SB 4.1.1
मैत्रेय उवाच मनोस्तु शतरूपायां तिस्र: कन्याश्च जज्ञिरे । आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुता: ॥ १ ॥
maitreya uvāca manos tu śatarūpāyāṁ tisraḥ kanyāś ca jajñire ākūtir devahūtiś ca prasūtir iti viśrutāḥ
Śrīmad-Bhāgavatam Песнь 4: Sanskrit and IAST
Шримад-Бхагаватам, песнь 4: санскрит, IAST и ссылки на полное русское издание JAPA TIME.
JAPA TIME публикует здесь оригинальный текст и IAST-транслитерацию для изучения. Полные переводы и комментарии Шрилы Прабхупады доступны по ссылкам в библиотеке JAPA TIME.
Песнь 4, Глава 1
SB 4.1.2
आकूतिं रुचये प्रादादपि भ्रातृमतीं नृप: । पुत्रिकाधर्ममाश्रित्य शतरूपानुमोदित: ॥ २ ॥
ākūtiṁ rucaye prādād api bhrātṛmatīṁ nṛpaḥ putrikā-dharmam āśritya śatarūpānumoditaḥ
SB 4.1.3
प्रजापति: स भगवान् रुचिस्तस्यामजीजनत् । मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना ॥ ३ ॥
prajāpatiḥ sa bhagavān rucis tasyām ajījanat mithunaṁ brahma-varcasvī parameṇa samādhinā
SB 4.1.4
यस्तयो: पुरुष: साक्षाद्विष्णुर्यज्ञस्वरूपधृक् । या स्त्री सा दक्षिणा भूतेरंशभूतानपायिनी ॥ ४ ॥
yas tayoḥ puruṣaḥ sākṣād viṣṇur yajña-svarūpa-dhṛk yā strī sā dakṣiṇā bhūter aṁśa-bhūtānapāyinī
SB 4.1.5
आनिन्ये स्वगृहं पुत्र्या: पुत्रं विततरोचिषम् । स्वायम्भुवो मुदा युक्तो रुचिर्जग्राह दक्षिणाम् ॥ ५ ॥
āninye sva-gṛhaṁ putryāḥ putraṁ vitata-rociṣam svāyambhuvo mudā yukto rucir jagrāha dakṣiṇām
SB 4.1.6
तां कामयानां भगवानुवाह यजुषां पति: । तुष्टायां तोषमापन्नोऽजनयद् द्वादशात्मजान् ॥ ६ ॥
tāṁ kāmayānāṁ bhagavān uvāha yajuṣāṁ patiḥ tuṣṭāyāṁ toṣam āpanno ’janayad dvādaśātmajān
SB 4.1.7
तोष: प्रतोष: सन्तोषो भद्र: शान्तिरिडस्पति: । इध्म: कविर्विभु: स्वह्न: सुदेवो रोचनो द्विषट् ॥ ७ ॥
toṣaḥ pratoṣaḥ santoṣo bhadraḥ śāntir iḍaspatiḥ idhmaḥ kavir vibhuḥ svahnaḥ sudevo rocano dvi-ṣaṭ
SB 4.1.8
तुषिता नाम ते देवा आसन्स्वायम्भुवान्तरे । मरीचिमिश्रा ऋषयो यज्ञ: सुरगणेश्वर: ॥ ८ ॥
tuṣitā nāma te devā āsan svāyambhuvāntare marīci-miśrā ṛṣayo yajñaḥ sura-gaṇeśvaraḥ
SB 4.1.9
प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुपुत्रौ महौजसौ । तत्पुत्रपौत्रनप्तृणामनुवृत्तं तदन्तरम् ॥ ९ ॥
priyavratottānapādau manu-putrau mahaujasau tat-putra-pautra-naptṝṇām anuvṛttaṁ tad-antaram
SB 4.1.10
देवहूतिमदात्तात कर्दमायात्मजां मनु: । तत्सम्बन्धि श्रुतप्रायं भवता गदतो मम ॥ १० ॥
devahūtim adāt tāta kardamāyātmajāṁ manuḥ tat-sambandhi śruta-prāyaṁ bhavatā gadato mama
SB 4.1.11
दक्षाय ब्रह्मपुत्राय प्रसूतिं भगवान्मनु: । प्रायच्छद्यत्कृत: सर्गस्त्रिलोक्यां विततो महान् ॥ ११ ॥
dakṣāya brahma-putrāya prasūtiṁ bhagavān manuḥ prāyacchad yat-kṛtaḥ sargas tri-lokyāṁ vitato mahān
SB 4.1.12
या: कर्दमसुता: प्रोक्ता नव ब्रह्मर्षिपत्नय: । तासां प्रसूतिप्रसवं प्रोच्यमानं निबोध मे ॥ १२ ॥
yāḥ kardama-sutāḥ proktā nava brahmarṣi-patnayaḥ tāsāṁ prasūti-prasavaṁ procyamānaṁ nibodha me
SB 4.1.13
पत्नी मरीचेस्तु कला सुषुवे कर्दमात्मजा । कश्यपं पूर्णिमानं च ययोरापूरितं जगत् ॥ १३ ॥
patnī marīces tu kalā suṣuve kardamātmajā kaśyapaṁ pūrṇimānaṁ ca yayor āpūritaṁ jagat
SB 4.1.14
पूर्णिमासूत विरजं विश्वगं च परन्तप । देवकुल्यां हरे: पादशौचाद्याभूत्सरिद्दिव: ॥ १४ ॥
pūrṇimāsūta virajaṁ viśvagaṁ ca parantapa devakulyāṁ hareḥ pāda- śaucād yābhūt sarid divaḥ
SB 4.1.15
अत्रे: पत्न्यनसूया त्रीञ्जज्ञे सुयशस: सुतान् । दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान् ॥ १५ ॥
atreḥ patny anasūyā trīñ jajñe suyaśasaḥ sutān dattaṁ durvāsasaṁ somam ātmeśa-brahma-sambhavān
SB 4.1.16
विदुर उवाच अत्रेर्गृहे सुरश्रेष्ठा: स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: । किञ्चिच्चिकीर्षवो जाता एतदाख्याहि मे गुरो ॥ १६ ॥
vidura uvāca atrer gṛhe sura-śreṣṭhāḥ sthity-utpatty-anta-hetavaḥ kiñcic cikīrṣavo jātā etad ākhyāhi me guro
SB 4.1.17
मैत्रेय उवाच ब्रह्मणा चोदित: सृष्टावत्रिर्ब्रह्मविदां वर: । सह पत्न्या ययावृक्षं कुलाद्रिं तपसि स्थित: ॥ १७ ॥
maitreya uvāca brahmaṇā coditaḥ sṛṣṭāv atrir brahma-vidāṁ varaḥ saha patnyā yayāv ṛkṣaṁ kulādriṁ tapasi sthitaḥ
SB 4.1.18
तस्मिन् प्रसूनस्तबकपलाशाशोककानने । वार्भि: स्रवद्भिरुद्घुष्टेनिर्विन्ध्याया: समन्तत: ॥ १८ ॥
tasmin prasūna-stabaka- palāśāśoka-kānane vārbhiḥ sravadbhir udghuṣṭe nirvindhyāyāḥ samantataḥ
SB 4.1.19
प्राणायामेन संयम्य मनो वर्षशतं मुनि: । अतिष्ठदेकपादेन निर्द्वन्द्वोऽनिलभोजन: ॥ १९ ॥
prāṇāyāmena saṁyamya mano varṣa-śataṁ muniḥ atiṣṭhad eka-pādena nirdvandvo ’nila-bhojanaḥ
SB 4.1.20
शरणं तं प्रपद्येऽहं य एव जगदीश्वर: । प्रजामात्मसमां मह्यं प्रयच्छत्विति चिन्तयन् ॥ २० ॥
śaraṇaṁ taṁ prapadye ’haṁ ya eva jagad-īśvaraḥ prajām ātma-samāṁ mahyaṁ prayacchatv iti cintayan
SB 4.1.21
तप्यमानं त्रिभुवनं प्राणायामैधसाग्निना । निर्गतेन मुनेर्मूर्ध्न: समीक्ष्य प्रभवस्त्रय: ॥ २१ ॥
tapyamānaṁ tri-bhuvanaṁ prāṇāyāmaidhasāgninā nirgatena muner mūrdhnaḥ samīkṣya prabhavas trayaḥ
SB 4.1.22
अप्सरोमुनिगन्धर्वसिद्धविद्याधरोरगै: । वितायमानयशसस्तदाश्रमपदं ययु: ॥ २२ ॥
apsaro-muni-gandharva- siddha-vidyādharoragaiḥ vitāyamāna-yaśasas tad-āśrama-padaṁ yayuḥ
SB 4.1.23
तत्प्रादुर्भावसंयोगविद्योतितमना मुनि: । उत्तिष्ठन्नेकपादेन ददर्श विबुधर्षभान् ॥ २३ ॥
tat-prādurbhāva-saṁyoga- vidyotita-manā muniḥ uttiṣṭhann eka-pādena dadarśa vibudharṣabhān
SB 4.1.24
प्रणम्य दण्डवद्भूमावुपतस्थेऽर्हणाञ्जलि: । वृषहंससुपर्णस्थान् स्वै: स्वैश्चिह्नैश्च चिह्नितान् ॥ २४ ॥
praṇamya daṇḍavad bhūmāv upatasthe ’rhaṇāñjaliḥ vṛṣa-haṁsa-suparṇa-sthān svaiḥ svaiś cihnaiś ca cihnitān
SB 4.1.25
कृपावलोकेन हसद्वदनेनोपलम्भितान् । तद्रोचिषा प्रतिहते निमील्य मुनिरक्षिणी ॥ २५ ॥
kṛpāvalokena hasad- vadanenopalambhitān tad-rociṣā pratihate nimīlya munir akṣiṇī
SB 4.1.26-27
चेतस्तत्प्रवणं युञ्जन्नस्तावीत्संहताञ्जलि: । श्लक्ष्णया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयस: ॥ २६ ॥ अत्रिरुवाच विश्वोद्भवस्थितिलयेषु विभज्यमानै- र्मायागुणैरनुयुगं विगृहीतदेहा: । ते ब्रह्मविष्णुगिरिशा: प्रणतोऽस्म्यहं व-स्तेभ्य: क एव भवतां म इहोपहूत: ॥ २७ ॥
cetas tat-pravaṇaṁ yuñjann astāvīt saṁhatāñjaliḥ ślakṣṇayā sūktayā vācā sarva-loka-garīyasaḥ atrir uvāca viśvodbhava-sthiti-layeṣu vibhajyamānair māyā-guṇair anuyugaṁ vigṛhīta-dehāḥ te brahma-viṣṇu-giriśāḥ praṇato ’smy ahaṁ vas tebhyaḥ ka eva bhavatāṁ ma ihopahūtaḥ
SB 4.1.28
एको मयेह भगवान्विविधप्रधानै- श्चित्तीकृत: प्रजननाय कथं नु यूयम् । अत्रागतास्तनुभृतां मनसोऽपि दूराद् ब्रूत प्रसीदत महानिह विस्मयो मे ॥ २८ ॥
eko mayeha bhagavān vividha-pradhānaiś cittī-kṛtaḥ prajananāya kathaṁ nu yūyam atrāgatās tanu-bhṛtāṁ manaso ’pi dūrād brūta prasīdata mahān iha vismayo me
SB 4.1.29
मैत्रेय उवाच इति तस्य वच: श्रुत्वा त्रयस्ते विबुधर्षभा: । प्रत्याहु: श्लक्ष्णया वाचा प्रहस्य तमृषिं प्रभो ॥ २९ ॥
maitreya uvāca iti tasya vacaḥ śrutvā trayas te vibudharṣabhāḥ pratyāhuḥ ślakṣṇayā vācā prahasya tam ṛṣiṁ prabho
SB 4.1.30
देवा ऊचु: यथा कृतस्ते सङ्कल्पो भाव्यं तेनैव नान्यथा । सत्सङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन् यद्वै ध्यायति ते वयम् ॥ ३० ॥
devā ūcuḥ yathā kṛtas te saṅkalpo bhāvyaṁ tenaiva nānyathā sat-saṅkalpasya te brahman yad vai dhyāyati te vayam
SB 4.1.31
अथास्मदंशभूतास्ते आत्मजा लोकविश्रुता: । भवितारोऽङ्ग भद्रं ते विस्रप्स्यन्ति च ते यश: ॥ ३१ ॥
athāsmad-aṁśa-bhūtās te ātmajā loka-viśrutāḥ bhavitāro ’ṅga bhadraṁ te visrapsyanti ca te yaśaḥ
SB 4.1.32
एवं कामवरं दत्त्वा प्रतिजग्मु: सुरेश्वरा: । सभाजितास्तयो: सम्यग्दम्पत्योर्मिषतोस्तत: ॥ ३२ ॥
evaṁ kāma-varaṁ dattvā pratijagmuḥ sureśvarāḥ sabhājitās tayoḥ samyag dampatyor miṣatos tataḥ
SB 4.1.33
सोमोऽभूद्ब्रह्मणोंऽशेन दत्तो विष्णोस्तु योगवित् । दुर्वासा: शङ्करस्यांशो निबोधाङ्गिरस: प्रजा: ॥ ३३ ॥
somo ’bhūd brahmaṇo ’ṁśena datto viṣṇos tu yogavit durvāsāḥ śaṅkarasyāṁśo nibodhāṅgirasaḥ prajāḥ
SB 4.1.34
श्रद्धा त्वङ्गिरस: पत्नी चतस्रोऽसूत कन्यका: । सिनीवाली कुहू राका चतुर्थ्यनुमतिस्तथा ॥ ३४ ॥
śraddhā tv aṅgirasaḥ patnī catasro ’sūta kanyakāḥ sinīvālī kuhū rākā caturthy anumatis tathā
SB 4.1.35
तत्पुत्रावपरावास्तां ख्यातौ स्वारोचिषेऽन्तरे । उतथ्यो भगवान्साक्षाद् ब्रह्मिष्ठश्च बृहस्पति: ॥ ३५ ॥
tat-putrāv aparāv āstāṁ khyātau svārociṣe ’ntare utathyo bhagavān sākṣād brahmiṣṭhaś ca bṛhaspatiḥ
SB 4.1.36
पुलस्त्योऽजनयत्पत्न्यामगस्त्यं च हविर्भुवि । सोऽन्यजन्मनि दह्राग्निर्विश्रवाश्च महातपा: ॥ ३६ ॥
pulastyo ’janayat patnyām agastyaṁ ca havirbhuvi so ’nya-janmani dahrāgnir viśravāś ca mahā-tapāḥ
SB 4.1.37
तस्य यक्षपतिर्देव: कुबेरस्त्विडविडासुत: । रावण: कुम्भकर्णश्च तथान्यस्यां विभीषण: ॥ ३७ ॥
tasya yakṣa-patir devaḥ kuberas tv iḍaviḍā-sutaḥ rāvaṇaḥ kumbhakarṇaś ca tathānyasyāṁ vibhīṣaṇaḥ
SB 4.1.38
पुलहस्य गतिर्भार्या त्रीनसूत सती सुतान् । कर्मश्रेष्ठं वरीयांसं सहिष्णुं च महामते ॥ ३८ ॥
pulahasya gatir bhāryā trīn asūta satī sutān karmaśreṣṭhaṁ varīyāṁsaṁ sahiṣṇuṁ ca mahā-mate
SB 4.1.39
क्रतोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत । ऋषीन्षष्टिसहस्राणि ज्वलतो ब्रह्मतेजसा ॥ ३९ ॥
krator api kriyā bhāryā vālakhilyān asūyata ṛṣīn ṣaṣṭi-sahasrāṇi jvalato brahma-tejasā
SB 4.1.40
ऊर्जायां जज्ञिरे पुत्रा वसिष्ठस्य परन्तप । चित्रकेतुप्रधानास्ते सप्त ब्रह्मर्षयोऽमला: ॥ ४० ॥
ūrjāyāṁ jajñire putrā vasiṣṭhasya parantapa citraketu-pradhānās te sapta brahmarṣayo ’malāḥ
SB 4.1.41
चित्रकेतु: सुरोचिश्च विरजा मित्र एव च । उल्बणो वसुभृद्यानो द्युमान्शक्त्यादयोऽपरे ॥ ४१ ॥
citraketuḥ surociś ca virajā mitra eva ca ulbaṇo vasubhṛdyāno dyumān śakty-ādayo ’pare
SB 4.1.42
चित्तिस्त्वथर्वण: पत्नी लेभे पुत्रं धृतव्रतम् । दध्यञ्चमश्वशिरसं भृगोर्वंशं निबोध मे ॥ ४२ ॥
cittis tv atharvaṇaḥ patnī lebhe putraṁ dhṛta-vratam dadhyañcam aśvaśirasaṁ bhṛgor vaṁśaṁ nibodha me
SB 4.1.43
भृगु: ख्यात्यां महाभाग: पत्न्यां पुत्रानजीजनत् । धातारं च विधातारं श्रियं च भगवत्पराम् ॥ ४३ ॥
bhṛguḥ khyātyāṁ mahā-bhāgaḥ patnyāṁ putrān ajījanat dhātāraṁ ca vidhātāraṁ śriyaṁ ca bhagavat-parām
SB 4.1.44
आयतिं नियतिं चैव सुते मेरुस्तयोरदात् । ताभ्यां तयोरभवतां मृकण्ड: प्राण एव च ॥ ४४ ॥
āyatiṁ niyatiṁ caiva sute merus tayor adāt tābhyāṁ tayor abhavatāṁ mṛkaṇḍaḥ prāṇa eva ca
SB 4.1.45
मार्कण्डेयो मृकण्डस्य प्राणाद्वेदशिरा मुनि: । कविश्च भार्गवो यस्य भगवानुशना सुत: ॥ ४५ ॥
mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍasya prāṇād vedaśirā muniḥ kaviś ca bhārgavo yasya bhagavān uśanā sutaḥ
SB 4.1.46-47
त एते मुनय: क्षत्तर्लोकान्सर्गैरभावयन् । एष कर्दमदौहित्रसन्तान: कथितस्तव ॥ ४६ ॥ शृण्वत: श्रद्दधानस्य सद्य: पापहर: पर: । प्रसूतिं मानवीं दक्ष उपयेमे ह्यजात्मज: ॥ ४७ ॥
ta ete munayaḥ kṣattar lokān sargair abhāvayan eṣa kardama-dauhitra- santānaḥ kathitas tava śṛṇvataḥ śraddadhānasya sadyaḥ pāpa-haraḥ paraḥ prasūtiṁ mānavīṁ dakṣa upayeme hy ajātmajaḥ
SB 4.1.48
तस्यां ससर्ज दुहितृ: षोडशामललोचना: । त्रयोदशादाद्धर्माय तथैकामग्नये विभु: ॥ ४८ ॥
tasyāṁ sasarja duhitṝḥ ṣoḍaśāmala-locanāḥ trayodaśādād dharmāya tathaikām agnaye vibhuḥ
SB 4.1.49-52
पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे । श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टि: पुष्टि: क्रियोन्नति: ॥ ४९ ॥ बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीर्मूर्तिर्धर्मस्य पत्नय: । श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादमभयं दया ॥ ५० ॥ शान्ति: सुखं मुदं तुष्टि: स्मयं पुष्टिरसूयत । योगं क्रियोन्नतिर्दर्पमर्थं बुद्धिरसूयत ॥ ५१ ॥ मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्री: प्रश्रयं सुतम् । मूर्ति: सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणावृषी ॥ ५२ ॥
pitṛbhya ekāṁ yuktebhyo bhavāyaikāṁ bhava-cchide śraddhā maitrī dayā śāntis tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyonnatiḥ buddhir medhā titikṣā hrīr mūrtir dharmasya patnayaḥ śraddhāsūta śubhaṁ maitrī prasādam abhayaṁ dayā śāntiḥ sukhaṁ mudaṁ tuṣṭiḥ smayaṁ puṣṭir asūyata yogaṁ kriyonnatir darpam arthaṁ buddhir asūyata medhā smṛtiṁ titikṣā tu kṣemaṁ hrīḥ praśrayaṁ sutam mūrtiḥ sarva-guṇotpattir nara-nārāyaṇāv ṛṣī
SB 4.1.53
ययोर्जन्मन्यदो विश्वमभ्यनन्दत्सुनिर्वृतम् । मनांसि ककुभो वाता: प्रसेदु: सरितोऽद्रय: ॥ ५३ ॥
yayor janmany ado viśvam abhyanandat sunirvṛtam manāṁsi kakubho vātāḥ praseduḥ sarito ’drayaḥ
SB 4.1.54-55
दिव्यवाद्यन्त तूर्याणि पेतु: कुसुमवृष्टय: । मुनयस्तुष्टुवुस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नरा: ॥ ५४ ॥ नृत्यन्ति स्म स्त्रियो देव्य आसीत्परममङ्गलम् । देवा ब्रह्मादय: सर्वे उपतस्थुरभिष्टवै: ॥ ५५ ॥
divy avādyanta tūryāṇi petuḥ kusuma-vṛṣṭayaḥ munayas tuṣṭuvus tuṣṭā jagur gandharva-kinnarāḥ nṛtyanti sma striyo devya āsīt parama-maṅgalam devā brahmādayaḥ sarve upatasthur abhiṣṭavaiḥ
SB 4.1.56
देवा ऊचु: यो मायया विरचितं निजयात्मनीदं खे रूपभेदमिव तत्प्रतिचक्षणाय । एतेन धर्मसदने ऋषिमूर्तिनाद्य प्रादुश्चकार पुरुषाय नम: परस्मै ॥ ५६ ॥
devā ūcuḥ yo māyayā viracitaṁ nijayātmanīdaṁ khe rūpa-bhedam iva tat-praticakṣaṇāya etena dharma-sadane ṛṣi-mūrtinādya prāduścakāra puruṣāya namaḥ parasmai
SB 4.1.57
सोऽयं स्थितिव्यतिकरोपशमाय सृष्टान् सत्त्वेन न: सुरगणाननुमेयतत्त्व: । दृश्याददभ्रकरुणेन विलोकनेन यच्छ्रीनिकेतममलं क्षिपतारविन्दम् ॥ ५७ ॥
so ’yaṁ sthiti-vyatikaropaśamāya sṛṣṭān sattvena naḥ sura-gaṇān anumeya-tattvaḥ dṛśyād adabhra-karuṇena vilokanena yac chrī-niketam amalaṁ kṣipatāravindam
SB 4.1.58
एवं सुरगणैस्तात भगवन्तावभिष्टुतौ । लब्धावलोकैर्ययतुरर्चितौ गन्धमादनम् ॥ ५८ ॥
evaṁ sura-gaṇais tāta bhagavantāv abhiṣṭutau labdhāvalokair yayatur arcitau gandhamādanam
SB 4.1.59
ताविमौ वै भगवतो हरेरंशाविहागतौ । भारव्ययाय च भुव: कृष्णौ यदुकुरूद्वहौ ॥ ५९ ॥
tāv imau vai bhagavato harer aṁśāv ihāgatau bhāra-vyayāya ca bhuvaḥ kṛṣṇau yadu-kurūdvahau
SB 4.1.60
स्वाहाभिमानिनश्चाग्नेरात्मजांस्त्रीनजीजनत् । पावकं पवमानं च शुचिं च हुतभोजनम् ॥ ६० ॥
svāhābhimāninaś cāgner ātmajāṁs trīn ajījanat pāvakaṁ pavamānaṁ ca śuciṁ ca huta-bhojanam
SB 4.1.61
तेभ्योऽग्नय: समभवन्चत्वारिंशच्च पञ्च च । त एवैकोनपञ्चाशत्साकं पितृपितामहै: ॥ ६१ ॥
tebhyo ’gnayaḥ samabhavan catvāriṁśac ca pañca ca ta evaikonapañcāśat sākaṁ pitṛ-pitāmahaiḥ
SB 4.1.62
वैतानिके कर्मणि यन्नामभिर्ब्रह्मवादिभि: । आग्नेय्य इष्टयो यज्ञे निरूप्यन्तेऽग्नयस्तु ते ॥ ६२ ॥
vaitānike karmaṇi yan- nāmabhir brahma-vādibhiḥ āgneyya iṣṭayo yajñe nirūpyante ’gnayas tu te
SB 4.1.63
अग्निष्वात्ता बर्हिषद: सौम्या: पितर आज्यपा: । साग्नयोऽनग्नयस्तेषां पत्नी दाक्षायणी स्वधा ॥ ६३ ॥
agniṣvāttā barhiṣadaḥ saumyāḥ pitara ājyapāḥ sāgnayo ’nagnayas teṣāṁ patnī dākṣāyaṇī svadhā
SB 4.1.64
तेभ्यो दधार कन्ये द्वे वयुनां धारिणीं स्वधा । उभे ते ब्रह्मवादिन्यौ ज्ञानविज्ञानपारगे ॥ ६४ ॥
tebhyo dadhāra kanye dve vayunāṁ dhāriṇīṁ svadhā ubhe te brahma-vādinyau jñāna-vijñāna-pārage
SB 4.1.65
भवस्य पत्नी तु सती भवं देवमनुव्रता । आत्मन: सदृशं पुत्रं न लेभे गुणशीलत: ॥ ६५ ॥
bhavasya patnī tu satī bhavaṁ devam anuvratā ātmanaḥ sadṛśaṁ putraṁ na lebhe guṇa-śīlataḥ
SB 4.1.66
पितर्यप्रतिरूपे स्वे भवायानागसे रुषा । अप्रौढैवात्मनात्मानमजहाद्योगसंयुता ॥ ६६ ॥
pitary apratirūpe sve bhavāyānāgase ruṣā aprauḍhaivātmanātmānam ajahād yoga-saṁyutā
Песнь 4, Глава 2
SB 4.2.1
विदुर उवाच भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सल: । विद्वेषमकरोत्कस्मादनादृत्यात्मजां सतीम् ॥ १ ॥
vidura uvāca bhave śīlavatāṁ śreṣṭhe dakṣo duhitṛ-vatsalaḥ vidveṣam akarot kasmād anādṛtyātmajāṁ satīm
SB 4.2.2
कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम् । आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत् ॥ २ ॥
kas taṁ carācara-guruṁ nirvairaṁ śānta-vigraham ātmārāmaṁ kathaṁ dveṣṭi jagato daivataṁ mahat
SB 4.2.3
एतदाख्याहि मे ब्रह्मन्जामातु: श्वशुरस्य च । विद्वेषस्तु यत: प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान्सती ॥ ३ ॥
etad ākhyāhi me brahman jāmātuḥ śvaśurasya ca vidveṣas tu yataḥ prāṇāṁs tatyaje dustyajān satī
SB 4.2.4
मैत्रेय उवाच पुरा विश्वसृजां सत्रे समेता: परमर्षय: । तथामरगणा: सर्वे सानुगा मुनयोऽग्नय: ॥ ४ ॥
maitreya uvāca purā viśva-sṛjāṁ satre sametāḥ paramarṣayaḥ tathāmara-gaṇāḥ sarve sānugā munayo ’gnayaḥ
SB 4.2.5
तत्र प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव रोचिषा । भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सद: ॥ ५ ॥
tatra praviṣṭam ṛṣayo dṛṣṭvārkam iva rociṣā bhrājamānaṁ vitimiraṁ kurvantaṁ tan mahat sadaḥ
SB 4.2.6
उदतिष्ठन्सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्य: सहाग्नय: । ऋते विरिञ्चां शर्वं च तद्भासाक्षिप्तचेतस: ॥ ६ ॥
udatiṣṭhan sadasyās te sva-dhiṣṇyebhyaḥ sahāgnayaḥ ṛte viriñcāṁ śarvaṁ ca tad-bhāsākṣipta-cetasaḥ
SB 4.2.7
सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान्साधु सत्कृत: । अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया ॥ ७ ॥
sadasas-patibhir dakṣo bhagavān sādhu sat-kṛtaḥ ajaṁ loka-guruṁ natvā niṣasāda tad-ājñayā
SB 4.2.8
प्राङ्निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत्तदनादृत: । उवाच वामं चक्षुर्भ्यामभिवीक्ष्य दहन्निव ॥ ८ ॥
prāṅ-niṣaṇṇaṁ mṛḍaṁ dṛṣṭvā nāmṛṣyat tad-anādṛtaḥ uvāca vāmaṁ cakṣurbhyām abhivīkṣya dahann iva
SB 4.2.9
श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सहदेवा: सहाग्नय: । साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान्न च मत्सरात् ॥ ९ ॥
śrūyatāṁ brahmarṣayo me saha-devāḥ sahāgnayaḥ sādhūnāṁ bruvato vṛttaṁ nājñānān na ca matsarāt
SB 4.2.10
अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रप: । सद्भिराचरित: पन्था येन स्तब्धेन दूषित: ॥ १० ॥
ayaṁ tu loka-pālānāṁ yaśo-ghno nirapatrapaḥ sadbhir ācaritaḥ panthā yena stabdhena dūṣitaḥ
SB 4.2.11
एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुरग्रहीत् । पाणिं विप्राग्निमुखत: सावित्र्या इव साधुवत् ॥ ११ ॥
eṣa me śiṣyatāṁ prāpto yan me duhitur agrahīt pāṇiṁ viprāgni-mukhataḥ sāvitryā iva sādhuvat
SB 4.2.12
गृहीत्वा मृगशावाक्ष्या: पाणिं मर्कटलोचन: । प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्यकृत नोचितम् ॥ १२ ॥
