirvṛtiḥ
SB 3.33.27
नित्यारूढसमाधित्वात्परावृत्तगुणभ्रमा । न सस्मार तदात्मानं स्वप्ने दृष्टमिवोत्थित: ॥ २७ ॥
nityārūḍha-samādhitvāt parāvṛtta-guṇa-bhramā na sasmāra tadātmānaṁ svapne dṛṣṭam ivotthitaḥ
SB 3.33.28
तद्देह: परत: पोषोऽप्यकृशश्चाध्यसम्भवात् । बभौ मलैरवच्छन्न: सधूम इव पावक: ॥ २८ ॥
tad-dehaḥ parataḥ poṣo ’py akṛśaś cādhy-asambhavāt babhau malair avacchannaḥ sadhūma iva pāvakaḥ
SB 3.33.29
स्वाङ्गं तपोयोगमयं मुक्तकेशं गताम्बरम् । दैवगुप्तं न बुबुधे वासुदेवप्रविष्टधी: ॥ २९ ॥
svāṅgaṁ tapo-yogamayaṁ mukta-keśaṁ gatāmbaram daiva-guptaṁ na bubudhe vāsudeva-praviṣṭa-dhīḥ
SB 3.33.30
एवं सा कपिलोक्तेन मार्गेणाचिरत: परम् । आत्मानं ब्रह्मनिर्वाणं भगवन्तमवाप ह ॥ ३० ॥
evaṁ sā kapiloktena mārgeṇācirataḥ param ātmānaṁ brahma-nirvāṇaṁ bhagavantam avāpa ha
SB 3.33.31
तद्वीरासीत्पुण्यतमं क्षेत्रं त्रैलोक्यविश्रुतम् । नाम्ना सिद्धपदं यत्र सा संसिद्धिमुपेयुषी ॥ ३१ ॥
tad vīrāsīt puṇyatamaṁ kṣetraṁ trailokya-viśrutam nāmnā siddha-padaṁ yatra sā saṁsiddhim upeyuṣī
SB 3.33.32
तस्यास्तद्योगविधुतमार्त्यं मर्त्यमभूत्सरित् । स्रोतसां प्रवरा सौम्य सिद्धिदा सिद्धसेविता ॥ ३२ ॥
tasyās tad yoga-vidhuta- mārtyaṁ martyam abhūt sarit srotasāṁ pravarā saumya siddhidā siddha-sevitā
SB 3.33.33
कपिलोऽपि महायोगी भगवान्पितुराश्रमात् । मातरं समनुज्ञाप्य प्रागुदीचीं दिशं ययौ ॥ ३३ ॥
kapilo ’pi mahā-yogī bhagavān pitur āśramāt mātaraṁ samanujñāpya prāg-udīcīṁ diśaṁ yayau
SB 3.33.34
सिद्धचारणगन्धर्वैर्मुनिभिश्चाप्सरोगणै: । स्तूयमान: समुद्रेण दत्तार्हणनिकेतन: ॥ ३४ ॥
siddha-cāraṇa-gandharvair munibhiś cāpsaro-gaṇaiḥ stūyamānaḥ samudreṇa dattārhaṇa-niketanaḥ
SB 3.33.35
आस्ते योगं समास्थाय साङ्ख्याचार्यैरभिष्टुत: । त्रयाणामपि लोकानामुपशान्त्यै समाहित: ॥ ३५ ॥
āste yogaṁ samāsthāya sāṅkhyācāryair abhiṣṭutaḥ trayāṇām api lokānām upaśāntyai samāhitaḥ
SB 3.33.36
एतन्निगदितं तात यत्पृष्टोऽहं तवानघ । कपिलस्य च संवादो देवहूत्याश्च पावन: ॥ ३६ ॥
etan nigaditaṁ tāta yat pṛṣṭo ’haṁ tavānagha kapilasya ca saṁvādo devahūtyāś ca pāvanaḥ
SB 3.33.37
य इदमनुशृणोति योऽभिधत्ते कपिलमुनेर्मतमात्मयोगगुह्यम् । भगवति कृतधी: सुपर्णकेताव् उपलभते भगवत्पदारविन्दम् ॥ ३७ ॥ एष साक्षाद्धरेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ॥ ६ ॥
ya idam anuśṛṇoti yo ’bhidhatte kapila-muner matam ātma-yoga-guhyam bhagavati kṛta-dhīḥ suparṇa-ketāv upalabhate bhagavat-padāravindam