gṛhītvā mṛga-śāvākṣyāḥ pāṇiṁ markaṭa-locanaḥ pratyutthānābhivādārhe vācāpy akṛta nocitam
SB 4.2.13
लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे । अनिच्छन्नप्यदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम् ॥ १३ ॥
lupta-kriyāyāśucaye mānine bhinna-setave anicchann apy adāṁ bālāṁ śūdrāyevośatīṁ giram
SB 4.2.14-15
प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृत: । अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन् रुदन् ॥ १४ ॥ चिताभस्मकृतस्नान: प्रेतस्रङ्न्रस्थिभूषण: । शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रिय: । पति: प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ॥ १५ ॥
pretāvāseṣu ghoreṣu pretair bhūta-gaṇair vṛtaḥ aṭaty unmattavan nagno vyupta-keśo hasan rudan citā-bhasma-kṛta-snānaḥ preta-sraṅ-nrasthi-bhūṣaṇaḥ śivāpadeśo hy aśivo matto matta-jana-priyaḥ patiḥ pramatha-nāthānāṁ tamo-mātrātmakātmanām
SB 4.2.16
तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे । दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना ॥ १६ ॥
tasmā unmāda-nāthāya naṣṭa-śaucāya durhṛde dattā bata mayā sādhvī codite parameṣṭhinā
SB 4.2.17
मैत्रेय उवाच विनिन्द्यैवं स गिरिशमप्रतीपमवस्थितम् । दक्षोऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्ध: शप्तुं प्रचक्रमे ॥ १७ ॥
maitreya uvāca vinindyaivaṁ sa giriśam apratīpam avasthitam dakṣo ’thāpa upaspṛśya kruddhaḥ śaptuṁ pracakrame
SB 4.2.18
अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भव: । सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधम: ॥ १८ ॥
ayaṁ tu deva-yajana indropendrādibhir bhavaḥ saha bhāgaṁ na labhatāṁ devair deva-gaṇādhamaḥ
SB 4.2.19
निषिध्यमान: स सदस्यमुख्यै- र्दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् । तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्यु- र्जगाम कौरव्य निजं निकेतनम् ॥ १९ ॥
niṣidhyamānaḥ sa sadasya-mukhyair dakṣo giritrāya visṛjya śāpam tasmād viniṣkramya vivṛddha-manyur jagāma kauravya nijaṁ niketanam
SB 4.2.20
विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणी- र्नन्दीश्वरो रोषकषायदूषित: । दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस्तदवाच्यतां द्विजा: ॥ २० ॥
vijñāya śāpaṁ giriśānugāgraṇīr nandīśvaro roṣa-kaṣāya-dūṣitaḥ dakṣāya śāpaṁ visasarja dāruṇaṁ ye cānvamodaṁs tad-avācyatāṁ dvijāḥ
SB 4.2.21
य एतन्मर्त्यमुद्दिश्य भगवत्यप्रतिद्रुहि । द्रुह्यत्यज्ञ: पृथग्दृष्टिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत् ॥ २१ ॥
ya etan martyam uddiśya bhagavaty apratidruhi druhyaty ajñaḥ pṛthag-dṛṣṭis tattvato vimukho bhavet
SB 4.2.22
गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया । कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधी: ॥ २२ ॥
gṛheṣu kūṭa-dharmeṣu sakto grāmya-sukhecchayā karma-tantraṁ vitanute veda-vāda-vipanna-dhīḥ
SB 4.2.23
बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगति: पशु: । स्त्रीकाम: सोऽस्त्वतितरां दक्षो बस्तमुखोऽचिरात् ॥ २३ ॥
buddhyā parābhidhyāyinyā vismṛtātma-gatiḥ paśuḥ strī-kāmaḥ so ’stv atitarāṁ dakṣo basta-mukho ’cirāt
SB 4.2.24
विद्याबुद्धिरविद्यायां कर्ममय्यामसौ जड: । संसरन्त्विह ये चामुमनु शर्वावमानिनम् ॥ २४ ॥
vidyā-buddhir avidyāyāṁ karmamayyām asau jaḍaḥ saṁsarantv iha ye cāmum anu śarvāvamāninam
SB 4.2.25
गिर: श्रुताया: पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा । मथ्ना चोन्मथितात्मान: सम्मुह्यन्तु हरद्विष: ॥ २५ ॥
giraḥ śrutāyāḥ puṣpiṇyā madhu-gandhena bhūriṇā mathnā conmathitātmānaḥ sammuhyantu hara-dviṣaḥ
SB 4.2.26
सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्यातपोव्रता: । वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह ॥ २६ ॥
sarva-bhakṣā dvijā vṛttyai dhṛta-vidyā-tapo-vratāḥ vitta-dehendriyārāmā yācakā vicarantv iha
SB 4.2.27
तस्यैवं वदत: शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै । भृगु: प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम् ॥ २७ ॥
tasyaivaṁ vadataḥ śāpaṁ śrutvā dvija-kulāya vai bhṛguḥ pratyasṛjac chāpaṁ brahma-daṇḍaṁ duratyayam
SB 4.2.28
भवव्रतधरा ये च ये च तान्समनुव्रता: । पाषण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिन: ॥ २८ ॥
bhava-vrata-dharā ye ca ye ca tān samanuvratāḥ pāṣaṇḍinas te bhavantu sac-chāstra-paripanthinaḥ
SB 4.2.29
नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिण: । विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम् ॥ २९ ॥
naṣṭa-śaucā mūḍha-dhiyo jaṭā-bhasmāsthi-dhāriṇaḥ viśantu śiva-dīkṣāyāṁ yatra daivaṁ surāsavam
SB 4.2.30
ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ । सेतुं विधारणं पुंसामत: पाषण्डमाश्रिता: ॥ ३० ॥
brahma ca brāhmaṇāṁś caiva yad yūyaṁ parinindatha setuṁ vidhāraṇaṁ puṁsām ataḥ pāṣaṇḍam āśritāḥ
SB 4.2.31
एष एव हि लोकानां शिव: पन्था: सनातन: । यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर्यत्प्रमाणं जनार्दन: ॥ ३१ ॥
eṣa eva hi lokānāṁ śivaḥ panthāḥ sanātanaḥ yaṁ pūrve cānusantasthur yat-pramāṇaṁ janārdanaḥ
SB 4.2.32
तद्ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् । विगर्ह्य यात पाषण्डं दैवं वो यत्र भूतराट् ॥ ३२ ॥
tad brahma paramaṁ śuddhaṁ satāṁ vartma sanātanam vigarhya yāta pāṣaṇḍaṁ daivaṁ vo yatra bhūta-rāṭ
SB 4.2.33
मैत्रेय उवाच तस्यैवं वदत: शापं भृगो: स भगवान् भव: । निश्चक्राम तत: किञ्चिद्विमना इव सानुग: ॥ ३३ ॥
maitreya uvāca tasyaivaṁ vadataḥ śāpaṁ bhṛgoḥ sa bhagavān bhavaḥ niścakrāma tataḥ kiñcid vimanā iva sānugaḥ
SB 4.2.34
तेऽपि विश्वसृज: सत्रं सहस्रपरिवत्सरान् । संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरि: ॥ ३४ ॥
te ’pi viśva-sṛjaḥ satraṁ sahasra-parivatsarān saṁvidhāya maheṣvāsa yatrejya ṛṣabho hariḥ
SB 4.2.35
आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता । विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्तत: ॥ ३५ ॥
āplutyāvabhṛthaṁ yatra gaṅgā yamunayānvitā virajenātmanā sarve svaṁ svaṁ dhāma yayus tataḥ
Песнь 4, Глава 3
SB 4.3.1
मैत्रेय उवाच सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयो: । जामातु: श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ॥ १ ॥
maitreya uvāca sadā vidviṣator evaṁ kālo vai dhriyamāṇayoḥ jāmātuḥ śvaśurasyāpi sumahān aticakrame
SB 4.3.2
यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ॥ २ ॥
yadābhiṣikto dakṣas tu brahmaṇā parameṣṭhinā prajāpatīnāṁ sarveṣām ādhipatye smayo ’bhavat
SB 4.3.3
इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च । बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ॥ ३ ॥
iṣṭvā sa vājapeyena brahmiṣṭhān abhibhūya ca bṛhaspati-savaṁ nāma samārebhe kratūttamam
SB 4.3.4
तस्मिन्ब्रह्मर्षय: सर्वे देवर्षिपितृदेवता: । आसन् कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्न्यश्च सभर्तृका: ॥ ४ ॥
tasmin brahmarṣayaḥ sarve devarṣi-pitṛ-devatāḥ āsan kṛta-svastyayanās tat-patnyaś ca sa-bhartṛkāḥ
SB 4.3.5-7
तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥
tad upaśrutya nabhasi khe-carāṇāṁ prajalpatām satī dākṣāyaṇī devī pitṛ-yajña-mahotsavam vrajantīḥ sarvato digbhya upadeva-vara-striyaḥ vimāna-yānāḥ sa-preṣṭhā niṣka-kaṇṭhīḥ suvāsasaḥ dṛṣṭvā sva-nilayābhyāśe lolākṣīr mṛṣṭa-kuṇḍalāḥ patiṁ bhūta-patiṁ devam autsukyād abhyabhāṣata
SB 4.3.8
सत्युवाच प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सव: किल । वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ॥ ८ ॥
saty uvāca prajāpates te śvaśurasya sāmprataṁ niryāpito yajña-mahotsavaḥ kila vayaṁ ca tatrābhisarāma vāma te yady arthitāmī vibudhā vrajanti hi
SB 4.3.9
तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभि: स्वकै- र्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षव: । अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम् ॥ ९ ॥
tasmin bhaginyo mama bhartṛbhiḥ svakair dhruvaṁ gamiṣyanti suhṛd-didṛkṣavaḥ ahaṁ ca tasmin bhavatābhikāmaye sahopanītaṁ paribarham arhitum
SB 4.3.10
तत्र स्वसृर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसृ: क्लिन्नधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभि- रुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥ १० ॥
tatra svasṝr me nanu bhartṛ-sammitā mātṛ-ṣvasṝḥ klinna-dhiyaṁ ca mātaram drakṣye cirotkaṇṭha-manā maharṣibhir unnīyamānaṁ ca mṛḍādhvara-dhvajam
SB 4.3.11
त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिदृक्षे भव मे भवक्षितिम् ॥ ११ ॥
tvayy etad āścaryam ajātma-māyayā vinirmitaṁ bhāti guṇa-trayātmakam tathāpy ahaṁ yoṣid atattva-vic ca te dīnā didṛkṣe bhava me bhava-kṣitim
SB 4.3.12
पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितो ऽप्यलड़्क़ृता: कान्तसखा वरूथश: । यासां व्रजद्भि: शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानै: कलहंसपाण्डुभि: ॥ १२ ॥
paśya prayāntīr abhavānya-yoṣito ’py alaṅkṛtāḥ kānta-sakhā varūthaśaḥ yāsāṁ vrajadbhiḥ śiti-kaṇṭha maṇḍitaṁ nabho vimānaiḥ kala-haṁsa-pāṇḍubhiḥ
SB 4.3.13
कथं सुताया: पितृगेहकौतुकं निशम्य देह: सुरवर्य नेङ्गते । अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम् ॥ १३ ॥
kathaṁ sutāyāḥ pitṛ-geha-kautukaṁ niśamya dehaḥ sura-varya neṅgate anāhutā apy abhiyanti sauhṛdaṁ bhartur guror deha-kṛtaś ca ketanam
SB 4.3.14
तन्मे प्रसीदेदममर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति । त्वयात्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचित: ॥ १४ ॥
tan me prasīdedam amartya vāñchitaṁ kartuṁ bhavān kāruṇiko batārhati tvayātmano ’rdhe ’ham adabhra-cakṣuṣā nirūpitā mānugṛhāṇa yācitaḥ
SB 4.3.15
ऋषिरुवाच एवं गिरित्र: प्रिययाभिभाषित: प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रिय: । संस्मारितो मर्मभिद: कुवागिषून् यानाह को विश्वसृजां समक्षत: ॥ १५ ॥
ṛṣir uvāca evaṁ giritraḥ priyayābhibhāṣitaḥ pratyabhyadhatta prahasan suhṛt-priyaḥ saṁsmārito marma-bhidaḥ kuvāg-iṣūn yān āha ko viśva-sṛjāṁ samakṣataḥ
SB 4.3.16
श्रीभगवानुवाच त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु । ते यद्यनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ॥ १६ ॥
śrī-bhagavān uvāca tvayoditaṁ śobhanam eva śobhane anāhutā apy abhiyanti bandhuṣu te yady anutpādita-doṣa-dṛṣṭayo balīyasānātmya-madena manyunā
SB 4.3.17
विद्यातपोवित्तवपुर्वय:कुलै: सतां गुणै: षड्भिरसत्तमेतरै: । स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृश: स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥ १७ ॥
vidyā-tapo-vitta-vapur-vayaḥ-kulaiḥ satāṁ guṇaiḥ ṣaḍbhir asattametaraiḥ smṛtau hatāyāṁ bhṛta-māna-durdṛśaḥ stabdhā na paśyanti hi dhāma bhūyasām
SB 4.3.18
नैतादृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् । येऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभि: ॥ १८ ॥
naitādṛśānāṁ sva-jana-vyapekṣayā gṛhān pratīyād anavasthitātmanām ye ’bhyāgatān vakra-dhiyābhicakṣate āropita-bhrūbhir amarṣaṇākṣibhiḥ
SB 4.3.19
तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखै: शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता । स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभि- र्दिवानिशं तप्यति मर्मताडित: ॥ १९ ॥
tathāribhir na vyathate śilīmukhaiḥ śete ’rditāṅgo hṛdayena dūyatā svānāṁ yathā vakra-dhiyāṁ duruktibhir divā-niśaṁ tapyati marma-tāḍitaḥ
SB 4.3.20
व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगते: प्रजापते: प्रियात्मजानामसि सुभ्रु मे मता । तथापि मानं न पितु: प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्क: परितप्यते यत: ॥ २० ॥
vyaktaṁ tvam utkṛṣṭa-gateḥ prajāpateḥ priyātmajānām asi subhru me matā tathāpi mānaṁ na pituḥ prapatsyase mad-āśrayāt kaḥ paritapyate yataḥ
SB 4.3.21
पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रिय: समृद्धिभि: पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् । अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ॥ २१ ॥
pāpacyamānena hṛdāturendriyaḥ samṛddhibhiḥ pūruṣa-buddhi-sākṣiṇām akalpa eṣām adhiroḍhum añjasā paraṁ padaṁ dveṣṭi yathāsurā harim
SB 4.3.22
प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथ: सुमध्यमे । प्राज्ञै: परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥ २२ ॥
pratyudgama-praśrayaṇābhivādanaṁ vidhīyate sādhu mithaḥ sumadhyame prājñaiḥ parasmai puruṣāya cetasā guhā-śayāyaiva na deha-mānine
SB 4.3.23
सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृत: । सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥ २३ ॥
sattvaṁ viśuddhaṁ vasudeva-śabditaṁ yad īyate tatra pumān apāvṛtaḥ sattve ca tasmin bhagavān vāsudevo hy adhokṣajo me namasā vidhīyate
SB 4.3.24
तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट्तदनुव्रताश्च ये । यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मा- मनागसं दुर्वचसाकरोत्तिर: ॥ २४ ॥
tat te nirīkṣyo na pitāpi deha-kṛd dakṣo mama dviṭ tad-anuvratāś ca ye yo viśvasṛg-yajña-gataṁ varoru mām anāgasaṁ durvacasākarot tiraḥ
SB 4.3.25
यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥ २५ ॥
yadi vrajiṣyasy atihāya mad-vaco bhadraṁ bhavatyā na tato bhaviṣyati sambhāvitasya sva-janāt parābhavo yadā sa sadyo maraṇāya kalpate
Песнь 4, Глава 4
SB 4.4.1
मैत्रेय उवाच एतावदुक्त्वा विरराम शङ्कर: पत्न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् । सुहृद्दिदृक्षु: परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ॥ १ ॥
maitreya uvāca etāvad uktvā virarāma śaṅkaraḥ patny-aṅga-nāśaṁ hy ubhayatra cintayan suhṛd-didṛkṣuḥ pariśaṅkitā bhavān niṣkrāmatī nirviśatī dvidhāsa sā
SB 4.4.2
सुहृद्दिदृक्षाप्रतिघातदुर्मना: स्नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला । भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथु: ॥ २ ॥
suhṛd-didṛkṣā-pratighāta-durmanāḥ snehād rudaty aśru-kalātivihvalā bhavaṁ bhavāny apratipūruṣaṁ ruṣā pradhakṣyatīvaikṣata jāta-vepathuḥ
SB 4.4.3
ततो विनि:श्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा । पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान् प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रिय: ॥ ३ ॥
tato viniḥśvasya satī vihāya taṁ śokena roṣeṇa ca dūyatā hṛdā pitror agāt straiṇa-vimūḍha-dhīr gṛhān premṇātmano yo ’rdham adāt satāṁ priyaḥ
SB 4.4.4
तामन्वगच्छन् द्रुतविक्रमां सतीम् एकां त्रिनेत्रानुचरा: सहस्रश: । सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादय: पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथा: ॥ ४ ॥
tām anvagacchan druta-vikramāṁ satīm ekāṁ tri-netrānucarāḥ sahasraśaḥ sa-pārṣada-yakṣā maṇiman-madādayaḥ puro-vṛṣendrās tarasā gata-vyathāḥ
SB 4.4.5
तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभि: । गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभि- र्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु: ॥ ५ ॥
tāṁ sārikā-kanduka-darpaṇāmbuja- śvetātapatra-vyajana-srag-ādibhiḥ gītāyanair dundubhi-śaṅkha-veṇubhir vṛṣendram āropya viṭaṅkitā yayuḥ
SB 4.4.6
आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वश: । मृद्दार्वय:काञ्चनदर्भचर्मभि- र्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ॥ ६ ॥
ābrahma-ghoṣorjita-yajña-vaiśasaṁ viprarṣi-juṣṭaṁ vibudhaiś ca sarvaśaḥ mṛd-dārv-ayaḥ-kāñcana-darbha-carmabhir nisṛṣṭa-bhāṇḍaṁ yajanaṁ samāviśat
SB 4.4.7
तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जन: । ऋते स्वसृर्वै जननीं च सादरा: प्रेमाश्रुकण्ठ्य: परिषस्वजुर्मुदा ॥ ७ ॥
tām āgatāṁ tatra na kaścanādriyad vimānitāṁ yajña-kṛto bhayāj janaḥ ṛte svasṝr vai jananīṁ ca sādarāḥ premāśru-kaṇṭhyaḥ pariṣasvajur mudā
SB 4.4.8
सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् । दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ॥ ८ ॥
saudarya-sampraśna-samartha-vārtayā mātrā ca mātṛ-ṣvasṛbhiś ca sādaram dattāṁ saparyāṁ varam āsanaṁ ca sā nādatta pitrāpratinanditā satī
SB 4.4.9
अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ । अनादृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ॥ ९ ॥
arudra-bhāgaṁ tam avekṣya cādhvaraṁ pitrā ca deve kṛta-helanaṁ vibhau anādṛtā yajña-sadasy adhīśvarī cukopa lokān iva dhakṣyatī ruṣā
SB 4.4.10
जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् । स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिशृण्वत: ॥ १० ॥
jagarha sāmarṣa-vipannayā girā śiva-dviṣaṁ dhūma-patha-śrama-smayam sva-tejasā bhūta-gaṇān samutthitān nigṛhya devī jagato ’bhiśṛṇvataḥ
SB 4.4.11
देव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायन: प्रिय- स्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन: । तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतम: प्रतीपयेत् ॥ ११ ॥
devy uvāca na yasya loke ’sty atiśāyanaḥ priyas tathāpriyo deha-bhṛtāṁ priyātmanaḥ tasmin samastātmani mukta-vairake ṛte bhavantaṁ katamaḥ pratīpayet
SB 4.4.12
दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवादृशो द्विज । गुणांश्च फल्गून् बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ॥ १२ ॥
doṣān pareṣāṁ hi guṇeṣu sādhavo gṛhṇanti kecin na bhavādṛśo dvija guṇāṁś ca phalgūn bahulī-kariṣṇavo mahattamās teṣv avidad bhavān agham
SB 4.4.13
नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभि- र्निरस्ततेज:सु तदेव शोभनम् ॥ १३ ॥
nāścaryam etad yad asatsu sarvadā mahad-vinindā kuṇapātma-vādiṣu serṣyaṁ mahāpūruṣa-pāda-pāṁsubhir nirasta-tejaḥsu tad eva śobhanam
SB 4.4.14
यद्वयक्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्तिं तमलङ्घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर: ॥ १४ ॥
yad dvy-akṣaraṁ nāma gireritaṁ nṛṇāṁ sakṛt prasaṅgād agham āśu hanti tat pavitra-kīrtiṁ tam alaṅghya-śāsanaṁ bhavān aho dveṣṭi śivaṁ śivetaraḥ
SB 4.4.15
यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभि- र्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभि: । लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिन- स्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ॥ १५ ॥
yat-pāda-padmaṁ mahatāṁ mano-’libhir niṣevitaṁ brahma-rasāsavārthibhiḥ lokasya yad varṣati cāśiṣo ’rthinas tasmai bhavān druhyati viśva-bandhave
SB 4.4.16
किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटा: श्मशाने । तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचै- र्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ॥ १६ ॥
kiṁ vā śivākhyam aśivaṁ na vidus tvad anye brahmādayas tam avakīrya jaṭāḥ śmaśāne tan-mālya-bhasma-nṛkapāly avasat piśācair ye mūrdhabhir dadhati tac-caraṇāvasṛṣṭam
SB 4.4.17
कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने । छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चे- ज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्म: ॥ १७ ॥
karṇau pidhāya nirayād yad akalpa īśe dharmāvitary asṛṇibhir nṛbhir asyamāne chindyāt prasahya ruśatīm asatīṁ prabhuś cej jihvām asūn api tato visṛjet sa dharmaḥ
SB 4.4.18
अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिण: । जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ॥ १८ ॥
atas tavotpannam idaṁ kalevaraṁ na dhārayiṣye śiti-kaṇṭha-garhiṇaḥ jagdhasya mohād dhi viśuddhim andhaso jugupsitasyoddharaṇaṁ pracakṣate
SB 4.4.19
न वेदवादाननुवर्तते मति: स्व एव लोके रमतो महामुने: । यथा गतिर्देवमनुष्ययो: पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थित: ॥ १९ ॥
na veda-vādān anuvartate matiḥ sva eva loke ramato mahā-muneḥ yathā gatir deva-manuṣyayoḥ pṛthak sva eva dharme na paraṁ kṣipet sthitaḥ
SB 4.4.20
कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् । विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ॥ २० ॥
karma pravṛttaṁ ca nivṛttam apy ṛtaṁ vede vivicyobhaya-liṅgam āśritam virodhi tad yaugapadaika-kartari dvayaṁ tathā brahmaṇi karma narcchati
SB 4.4.21
मा व: पदव्य: पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभि: । तदन्नतृप्तैरसुभृद्भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविता: ॥ २१ ॥
mā vaḥ padavyaḥ pitar asmad-āsthitā yā yajña-śālāsu na dhūma-vartmabhiḥ tad-anna-tṛptair asu-bhṛdbhir īḍitā avyakta-liṅgā avadhūta-sevitāḥ
SB 4.4.22
नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना । व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गत- स्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ॥ २२ ॥
naitena dehena hare kṛtāgaso dehodbhavenālam alaṁ kujanmanā vrīḍā mamābhūt kujana-prasaṅgatas taj janma dhig yo mahatām avadya-kṛt
SB 4.4.23
गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मना: । व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाऽहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ॥ २३ ॥
gotraṁ tvadīyaṁ bhagavān vṛṣadhvajo dākṣāyaṇīty āha yadā sudurmanāḥ vyapeta-narma-smitam āśu tadā ’haṁ vyutsrakṣya etat kuṇapaṁ tvad-aṅgajam
SB 4.4.24
मैत्रेय उवाच इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन् क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् । स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य दृग्योगपथं समाविशत् ॥ २४ ॥
maitreya uvāca ity adhvare dakṣam anūdya śatru-han kṣitāv udīcīṁ niṣasāda śānta-vāk spṛṣṭvā jalaṁ pīta-dukūla-saṁvṛtā nimīlya dṛg yoga-pathaṁ samāviśat
SB 4.4.25
कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रत: । शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥ २५ ॥
kṛtvā samānāv anilau jitāsanā sodānam utthāpya ca nābhi-cakrataḥ śanair hṛdi sthāpya dhiyorasi sthitaṁ kaṇṭhād bhruvor madhyam aninditānayat
SB 4.4.26
एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहु: समारोपितमङ्कमादरात् । जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ॥ २६ ॥
evaṁ sva-dehaṁ mahatāṁ mahīyasā muhuḥ samāropitam aṅkam ādarāt jihāsatī dakṣa-ruṣā manasvinī dadhāra gātreṣv anilāgni-dhāraṇām
SB 4.4.27
तत: स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् । ददर्श देहो हतकल्मष: सती सद्य: प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ॥ २७ ॥
tataḥ sva-bhartuś caraṇāmbujāsavaṁ jagad-guroś cintayatī na cāparam dadarśa deho hata-kalmaṣaḥ satī sadyaḥ prajajvāla samādhijāgninā
SB 4.4.28
तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हाहेति वाद: सुमहानजायत । हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून् केन सती प्रकोपिता ॥ २८ ॥
tat paśyatāṁ khe bhuvi cādbhutaṁ mahad hā heti vādaḥ sumahān ajāyata hanta priyā daivatamasya devī jahāv asūn kena satī prakopitā
SB 4.4.29
अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजा: । जहावसून् यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ॥ २९ ॥
aho anātmyaṁ mahad asya paśyata prajāpater yasya carācaraṁ prajāḥ jahāv asūn yad-vimatātmajā satī manasvinī mānam abhīkṣṇam arhati
SB 4.4.30
सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक् च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति । यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधत: ॥ ३० ॥
so ’yaṁ durmarṣa-hṛdayo brahma-dhruk ca loke ’pakīrtiṁ mahatīm avāpsyati yad-aṅgajāṁ svāṁ puruṣa-dviḍ udyatāṁ na pratyaṣedhan mṛtaye ’parādhataḥ
SB 4.4.31
वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा: ॥ ३१ ॥
vadaty evaṁ jane satyā dṛṣṭvāsu-tyāgam adbhutam dakṣaṁ tat-pārṣadā hantum udatiṣṭhann udāyudhāḥ
SB 4.4.32
तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगु: । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ॥ ३२ ॥
teṣām āpatatāṁ vegaṁ niśāmya bhagavān bhṛguḥ yajña-ghna-ghnena yajuṣā dakṣiṇāgnau juhāva ha
SB 4.4.33
अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ता: सहस्रश: ॥ ३३ ॥
adhvaryuṇā hūyamāne devā utpetur ojasā ṛbhavo nāma tapasā somaṁ prāptāḥ sahasraśaḥ
SB 4.4.34
तैरलातायुधै: सर्वे प्रमथा: सहगुह्यका: । हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्भिर्ब्रह्मतेजसा ॥ ३४ ॥
tair alātāyudhaiḥ sarve pramathāḥ saha-guhyakāḥ hanyamānā diśo bhejur uśadbhir brahma-tejasā
Песнь 4, Глава 5
SB 4.5.1
मैत्रेय उवाच भवो भवान्या निधनं प्रजापते- रसत्कृताया अवगम्य नारदात् । स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभि- र्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ॥ १ ॥
maitreya uvāca bhavo bhavānyā nidhanaṁ prajāpater asat-kṛtāyā avagamya nāradāt sva-pārṣada-sainyaṁ ca tad-adhvararbhubhir vidrāvitaṁ krodham apāram ādadhe
SB 4.5.2
क्रुद्ध: सुदष्टौष्ठपुट: स धूर्जटि- र्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् । उत्कृत्य रुद्र: सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥ २ ॥
kruddhaḥ sudaṣṭauṣṭha-puṭaḥ sa dhūr-jaṭir jaṭāṁ taḍid-vahni-saṭogra-rociṣam utkṛtya rudraḥ sahasotthito hasan gambhīra-nādo visasarja tāṁ bhuvi
SB 4.5.3
ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यदृक् । करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धज: कपालमाली विविधोद्यतायुध: ॥ ३ ॥
tato ’tikāyas tanuvā spṛśan divaṁ sahasra-bāhur ghana-ruk tri-sūrya-dṛk karāla-daṁṣṭro jvalad-agni-mūrdhajaḥ kapāla-mālī vividhodyatāyudhaḥ
SB 4.5.4
तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथ: । दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे ॥ ४ ॥
taṁ kiṁ karomīti gṛṇantam āha baddhāñjaliṁ bhagavān bhūta-nāthaḥ dakṣaṁ sa-yajñaṁ jahi mad-bhaṭānāṁ tvam agraṇī rudra bhaṭāṁśako me
SB 4.5.5
आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् । मेने तदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सह: सहिष्णुम् ॥ ५ ॥
ājñapta evaṁ kupitena manyunā sa deva-devaṁ paricakrame vibhum mene tadātmānam asaṅga-raṁhasā mahīyasāṁ tāta sahaḥ sahiṣṇum
SB 4.5.6
अन्वीयमान: स तु रुद्रपार्षदै- र्भृशं नदद्भिर्व्यनदत्सुभैरवम् । उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद् घोषणभूषणाङ्घ्रि: ॥ ६ ॥
anvīyamānaḥ sa tu rudra-pārṣadair bhṛśaṁ nadadbhir vyanadat subhairavam udyamya śūlaṁ jagad-antakāntakaṁ samprādravad ghoṣaṇa-bhūṣaṇāṅghriḥ
SB 4.5.7
अथर्त्विजो यजमान: सदस्या: ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् । तम: किमेतत्कुत एतद्रजोऽभू- दिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्यु: ॥ ७ ॥
athartvijo yajamānaḥ sadasyāḥ kakubhy udīcyāṁ prasamīkṣya reṇum tamaḥ kim etat kuta etad rajo ’bhūd iti dvijā dvija-patnyaś ca dadhyuḥ
SB 4.5.8
वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यव: प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्ड: । गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ॥ ८ ॥
vātā na vānti na hi santi dasyavaḥ prācīna-barhir jīvati hogra-daṇḍaḥ gāvo na kālyanta idaṁ kuto rajo loko ’dhunā kiṁ pralayāya kalpate
SB 4.5.9
प्रसूतिमिश्रा: स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य । यत्पश्यन्तीनां दुहितृणां प्रजेश: सुतां सतीमवदध्यावनागाम् ॥ ९ ॥
prasūti-miśrāḥ striya udvigna-cittā ūcur vipāko vṛjinasyaiva tasya yat paśyantīnāṁ duhitṝṇāṁ prajeśaḥ sutāṁ satīm avadadhyāv anāgām
SB 4.5.10
यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलाप: स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्र: । वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ॥ १० ॥
yas tv anta-kāle vyupta-jaṭā-kalāpaḥ sva-śūla-sūcy-arpita-dig-gajendraḥ vitatya nṛtyaty uditāstra-dor-dhvajān uccāṭṭa-hāsa-stanayitnu-bhinna-dik
SB 4.5.11
अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या । करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातु: ॥ ११ ॥
amarṣayitvā tam asahya-tejasaṁ manyu-plutaṁ durnirīkṣyaṁ bhru-kuṭyā karāla-daṁṣṭrābhir udasta-bhāgaṇaṁ syāt svasti kiṁ kopayato vidhātuḥ
SB 4.5.12
बह्वेवमुद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मन: । उत्पेतुरुत्पाततमा: सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥ १२ ॥
bahv evam udvigna-dṛśocyamāne janena dakṣasya muhur mahātmanaḥ utpetur utpātatamāḥ sahasraśo bhayāvahā divi bhūmau ca paryak
SB 4.5.13
तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैरुदायुधै: । पिङ्गै: पिशङ्गैर्मकरोदराननै: पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत ॥ १३ ॥
tāvat sa rudrānucarair mahā-makho nānāyudhair vāmanakair udāyudhaiḥ piṅgaiḥ piśaṅgair makarodarānanaiḥ paryādravadbhir vidurānvarudhyata
SB 4.5.14
केचिद्बभञ्जु: प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे । सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ॥ १४ ॥
kecid babhañjuḥ prāg-vaṁśaṁ patnī-śālāṁ tathāpare sada āgnīdhra-śālāṁ ca tad-vihāraṁ mahānasam
SB 4.5.15
रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् । कुण्डेष्वमूत्रयन् केचिद्बिभिदुर्वेदिमेखला: ॥ १५ ॥
rurujur yajña-pātrāṇi tathaike ’gnīn anāśayan kuṇḍeṣv amūtrayan kecid bibhidur vedi-mekhalāḥ
SB 4.5.16
अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् । अपरे जगृहुर्देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥ १६ ॥
abādhanta munīn anye eke patnīr atarjayan apare jagṛhur devān pratyāsannān palāyitān
SB 4.5.17
भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्र: प्रजापतिम् । चण्डेश: पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ॥ १७ ॥
bhṛguṁ babandha maṇimān vīrabhadraḥ prajāpatim caṇḍeśaḥ pūṣaṇaṁ devaṁ bhagaṁ nandīśvaro ’grahīt
SB 4.5.18
सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्या: सदिवौकस: । तैरर्द्यमाना: सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन् ॥ १८ ॥
sarva evartvijo dṛṣṭvā sadasyāḥ sa-divaukasaḥ tair ardyamānāḥ subhṛśaṁ grāvabhir naikadhā ’dravan
SB 4.5.19
जुह्वत: स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भव: । भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन् ॥ १९ ॥
juhvataḥ sruva-hastasya śmaśrūṇi bhagavān bhavaḥ bhṛgor luluñce sadasi yo ’hasac chmaśru darśayan
SB 4.5.20
भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा य: शपन्तमसूसुचत् ॥ २० ॥
bhagasya netre bhagavān pātitasya ruṣā bhuvi ujjahāra sada-stho ’kṣṇā yaḥ śapantam asūsucat
SB 4.5.21
पूष्णो ह्यपातयद्दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बल: । शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दत: ॥ २१ ॥
pūṣṇo hy apātayad dantān kāliṅgasya yathā balaḥ śapyamāne garimaṇi yo ’hasad darśayan dataḥ
SB 4.5.22
आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना । छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत् त्र्यम्बकस्तदा ॥ २२ ॥
ākramyorasi dakṣasya śita-dhāreṇa hetinā chindann api tad uddhartuṁ nāśaknot tryambakas tadā
SB 4.5.23
शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हर: । विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम् ॥ २३ ॥
śastrair astrānvitair evam anirbhinna-tvacaṁ haraḥ vismayaṁ param āpanno dadhyau paśupatiś ciram
SB 4.5.24
दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे । यजमानपशो: कस्य कायात्तेनाहरच्छिर: ॥ २४ ॥
dṛṣṭvā saṁjñapanaṁ yogaṁ paśūnāṁ sa patir makhe yajamāna-paśoḥ kasya kāyāt tenāharac chiraḥ
SB 4.5.25
साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम् । भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्यय: ॥ २५ ॥
sādhu-vādas tadā teṣāṁ karma tat tasya paśyatām bhūta-preta-piśācānāṁ anyeṣāṁ tad-viparyayaḥ
SB 4.5.26
जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नावमर्षित: । तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥ २६ ॥
juhāvaitac chiras tasmin dakṣiṇāgnāv amarṣitaḥ tad-deva-yajanaṁ dagdhvā prātiṣṭhad guhyakālayam
Песнь 4, Глава 6
SB 4.6.1-2
मैत्रेय उवाच अथ देवगणा: सर्वे रुद्रानीकै: पराजिता: । शूलपट्टिशनिस्त्रिंशगदापरिघमुद्गरै: ॥ १ ॥ सञ्छिन्नभिन्नसर्वाङ्गा: सर्त्विक्सभ्या भयाकुला: । स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कार्त्स्न्येनैतन्न्यवेदयन् ॥ २ ॥
maitreya uvāca atha deva-gaṇāḥ sarve rudrānīkaiḥ parājitāḥ śūla-paṭṭiśa-nistriṁśa- gadā-parigha-mudgaraiḥ sañchinna-bhinna-sarvāṅgāḥ sartvik-sabhyā bhayākulāḥ svayambhuve namaskṛtya kārtsnyenaitan nyavedayan
SB 4.6.3
उपलभ्य पुरैवैतद्भगवानब्जसम्भव: । नारायणश्च विश्वात्मा न कस्याध्वरमीयतु: ॥ ३ ॥
upalabhya puraivaitad bhagavān abja-sambhavaḥ nārāyaṇaś ca viśvātmā na kasyādhvaram īyatuḥ
SB 4.6.4
तदाकर्ण्य विभु: प्राह तेजीयसि कृतागसि । क्षेमाय तत्र सा भूयान्न प्रायेण बुभूषताम् ॥ ४ ॥
tad ākarṇya vibhuḥ prāha tejīyasi kṛtāgasi kṣemāya tatra sā bhūyān na prāyeṇa bubhūṣatām
SB 4.6.5
अथापि यूयं कृतकिल्बिषा भवं ये बर्हिषो भागभाजं परादु: । प्रसादयध्वं परिशुद्धचेतसा क्षिप्रप्रसादं प्रगृहीताङ्घ्रि:पद्मम् ॥ ५ ॥
athāpi yūyaṁ kṛta-kilbiṣā bhavaṁ ye barhiṣo bhāga-bhājaṁ parāduḥ prasādayadhvaṁ pariśuddha-cetasā kṣipra-prasādaṁ pragṛhītāṅghri-padmam
SB 4.6.6
आशासाना जीवितमध्वरस्य लोक: सपाल: कुपिते न यस्मिन् । तमाशु देवं प्रियया विहीनं क्षमापयध्वं हृदि विद्धं दुरुक्तै: ॥ ६ ॥
āśāsānā jīvitam adhvarasya lokaḥ sa-pālaḥ kupite na yasmin tam āśu devaṁ priyayā vihīnaṁ kṣamāpayadhvaṁ hṛdi viddhaṁ duruktaiḥ
SB 4.6.7
नाहं न यज्ञो न च यूयमन्ये ये देहभाजो मुनयश्च तत्त्वम् । विदु: प्रमाणं बलवीर्ययोर्वा यस्यात्मतन्त्रस्य क उपायं विधित्सेत् ॥ ७ ॥
nāhaṁ na yajño na ca yūyam anye ye deha-bhājo munayaś ca tattvam viduḥ pramāṇaṁ bala-vīryayor vā yasyātma-tantrasya ka upāyaṁ vidhitset
SB 4.6.8
स इत्थमादिश्य सुरानजस्तु तै: समन्वित: पितृभि: सप्रजेशै: । ययौ स्वधिष्ण्यान्निलयं पुरद्विष: कैलासमद्रिप्रवरं प्रियं प्रभो: ॥ ८ ॥
sa ittham ādiśya surān ajas tu taiḥ samanvitaḥ pitṛbhiḥ sa-prajeśaiḥ yayau sva-dhiṣṇyān nilayaṁ pura-dviṣaḥ kailāsam adri-pravaraṁ priyaṁ prabhoḥ
SB 4.6.9
जन्मौषधितपोमन्त्रयोगसिद्धैर्नरेतरै: । जुष्टं किन्नरगन्धर्वैरप्सरोभिर्वृतं सदा ॥ ९ ॥
janmauṣadhi-tapo-mantra- yoga-siddhair naretaraiḥ juṣṭaṁ kinnara-gandharvair apsarobhir vṛtaṁ sadā
SB 4.6.10
नानामणिमयै: शृङ्गैर्नानाधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्नानामृगगणावृतै: ॥ १० ॥
nānā-maṇimayaiḥ śṛṅgair nānā-dhātu-vicitritaiḥ nānā-druma-latā-gulmair nānā-mṛga-gaṇāvṛtaiḥ
SB 4.6.11
नानामलप्रस्रवणैर्नानाकन्दरसानुभि: । रमणं विहरन्तीनां रमणै: सिद्धयोषिताम् ॥ ११ ॥
nānāmala-prasravaṇair nānā-kandara-sānubhiḥ ramaṇaṁ viharantīnāṁ ramaṇaiḥ siddha-yoṣitām
SB 4.6.12
मयूरकेकाभिरुतं मदान्धालिविमूर्च्छितम् । प्लावितै रक्तकण्ठानां कूजितैश्च पतत्त्रिणाम् ॥ १२ ॥
mayūra-kekābhirutaṁ madāndhāli-vimūrcchitam plāvitai rakta-kaṇṭhānāṁ kūjitaiś ca patattriṇām
SB 4.6.13
आह्वयन्तमिवोद्धस्तैर्द्विजान् कामदुघैर्द्रुमै: । व्रजन्तमिव मातङ्गैर्गृणन्तमिव निर्झरै: ॥ १३ ॥
āhvayantam ivoddhastair dvijān kāma-dughair drumaiḥ vrajantam iva mātaṅgair gṛṇantam iva nirjharaiḥ
SB 4.6.14-15
मन्दारै: पारिजातैश्च सरलैश्चोपशोभितम् । तमालै: शालतालैश्च कोविदारासनार्जुनै: ॥ १४ ॥ चूतै: कदम्बैर्नीपैश्च नागपुन्नागचम्पकै: । पाटलाशोकबकुलै: कुन्दै: कुरबकैरपि ॥ १५ ॥
mandāraiḥ pārijātaiś ca saralaiś copaśobhitam tamālaiḥ śāla-tālaiś ca kovidārāsanārjunaiḥ cūtaiḥ kadambair nīpaiś ca nāga-punnāga-campakaiḥ pāṭalāśoka-bakulaiḥ kundaiḥ kurabakair api
SB 4.6.16
स्वर्णार्णशतपत्रैश्च वररेणुकजातिभि: । कुब्जकैर्मल्लिकाभिश्च माधवीभिश्च मण्डितम् ॥ १६ ॥
svarṇārṇa-śata-patraiś ca vara-reṇuka-jātibhiḥ kubjakair mallikābhiś ca mādhavībhiś ca maṇḍitam
SB 4.6.17
पनसोदुम्बराश्वत्थप्लक्षन्यग्रोधहिङ्गुभि: । भूर्जैरोषधिभि: पूगै राजपूगैश्च जम्बुभि: ॥ १७ ॥
panasodumbarāśvattha- plakṣa-nyagrodha-hiṅgubhiḥ bhūrjair oṣadhibhiḥ pūgai rājapūgaiś ca jambubhiḥ
SB 4.6.18
खर्जूराम्रातकाम्राद्यै: प्रियालमधुकेङ्गुदै: । द्रुमजातिभिरन्यैश्च राजितं वेणुकीचकै: ॥ १८ ॥
kharjūrāmrātakāmrādyaiḥ priyāla-madhukeṅgudaiḥ druma-jātibhir anyaiś ca rājitaṁ veṇu-kīcakaiḥ
SB 4.6.19-20
कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रवनर्द्धिभि: । नलिनीषु कलं कूजत्खगवृन्दोपशोभितम् ॥ १९ ॥ मृगै: शाखामृगै: क्रोडैर्मृगेन्द्रैर्ऋ क्षशल्यकै: । गवयै: शरभैर्व्याघ्रै रुरुभिर्महिषादिभि: ॥ २० ॥
kumudotpala-kahlāra- śatapatra-vanarddhibhiḥ nalinīṣu kalaṁ kūjat- khaga-vṛndopaśobhitam mṛgaiḥ śākhāmṛgaiḥ kroḍair mṛgendrair ṛkṣa-śalyakaiḥ gavayaiḥ śarabhair vyāghrai rurubhir mahiṣādibhiḥ
SB 4.6.21
कर्णान्त्रैकपदाश्वास्यैर्निर्जुष्टं वृकनाभिभि: । कदलीखण्डसंरुद्धनलिनीपुलिनश्रियम् ॥ २१ ॥
karṇāntraikapadāśvāsyair nirjuṣṭaṁ vṛka-nābhibhiḥ kadalī-khaṇḍa-saṁruddha- nalinī-pulina-śriyam
SB 4.6.22
पर्यस्तं नन्दया सत्या: स्नानपुण्यतरोदया । विलोक्य भूतेशगिरिं विबुधा विस्मयं ययु: ॥ २२ ॥
paryastaṁ nandayā satyāḥ snāna-puṇyatarodayā vilokya bhūteśa-giriṁ vibudhā vismayaṁ yayuḥ
SB 4.6.23
ददृशुस्तत्र ते रम्यामलकां नाम वै पुरीम् । वनं सौगन्धिकं चापि यत्र तन्नाम पङ्कजम् ॥ २३ ॥
dadṛśus tatra te ramyām alakāṁ nāma vai purīm vanaṁ saugandhikaṁ cāpi yatra tan-nāma paṅkajam
SB 4.6.24
नन्दा चालकनन्दा च सरितौ बाह्यत: पुर: । तीर्थपादपदाम्भोजरजसातीव पावने ॥ २४ ॥
nandā cālakanandā ca saritau bāhyataḥ puraḥ tīrthapāda-padāmbhoja- rajasātīva pāvane
SB 4.6.25
ययो: सुरस्त्रिय: क्षत्तरवरुह्य स्वधिष्ण्यत: । क्रीडन्ति पुंस: सिञ्चन्त्यो विगाह्य रतिकर्शिता: ॥ २५ ॥
yayoḥ sura-striyaḥ kṣattar avaruhya sva-dhiṣṇyataḥ krīḍanti puṁsaḥ siñcantyo vigāhya rati-karśitāḥ
SB 4.6.26
ययोस्तत्स्नानविभ्रष्टनवकुङ्कुमपिञ्जरम् । वितृषोऽपि पिबन्त्यम्भ: पाययन्तो गजा गजी: ॥ २६ ॥
yayos tat-snāna-vibhraṣṭa- nava-kuṅkuma-piñjaram vitṛṣo ’pi pibanty ambhaḥ pāyayanto gajā gajīḥ
SB 4.6.27
तारहेममहारत्नविमानशतसङ्कुलाम् । जुष्टां पुण्यजनस्त्रीभिर्यथा खं सतडिद्घनम् ॥ २७ ॥
tāra-hema-mahāratna- vimāna-śata-saṅkulām juṣṭāṁ puṇyajana-strībhir yathā khaṁ sataḍid-ghanam
SB 4.6.28
हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगन्धिकं च तत् । द्रुमै: कामदुघैर्हृद्यं चित्रमाल्यफलच्छदै: ॥ २८ ॥
hitvā yakṣeśvara-purīṁ vanaṁ saugandhikaṁ ca tat drumaiḥ kāma-dughair hṛdyaṁ citra-mālya-phala-cchadaiḥ
SB 4.6.29
रक्तकण्ठखगानीकस्वरमण्डितषट्पदम् । कलहंसकुलप्रेष्ठं खरदण्डजलाशयम् ॥ २९ ॥
rakta-kaṇṭha-khagānīka- svara-maṇḍita-ṣaṭpadam kalahaṁsa-kula-preṣṭhaṁ kharadaṇḍa-jalāśayam
SB 4.6.30
वनकुञ्जरसङ्घृष्टहरिचन्दनवायुना । अधि पुण्यजनस्त्रीणां मुहुरुन्मथयन्मन: ॥ ३० ॥
vana-kuñjara-saṅghṛṣṭa- haricandana-vāyunā adhi puṇyajana-strīṇāṁ muhur unmathayan manaḥ
SB 4.6.31
वैदूर्यकृतसोपाना वाप्य उत्पलमालिनी: । प्राप्तं किम्पुरुषैर्दृष्ट्वा त आराद्ददृशुर्वटम् ॥ ३१ ॥
vaidūrya-kṛta-sopānā vāpya utpala-mālinīḥ prāptaṁ kimpuruṣair dṛṣṭvā ta ārād dadṛśur vaṭam
SB 4.6.32
स योजनशतोत्सेध: पादोनविटपायत: । पर्यक्कृताचलच्छायो निर्नीडस्तापवर्जित: ॥ ३२ ॥
sa yojana-śatotsedhaḥ pādona-viṭapāyataḥ paryak-kṛtācala-cchāyo nirnīḍas tāpa-varjitaḥ
SB 4.6.33
तस्मिन्महायोगमये मुमुक्षुशरणे सुरा: । ददृशु: शिवमासीनं त्यक्तामर्षमिवान्तकम् ॥ ३३ ॥
tasmin mahā-yogamaye mumukṣu-śaraṇe surāḥ dadṛśuḥ śivam āsīnaṁ tyaktāmarṣam ivāntakam
SB 4.6.34
सनन्दनाद्यैर्महासिद्धै: शान्तै: संशान्तविग्रहम् । उपास्यमानं सख्या च भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् ॥ ३४ ॥
sanandanādyair mahā-siddhaiḥ śāntaiḥ saṁśānta-vigraham upāsyamānaṁ sakhyā ca bhartrā guhyaka-rakṣasām
SB 4.6.35
विद्यातपोयोगपथमास्थितं तमधीश्वरम् । चरन्तं विश्वसुहृदं वात्सल्याल्लोकमङ्गलम् ॥ ३५ ॥
vidyā-tapo-yoga-patham āsthitaṁ tam adhīśvaram carantaṁ viśva-suhṛdaṁ vātsalyāl loka-maṅgalam
SB 4.6.36
लिङ्गं च तापसाभीष्टं भस्मदण्डजटाजिनम् । अङ्गेन सन्ध्याभ्ररुचा चन्द्रलेखां च बिभ्रतम् ॥ ३६ ॥
liṅgaṁ ca tāpasābhīṣṭaṁ bhasma-daṇḍa-jaṭājinam aṅgena sandhyābhra-rucā candra-lekhāṁ ca bibhratam
SB 4.6.37
उपविष्टं दर्भमय्यां बृस्यां ब्रह्म सनातनम् । नारदाय प्रवोचन्तं पृच्छते शृण्वतां सताम् ॥ ३७ ॥
upaviṣṭaṁ darbhamayyāṁ bṛsyāṁ brahma sanātanam nāradāya pravocantaṁ pṛcchate śṛṇvatāṁ satām
SB 4.6.38
कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं पादपद्मं च जानुनि । बाहुं प्रकोष्ठेऽक्षमालाम् आसीनं तर्कमुद्रया ॥ ३८ ॥
kṛtvorau dakṣiṇe savyaṁ pāda-padmaṁ ca jānuni bāhuṁ prakoṣṭhe ’kṣa-mālām āsīnaṁ tarka-mudrayā
SB 4.6.39
तं ब्रह्मनिर्वाणसमाधिमाश्रितं व्युपाश्रितं गिरिशं योगकक्षाम् । सलोकपाला मुनयो मनूनाम् आद्यं मनुं प्राञ्जलय: प्रणेमु: ॥ ३९ ॥
taṁ brahma-nirvāṇa-samādhim āśritaṁ vyupāśritaṁ giriśaṁ yoga-kakṣām sa-loka-pālā munayo manūnām ādyaṁ manuṁ prāñjalayaḥ praṇemuḥ
SB 4.6.40
स तूपलभ्यागतमात्मयोनिं सुरासुरेशैरभिवन्दिताङ्घ्रि: । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवन्दन- मर्हत्तम: कस्य यथैव विष्णु: ॥ ४० ॥
sa tūpalabhyāgatam ātma-yoniṁ surāsureśair abhivanditāṅghriḥ utthāya cakre śirasābhivandanam arhattamaḥ kasya yathaiva viṣṇuḥ
SB 4.6.41
तथापरे सिद्धगणा महर्षिभि- र्ये वै समन्तादनु नीललोहितम् । नमस्कृत: प्राह शशाङ्कशेखरं कृतप्रणामं प्रहसन्निवात्मभू: ॥ ४१ ॥
tathāpare siddha-gaṇā maharṣibhir ye vai samantād anu nīlalohitam namaskṛtaḥ prāha śaśāṅka-śekharaṁ kṛta-praṇāmaṁ prahasann ivātmabhūḥ
SB 4.6.42
ब्रह्मोवाच जाने त्वामीशं विश्वस्य जगतो योनिबीजयो: । शक्ते: शिवस्य च परं यत्तद्ब्रह्म निरन्तरम् ॥ ४२ ॥
brahmovāca jāne tvām īśaṁ viśvasya jagato yoni-bījayoḥ śakteḥ śivasya ca paraṁ yat tad brahma nirantaram
SB 4.6.43
त्वमेव भगवन्नेतच्छिवशक्त्यो: स्वरूपयो: । विश्वं सृजसि पास्यत्सि क्रीडन्नूर्णपटो यथा ॥ ४३ ॥
tvam eva bhagavann etac chiva-śaktyoḥ svarūpayoḥ viśvaṁ sṛjasi pāsy atsi krīḍann ūrṇa-paṭo yathā
SB 4.6.44
त्वमेव धर्मार्थदुघाभिपत्तये दक्षेण सूत्रेण ससर्जिथाध्वरम् । त्वयैव लोकेऽवसिताश्च सेतवो यान्ब्राह्मणा: श्रद्दधते धृतव्रता: ॥ ४४ ॥
tvam eva dharmārtha-dughābhipattaye dakṣeṇa sūtreṇa sasarjithādhvaram tvayaiva loke ’vasitāś ca setavo yān brāhmaṇāḥ śraddadhate dhṛta-vratāḥ
SB 4.6.45
त्वं कर्मणां मङ्गल मङ्गलानां कर्तु: स्वलोकं तनुषे स्व: परं वा । अमङ्गलानां च तमिस्रमुल्बणं विपर्यय: केन तदेव कस्यचित् ॥ ४५ ॥
tvaṁ karmaṇāṁ maṅgala maṅgalānāṁ kartuḥ sva-lokaṁ tanuṣe svaḥ paraṁ vā amaṅgalānāṁ ca tamisram ulbaṇaṁ viparyayaḥ kena tad eva kasyacit
SB 4.6.46
न वै सतां त्वच्चरणार्पितात्मनां भूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतां तव । भूतानि चात्मन्यपृथग्दिदृक्षतां प्रायेण रोषोऽभिभवेद्यथा पशुम् ॥ ४६ ॥
na vai satāṁ tvac-caraṇārpitātmanāṁ bhūteṣu sarveṣv abhipaśyatāṁ tava bhūtāni cātmany apṛthag-didṛkṣatāṁ prāyeṇa roṣo ’bhibhaved yathā paśum
SB 4.6.47
पृथग्धिय: कर्मदृशो दुराशया: परोदयेनार्पितहृद्रुजोऽनिशम् । परान् दुरुक्तैर्वितुदन्त्यरुन्तुदा- स्तान्मावधीद्दैववधान्भवद्विध: ॥ ४७ ॥
pṛthag-dhiyaḥ karma-dṛśo durāśayāḥ parodayenārpita-hṛd-rujo ’niśam parān duruktair vitudanty aruntudās tān māvadhīd daiva-vadhān bhavad-vidhaḥ
SB 4.6.48
यस्मिन्यदा पुष्करनाभमायया दुरन्तया स्पृष्टधिय: पृथग्दृश: । कुर्वन्ति तत्र ह्यनुकम्पया कृपां न साधवो दैवबलात्कृते क्रमम् ॥ ४८ ॥
yasmin yadā puṣkara-nābha-māyayā durantayā spṛṣṭa-dhiyaḥ pṛthag-dṛśaḥ kurvanti tatra hy anukampayā kṛpāṁ na sādhavo daiva-balāt kṛte kramam
SB 4.6.49
भवांस्तु पुंस: परमस्य मायया दुरन्तयास्पृष्टमति: समस्तदृक् । तया हतात्मस्वनुकर्मचेत:- स्वनुग्रहं कर्तुमिहार्हसि प्रभो ॥ ४९ ॥
bhavāṁs tu puṁsaḥ paramasya māyayā durantayāspṛṣṭa-matiḥ samasta-dṛk tayā hatātmasv anukarma-cetaḥsv anugrahaṁ kartum ihārhasi prabho
SB 4.6.50
कुर्वध्वरस्योद्धरणं हतस्य भो: त्वयासमाप्तस्य मनो प्रजापते: । न यत्र भागं तव भागिनो ददु: कुयाजिनो येन मखो निनीयते ॥ ५० ॥
kurv adhvarasyoddharaṇaṁ hatasya bhoḥ tvayāsamāptasya mano prajāpateḥ na yatra bhāgaṁ tava bhāgino daduḥ kuyājino yena makho ninīyate
SB 4.6.51
जीवताद्यजमानोऽयं प्रपद्येताक्षिणी भग: । भृगो: श्मश्रूणि रोहन्तु पूष्णो दन्ताश्च पूर्ववत् ॥ ५१ ॥
jīvatād yajamāno ’yaṁ prapadyetākṣiṇī bhagaḥ bhṛgoḥ śmaśrūṇi rohantu pūṣṇo dantāś ca pūrvavat
SB 4.6.52
देवानां भग्नगात्राणामृत्विजां चायुधाश्मभि: । भवतानुगृहीतानामाशु मन्योऽस्त्वनातुरम् ॥ ५२ ॥
devānāṁ bhagna-gātrāṇām ṛtvijāṁ cāyudhāśmabhiḥ bhavatānugṛhītānām āśu manyo ’stv anāturam
SB 4.6.53
एष ते रुद्र भागोऽस्तु यदुच्छिष्टोऽध्वरस्य वै । यज्ञस्ते रुद्रभागेन कल्पतामद्य यज्ञहन् ॥ ५३ ॥
eṣa te rudra bhāgo ’stu yad-ucchiṣṭo ’dhvarasya vai yajñas te rudra bhāgena kalpatām adya yajña-han
Песнь 4, Глава 7
SB 4.7.1
मैत्रेय उवाच इत्यजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयतामिति ॥ १ ॥
maitreya uvāca ity ajenānunītena bhavena parituṣyatā abhyadhāyi mahā-bāho prahasya śrūyatām iti
SB 4.7.2
महादेव उवाच नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये । देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया ॥ २ ॥
mahādeva uvāca nāghaṁ prajeśa bālānāṁ varṇaye nānucintaye deva-māyābhibhūtānāṁ daṇḍas tatra dhṛto mayā
SB 4.7.3
प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्वजमुखं शिर: । मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भग: ॥ ३ ॥
prajāpater dagdha-śīrṣṇo bhavatv aja-mukhaṁ śiraḥ mitrasya cakṣuṣekṣeta bhāgaṁ svaṁ barhiṣo bhagaḥ
SB 4.7.4
पूषा तु यजमानस्य दद्भिर्जक्षतु पिष्टभुक् । देवा: प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददु: ॥ ४ ॥
pūṣā tu yajamānasya dadbhir jakṣatu piṣṭa-bhuk devāḥ prakṛta-sarvāṅgā ye ma uccheṣaṇaṁ daduḥ
SB 4.7.5
बाहुभ्यामश्विनो: पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहव: । भवन्त्वध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत् ॥ ५ ॥
bāhubhyām aśvinoḥ pūṣṇo hastābhyāṁ kṛta-bāhavaḥ bhavantv adhvaryavaś cānye basta-śmaśrur bhṛgur bhavet
SB 4.7.6
मैत्रेय उवाच तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् । परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥ ६ ॥
maitreya uvāca tadā sarvāṇi bhūtāni śrutvā mīḍhuṣṭamoditam parituṣṭātmabhis tāta sādhu sādhv ity athābruvan
SB 4.7.7
ततो मीढ्वांसमामन्त्र्य शुनासीरा: सहर्षिभि: । भूयस्तद्देवयजनं समीढ्वद्वेधसो ययु: ॥ ७ ॥
tato mīḍhvāṁsam āmantrya śunāsīrāḥ saharṣibhiḥ bhūyas tad deva-yajanaṁ sa-mīḍhvad-vedhaso yayuḥ
SB 4.7.8
विधाय कार्त्स्न्येन च तद्यदाह भगवान् भव: । सन्दधु: कस्य कायेन सवनीयपशो: शिर: ॥ ८ ॥
vidhāya kārtsnyena ca tad yad āha bhagavān bhavaḥ sandadhuḥ kasya kāyena savanīya-paśoḥ śiraḥ
SB 4.7.9
सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षित: । सद्य: सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम् ॥ ९ ॥
sandhīyamāne śirasi dakṣo rudrābhivīkṣitaḥ sadyaḥ supta ivottasthau dadṛśe cāgrato mṛḍam
SB 4.7.10
तदा वृषध्वजद्वेषकलिलात्मा प्रजापति: । शिवावलोकादभवच्छरद्ध्रद इवामल: ॥ १० ॥
tadā vṛṣadhvaja-dveṣa- kalilātmā prajāpatiḥ śivāvalokād abhavac charad-dhrada ivāmalaḥ
SB 4.7.11
भवस्तवाय कृतधीर्नाशक्नोदनुरागत: । औत्कण्ठ्याद्बाष्पकलया सम्परेतां सुतां स्मरन् ॥ ११ ॥
bhava-stavāya kṛta-dhīr nāśaknod anurāgataḥ autkaṇṭhyād bāṣpa-kalayā samparetāṁ sutāṁ smaran
SB 4.7.12
कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मन: प्रेमविह्वलित: सुधी: । शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापति: ॥ १२ ॥
kṛcchrāt saṁstabhya ca manaḥ prema-vihvalitaḥ sudhīḥ śaśaṁsa nirvyalīkena bhāveneśaṁ prajāpatiḥ
SB 4.7.13
दक्ष उवाच भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्ध: । न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्नवज्ञा तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु ॥ १३ ॥
dakṣa uvāca bhūyān anugraha aho bhavatā kṛto me daṇḍas tvayā mayi bhṛto yad api pralabdhaḥ na brahma-bandhuṣu ca vāṁ bhagavann avajñā tubhyaṁ hareś ca kuta eva dhṛta-vrateṣu
SB 4.7.14
विद्यातपोव्रतधरान् मुखत: स्म विप्रान् ब्रह्मात्मतत्त्वमवितुं प्रथमं त्वमस्राक् । तद्ब्राह्मणान् परम सर्वविपत्सु पासि पाल: पशूनिव विभो प्रगृहीतदण्ड: ॥ १४ ॥
vidyā-tapo-vrata-dharān mukhataḥ sma viprān brahmātma-tattvam avituṁ prathamaṁ tvam asrāk tad brāhmaṇān parama sarva-vipatsu pāsi pālaḥ paśūn iva vibho pragṛhīta-daṇḍaḥ
SB 4.7.15
योऽसौ मयाविदिततत्त्वदृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम् । अर्वाक् पतन्तमर्हत्तमनिन्दयापाद् दृष्टयार्द्रया स भगवान्स्वकृतेन तुष्येत् ॥ १५ ॥
yo ’sau mayāvidita-tattva-dṛśā sabhāyāṁ kṣipto durukti-viśikhair vigaṇayya tan mām arvāk patantam arhattama-nindayāpād dṛṣṭyārdrayā sa bhagavān sva-kṛtena tuṣyet
SB 4.7.16
मैत्रेय उवाच क्षमाप्यैवं स मीढ्वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रित: । कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभि: ॥ १६ ॥
maitreya uvāca kṣamāpyaivaṁ sa mīḍhvāṁsaṁ brahmaṇā cānumantritaḥ karma santānayām āsa sopādhyāyartvig-ādibhiḥ
SB 4.7.17
वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमा: । पुरोडाशं निरवपन् वीरसंसर्गशुद्धये ॥ १७ ॥
vaiṣṇavaṁ yajña-santatyai tri-kapālaṁ dvijottamāḥ puroḍāśaṁ niravapan vīra-saṁsarga-śuddhaye
SB 4.7.18
अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते । धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरि: ॥ १८ ॥
adhvaryuṇātta-haviṣā yajamāno viśāmpate dhiyā viśuddhayā dadhyau tathā prādurabhūd dhariḥ
SB 4.7.19
तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । मुष्णंस्तेज उपानीतस्तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना ॥ १९ ॥
tadā sva-prabhayā teṣāṁ dyotayantyā diśo daśa muṣṇaṁs teja upānītas tārkṣyeṇa stotra-vājinā
SB 4.7.20
श्यामो हिरण्यरशनोऽर्ककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्य: । शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्म- व्यग्रैर्हिरण्मयभुजैरिव कर्णिकार: ॥ २० ॥
śyāmo hiraṇya-raśano ’rka-kirīṭa-juṣṭo nīlālaka-bhramara-maṇḍita-kuṇḍalāsyaḥ śaṅkhābja-cakra-śara-cāpa-gadāsi-carma- vyagrair hiraṇmaya-bhujair iva karṇikāraḥ
SB 4.7.21
वक्षस्यधिश्रितवधूर्वनमाल्युदार हासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् । पार्श्वभ्रमद्वयजनचामरराजहंस: श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमान: ॥ २१ ॥
vakṣasy adhiśrita-vadhūr vana-māly udāra- hāsāvaloka-kalayā ramayaṁś ca viśvam pārśva-bhramad-vyajana-cāmara-rāja-haṁsaḥ śvetātapatra-śaśinopari rajyamānaḥ
SB 4.7.22
तमुपागतमालक्ष्य सर्वे सुरगणादय: । प्रणेमु: सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायका: ॥ २२ ॥
tam upāgatam ālakṣya sarve sura-gaṇādayaḥ praṇemuḥ sahasotthāya brahmendra-tryakṣa-nāyakāḥ
SB 4.7.23
तत्तेजसा हतरुच: सन्नजिह्वा: ससाध्वसा: । मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम् ॥ २३ ॥
tat-tejasā hata-rucaḥ sanna-jihvāḥ sa-sādhvasāḥ mūrdhnā dhṛtāñjali-puṭā upatasthur adhokṣajam
SB 4.7.24
अप्यर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्वात्मभुवादय: । यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम् ॥ २४ ॥
apy arvāg-vṛttayo yasya mahi tv ātmabhuv-ādayaḥ yathā-mati gṛṇanti sma kṛtānugraha-vigraham
SB 4.7.25
दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् । सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयत: कृताञ्जलि: ॥ २५ ॥
dakṣo gṛhītārhaṇa-sādanottamaṁ yajñeśvaraṁ viśva-sṛjāṁ paraṁ gurum sunanda-nandādy-anugair vṛtaṁ mudā gṛṇan prapede prayataḥ kṛtāñjaliḥ
SB 4.7.26
दक्ष उवाच शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् । तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्या- मास्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्र: ॥ २६ ॥
dakṣa uvāca śuddhaṁ sva-dhāmny uparatākhila-buddhy-avasthaṁ cin-mātram ekam abhayaṁ pratiṣidhya māyām tiṣṭhaṁs tayaiva puruṣatvam upetya tasyām āste bhavān apariśuddha ivātma-tantraḥ
SB 4.7.27
ऋत्विज ऊचु: तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात् कर्मण्यवग्रहधियो भगवन्विदाम: । धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्था: ॥ २७ ॥
ṛtvija ūcuḥ tattvaṁ na te vayam anañjana rudra-śāpāt karmaṇy avagraha-dhiyo bhagavan vidāmaḥ dharmopalakṣaṇam idaṁ trivṛd adhvarākhyaṁ jñātaṁ yad-artham adhidaivam ado vyavasthāḥ
SB 4.7.28
सदस्या ऊचु: उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्र व्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभार: । द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थ: पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्ट: ॥ २८ ॥
sadasyā ūcuḥ utpatty-adhvany aśaraṇa uru-kleśa-durge ’ntakogra- vyālānviṣṭe viṣaya-mṛga-tṛṣy ātma-gehoru-bhāraḥ dvandva-śvabhre khala-mṛga-bhaye śoka-dāve ’jña-sārthaḥ pādaukas te śaraṇada kadā yāti kāmopasṛṣṭaḥ
SB 4.7.29
रुद्र उवाच तव वरद वराङ्घ्रावाशिषेहाखिलार्थे ह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये । यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धं जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण ॥ २९ ॥
rudra uvāca tava varada varāṅghrāv āśiṣehākhilārthe hy api munibhir asaktair ādareṇārhaṇīye yadi racita-dhiyaṁ māvidya-loko ’paviddhaṁ japati na gaṇaye tat tvat-parānugraheṇa
SB 4.7.30
भृगुरुवाच यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्त: । नात्मन् श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वं सोऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धु: ॥ ३० ॥
bhṛgur uvāca yan māyayā gahanayāpahṛtātma-bodhā brahmādayas tanu-bhṛtas tamasi svapantaḥ nātman-śritaṁ tava vidanty adhunāpi tattvaṁ so ’yaṁ prasīdatu bhavān praṇatātma-bandhuḥ
SB 4.7.31
ब्रह्मोवाच नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थ भेदग्रहै: पुरुषो यावदीक्षेत् । ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद्वयतिरिक्तो मतस्त्वम् ॥ ३१ ॥
brahmovāca naitat svarūpaṁ bhavato ’sau padārtha- bheda-grahaiḥ puruṣo yāvad īkṣet jñānasya cārthasya guṇasya cāśrayo māyāmayād vyatirikto matas tvam
SB 4.7.32
इन्द्र उवाच इदमप्यच्युत विश्वभावनं वपुरानन्दकरं मनोदृशाम् । सुरविद्विट्क्षपणैरुदायुधै र्भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभि: ॥ ३२ ॥
indra uvāca idam apy acyuta viśva-bhāvanaṁ vapur ānanda-karaṁ mano-dṛśām sura-vidviṭ-kṣapaṇair udāyudhair bhuja-daṇḍair upapannam aṣṭabhiḥ
SB 4.7.33
पत्न्य ऊचु: यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्त: पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् । तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधं यज्ञात्मन्नलिनरुचा दृशा पुनीहि ॥ ३३ ॥
patnya ūcuḥ yajño ’yaṁ tava yajanāya kena sṛṣṭo vidhvastaḥ paśupatinādya dakṣa-kopāt taṁ nas tvaṁ śava-śayanābha-śānta-medhaṁ yajñātman nalina-rucā dṛśā punīhi
SB 4.7.34
ऋषय ऊचु: अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे । विभूतये यत उपसेदुरीश्वरीं न मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान् ॥ ३४ ॥
ṛṣaya ūcuḥ ananvitaṁ te bhagavan viceṣṭitaṁ yad ātmanā carasi hi karma nājyase vibhūtaye yata upasedur īśvarīṁ na manyate svayam anuvartatīṁ bhavān
SB 4.7.35
सिद्धा ऊचु: अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारण: क्लेशदावाग्निदग्ध: । तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्न: ॥ ३५ ॥
siddhā ūcuḥ ayaṁ tvat-kathā-mṛṣṭa-pīyūṣa-nadyāṁ mano-vāraṇaḥ kleśa-dāvāgni-dagdhaḥ tṛṣārto ’vagāḍho na sasmāra dāvaṁ na niṣkrāmati brahma-sampannavan naḥ
SB 4.7.36
यजमान्युवाच स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नम: श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि न: । त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मख: शोभते शीर्षहीन: कबन्धो यथा पुरुष: ॥ ३६ ॥
yajamāny uvāca svāgataṁ te prasīdeśa tubhyaṁ namaḥ śrīnivāsa śriyā kāntayā trāhi naḥ tvām ṛte ’dhīśa nāṅgair makhaḥ śobhate śīrṣa-hīnaḥ ka-bandho yathā puruṣaḥ
SB 4.7.37
लोकपाला ऊचु: दृष्ट: किं नो दृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वं प्रत्यग्द्रष्टा दृश्यते येन विश्वम् । माया ह्येषा भवदीया हि भूमन् यस्त्वं षष्ठ: पञ्चभिर्भासि भूतै: ॥ ३७ ॥
lokapālā ūcuḥ dṛṣṭaḥ kiṁ no dṛgbhir asad-grahais tvaṁ pratyag-draṣṭā dṛśyate yena viśvam māyā hy eṣā bhavadīyā hi bhūman yas tvaṁ ṣaṣṭhaḥ pañcabhir bhāsi bhūtaiḥ
SB 4.7.38
योगेश्वरा ऊचु प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मन: । अथापि भक्त्येश तयोपधावता- मनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥ ३८ ॥
yogeśvarā ūcuḥ preyān na te ’nyo ’sty amutas tvayi prabho viśvātmanīkṣen na pṛthag ya ātmanaḥ athāpi bhaktyeśa tayopadhāvatām ananya-vṛttyānugṛhāṇa vatsala
SB 4.7.39
जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयात्ममायया । रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नम: ॥ ३९ ॥
jagad-udbhava-sthiti-layeṣu daivato bahu-bhidyamāna-guṇayātma-māyayā racitātma-bheda-mataye sva-saṁsthayā vinivartita-bhrama-guṇātmane namaḥ
SB 4.7.40
ब्रह्मोवाच नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च ॥ ४० ॥
brahmovāca namas te śrita-sattvāya dharmādīnāṁ ca sūtaye nirguṇāya ca yat-kāṣṭhāṁ nāhaṁ vedāpare ’pi ca
SB 4.7.41
अग्निरुवाच यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् । तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभि: स्विष्टं यजुर्भि: प्रणतोऽस्मि यज्ञम् ॥ ४१ ॥
agnir uvāca yat-tejasāhaṁ susamiddha-tejā havyaṁ vahe svadhvara ājya-siktam taṁ yajñiyaṁ pañca-vidhaṁ ca pañcabhiḥ sviṣṭaṁ yajurbhiḥ praṇato ’smi yajñam
SB 4.7.42
देवा ऊचु: पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं त्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने । पुमान्शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदवि: स एवाद्याक्ष्णोर्य: पथि चरसि भृत्यानवसि न: ॥ ४२ ॥
devā ūcuḥ purā kalpāpāye sva-kṛtam udarī-kṛtya vikṛtaṁ tvam evādyas tasmin salila uragendrādhiśayane pumān śeṣe siddhair hṛdi vimṛśitādhyātma-padaviḥ sa evādyākṣṇor yaḥ pathi carasi bhṛtyān avasi naḥ
SB 4.7.43
गन्धर्वा ऊचु: अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगा: । क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम ॥ ४३ ॥
gandharvā ūcuḥ aṁśāṁśās te deva marīcy-ādaya ete brahmendrādyā deva-gaṇā rudra-purogāḥ krīḍā-bhāṇḍaṁ viśvam idaṁ yasya vibhūman tasmai nityaṁ nātha namas te karavāma
SB 4.7.44
विद्याधरा ऊचु: त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन् कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथै: स्वै: । क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहं युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्वयुदस्येत् ॥ ४४ ॥
vidyādharā ūcuḥ tvan-māyayārtham abhipadya kalevare ’smin kṛtvā mamāham iti durmatir utpathaiḥ svaiḥ kṣipto ’py asad-viṣaya-lālasa ātma-mohaṁ yuṣmat-kathāmṛta-niṣevaka udvyudasyet
SB 4.7.45
ब्राह्मणा ऊचु: त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताश: स्वयंत्वं हि मन्त्र: समिद्दर्भपात्राणि च । त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवताअग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशु: ॥ ४५ ॥
brāhmaṇā ūcuḥ tvaṁ kratus tvaṁ havis tvaṁ hutāśaḥ svayaṁ tvaṁ hi mantraḥ samid-darbha-pātrāṇi ca tvaṁ sadasyartvijo dampatī devatā agnihotraṁ svadhā soma ājyaṁ paśuḥ
SB 4.7.46
त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा । स्तूयमानो नदल्लीलया योगिभि- र्व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतु: ॥ ४६ ॥
tvaṁ purā gāṁ rasāyā mahā-sūkaro daṁṣṭrayā padminīṁ vāraṇendro yathā stūyamāno nadal līlayā yogibhir vyujjahartha trayī-gātra yajña-kratuḥ
SB 4.7.47
स प्रसीद त्वमस्माकमाकाङ्क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञविघ्ना: क्षयं यान्ति तस्मै नम: ॥ ४७ ॥
sa prasīda tvam asmākam ākāṅkṣatāṁ darśanaṁ te paribhraṣṭa-sat-karmaṇām kīrtyamāne nṛbhir nāmni yajñeśa te yajña-vighnāḥ kṣayaṁ yānti tasmai namaḥ
SB 4.7.48
मैत्रेय उवाच इति दक्ष: कविर्यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञभावने ॥ ४८ ॥
maitreya uvāca iti dakṣaḥ kavir yajñaṁ bhadra rudrābhimarśitam kīrtyamāne hṛṣīkeśe sanninye yajña-bhāvane
SB 4.7.49
भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् । दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ॥ ४९ ॥
bhagavān svena bhāgena sarvātmā sarva-bhāga-bhuk dakṣaṁ babhāṣa ābhāṣya prīyamāṇa ivānagha
SB 4.7.50
श्रीभगवानुवाच अहं ब्रह्मा च शर्वश्च जगत: कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंदृगविशेषण: ॥ ५० ॥
śrī-bhagavān uvāca ahaṁ brahmā ca śarvaś ca jagataḥ kāraṇaṁ param ātmeśvara upadraṣṭā svayan-dṛg aviśeṣaṇaḥ
SB 4.7.51
आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विज । सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम् ॥ ५१ ॥
ātma-māyāṁ samāviśya so ’haṁ guṇamayīṁ dvija sṛjan rakṣan haran viśvaṁ dadhre saṁjñāṁ kriyocitām
SB 4.7.52
तस्मिन् ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि । ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति ॥ ५२ ॥
tasmin brahmaṇy advitīye kevale paramātmani brahma-rudrau ca bhūtāni bhedenājño ’nupaśyati
SB 4.7.53
यथा पुमान्न स्वाङ्गेषु शिर:पाण्यादिषु क्वचित् । पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्पर: ॥ ५३ ॥
yathā pumān na svāṅgeṣu śiraḥ-pāṇy-ādiṣu kvacit pārakya-buddhiṁ kurute evaṁ bhūteṣu mat-paraḥ
SB 4.7.54
त्रयाणामेकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् । सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिमधिगच्छति ॥ ५४ ॥
trayāṇām eka-bhāvānāṁ yo na paśyati vai bhidām sarva-bhūtātmanāṁ brahman sa śāntim adhigacchati
SB 4.7.55
मैत्रेय उवाच एवं भगवतादिष्ट: प्रजापतिपतिर्हरिम् । अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवानुभयतोऽयजत् ॥ ५५ ॥
maitreya uvāca evaṁ bhagavatādiṣṭaḥ prajāpati-patir harim arcitvā kratunā svena devān ubhayato ’yajat
SB 4.7.56
रुद्रं च स्वेन भागेन ह्युपाधावत्समाहित: । कर्मणोदवसानेन सोमपानितरानपि । उदवस्य सहर्त्विग्भि: सस्नाववभृथं तत: ॥ ५६ ॥
rudraṁ ca svena bhāgena hy upādhāvat samāhitaḥ karmaṇodavasānena somapān itarān api udavasya sahartvigbhiḥ sasnāv avabhṛthaṁ tataḥ
SB 4.7.57
तस्मा अप्यनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे । धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास्ते दिवं ययु: ॥ ५७ ॥
tasmā apy anubhāvena svenaivāvāpta-rādhase dharma eva matiṁ dattvā tridaśās te divaṁ yayuḥ
SB 4.7.58
एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् । जज्ञे हिमवत: क्षेत्रे मेनायामिति शुश्रुम ॥ ५८ ॥
evaṁ dākṣāyaṇī hitvā satī pūrva-kalevaram jajñe himavataḥ kṣetre menāyām iti śuśruma
SB 4.7.59
तमेव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिमम्बिका । अनन्यभावैकगतिं शक्ति: सुप्तेव पूरुषम् ॥ ५९ ॥
tam eva dayitaṁ bhūya āvṛṅkte patim ambikā ananya-bhāvaika-gatiṁ śaktiḥ supteva pūruṣam
SB 4.7.60
एतद्भगवत: शम्भो: कर्म दक्षाध्वरद्रुह: । श्रुतं भागवताच्छिष्यादुद्धवान्मे बृहस्पते: ॥ ६० ॥
etad bhagavataḥ śambhoḥ karma dakṣādhvara-druhaḥ śrutaṁ bhāgavatāc chiṣyād uddhavān me bṛhaspateḥ
SB 4.7.61
इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं यशस्यमायुष्यमघौघमर्षणम् । यो नित्यदाकर्ण्य नरोऽनुकीर्तयेद् धुनोत्यघं कौरव भक्तिभावत: ॥ ६१ ॥
idaṁ pavitraṁ param īśa-ceṣṭitaṁ yaśasyam āyuṣyam aghaugha-marṣaṇam yo nityadākarṇya naro ’nukīrtayed dhunoty aghaṁ kaurava bhakti-bhāvataḥ
Песнь 4, Глава 8
SB 4.8.1
मैत्रेय उवाच सनकाद्या नारदश्च ऋभुर्हंसोऽरुणिर्यति: । नैते गृहान् ब्रह्मसुता ह्यावसन्नूर्ध्वरेतस: ॥ १ ॥
maitreya uvāca sanakādyā nāradaś ca ṛbhur haṁso ’ruṇir yatiḥ naite gṛhān brahma-sutā hy āvasann ūrdhva-retasaḥ
SB 4.8.2
मृषाधर्मस्य भार्यासीद्दम्भं मायां च शत्रुहन् । असूत मिथुनं तत्तु निऋर्तिर्जगृहेऽप्रज: ॥ २ ॥
mṛṣādharmasya bhāryāsīd dambhaṁ māyāṁ ca śatru-han asūta mithunaṁ tat tu nirṛtir jagṛhe ’prajaḥ
SB 4.8.3
तयो: समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते । ताभ्यां क्रोधश्च हिंसा च यद्दुरुक्ति: स्वसा कलि: ॥ ३ ॥
tayoḥ samabhaval lobho nikṛtiś ca mahā-mate tābhyāṁ krodhaś ca hiṁsā ca yad duruktiḥ svasā kaliḥ
SB 4.8.4
दुरुक्तौ कलिराधत्त भयं मृत्युं च सत्तम । तयोश्च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस्तथा ॥ ४ ॥
duruktau kalir ādhatta bhayaṁ mṛtyuṁ ca sattama tayoś ca mithunaṁ jajñe yātanā nirayas tathā
SB 4.8.5
सङ्ग्रहेण मयाख्यात: प्रतिसर्गस्तवानघ । त्रि: श्रुत्वैतत्पुमान् पुण्यं विधुनोत्यात्मनो मलम् ॥ ५ ॥
saṅgraheṇa mayākhyātaḥ pratisargas tavānagha triḥ śrutvaitat pumān puṇyaṁ vidhunoty ātmano malam
SB 4.8.6
अथात: कीर्तये वंशं पुण्यकीर्ते: कुरूद्वह । स्वायम्भुवस्यापि मनोर्हरेरंशांशजन्मन: ॥ ६ ॥
athātaḥ kīrtaye vaṁśaṁ puṇya-kīrteḥ kurūdvaha svāyambhuvasyāpi manor harer aṁśāṁśa-janmanaḥ
SB 4.8.7
प्रियव्रतोत्तानपादौ शतरूपापते: सुतौ । वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगत: स्थितौ ॥ ७ ॥
priyavratottānapādau śatarūpā-pateḥ sutau vāsudevasya kalayā rakṣāyāṁ jagataḥ sthitau
SB 4.8.8
जाये उत्तानपादस्य सुनीति: सुरुचिस्तयो: । सुरुचि: प्रेयसी पत्युर्नेतरा यत्सुतो ध्रुव: ॥ ८ ॥
jāye uttānapādasya sunītiḥ surucis tayoḥ suruciḥ preyasī patyur netarā yat-suto dhruvaḥ
SB 4.8.9
एकदा सुरुचे: पुत्रमङ्कमारोप्य लालयन् । उत्तमं नारुरुक्षन्तं ध्रुवं राजाभ्यनन्दत ॥ ९ ॥
ekadā suruceḥ putram aṅkam āropya lālayan uttamaṁ nārurukṣantaṁ dhruvaṁ rājābhyanandata
SB 4.8.10
तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास्तनयं ध्रुवम् । सुरुचि: शृण्वतो राज्ञ: सेर्ष्यमाहातिगर्विता ॥ १० ॥
tathā cikīrṣamāṇaṁ taṁ sapatnyās tanayaṁ dhruvam suruciḥ śṛṇvato rājñaḥ serṣyam āhātigarvitā
SB 4.8.11
न वत्स नृपतेर्धिष्ण्यं भवानारोढुमर्हति । न गृहीतो मया यत्त्वं कुक्षावपि नृपात्मज: ॥ ११ ॥
na vatsa nṛpater dhiṣṇyaṁ bhavān āroḍhum arhati na gṛhīto mayā yat tvaṁ kukṣāv api nṛpātmajaḥ
SB 4.8.12
बालोऽसि बत नात्मानमन्यस्त्रीगर्भसम्भृतम् । नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभेऽर्थे मनोरथ: ॥ १२ ॥
bālo ’si bata nātmānam anya-strī-garbha-sambhṛtam nūnaṁ veda bhavān yasya durlabhe ’rthe manorathaḥ
SB 4.8.13
तपसाराध्य पुरुषं तस्यैवानुग्रहेण मे । गर्भे त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम् ॥ १३ ॥
tapasārādhya puruṣaṁ tasyaivānugraheṇa me garbhe tvaṁ sādhayātmānaṁ yadīcchasi nṛpāsanam
SB 4.8.14
मैत्रेय उवाच मातु: सपत्न्या: स दुरुक्तिविद्ध: श्वसन् रुषा दण्डहतो यथाहि: । हित्वा मिषन्तं पितरं सन्नवाचं जगाम मातु: प्ररुदन् सकाशम् ॥ १४ ॥
maitreya uvāca mātuḥ sapatnyāḥ sa durukti-viddhaḥ śvasan ruṣā daṇḍa-hato yathāhiḥ hitvā miṣantaṁ pitaraṁ sanna-vācaṁ jagāma mātuḥ prarudan sakāśam
SB 4.8.15
तं नि:श्वसन्तं स्फुरिताधरोष्ठं सुनीतिरुत्सङ्ग उदूह्य बालम् । निशम्य तत्पौरमुखान्नितान्तं सा विव्यथे यद्गदितं सपत्न्या ॥ १५ ॥
taṁ niḥśvasantaṁ sphuritādharoṣṭhaṁ sunītir utsaṅga udūhya bālam niśamya tat-paura-mukhān nitāntaṁ sā vivyathe yad gaditaṁ sapatnyā
SB 4.8.16
सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक दावाग्निना दावलतेव बाला । वाक्यं सपत्न्या: स्मरती सरोज श्रिया दृशा बाष्पकलामुवाह ॥ १६ ॥
sotsṛjya dhairyaṁ vilalāpa śoka- dāvāgninā dāva-lateva bālā vākyaṁ sapatnyāḥ smaratī saroja- śriyā dṛśā bāṣpa-kalām uvāha
SB 4.8.17
दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पार- मपश्यती बालकमाह बाला । मामङ्गलं तात परेषु मंस्था भुङ्क्ते जनो यत्परदु:खदस्तत् ॥ १७ ॥
dīrghaṁ śvasantī vṛjinasya pāram apaśyatī bālakam āha bālā māmaṅgalaṁ tāta pareṣu maṁsthā bhuṅkte jano yat para-duḥkhadas tat
SB 4.8.18
सत्यं सुरुच्याभिहितं भवान्मे यद्दुर्भगाया उदरे गृहीत: । स्तन्येन वृद्धश्च विलज्जते यां भार्येति वा वोढुमिडस्पतिर्माम् ॥ १८ ॥
satyaṁ surucyābhihitaṁ bhavān me yad durbhagāyā udare gṛhītaḥ stanyena vṛddhaś ca vilajjate yāṁ bhāryeti vā voḍhum iḍaspatir mām
SB 4.8.19
आतिष्ठ तत्तात विमत्सरस्त्वम् उक्तं समात्रापि यदव्यलीकम् । आराधयाधोक्षजपादपद्मं यदीच्छसेऽध्यासनमुत्तमो यथा ॥ १९ ॥
ātiṣṭha tat tāta vimatsaras tvam uktaṁ samātrāpi yad avyalīkam ārādhayādhokṣaja-pāda-padmaṁ yadīcchase ’dhyāsanam uttamo yathā
SB 4.8.20
यस्याङ्घ्रि पद्मं परिचर्य विश्व विभावनायात्तगुणाभिपत्ते: । अजोऽध्यतिष्ठत्खलु पारमेष्ठ्यं पदं जितात्मश्वसनाभिवन्द्यम् ॥ २० ॥
yasyāṅghri-padmaṁ paricarya viśva- vibhāvanāyātta-guṇābhipatteḥ ajo ’dhyatiṣṭhat khalu pārameṣṭhyaṁ padaṁ jitātma-śvasanābhivandyam
SB 4.8.21
तथा मनुर्वो भगवान् पितामहो यमेकमत्या पुरुदक्षिणैर्मखै: । इष्ट्वाभिपेदे दुरवापमन्यतो भौमं सुखं दिव्यमथापवर्ग्यम् ॥ २१ ॥
tathā manur vo bhagavān pitāmaho yam eka-matyā puru-dakṣiṇair makhaiḥ iṣṭvābhipede duravāpam anyato bhaumaṁ sukhaṁ divyam athāpavargyam
SB 4.8.22
तमेव वत्साश्रय भृत्यवत्सलं मुमुक्षुभिर्मृग्यपदाब्जपद्धतिम् । अनन्यभावे निजधर्मभाविते मनस्यवस्थाप्य भजस्व पूरुषम् ॥ २२ ॥
tam eva vatsāśraya bhṛtya-vatsalaṁ mumukṣubhir mṛgya-padābja-paddhatim ananya-bhāve nija-dharma-bhāvite manasy avasthāpya bhajasva pūruṣam
SB 4.8.23
नान्यं तत: पद्मपलाशलोचनाद् दु:खच्छिदं ते मृगयामि कञ्चन । यो मृग्यते हस्तगृहीतपद्मया श्रियेतरैरङ्ग विमृग्यमाणया ॥ २३ ॥
nānyaṁ tataḥ padma-palāśa-locanād duḥkha-cchidaṁ te mṛgayāmi kañcana yo mṛgyate hasta-gṛhīta-padmayā śriyetarair aṅga vimṛgyamāṇayā
SB 4.8.24
मैत्रेय उवाच एवं सञ्जल्पितं मातुराकर्ण्यार्थागमं वच: । सन्नियम्यात्मनात्मानं निश्चक्राम पितु: पुरात् ॥ २४ ॥
maitreya uvāca evaṁ sañjalpitaṁ mātur ākarṇyārthāgamaṁ vacaḥ sanniyamyātmanātmānaṁ niścakrāma pituḥ purāt
SB 4.8.25
नारदस्तदुपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम् । स्पृष्ट्वा मूर्धन्यघघ्नेन पाणिना प्राह विस्मित: ॥ २५ ॥
nāradas tad upākarṇya jñātvā tasya cikīrṣitam spṛṣṭvā mūrdhany agha-ghnena pāṇinā prāha vismitaḥ
SB 4.8.26
अहो तेज: क्षत्रियाणां मानभङ्गममृष्यताम् । बालोऽप्ययं हृदा धत्ते यत्समातुरसद्वच: ॥ २६ ॥
aho tejaḥ kṣatriyāṇāṁ māna-bhaṅgam amṛṣyatām bālo ’py ayaṁ hṛdā dhatte yat samātur asad-vacaḥ
SB 4.8.27
नारद उवाच नाधुनाप्यवमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक । लक्षयाम: कुमारस्य सक्तस्य क्रीडनादिषु ॥ २७ ॥
nārada uvāca nādhunāpy avamānaṁ te sammānaṁ vāpi putraka lakṣayāmaḥ kumārasya saktasya krīḍanādiṣu
SB 4.8.28
विकल्पे विद्यमानेऽपि न ह्यसन्तोषहेतव: । पुंसो मोहमृते भिन्ना यल्लोके निजकर्मभि: ॥ २८ ॥
vikalpe vidyamāne ’pi na hy asantoṣa-hetavaḥ puṁso moham ṛte bhinnā yal loke nija-karmabhiḥ
SB 4.8.29
परितुष्येत्ततस्तात तावन्मात्रेण पूरुष: । दैवोपसादितं यावद्वीक्ष्येश्वरगतिं बुध: ॥ २९ ॥
parituṣyet tatas tāta tāvan-mātreṇa pūruṣaḥ daivopasāditaṁ yāvad vīkṣyeśvara-gatiṁ budhaḥ
SB 4.8.30
अथ मात्रोपदिष्टेन योगेनावरुरुत्ससि । यत्प्रसादं स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम ॥ ३० ॥
atha mātropadiṣṭena yogenāvarurutsasi yat-prasādaṁ sa vai puṁsāṁ durārādhyo mato mama
SB 4.8.31
मुनय: पदवीं यस्य नि:सङ्गेनोरुजन्मभि: । न विदुर्मृगयन्तोऽपि तीव्रयोगसमाधिना ॥ ३१ ॥
munayaḥ padavīṁ yasya niḥsaṅgenoru-janmabhiḥ na vidur mṛgayanto ’pi tīvra-yoga-samādhinā
SB 4.8.32
अतो निवर्ततामेष निर्बन्धस्तव निष्फल: । यतिष्यति भवान् काले श्रेयसां समुपस्थिते ॥ ३२ ॥
ato nivartatām eṣa nirbandhas tava niṣphalaḥ yatiṣyati bhavān kāle śreyasāṁ samupasthite
SB 4.8.33
यस्य यद्दैवविहितं स तेन सुखदु:खयो: । आत्मानं तोषयन्देही तमस: पारमृच्छति ॥ ३३ ॥
yasya yad daiva-vihitaṁ sa tena sukha-duḥkhayoḥ ātmānaṁ toṣayan dehī tamasaḥ pāram ṛcchati
SB 4.8.34
गुणाधिकान्मुदं लिप्सेदनुक्रोशं गुणाधमात् । मैत्रीं समानादन्विच्छेन्न तापैरभिभूयते ॥ ३४ ॥
guṇādhikān mudaṁ lipsed anukrośaṁ guṇādhamāt maitrīṁ samānād anvicchen na tāpair abhibhūyate
SB 4.8.35
ध्रुव उवाच सोऽयं शमो भगवता सुखदु:खहतात्मनाम् । दर्शित: कृपया पुंसां दुर्दर्शोऽस्मद्विधैस्तु य: ॥ ३५ ॥
dhruva uvāca so ’yaṁ śamo bhagavatā sukha-duḥkha-hatātmanām darśitaḥ kṛpayā puṁsāṁ durdarśo ’smad-vidhais tu yaḥ
SB 4.8.36
अथापि मेऽविनीतस्य क्षात्त्रं घोरमुपेयुष: । सुरुच्या दुर्वचोबाणैर्न भिन्ने श्रयते हृदि ॥ ३६ ॥
athāpi me ’vinītasya kṣāttraṁ ghoram upeyuṣaḥ surucyā durvaco-bāṇair na bhinne śrayate hṛdi
SB 4.8.37
पदं त्रिभुवनोत्कृष्टं जिगीषो: साधु वर्त्म मे । ब्रूह्यस्मत्पितृभिर्ब्रह्मन्नन्यैरप्यनधिष्ठितम् ॥ ३७ ॥
padaṁ tri-bhuvanotkṛṣṭaṁ jigīṣoḥ sādhu vartma me brūhy asmat-pitṛbhir brahmann anyair apy anadhiṣṭhitam
SB 4.8.38
नूनं भवान्भगवतो योऽङ्गज: परमेष्ठिन: । वितुदन्नटते वीणां हिताय जगतोऽर्कवत् ॥ ३८ ॥
nūnaṁ bhavān bhagavato yo ’ṅgajaḥ parameṣṭhinaḥ vitudann aṭate vīṇāṁ hitāya jagato ’rkavat
SB 4.8.39
मैत्रेय उवाच इत्युदाहृतमाकर्ण्य भगवान्नारदस्तदा । प्रीत: प्रत्याह तं बालं सद्वाक्यमनुकम्पया ॥ ३९ ॥
maitreya uvāca ity udāhṛtam ākarṇya bhagavān nāradas tadā prītaḥ pratyāha taṁ bālaṁ sad-vākyam anukampayā
SB 4.8.40
नारद उवाच जनन्याभिहित: पन्था: स वै नि:श्रेयसस्य ते । भगवान् वासुदेवस्तं भज तं प्रवणात्मना ॥ ४० ॥
nārada uvāca jananyābhihitaḥ panthāḥ sa vai niḥśreyasasya te bhagavān vāsudevas taṁ bhaja taṁ pravaṇātmanā
SB 4.8.41
धर्मार्थकाममोक्षाख्यं य इच्छेच्छ्रेय आत्मन: । एकं ह्येव हरेस्तत्र कारणं पादसेवनम् ॥ ४१ ॥
dharmārtha-kāma-mokṣākhyaṁ ya icchec chreya ātmanaḥ ekaṁ hy eva hares tatra kāraṇaṁ pāda-sevanam
SB 4.8.42
तत्तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास्तटं शुचि । पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरे: ॥ ४२ ॥
tat tāta gaccha bhadraṁ te yamunāyās taṭaṁ śuci puṇyaṁ madhuvanaṁ yatra sānnidhyaṁ nityadā hareḥ
SB 4.8.43
स्नात्वानुसवनं तस्मिन् कालिन्द्या: सलिले शिवे । कृत्वोचितानि निवसन्नात्मन: कल्पितासन: ॥ ४३ ॥
snātvānusavanaṁ tasmin kālindyāḥ salile śive kṛtvocitāni nivasann ātmanaḥ kalpitāsanaḥ
SB 4.8.44
प्राणायामेन त्रिवृता प्राणेन्द्रियमनोमलम् । शनैर्व्युदस्याभिध्यायेन्मनसा गुरुणा गुरुम् ॥ ४४ ॥
prāṇāyāmena tri-vṛtā prāṇendriya-mano-malam śanair vyudasyābhidhyāyen manasā guruṇā gurum
SB 4.8.45
प्रसादाभिमुखं शश्वत्प्रसन्नवदनेक्षणम् । सुनासं सुभ्रुवं चारुकपोलं सुरसुन्दरम् ॥ ४५ ॥
prasādābhimukhaṁ śaśvat prasanna-vadanekṣaṇam sunāsaṁ subhruvaṁ cāru- kapolaṁ sura-sundaram
SB 4.8.46
तरुणं रमणीयाङ्गमरुणोष्ठेक्षणाधरम् । प्रणताश्रयणं नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम् ॥ ४६ ॥
taruṇaṁ ramaṇīyāṅgam aruṇoṣṭhekṣaṇādharam praṇatāśrayaṇaṁ nṛmṇaṁ śaraṇyaṁ karuṇārṇavam
SB 4.8.47
श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं पुरुषं वनमालिनम् । शङ्खचक्रगदापद्मैरभिव्यक्तचतुर्भुजम् ॥ ४७ ॥
śrīvatsāṅkaṁ ghana-śyāmaṁ puruṣaṁ vana-mālinam śaṅkha-cakra-gadā-padmair abhivyakta-caturbhujam
SB 4.8.48
किरीटिनं कुण्डलिनं केयूरवलयान्वितम् । कौस्तुभाभरणग्रीवं पीतकौशेयवाससम् ॥ ४८ ॥
kirīṭinaṁ kuṇḍalinaṁ keyūra-valayānvitam kaustubhābharaṇa-grīvaṁ pīta-kauśeya-vāsasam
SB 4.8.49
काञ्चीकलापपर्यस्तं लसत्काञ्चननूपुरम् । दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम् ॥ ४९ ॥
kāñcī-kalāpa-paryastaṁ lasat-kāñcana-nūpuram darśanīyatamaṁ śāntaṁ mano-nayana-vardhanam
SB 4.8.50
पद्भ्यां नखमणिश्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम् । हृत्पद्मकर्णिकाधिष्ण्यमाक्रम्यात्मन्यवस्थितम् ॥ ५० ॥
padbhyāṁ nakha-maṇi-śreṇyā vilasadbhyāṁ samarcatām hṛt-padma-karṇikā-dhiṣṇyam ākramyātmany avasthitam
SB 4.8.51
स्मयमानमभिध्यायेत्सानुरागावलोकनम् । नियतेनैकभूतेन मनसा वरदर्षभम् ॥ ५१ ॥
smayamānam abhidhyāyet sānurāgāvalokanam niyatenaika-bhūtena manasā varadarṣabham
SB 4.8.52
एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मन: । निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते ॥ ५२ ॥
evaṁ bhagavato rūpaṁ subhadraṁ dhyāyato manaḥ nirvṛtyā parayā tūrṇaṁ sampannaṁ na nivartate
SB 4.8.53
जपश्च परमो गुह्य: श्रूयतां मे नृपात्मज । यं सप्तरात्रं प्रपठन्पुमान् पश्यति खेचरान् ॥ ५३ ॥
japaś ca paramo guhyaḥ śrūyatāṁ me nṛpātmaja yaṁ sapta-rātraṁ prapaṭhan pumān paśyati khecarān
SB 4.8.54
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय । मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद् द्रव्यमयीं बुध: । सपर्यां विविधैर्द्रव्यैर्देशकालविभागवित् ॥ ५४ ॥
oṁ namo bhagavate vāsudevāya mantreṇānena devasya kuryād dravyamayīṁ budhaḥ saparyāṁ vividhair dravyair deśa-kāla-vibhāgavit
SB 4.8.55
सलिलै: शुचिभिर्माल्यैर्वन्यैर्मूलफलादिभि: । शस्ताङ्कुरांशुकैश्चार्चेत्तुलस्या प्रियया प्रभुम् ॥ ५५ ॥
salilaiḥ śucibhir mālyair vanyair mūla-phalādibhiḥ śastāṅkurāṁśukaiś cārcet tulasyā priyayā prabhum
SB 4.8.56
लब्ध्वा द्रव्यमयीमर्चां क्षित्यम्ब्वादिषु वार्चयेत् । आभृतात्मा मुनि: शान्तो यतवाङ्मितवन्यभुक् ॥ ५६ ॥
labdhvā dravyamayīm arcāṁ kṣity-ambv-ādiṣu vārcayet ābhṛtātmā muniḥ śānto yata-vāṅ mita-vanya-bhuk
SB 4.8.57
स्वेच्छावतारचरितैरचिन्त्यनिजमायया । करिष्यत्युत्तमश्लोकस्तद् ध्यायेद्धृदयङ्गमम् ॥ ५७ ॥
svecchāvatāra-caritair acintya-nija-māyayā kariṣyaty uttamaślokas tad dhyāyed dhṛdayaṅ-gamam
SB 4.8.58
परिचर्या भगवतो यावत्य: पूर्वसेविता: । ता मन्त्रहृदयेनैव प्रयुञ्ज्यान्मन्त्रमूर्तये ॥ ५८ ॥
paricaryā bhagavato yāvatyaḥ pūrva-sevitāḥ tā mantra-hṛdayenaiva prayuñjyān mantra-mūrtaye
SB 4.8.59-60
एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम् । परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत्परिचर्यया ॥ ५९ ॥ पुंसाममायिनां सम्यग्भजतां भाववर्धन: । श्रेयो दिशत्यभिमतं यद्धर्मादिषु देहिनाम् ॥ ६० ॥
evaṁ kāyena manasā vacasā ca mano-gatam paricaryamāṇo bhagavān bhaktimat-paricaryayā puṁsām amāyināṁ samyag bhajatāṁ bhāva-vardhanaḥ śreyo diśaty abhimataṁ yad dharmādiṣu dehinām
SB 4.8.61
विरक्तश्चेन्द्रियरतौ भक्तियोगेन भूयसा । तं निरन्तरभावेन भजेताद्धा विमुक्तये ॥ ६१ ॥
viraktaś cendriya-ratau bhakti-yogena bhūyasā taṁ nirantara-bhāvena bhajetāddhā vimuktaye
SB 4.8.62
इत्युक्तस्तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृपार्भक: । ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश्चरणचर्चितम् ॥ ६२ ॥
ity uktas taṁ parikramya praṇamya ca nṛpārbhakaḥ yayau madhuvanaṁ puṇyaṁ hareś caraṇa-carcitam
SB 4.8.63
तपोवनं गते तस्मिन्प्रविष्टोऽन्त:पुरं मुनि: । अर्हितार्हणको राज्ञा सुखासीन उवाच तम् ॥ ६३ ॥
tapo-vanaṁ gate tasmin praviṣṭo ’ntaḥ-puraṁ muniḥ arhitārhaṇako rājñā sukhāsīna uvāca tam
SB 4.8.64
नारद उवाच राजन् किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता । किं वा न रिष्यते कामो धर्मो वार्थेन संयुत: ॥ ६४ ॥
nārada uvāca rājan kiṁ dhyāyase dīrghaṁ mukhena pariśuṣyatā kiṁ vā na riṣyate kāmo dharmo vārthena saṁyutaḥ
SB 4.8.65
राजोवाच सुतो मे बालको ब्रह्मन् स्त्रैणेनाकरुणात्मना । निर्वासित: पञ्चवर्ष: सह मात्रा महान्कवि: ॥ ६५ ॥
rājovāca suto me bālako brahman straiṇenākaruṇātmanā nirvāsitaḥ pañca-varṣaḥ saha mātrā mahān kaviḥ
SB 4.8.66
अप्यनाथं वने ब्रह्मन्मा स्मादन्त्यर्भकं वृका: । श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लानमुखाम्बुजम् ॥ ६६ ॥
apy anāthaṁ vane brahman mā smādanty arbhakaṁ vṛkāḥ śrāntaṁ śayānaṁ kṣudhitaṁ parimlāna-mukhāmbujam
SB 4.8.67
अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्रीजितस्योपधारय । योऽङ्कं प्रेम्णारुरुक्षन्तं नाभ्यनन्दमसत्तम: ॥ ६७ ॥
aho me bata daurātmyaṁ strī-jitasyopadhāraya yo ’ṅkaṁ premṇārurukṣantaṁ nābhyanandam asattamaḥ
SB 4.8.68
नारद उवाच मा मा शुच: स्वतनयं देवगुप्तं विशाम्पते । तत्प्रभावमविज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद्यशो जगत् ॥ ६८ ॥
nārada uvāca mā mā śucaḥ sva-tanayaṁ deva-guptaṁ viśāmpate tat-prabhāvam avijñāya prāvṛṅkte yad-yaśo jagat
SB 4.8.69
सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोकपालैरपि प्रभु: । ऐष्यत्यचिरतो राजन् यशो विपुलयंस्तव ॥ ६९ ॥
suduṣkaraṁ karma kṛtvā loka-pālair api prabhuḥ aiṣyaty acirato rājan yaśo vipulayaṁs tava
SB 4.8.70
मैत्रेय उवाच इति देवर्षिणा प्रोक्तं विश्रुत्य जगतीपति: । राजलक्ष्मीमनादृत्य पुत्रमेवान्वचिन्तयत् ॥ ७० ॥
maitreya uvāca iti devarṣiṇā proktaṁ viśrutya jagatī-patiḥ rāja-lakṣmīm anādṛtya putram evānvacintayat
SB 4.8.71
तत्राभिषिक्त: प्रयतस्तामुपोष्य विभावरीम् । समाहित: पर्यचरदृष्यादेशेन पूरुषम् ॥ ७१ ॥
tatrābhiṣiktaḥ prayatas tām upoṣya vibhāvarīm samāhitaḥ paryacarad ṛṣy-ādeśena pūruṣam
SB 4.8.72
त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते कपित्थबदराशन: । आत्मवृत्त्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन्हरिम् ॥ ७२ ॥
tri-rātrānte tri-rātrānte kapittha-badarāśanaḥ ātma-vṛtty-anusāreṇa māsaṁ ninye ’rcayan harim
SB 4.8.73
द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठेऽर्भको दिने । तृणपर्णादिभि: शीर्णै: कृतान्नोऽभ्यर्चयन्विभुम् ॥ ७३ ॥
dvitīyaṁ ca tathā māsaṁ ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe ’rbhako dine tṛṇa-parṇādibhiḥ śīrṇaiḥ kṛtānno ’bhyarcayan vibhum
SB 4.8.74
तृतीयं चानयन्मासं नवमे नवमेऽहनि । अब्भक्ष उत्तमश्लोकमुपाधावत्समाधिना ॥ ७४ ॥
tṛtīyaṁ cānayan māsaṁ navame navame ’hani ab-bhakṣa uttamaślokam upādhāvat samādhinā
SB 4.8.75
चतुर्थमपि वै मासं द्वादशे द्वादशेऽहनि । वायुभक्षो जितश्वासो ध्यायन्देवमधारयत् ॥ ७५ ॥
caturtham api vai māsaṁ dvādaśe dvādaśe ’hani vāyu-bhakṣo jita-śvāso dhyāyan devam adhārayat
SB 4.8.76
पञ्चमे मास्यनुप्राप्ते जितश्वासो नृपात्मज: । ध्यायन् ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुरिवाचल: ॥ ७६ ॥
pañcame māsy anuprāpte jita-śvāso nṛpātmajaḥ dhyāyan brahma padaikena tasthau sthāṇur ivācalaḥ
SB 4.8.77
सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् । ध्यायन्भगवतो रूपं नाद्राक्षीत्किञ्चनापरम् ॥ ७७ ॥
sarvato mana ākṛṣya hṛdi bhūtendriyāśayam dhyāyan bhagavato rūpaṁ nādrākṣīt kiñcanāparam
SB 4.8.78
आधारं महदादीनां प्रधानपुरुषेश्वरम् । ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश्चकम्पिरे ॥ ७८ ॥
ādhāraṁ mahad-ādīnāṁ pradhāna-puruṣeśvaram brahma dhārayamāṇasya trayo lokāś cakampire
SB 4.8.79
यदैकपादेन स पार्थिवार्भक स्तस्थौ तदङ्गुष्ठनिपीडिता मही । ननाम तत्रार्धमिभेन्द्रधिष्ठिता तरीव सव्येतरत: पदे पदे ॥ ७९ ॥
yadaika-pādena sa pārthivārbhakas tasthau tad-aṅguṣṭha-nipīḍitā mahī nanāma tatrārdham ibhendra-dhiṣṭhitā tarīva savyetarataḥ pade pade
SB 4.8.80
तस्मिन्नभिध्यायति विश्वमात्मनो द्वारं निरुध्यासुमनन्यया धिया । लोका निरुच्छ्वासनिपीडिता भृशं सलोकपाला: शरणं ययुर्हरिम् ॥ ८० ॥
tasminn abhidhyāyati viśvam ātmano dvāraṁ nirudhyāsum ananyayā dhiyā lokā nirucchvāsa-nipīḍitā bhṛśaṁ sa-loka-pālāḥ śaraṇaṁ yayur harim
SB 4.8.81
देवा ऊचु: नैवं विदामो भगवन् प्राणरोधं चराचरस्याखिलसत्त्वधाम्न: । विधेहि तन्नो वृजिनाद्विमोक्षं प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम् ॥ ८१ ॥
devā ūcuḥ naivaṁ vidāmo bhagavan prāṇa-rodhaṁ carācarasyākhila-sattva-dhāmnaḥ vidhehi tan no vṛjinād vimokṣaṁ prāptā vayaṁ tvāṁ śaraṇaṁ śaraṇyam
SB 4.8.82
श्रीभगवानुवाच मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्यया- न्निवर्तयिष्ये प्रतियात स्वधाम । यतो हि व: प्राणनिरोध आसी- दौत्तानपादिर्मयि सङ्गतात्मा ॥ ८२ ॥
śrī-bhagavān uvāca mā bhaiṣṭa bālaṁ tapaso duratyayān nivartayiṣye pratiyāta sva-dhāma yato hi vaḥ prāṇa-nirodha āsīd auttānapādir mayi saṅgatātmā
Песнь 4, Глава 9
SB 4.9.1
मैत्रेय उवाच त एवमुत्सन्नभया उरुक्रमे कृतावनामा: प्रययुस्त्रिविष्टपम् । सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता मधोर्वनं भृत्यदिदृक्षया गत: ॥ १ ॥
maitreya uvāca ta evam utsanna-bhayā urukrame kṛtāvanāmāḥ prayayus tri-viṣṭapam sahasraśīrṣāpi tato garutmatā madhor vanaṁ bhṛtya-didṛkṣayā gataḥ
SB 4.9.2
स वै धिया योगविपाकतीव्रया हृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम् । तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य बहि:स्थितं तदवस्थं ददर्श ॥ २ ॥
sa vai dhiyā yoga-vipāka-tīvrayā hṛt-padma-kośe sphuritaṁ taḍit-prabham tirohitaṁ sahasaivopalakṣya bahiḥ-sthitaṁ tad-avasthaṁ dadarśa
SB 4.9.3
तद्दर्शनेनागतसाध्वस: क्षिता- ववन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् । दृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिबन्निवार्भक- श्चुम्बन्निवास्येन भुजैरिवाश्लिषन् ॥ ३ ॥
tad-darśanenāgata-sādhvasaḥ kṣitāv avandatāṅgaṁ vinamayya daṇḍavat dṛgbhyāṁ prapaśyan prapibann ivārbhakaś cumbann ivāsyena bhujair ivāśliṣan
SB 4.9.4
स तं विवक्षन्तमतद्विदं हरि- र्ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्यवस्थित: । कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श बालं कृपया कपोले ॥ ४ ॥
sa taṁ vivakṣantam atad-vidaṁ harir jñātvāsya sarvasya ca hṛdy avasthitaḥ kṛtāñjaliṁ brahmamayena kambunā pasparśa bālaṁ kṛpayā kapole
SB 4.9.5
स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं दैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णय: । तं भक्तिभावोऽभ्यगृणादसत्वरं परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षिति: ॥ ५ ॥
sa vai tadaiva pratipāditāṁ giraṁ daivīṁ parijñāta-parātma-nirṇayaḥ taṁ bhakti-bhāvo ’bhyagṛṇād asatvaraṁ pariśrutoru-śravasaṁ dhruva-kṣitiḥ
SB 4.9.6
ध्रुव उवाच योऽन्त: प्रविश्य मम वाचमिमां प्रसुप्तां सञ्जीवयत्यखिलशक्तिधर: स्वधाम्ना । अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन् प्राणान्नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ॥ ६ ॥
dhruva uvāca yo ’ntaḥ praviśya mama vācam imāṁ prasuptāṁ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā anyāṁś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam
SB 4.9.7
एकस्त्वमेव भगवन्निदमात्मशक्त्या मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् । सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषु नानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि ॥ ७ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasuvad vibhāsi
SB 4.9.8
त्वद्दत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वं सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्न: । तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं विस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो ॥ ८ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṁ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ tasyāpavargya-śaraṇaṁ tava pāda-mūlaṁ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho
SB 4.9.9
नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया ते ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतो: । अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्य- मिच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरयेऽपि नृणाम् ॥ ९ ॥
nūnaṁ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṁ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ arcanti kalpaka-taruṁ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṁ niraye ’pi nṝṇām
SB 4.9.10
या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्म ध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् । सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूत् किं त्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात् ॥ १० ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṁ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṁ tv antakāsi-lulitāt patatāṁ vimānāt
SB 4.9.11
भक्तिं मुहु: प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयादनन्त महताममलाशयानाम् । येनाञ्जसोल्बणमुरुव्यसनं भवाब्धिं नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्त: ॥ ११ ॥
bhaktiṁ muhuḥ pravahatāṁ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṁ bhavābdhiṁ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ
SB 4.9.12
ते न स्मरन्त्यतितरां प्रियमीश मर्त्यं ये चान्वद: सुतसुहृद्गृहवित्तदारा: । ये त्वब्जनाभ भवदीयपदारविन्द सौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गा: ॥ १२ ॥
te na smaranty atitarāṁ priyam īśa martyaṁ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ
SB 4.9.13
तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्य मर्त्यादिभि: परिचितं सदसद्विशेषम् । रूपं स्थविष्ठमज ते महदाद्यनेकं नात: परं परम वेद्मि न यत्र वाद: ॥ १३ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṁ sad-asad-viśeṣam rūpaṁ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṁ nātaḥ paraṁ parama vedmi na yatra vādaḥ
SB 4.9.14
कल्पान्त एतदखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान्स्वदृगनन्तसखस्तदङ्के । यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्म- गर्भे द्युमान्भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै ॥ १४ ॥
kalpānta etad akhilaṁ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato ’smi tasmai
SB 4.9.15
त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा कूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस्त्र्यधीश: । यद्बुद्ध्यवस्थितिमखण्डितया स्वदृष्टया द्रष्टा स्थितावधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ॥ १५ ॥
tvaṁ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṁs try-adhīśaḥ yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse
SB 4.9.16
यस्मिन्विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् । तद्ब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्य- मानन्दमात्रमविकारमहं प्रपद्ये ॥ १६ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṁ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṁ prapadye
SB 4.9.17
सत्याशिषो हि भगवंस्तव पादपद्म- माशीस्तथानुभजत: पुरुषार्थमूर्ते: । अप्येवमर्य भगवान्परिपाति दीनान् वाश्रेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १७ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṁs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ apy evam arya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro ’smān
SB 4.9.18
मैत्रेय उवाच अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्द्येदमब्रवीत् ॥ १८ ॥
maitreya uvāca athābhiṣṭuta evaṁ vai sat-saṅkalpena dhīmatā bhṛtyānurakto bhagavān pratinandyedam abravīt
SB 4.9.19
श्रीभगवानुवाच वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापमपि सुव्रत ॥ १९ ॥
śrī-bhagavān uvāca vedāhaṁ te vyavasitaṁ hṛdi rājanya-bālaka tat prayacchāmi bhadraṁ te durāpam api suvrata
SB 4.9.20-21
नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति । यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रमाहितम् ॥ २० ॥ मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम् । धर्मोऽग्नि: कश्यप: शुक्रो मुनयो ये वनौकस: । चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारका: ॥ २१ ॥
nānyair adhiṣṭhitaṁ bhadra yad bhrājiṣṇu dhruva-kṣiti yatra graharkṣa-tārāṇāṁ jyotiṣāṁ cakram āhitam meḍhyāṁ go-cakravat sthāsnu parastāt kalpa-vāsinām dharmo ’gniḥ kaśyapaḥ śukro munayo ye vanaukasaḥ caranti dakṣiṇī-kṛtya bhramanto yat satārakāḥ
SB 4.9.22
प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रय: । षट्-त्रिंशद्वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रिय: ॥ २२ ॥
prasthite tu vanaṁ pitrā dattvā gāṁ dharma-saṁśrayaḥ ṣaṭ-triṁśad-varṣa-sāhasraṁ rakṣitāvyāhatendriyaḥ
SB 4.9.23
त्वद्भ्रातर्युत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मना: । अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति ॥ २३ ॥
tvad-bhrātary uttame naṣṭe mṛgayāyāṁ tu tan-manāḥ anveṣantī vanaṁ mātā dāvāgniṁ sā pravekṣyati
SB 4.9.24
इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञै: पुष्कलदक्षिणै: । भुक्त्वा चेहाशिष: सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि ॥ २४ ॥
iṣṭvā māṁ yajña-hṛdayaṁ yajñaiḥ puṣkala-dakṣiṇaiḥ bhuktvā cehāśiṣaḥ satyā ante māṁ saṁsmariṣyasi
SB 4.9.25
ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । उपरिष्टादृषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गत: ॥ २५ ॥
tato gantāsi mat-sthānaṁ sarva-loka-namaskṛtam upariṣṭād ṛṣibhyas tvaṁ yato nāvartate gataḥ
SB 4.9.26
मैत्रेय उवाच इत्यर्चित: स भगवानतिदिश्यात्मन: पदम् । बालस्य पश्यतो धाम स्वमगाद्गरुडध्वज: ॥ २६ ॥
maitreya uvāca ity arcitaḥ sa bhagavān atidiśyātmanaḥ padam bālasya paśyato dhāma svam agād garuḍa-dhvajaḥ
SB 4.9.27
सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णो: पादसेवोपसादितम् । प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात्पुरम् ॥ २७ ॥
so ’pi saṅkalpajaṁ viṣṇoḥ pāda-sevopasāditam prāpya saṅkalpa-nirvāṇaṁ nātiprīto ’bhyagāt puram
SB 4.9.28
विदुर उवाच सुदुर्लभं यत्परमं पदं हरे- र्मायाविनस्तच्चरणार्चनार्जितम् । लब्ध्वाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मना कथं स्वमात्मानममन्यतार्थवित् ॥ २८ ॥
vidura uvāca sudurlabhaṁ yat paramaṁ padaṁ harer māyāvinas tac-caraṇārcanārjitam labdhvāpy asiddhārtham ivaika-janmanā kathaṁ svam ātmānam amanyatārtha-vit
SB 4.9.29
मैत्रेय उवाच मातु: सपत्न्या वाग्बाणैर्हृदि विद्धस्तु तान् स्मरन् । नैच्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिं तस्मात्तापमुपेयिवान् ॥ २९ ॥
maitreya uvāca mātuḥ sapatnyā vāg-bāṇair hṛdi viddhas tu tān smaran naicchan mukti-pater muktiṁ tasmāt tāpam upeyivān
SB 4.9.30
ध्रुव उवाच समाधिना नैकभवेन यत्पदं विदु: सनन्दादय ऊर्ध्वरेतस: । मासैरहं षड्भिरमुष्य पादयो- श्छायामुपेत्यापगत: पृथङ्मति: ॥ ३० ॥
dhruva uvāca samādhinā naika-bhavena yat padaṁ viduḥ sanandādaya ūrdhva-retasaḥ māsair ahaṁ ṣaḍbhir amuṣya pādayoś chāyām upetyāpagataḥ pṛthaṅ-matiḥ
SB 4.9.31
अहो बत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत । भवच्छिद: पादमूलं गत्वायाचे यदन्तवत् ॥ ३१ ॥
aho bata mamānātmyaṁ manda-bhāgyasya paśyata bhava-cchidaḥ pāda-mūlaṁ gatvā yāce yad antavat
SB 4.9.32
मतिर्विदूषिता देवै: पतद्भिरसहिष्णुभि: । यो नारदवचस्तथ्यं नाग्राहिषमसत्तम: ॥ ३२ ॥
matir vidūṣitā devaiḥ patadbhir asahiṣṇubhiḥ yo nārada-vacas tathyaṁ nāgrāhiṣam asattamaḥ
SB 4.9.33
दैवीं मायामुपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्नदृक् । तप्ये द्वितीयेऽप्यसति भ्रातृभ्रातृव्यहृद्रुजा ॥ ३३ ॥
daivīṁ māyām upāśritya prasupta iva bhinna-dṛk tapye dvitīye ’py asati bhrātṛ-bhrātṛvya-hṛd-rujā
SB 4.9.34
मयैतत्प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि । प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् । भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जित: ॥ ३४ ॥
mayaitat prārthitaṁ vyarthaṁ cikitseva gatāyuṣi prasādya jagad-ātmānaṁ tapasā duṣprasādanam bhava-cchidam ayāce ’haṁ bhavaṁ bhāgya-vivarjitaḥ
SB 4.9.35
वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान्मानो मे भिक्षितो बत । ईश्वरात्क्षीणपुण्येन फलीकारानिवाधन: ॥ ३५ ॥
svārājyaṁ yacchato mauḍhyān māno me bhikṣito bata īśvarāt kṣīṇa-puṇyena phalī-kārān ivādhanaḥ
SB 4.9.36
मैत्रेय उवाच न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयोरजोजुषस्तात भवादृशा जना: । वाञ्छन्ति तद्दास्यमृतेऽर्थमात्मनोयदृच्छया लब्धमन:समृद्धय: ॥ ३६ ॥
maitreya uvāca na vai mukundasya padāravindayo rajo-juṣas tāta bhavādṛśā janāḥ vāñchanti tad-dāsyam ṛte ’rtham ātmano yadṛcchayā labdha-manaḥ-samṛddhayaḥ
SB 4.9.37
आकर्ण्यात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथागतम् । राजा न श्रद्दधे भद्रमभद्रस्य कुतो मम ॥ ३७ ॥
ākarṇyātma-jam āyāntaṁ samparetya yathāgatam rājā na śraddadhe bhadram abhadrasya kuto mama
SB 4.9.38
श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेर्हर्षवेगेन धर्षित: । वार्ताहर्तुरतिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम् ॥ ३८ ॥
śraddhāya vākyaṁ devarṣer harṣa-vegena dharṣitaḥ vārtā-hartur atiprīto hāraṁ prādān mahā-dhanam
SB 4.9.39-40
सदश्वं रथमारुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च पर्यस्तोऽमात्यबन्धुभि: ॥ ३९ ॥ शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभि: । निश्चक्राम पुरात्तूर्णमात्मजाभीक्षणोत्सुक: ॥ ४० ॥
sad-aśvaṁ ratham āruhya kārtasvara-pariṣkṛtam brāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiś ca paryasto ’mātya-bandhubhiḥ śaṅkha-dundubhi-nādena brahma-ghoṣeṇa veṇubhiḥ niścakrāma purāt tūrṇam ātmajābhīkṣaṇotsukaḥ
SB 4.9.41
सुनीति: सुरुचिश्चास्य महिष्यौ रुक्मभूषिते । आरुह्य शिबिकां सार्धमुत्तमेनाभिजग्मतु: ॥ ४१ ॥
sunītiḥ suruciś cāsya mahiṣyau rukma-bhūṣite āruhya śibikāṁ sārdham uttamenābhijagmatuḥ
SB 4.9.42-43
तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमविह्वल: ॥ ४२ ॥ परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमना: श्वसन् । विष्वक्सेनाङ्घ्रिसंस्पर्शहताशेषाघबन्धनम् ॥ ४३ ॥
taṁ dṛṣṭvopavanābhyāśa āyāntaṁ tarasā rathāt avaruhya nṛpas tūrṇam āsādya prema-vihvalaḥ parirebhe ’ṅgajaṁ dorbhyāṁ dīrghotkaṇṭha-manāḥ śvasan viṣvaksenāṅghri-saṁsparśa- hatāśeṣāgha-bandhanam
SB 4.9.44
अथाजिघ्रन्मुहुर्मूर्ध्नि शीतैर्नयनवारिभि: । स्नापयामास तनयं जातोद्दाममनोरथ: ॥ ४४ ॥
athājighran muhur mūrdhni śītair nayana-vāribhiḥ snāpayām āsa tanayaṁ jātoddāma-manorathaḥ
SB 4.9.45
अभिवन्द्य पितु: पादावाशीर्भिश्चाभिमन्त्रित: । ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्कृत: सज्जनाग्रणी: ॥ ४५ ॥
abhivandya pituḥ pādāv āśīrbhiś cābhimantritaḥ nanāma mātarau śīrṣṇā sat-kṛtaḥ saj-janāgraṇīḥ
SB 4.9.46
सुरुचिस्तं समुत्थाप्य पादावनतमर्भकम् । परिष्वज्याह जीवेति बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ४६ ॥
surucis taṁ samutthāpya pādāvanatam arbhakam pariṣvajyāha jīveti bāṣpa-gadgadayā girā
SB 4.9.47
यस्य प्रसन्नो भगवान् गुणैर्मैत्र्यादिभिर्हरि: । तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नमाप इव स्वयम् ॥ ४७ ॥
yasya prasanno bhagavān guṇair maitry-ādibhir hariḥ tasmai namanti bhūtāni nimnam āpa iva svayam
SB 4.9.48
उत्तमश्च ध्रुवश्चोभावन्योन्यं प्रेमविह्वलौ । अङ्गसङ्गादुत्पुलकावस्रौघं मुहुरूहतु: ॥ ४८ ॥
uttamaś ca dhruvaś cobhāv anyonyaṁ prema-vihvalau aṅga-saṅgād utpulakāv asraughaṁ muhur ūhatuḥ
SB 4.9.49
सुनीतिरस्य जननी प्राणेभ्योऽपि प्रियं सुतम् । उपगुह्य जहावाधिं तदङ्गस्पर्शनिर्वृता ॥ ४९ ॥
sunītir asya jananī prāṇebhyo ’pi priyaṁ sutam upaguhya jahāv ādhiṁ tad-aṅga-sparśa-nirvṛtā
SB 4.9.50
पय: स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजै: सलिलै: शिवै: । तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहु: ॥ ५० ॥
payaḥ stanābhyāṁ susrāva netra-jaiḥ salilaiḥ śivaiḥ tadābhiṣicyamānābhyāṁ vīra vīra-suvo muhuḥ
SB 4.9.51
तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्टया ते पुत्र आर्तिहा । प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुव: ॥ ५१ ॥
tāṁ śaśaṁsur janā rājñīṁ diṣṭyā te putra ārti-hā pratilabdhaś ciraṁ naṣṭo rakṣitā maṇḍalaṁ bhuvaḥ
SB 4.9.52
अभ्यर्चितस्त्वया नूनं भगवान्प्रणतार्तिहा । यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्यु: सुदुर्जयम् ॥ ५२ ॥
abhyarcitas tvayā nūnaṁ bhagavān praṇatārti-hā yad-anudhyāyino dhīrā mṛtyuṁ jigyuḥ sudurjayam
SB 4.9.53
लाल्यमानं जनैरेवं ध्रुवं सभ्रातरं नृप: । आरोप्य करिणीं हृष्ट: स्तूयमानोऽविशत्पुरम् ॥ ५३ ॥
lālyamānaṁ janair evaṁ dhruvaṁ sabhrātaraṁ nṛpaḥ āropya kariṇīṁ hṛṣṭaḥ stūyamāno ’viśat puram
SB 4.9.54
तत्र तत्रोपसंक्लृप्तैर्लसन्मकरतोरणै: । सवृन्दै: कदलीस्तम्भै: पूगपोतैश्च तद्विधै: ॥ ५४ ॥
tatra tatropasaṅkḷptair lasan-makara-toraṇaiḥ savṛndaiḥ kadalī-stambhaiḥ pūga-potaiś ca tad-vidhaiḥ
SB 4.9.55
चूतपल्लववास:स्रङ्मुक्तादामविलम्बिभि: । उपस्कृतं प्रतिद्वारमपां कुम्भै: सदीपकै: ॥ ५५ ॥
cūta-pallava-vāsaḥ-sraṅ- muktā-dāma-vilambibhiḥ upaskṛtaṁ prati-dvāram apāṁ kumbhaiḥ sadīpakaiḥ
SB 4.9.56
प्राकारैर्गोपुरागारै: शातकुम्भपरिच्छदै: । सर्वतोऽलड़्क़ृतं श्रीमद्विमानशिखरद्युभि: ॥ ५६ ॥
prākārair gopurāgāraiḥ śātakumbha-paricchadaiḥ sarvato ’laṅkṛtaṁ śrīmad- vimāna-śikhara-dyubhiḥ
SB 4.9.57
मृष्टचत्वररथ्याट्टमार्गं चन्दनचर्चितम् । लाजाक्षतै: पुष्पफलैस्तण्डुलैर्बलिभिर्युतम् ॥ ५७ ॥
mṛṣṭa-catvara-rathyāṭṭa- mārgaṁ candana-carcitam lājākṣataiḥ puṣpa-phalais taṇḍulair balibhir yutam
SB 4.9.58-59
ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रिय: । सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बुदूर्वापुष्पफलानि च ॥ ५८ ॥ उपजह्रु: प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिष: सती: । शृण्वंस्तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्भवनं पितु: ॥ ५९ ॥
dhruvāya pathi dṛṣṭāya tatra tatra pura-striyaḥ siddhārthākṣata-dadhy-ambu- dūrvā-puṣpa-phalāni ca upajahruḥ prayuñjānā vātsalyād āśiṣaḥ satīḥ śṛṇvaṁs tad-valgu-gītāni prāviśad bhavanaṁ pituḥ
SB 4.9.60
महामणिव्रातमये स तस्मिन्भवनोत्तमे । लालितो नितरां पित्रा न्यवसद्दिवि देववत् ॥ ६० ॥
mahāmaṇi-vrātamaye sa tasmin bhavanottame lālito nitarāṁ pitrā nyavasad divi devavat
SB 4.9.61
पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदा: । आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्करा: ॥ ६१ ॥
payaḥ-phena-nibhāḥ śayyā dāntā rukma-paricchadāḥ āsanāni mahārhāṇi yatra raukmā upaskarāḥ
SB 4.9.62
यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुता: ॥ ६२ ॥
yatra sphaṭika-kuḍyeṣu mahā-mārakateṣu ca maṇi-pradīpā ābhānti lalanā-ratna-saṁyutāḥ
SB 4.9.63
उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैरमरद्रुमै: । कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतै: ॥ ६३ ॥
udyānāni ca ramyāṇi vicitrair amara-drumaiḥ kūjat-vihaṅga-mithunair gāyan-matta-madhuvrataiḥ
SB 4.9.64
वाप्यो वैदूर्यसोपाना: पद्मोत्पलकुमुद्वती: । हंसकारण्डवकुलैर्जुष्टाश्चक्राह्वसारसै: ॥ ६४ ॥
vāpyo vaidūrya-sopānāḥ padmotpala-kumud-vatīḥ haṁsa-kāraṇḍava-kulair juṣṭāś cakrāhva-sārasaiḥ
SB 4.9.65
उत्तानपादो राजर्षि: प्रभावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ॥ ६५ ॥
uttānapādo rājarṣiḥ prabhāvaṁ tanayasya tam śrutvā dṛṣṭvādbhutatamaṁ prapede vismayaṁ param
SB 4.9.66
वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् । अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुव: पतिम् ॥ ६६ ॥
vīkṣyoḍha-vayasaṁ taṁ ca prakṛtīnāṁ ca sammatam anurakta-prajaṁ rājā dhruvaṁ cakre bhuvaḥ patim
SB 4.9.67
आत्मानं च प्रवयसमाकलय्य विशाम्पति: । वनं विरक्त: प्रातिष्ठद्विमृशन्नात्मनो गतिम् ॥ ६७ ॥
ātmānaṁ ca pravayasam ākalayya viśāmpatiḥ vanaṁ viraktaḥ prātiṣṭhad vimṛśann ātmano gatim
Песнь 4, Глава 10
SB 4.10.1
मैत्रेय उवाच प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुव: । उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ ॥ १ ॥
maitreya uvāca prajāpater duhitaraṁ śiśumārasya vai dhruvaḥ upayeme bhramiṁ nāma tat-sutau kalpa-vatsarau
SB 4.10.2
इलायामपि भार्यायां वायो: पुत्र्यां महाबल: । पुत्रमुत्कलनामानं योषिद्रत्नमजीजनत् ॥ २ ॥
ilāyām api bhāryāyāṁ vāyoḥ putryāṁ mahā-balaḥ putram utkala-nāmānaṁ yoṣid-ratnam ajījanat
SB 4.10.3
उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा । हत: पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता ॥ ३ ॥
uttamas tv akṛtodvāho mṛgayāyāṁ balīyasā hataḥ puṇya-janenādrau tan-mātāsya gatiṁ gatā
SB 4.10.4
ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पित: । जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गत: पुण्यजनालयम् ॥ ४ ॥
dhruvo bhrātṛ-vadhaṁ śrutvā kopāmarṣa-śucārpitaḥ jaitraṁ syandanam āsthāya gataḥ puṇya-janālayam
SB 4.10.5
गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् । ददर्श हिमवद्द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसङ्कुलाम् ॥ ५ ॥
gatvodīcīṁ diśaṁ rājā rudrānucara-sevitām dadarśa himavad-droṇyāṁ purīṁ guhyaka-saṅkulām
SB 4.10.6
दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहु: खं दिशश्चानुनादयन् । येनोद्विग्नदृश: क्षत्तरुपदेव्योऽत्रसन्भृशम् ॥ ६ ॥
dadhmau śaṅkhaṁ bṛhad-bāhuḥ khaṁ diśaś cānunādayan yenodvigna-dṛśaḥ kṣattar upadevyo ’trasan bhṛśam
SB 4.10.7
ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटा: । असहन्तस्तन्निनादमभिपेतुरुदायुधा: ॥ ७ ॥
tato niṣkramya balina upadeva-mahā-bhaṭāḥ asahantas tan-ninādam abhipetur udāyudhāḥ
SB 4.10.8
स तानापततो वीर उग्रधन्वा महारथ: । एकैकं युगपत्सर्वानहन् बाणैस्त्रिभिस्त्रिभि: ॥ ८ ॥
sa tān āpatato vīra ugra-dhanvā mahā-rathaḥ ekaikaṁ yugapat sarvān ahan bāṇais tribhis tribhiḥ
SB 4.10.9
ते वै ललाटलग्नैस्तैरिषुभि: सर्व एव हि । मत्वा निरस्तमात्मानमाशंसन् कर्म तस्य तत् ॥ ९ ॥
te vai lalāṭa-lagnais tair iṣubhiḥ sarva eva hi matvā nirastam ātmānam āśaṁsan karma tasya tat
SB 4.10.10
तेऽपि चामुममृष्यन्त: पादस्पर्शमिवोरगा: । शरैरविध्यन् युगपद् द्विगुणं प्रचिकीर्षव: ॥ १० ॥
te ’pi cāmum amṛṣyantaḥ pāda-sparśam ivoragāḥ śarair avidhyan yugapad dvi-guṇaṁ pracikīrṣavaḥ
SB 4.10.11-12
तत: परिघनिस्त्रिंशै: प्रासशूलपरश्वधै: । शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिश्चित्रवाजै: शरैरपि ॥ ११ ॥ अभ्यवर्षन् प्रकुपिता: सरथं सहसारथिम् । इच्छन्तस्तत्प्रतीकर्तुमयुतानां त्रयोदश ॥ १२ ॥
tataḥ parigha-nistriṁśaiḥ prāsaśūla-paraśvadhaiḥ śakty-ṛṣṭibhir bhuśuṇḍībhiś citra-vājaiḥ śarair api abhyavarṣan prakupitāḥ sarathaṁ saha-sārathim icchantas tat pratīkartum ayutānāṁ trayodaśa
SB 4.10.13
औत्तानपादि: स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा । न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरि: ॥ १३ ॥
auttānapādiḥ sa tadā śastra-varṣeṇa bhūriṇā na evādṛśyatācchanna āsāreṇa yathā giriḥ
SB 4.10.14
हाहाकारस्तदैवासीत्सिद्धानां दिवि पश्यताम् । हतोऽयं मानव: सूर्यो मग्न: पुण्यजनार्णवे ॥ १४ ॥
hāhā-kāras tadaivāsīt siddhānāṁ divi paśyatām hato ’yaṁ mānavaḥ sūryo magnaḥ puṇya-janārṇave
SB 4.10.15
नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे । उदतिष्ठद्रथस्तस्य नीहारादिव भास्कर: ॥ १५ ॥
nadatsu yātudhāneṣu jaya-kāśiṣv atho mṛdhe udatiṣṭhad rathas tasya nīhārād iva bhāskaraḥ
SB 4.10.16
धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन् । अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैर्घनानीकमिवानिल: ॥ १६ ॥
dhanur visphūrjayan divyaṁ dviṣatāṁ khedam udvahan astraughaṁ vyadhamad bāṇair ghanānīkam ivānilaḥ
SB 4.10.17
तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् । कायानाविविशुस्तिग्मा गिरीनशनयो यथा ॥ १७ ॥
tasya te cāpa-nirmuktā bhittvā varmāṇi rakṣasām kāyān āviviśus tigmā girīn aśanayo yathā
SB 4.10.18-19
भल्लै: सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलै: । ऊरुभिर्हेमतालाभैर्दोर्भिर्वलयवल्गुभि: ॥ १८ ॥ हारकेयूरमुकुटैरुष्णीषैश्च महाधनै: । आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहरा: ॥ १९ ॥
bhallaiḥ sañchidyamānānāṁ śirobhiś cāru-kuṇḍalaiḥ ūrubhir hema-tālābhair dorbhir valaya-valgubhiḥ hāra-keyūra-mukuṭair uṣṇīṣaiś ca mahā-dhanaiḥ āstṛtās tā raṇa-bhuvo rejur vīra-mano-harāḥ
SB 4.10.20
हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद् रक्षोगणा: क्षत्रियवर्यसायकै: । प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवु- र्मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव ॥ २० ॥
hatāvaśiṣṭā itare raṇājirād rakṣo-gaṇāḥ kṣatriya-varya-sāyakaiḥ prāyo vivṛkṇāvayavā vidudruvur mṛgendra-vikrīḍita-yūthapā iva
SB 4.10.21
अपश्यमान: स तदाततायिनं महामृधे कञ्चन मानवोत्तम: । पुरीं दिदृक्षन्नपि नाविशद्द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जन: ॥ २१ ॥
apaśyamānaḥ sa tadātatāyinaṁ mahā-mṛdhe kañcana mānavottamaḥ purīṁ didṛkṣann api nāviśad dviṣāṁ na māyināṁ veda cikīrṣitaṁ janaḥ
SB 4.10.22
इति ब्रुवंश्चित्ररथ: स्वसारथिं यत्त: परेषां प्रतियोगशङ्कित: । शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजोऽन्वदृश्यत ॥ २२ ॥
iti bruvaṁś citra-rathaḥ sva-sārathiṁ yattaḥ pareṣāṁ pratiyoga-śaṅkitaḥ śuśrāva śabdaṁ jaladher iveritaṁ nabhasvato dikṣu rajo ’nvadṛśyata
SB 4.10.23
क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वत: । विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत्स्तनयित्नुना ॥ २३ ॥
kṣaṇenācchāditaṁ vyoma ghanānīkena sarvataḥ visphurat-taḍitā dikṣu trāsayat-stanayitnunā
SB 4.10.24
ववृषू रुधिरौघासृक्पूयविण्मूत्रमेदस: । निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्यग्रतोऽनघ ॥ २४ ॥
vavṛṣū rudhiraughāsṛk- pūya-viṇ-mūtra-medasaḥ nipetur gaganād asya kabandhāny agrato ’nagha
SB 4.10.25
तत: खेऽदृश्यत गिरिर्निपेतु: सर्वतोदिशम् । गदापरिघनिस्त्रिंशमुसला: साश्मवर्षिण: ॥ २५ ॥
tataḥ khe ’dṛśyata girir nipetuḥ sarvato-diśam gadā-parigha-nistriṁśa- musalāḥ sāśma-varṣiṇaḥ
SB 4.10.26
अहयोऽशनिनि:श्वासा वमन्तोऽग्निं रुषाक्षिभि: । अभ्यधावन् गजा मत्ता: सिंहव्याघ्राश्च यूथश: ॥ २६ ॥
ahayo ’śani-niḥśvāsā vamanto ’gniṁ ruṣākṣibhiḥ abhyadhāvan gajā mattāḥ siṁha-vyāghrāś ca yūthaśaḥ
SB 4.10.27
समुद्र ऊर्मिभिर्भीम: प्लावयन् सर्वतो भुवम् । आससाद महाह्राद: कल्पान्त इव भीषण: ॥ २७ ॥
samudra ūrmibhir bhīmaḥ plāvayan sarvato bhuvam āsasāda mahā-hrādaḥ kalpānta iva bhīṣaṇaḥ
SB 4.10.28
एवंविधान्यनेकानि त्रासनान्यमनस्विनाम् । ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुरा: ॥ २८ ॥
evaṁ-vidhāny anekāni trāsanāny amanasvinām sasṛjus tigma-gataya āsuryā māyayāsurāḥ
SB 4.10.29
ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैस्तां मायामतिदुस्तराम् । निशम्य तस्य मुनय: शमाशंसन् समागता: ॥ २९ ॥
dhruve prayuktām asurais tāṁ māyām atidustarām niśamya tasya munayaḥ śam āśaṁsan samāgatāḥ
SB 4.10.30
मुनय ऊचु: औत्तानपाद भगवांस्तव शार्ङ्गधन्वा देव: क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान् । यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा लोकोऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम् ॥ ३० ॥
munaya ūcuḥ auttānapāda bhagavāṁs tava śārṅgadhanvā devaḥ kṣiṇotv avanatārti-haro vipakṣān yan-nāmadheyam abhidhāya niśamya cāddhā loko ’ñjasā tarati dustaram aṅga mṛtyum
Песнь 4, Глава 11
SB 4.11.1
मैत्रेय उवाच निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुव: । सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ॥ १ ॥
maitreya uvāca niśamya gadatām evam ṛṣīṇāṁ dhanuṣi dhruvaḥ sandadhe ’stram upaspṛśya yan nārāyaṇa-nirmitam
SB 4.11.2
सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिता: । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ॥ २ ॥
sandhīyamāna etasmin māyā guhyaka-nirmitāḥ kṣipraṁ vineśur vidura kleśā jñānodaye yathā
SB 4.11.3
तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जत: सुवर्णपुङ्खा: कलहंसवासस: । विनि:सृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवा: शिखण्डिन: ॥ ३ ॥
tasyārṣāstraṁ dhanuṣi prayuñjataḥ suvarṇa-puṅkhāḥ kalahaṁsa-vāsasaḥ viniḥsṛtā āviviśur dviṣad-balaṁ yathā vanaṁ bhīma-ravāḥ śikhaṇḍinaḥ
SB 4.11.4
तैस्तिग्मधारै: प्रधने शिलीमुखै- रितस्तत: पुण्यजना उपद्रुता: । तमभ्यधावन् कुपिता उदायुधा: सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहय: ॥ ४ ॥
tais tigma-dhāraiḥ pradhane śilī-mukhair itas tataḥ puṇya-janā upadrutāḥ tam abhyadhāvan kupitā udāyudhāḥ suparṇam unnaddha-phaṇā ivāhayaḥ
SB 4.11.5
स तान् पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतस: ॥ ५ ॥
sa tān pṛṣatkair abhidhāvato mṛdhe nikṛtta-bāhūru-śirodharodarān nināya lokaṁ param arka-maṇḍalaṁ vrajanti nirbhidya yam ūrdhva-retasaḥ
SB 4.11.6
तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यका- ननागसश्चित्ररथेन भूरिश: । औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगत: सहर्षिभि: ॥ ६ ॥
tān hanyamānān abhivīkṣya guhyakān anāgasaś citra-rathena bhūriśaḥ auttānapādiṁ kṛpayā pitāmaho manur jagādopagataḥ saharṣibhiḥ
SB 4.11.7
मनुरुवाच अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागस: ॥ ७ ॥
manur uvāca alaṁ vatsātiroṣeṇa tamo-dvāreṇa pāpmanā yena puṇya-janān etān avadhīs tvam anāgasaḥ
SB 4.11.8
नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ॥ ८ ॥
nāsmat-kulocitaṁ tāta karmaitat sad-vigarhitam vadho yad upadevānām ārabdhas te ’kṛtainasām
SB 4.11.9
नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद् बहवो हता: । भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ॥ ९ ॥
nanv ekasyāparādhena prasaṅgād bahavo hatāḥ bhrātur vadhābhitaptena tvayāṅga bhrātṛ-vatsala
SB 4.11.10
नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ॥ १० ॥
nāyaṁ mārgo hi sādhūnāṁ hṛṣīkeśānuvartinām yad ātmānaṁ parāg gṛhya paśuvad bhūta-vaiśasam
SB 4.11.11
सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ॥ ११ ॥
sarva-bhūtātma-bhāvena bhūtāvāsaṁ hariṁ bhavān ārādhyāpa durārādhyaṁ viṣṇos tat paramaṁ padam
SB 4.11.12
स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मत: । कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन् सतां व्रतम् ॥ १२ ॥
sa tvaṁ harer anudhyātas tat-puṁsām api sammataḥ kathaṁ tv avadyaṁ kṛtavān anuśikṣan satāṁ vratam
SB 4.11.13
तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥ १३ ॥
titikṣayā karuṇayā maitryā cākhila-jantuṣu samatvena ca sarvātmā bhagavān samprasīdati
SB 4.11.14
सम्प्रसन्ने भगवति पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: । विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ १४ ॥
samprasanne bhagavati puruṣaḥ prākṛtair guṇaiḥ vimukto jīva-nirmukto brahma nirvāṇam ṛcchati
SB 4.11.15
भूतै: पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि । तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ॥ १५ ॥
bhūtaiḥ pañcabhir ārabdhair yoṣit puruṣa eva hi tayor vyavāyāt sambhūtir yoṣit-puruṣayor iha
SB 4.11.16
एवं प्रवर्तते सर्ग: स्थिति: संयम एव च । गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मन: ॥ १६ ॥
evaṁ pravartate sargaḥ sthitiḥ saṁyama eva ca guṇa-vyatikarād rājan māyayā paramātmanaḥ
SB 4.11.17
निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुण: पुरुषर्षभ: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥ १७ ॥
nimitta-mātraṁ tatrāsīn nirguṇaḥ puruṣarṣabhaḥ vyaktāvyaktam idaṁ viśvaṁ yatra bhramati lohavat
SB 4.11.18
स खल्विदं भगवान् कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्न: खलु दुर्विभाव्या ॥ १८ ॥
sa khalv idaṁ bhagavān kāla-śaktyā guṇa-pravāheṇa vibhakta-vīryaḥ karoty akartaiva nihanty ahantā ceṣṭā vibhūmnaḥ khalu durvibhāvyā
SB 4.11.19
सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ १९ ॥
so ’nanto ’nta-karaḥ kālo ’nādir ādi-kṛd avyayaḥ janaṁ janena janayan mārayan mṛtyunāntakam
SB 4.11.20
न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशत: समं प्रजा: । तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घा: ॥ २० ॥
na vai sva-pakṣo ’sya vipakṣa eva vā parasya mṛtyor viśataḥ samaṁ prajāḥ taṁ dhāvamānam anudhāvanty anīśā yathā rajāṁsy anilaṁ bhūta-saṅghāḥ
SB 4.11.21
आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभु: । उभाभ्यां रहित: स्वस्थो दु:स्थस्य विदधात्यसौ ॥ २१ ॥
āyuṣo ’pacayaṁ jantos tathaivopacayaṁ vibhuḥ ubhābhyāṁ rahitaḥ sva-stho duḥsthasya vidadhāty asau
SB 4.11.22
केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंस: काममुतापरे ॥ २२ ॥
kecit karma vadanty enaṁ svabhāvam apare nṛpa eke kālaṁ pare daivaṁ puṁsaḥ kāmam utāpare
SB 4.11.23
अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ॥ २३ ॥
avyaktasyāprameyasya nānā-śakty-udayasya ca na vai cikīrṣitaṁ tāta ko vedātha sva-sambhavam
SB 4.11.24
न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगा: । विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ॥ २४ ॥
na caite putraka bhrātur hantāro dhanadānugāḥ visargādānayos tāta puṁso daivaṁ hi kāraṇam
SB 4.11.25
स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च । अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभि: ॥ २५ ॥
sa eva viśvaṁ sṛjati sa evāvati hanti ca athāpi hy anahaṅkārān nājyate guṇa-karmabhiḥ
SB 4.11.26
एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावन: । स्वशक्त्या मायया युक्त: सृजत्यत्ति च पाति च ॥ २६ ॥
eṣa bhūtāni bhūtātmā bhūteśo bhūta-bhāvanaḥ sva-śaktyā māyayā yuktaḥ sṛjaty atti ca pāti ca
SB 4.11.27
तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिता: ॥ २७ ॥
tam eva mṛtyum amṛtaṁ tāta daivaṁ sarvātmanopehi jagat-parāyaṇam yasmai baliṁ viśva-sṛjo haranti gāvo yathā vai nasi dāma-yantritāḥ
SB 4.11.28
य: पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातु: सपत्न्या वचसा भिन्नमर्मा । वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्ष- माराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्या: ॥ २८ ॥
yaḥ pañca-varṣo jananīṁ tvaṁ vihāya mātuḥ sapatnyā vacasā bhinna-marmā vanaṁ gatas tapasā pratyag-akṣam ārādhya lebhe mūrdhni padaṁ tri-lokyāḥ
SB 4.11.29
तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मदृग् यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ॥ २९ ॥
tam enam aṅgātmani mukta-vigrahe vyapāśritaṁ nirguṇam ekam akṣaram ātmānam anviccha vimuktam ātma-dṛg yasminn idaṁ bhedam asat pratīyate
SB 4.11.30
त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ । भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या- ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३० ॥
tvaṁ pratyag-ātmani tadā bhagavaty ananta ānanda-mātra upapanna-samasta-śaktau bhaktiṁ vidhāya paramāṁ śanakair avidyā- granthiṁ vibhetsyasi mamāham iti prarūḍham
SB 4.11.31
संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ॥ ३१ ॥
saṁyaccha roṣaṁ bhadraṁ te pratīpaṁ śreyasāṁ param śrutena bhūyasā rājann agadena yathāmayam
SB 4.11.32
येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् । न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मन: ॥ ३२ ॥
yenopasṛṣṭāt puruṣāl loka udvijate bhṛśam na budhas tad-vaśaṁ gacched icchann abhayam ātmanaḥ
SB 4.11.33
हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् । यज्जघ्निवान् पुण्यजनान् भ्रातृघ्नानित्यमर्षित: ॥ ३३ ॥
helanaṁ giriśa-bhrātur dhanadasya tvayā kṛtam yaj jaghnivān puṇya-janān bhrātṛ-ghnān ity amarṣitaḥ
SB 4.11.34
तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभि: । न यावन्महतां तेज: कुलं नोऽभिभविष्यति ॥ ३४ ॥
taṁ prasādaya vatsāśu sannatyā praśrayoktibhiḥ na yāvan mahatāṁ tejaḥ kulaṁ no ’bhibhaviṣyati
SB 4.11.35
एवं स्वायम्भुव: पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् । तेनाभिवन्दित: साकमृषिभि: स्वपुरं ययौ ॥ ३५ ॥
evaṁ svāyambhuvaḥ pautram anuśāsya manur dhruvam tenābhivanditaḥ sākam ṛṣibhiḥ sva-puraṁ yayau
Песнь 4, Глава 12
SB 4.12.1
मैत्रेय उवाच ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुद्ध्य वैशसा- दपेतमन्युं भगवान्धनेश्वर: । तत्रागतश्चारणयक्षकिन्नरै: संस्तूयमानो न्यवदत्कृताञ्जलिम् ॥ १ ॥
maitreya uvāca dhruvaṁ nivṛttaṁ pratibuddhya vaiśasād apeta-manyuṁ bhagavān dhaneśvaraḥ tatrāgataś cāraṇa-yakṣa-kinnaraiḥ saṁstūyamāno nyavadat kṛtāñjalim
SB 4.12.2
धनद उवाच भो भो: क्षत्रियदायाद परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । यत्त्वं पितामहादेशाद्वैरं दुस्त्यजमत्यज: ॥ २ ॥
dhanada uvāca bhoḥ bhoḥ kṣatriya-dāyāda parituṣṭo ’smi te ’nagha yat tvaṁ pitāmahādeśād vairaṁ dustyajam atyajaḥ
SB 4.12.3
न भवानवधीद्यक्षान्न यक्षा भ्रातरं तव । काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभावयो: ॥ ३ ॥
na bhavān avadhīd yakṣān na yakṣā bhrātaraṁ tava kāla eva hi bhūtānāṁ prabhur apyaya-bhāvayoḥ
SB 4.12.4
अहं त्वमित्यपार्था धीरज्ञानात्पुरुषस्य हि । स्वाप्नीवाभात्यतद्ध्यानाद्यया बन्धविपर्ययौ ॥ ४ ॥
ahaṁ tvam ity apārthā dhīr ajñānāt puruṣasya hi svāpnīvābhāty atad-dhyānād yayā bandha-viparyayau
SB 4.12.5
तद्गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तमधोक्षजम् । सर्वभूतात्मभावेन सर्वभूतात्मविग्रहम् ॥ ५ ॥
tad gaccha dhruva bhadraṁ te bhagavantam adhokṣajam sarva-bhūtātma-bhāvena sarva-bhūtātma-vigraham
SB 4.12.6
भजस्व भजनीयाङ्घ्रि मभवाय भवच्छिदम् । युक्तं विरहितं शक्त्या गुणमय्यात्ममायया ॥ ६ ॥
bhajasva bhajanīyāṅghrim abhavāya bhava-cchidam yuktaṁ virahitaṁ śaktyā guṇa-mayyātma-māyayā
SB 4.12.7
वृणीहि कामं नृप यन्मनोगतं मत्तस्त्वमौत्तानपदेऽविशङ्कित: । वरं वरार्होऽम्बुजनाभपादयो- रनन्तरं त्वां वयमङ्ग शुश्रुम ॥ ७ ॥
vṛṇīhi kāmaṁ nṛpa yan mano-gataṁ mattas tvam auttānapade ’viśaṅkitaḥ varaṁ varārho ’mbuja-nābha-pādayor anantaraṁ tvāṁ vayam aṅga śuśruma
SB 4.12.8
मैत्रेय उवाच स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महाभागवतो महामति: । हरौ स वव्रेऽचलितां स्मृतिं यया तरत्ययत्नेन दुरत्ययं तम: ॥ ८ ॥
maitreya uvāca sa rāja-rājena varāya codito dhruvo mahā-bhāgavato mahā-matiḥ harau sa vavre ’calitāṁ smṛtiṁ yayā taraty ayatnena duratyayaṁ tamaḥ
SB 4.12.9
तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस्तत: । पश्यतोऽन्तर्दधे सोऽपि स्वपुरं प्रत्यपद्यत ॥ ९ ॥
tasya prītena manasā tāṁ dattvaiḍaviḍas tataḥ paśyato ’ntardadhe so ’pi sva-puraṁ pratyapadyata
SB 4.12.10
अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणै: । द्रव्यक्रियादेवतानां कर्म कर्मफलप्रदम् ॥ १० ॥
athāyajata yajñeśaṁ kratubhir bhūri-dakṣiṇaiḥ dravya-kriyā-devatānāṁ karma karma-phala-pradam
SB 4.12.11
सर्वात्मन्यच्युतेऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिमुद्वहन् । ददर्शात्मनि भूतेषु तमेवावस्थितं विभुम् ॥ ११ ॥
sarvātmany acyute ’sarve tīvraughāṁ bhaktim udvahan dadarśātmani bhūteṣu tam evāvasthitaṁ vibhum
SB 4.12.12
तमेवं शीलसम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीनवत्सलम् । गोप्तारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजा: ॥ १२ ॥
tam evaṁ śīla-sampannaṁ brahmaṇyaṁ dīna-vatsalam goptāraṁ dharma-setūnāṁ menire pitaraṁ prajāḥ
SB 4.12.13
षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम् । भोगै: पुण्यक्षयं कुर्वन्नभोगैरशुभक्षयम् ॥ १३ ॥
ṣaṭ-triṁśad-varṣa-sāhasraṁ śaśāsa kṣiti-maṇḍalam bhogaiḥ puṇya-kṣayaṁ kurvann abhogair aśubha-kṣayam
SB 4.12.14
एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रिय: । त्रिवर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान्नृपासनम् ॥ १४ ॥
evaṁ bahu-savaṁ kālaṁ mahātmāvicalendriyaḥ tri-vargaupayikaṁ nītvā putrāyādān nṛpāsanam
SB 4.12.15
मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि । अविद्यारचितस्वप्नगन्धर्वनगरोपमम् ॥ १५ ॥
manyamāna idaṁ viśvaṁ māyā-racitam ātmani avidyā-racita-svapna- gandharva-nagaropamam
SB 4.12.16
आत्मस्त्र्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोश- मन्त:पुरं परिविहारभुवश्च रम्या: । भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम् ॥ १६ ॥
ātma-stry-apatya-suhṛdo balam ṛddha-kośam antaḥ-puraṁ parivihāra-bhuvaś ca ramyāḥ bhū-maṇḍalaṁ jaladhi-mekhalam ākalayya kālopasṛṣṭam iti sa prayayau viśālām
SB 4.12.17
तस्यां विशुद्धकरण: शिववार्विगाह्य बद्ध्वासनं जितमरुन्मनसाहृताक्ष: । स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद् ध्यायंस्तदव्यवहितो व्यसृजत्समाधौ ॥ १७ ॥
tasyāṁ viśuddha-karaṇaḥ śiva-vār vigāhya baddhvāsanaṁ jita-marun manasāhṛtākṣaḥ sthūle dadhāra bhagavat-pratirūpa etad dhyāyaṁs tad avyavahito vyasṛjat samādhau
SB 4.12.18
भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्नजस्र- मानन्दबाष्पकलया मुहुरर्द्यमान: । विक्लिद्यमानहृदय: पुलकाचिताङ्गो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्ग: ॥ १८ ॥
bhaktiṁ harau bhagavati pravahann ajasram ānanda-bāṣpa-kalayā muhur ardyamānaḥ viklidyamāna-hṛdayaḥ pulakācitāṅgo nātmānam asmarad asāv iti mukta-liṅgaḥ
SB 4.12.19
स ददर्श विमानाग्र्यं नभसोऽवतरद् ध्रुव: । विभ्राजयद्दश दिशो राकापतिमिवोदितम् ॥ १९ ॥
sa dadarśa vimānāgryaṁ nabhaso ’vatarad dhruvaḥ vibhrājayad daśa diśo rākāpatim ivoditam
SB 4.12.20
तत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ । स्थिताववष्टभ्य गदां सुवाससौ किरीटहाराङ्गदचारुकुण्डलौ ॥ २० ॥
tatrānu deva-pravarau catur-bhujau śyāmau kiśorāv aruṇāmbujekṣaṇau sthitāv avaṣṭabhya gadāṁ suvāsasau kirīṭa-hārāṅgada-cāru-kuṇḍalau
SB 4.12.21
विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करा- वभ्युत्थित: साध्वसविस्मृतक्रम: । ननाम नामानि गृणन्मधुद्विष: पार्षत्प्रधानाविति संहताञ्जलि: ॥ २१ ॥
vijñāya tāv uttamagāya-kiṅkarāv abhyutthitaḥ sādhvasa-vismṛta-kramaḥ nanāma nāmāni gṛṇan madhudviṣaḥ pārṣat-pradhānāv iti saṁhatāñjaliḥ
SB 4.12.22
तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं बद्धाञ्जलिं प्रश्रयनम्रकन्धरम् । सुनन्दनन्दावुपसृत्य सस्मितं प्रत्यूचतु: पुष्करनाभसम्मतौ ॥ २२ ॥
taṁ kṛṣṇa-pādābhiniviṣṭa-cetasaṁ baddhāñjaliṁ praśraya-namra-kandharam sunanda-nandāv upasṛtya sasmitaṁ pratyūcatuḥ puṣkaranābha-sammatau
SB 4.12.23
सुनन्दनन्दावूचतु: भो भो राजन्सुभद्रं ते वाचं नोऽवहित: शृणु । य: पञ्चवर्षस्तपसा भवान्देवमतीतृपत् ॥ २३ ॥
sunanda-nandāv ūcatuḥ bho bho rājan subhadraṁ te vācaṁ no ’vahitaḥ śṛṇu yaḥ pañca-varṣas tapasā bhavān devam atītṛpat
SB 4.12.24
तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शार्ङ्गिण: । पार्षदाविह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्पदम् ॥ २४ ॥
tasyākhila-jagad-dhātur āvāṁ devasya śārṅgiṇaḥ pārṣadāv iha samprāptau netuṁ tvāṁ bhagavat-padam
SB 4.12.25
सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयोऽप्राप्य विचक्षते परम् । आतिष्ठ तच्चन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्क्षतारा: परियन्ति दक्षिणम् ॥ २५ ॥
sudurjayaṁ viṣṇu-padaṁ jitaṁ tvayā yat sūrayo ’prāpya vicakṣate param ātiṣṭha tac candra-divākarādayo graharkṣa-tārāḥ pariyanti dakṣiṇam
SB 4.12.26
अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्यङ्ग कर्हिचित् । आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद्विष्णो: परमं पदम् ॥ २६ ॥
anāsthitaṁ te pitṛbhir anyair apy aṅga karhicit ātiṣṭha jagatāṁ vandyaṁ tad viṣṇoḥ paramaṁ padam
SB 4.12.27
एतद्विमानप्रवरमुत्तमश्लोकमौलिना । उपस्थापितमायुष्मन्नधिरोढुं त्वमर्हसि ॥ २७ ॥
etad vimāna-pravaram uttamaśloka-maulinā upasthāpitam āyuṣmann adhiroḍhuṁ tvam arhasi
SB 4.12.28
मैत्रेय उवाच निशम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययो- र्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रिय: । कृताभिषेक: कृतनित्यमङ्गलो मुनीन् प्रणम्याशिषमभ्यवादयत् ॥ २८ ॥
maitreya uvāca niśamya vaikuṇṭha-niyojya-mukhyayor madhu-cyutaṁ vācam urukrama-priyaḥ kṛtābhiṣekaḥ kṛta-nitya-maṅgalo munīn praṇamyāśiṣam abhyavādayat
SB 4.12.29
परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदावभिवन्द्य च । इयेष तदधिष्ठातुं बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम् ॥ २९ ॥
parītyābhyarcya dhiṣṇyāgryaṁ pārṣadāv abhivandya ca iyeṣa tad adhiṣṭhātuṁ bibhrad rūpaṁ hiraṇmayam
SB 4.12.30
तदोत्तानपद: पुत्रो ददर्शान्तकमागतम् । मृत्योर्मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम् ॥ ३० ॥
tadottānapadaḥ putro dadarśāntakam āgatam mṛtyor mūrdhni padaṁ dattvā ārurohādbhutaṁ gṛham
SB 4.12.31
तदा दुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवादय: । गन्धर्वमुख्या: प्रजगु: पेतु: कुसुमवृष्टय: ॥ ३१ ॥
tadā dundubhayo nedur mṛdaṅga-paṇavādayaḥ gandharva-mukhyāḥ prajaguḥ petuḥ kusuma-vṛṣṭayaḥ
SB 4.12.32
स च स्वर्लोकमारोक्ष्यन् सुनीतिं जननीं ध्रुव: । अन्वस्मरदगं हित्वा दीनां यास्ये त्रिविष्टपम् ॥ ३२ ॥
sa ca svarlokam ārokṣyan sunītiṁ jananīṁ dhruvaḥ anvasmarad agaṁ hitvā dīnāṁ yāsye tri-viṣṭapam
SB 4.12.33
इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय सुरोत्तमौ । दर्शयामासतुर्देवीं पुरो यानेन गच्छतीम् ॥ ३३ ॥
iti vyavasitaṁ tasya vyavasāya surottamau darśayām āsatur devīṁ puro yānena gacchatīm
SB 4.12.34
तत्र तत्र प्रशंसद्भि: पथि वैमानिकै: सुरै: । अवकीर्यमाणो ददृशे कुसुमै: क्रमशो ग्रहान् ॥ ३४ ॥
tatra tatra praśaṁsadbhiḥ pathi vaimānikaiḥ suraiḥ avakīryamāṇo dadṛśe kusumaiḥ kramaśo grahān
SB 4.12.35
त्रिलोकीं देवयानेन सोऽतिव्रज्य मुनीनपि । परस्ताद्यद् ध्रुवगतिर्विष्णो: पदमथाभ्यगात् ॥ ३५ ॥
tri-lokīṁ deva-yānena so ’tivrajya munīn api parastād yad dhruva-gatir viṣṇoḥ padam athābhyagāt
SB 4.12.36
यद्भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो ह्यनु विभ्राजन्त एते । यन्नाव्रजञ्जन्तुषु येऽननुग्रहा व्रजन्ति भद्राणि चरन्ति येऽनिशम् ॥ ३६ ॥
yad bhrājamānaṁ sva-rucaiva sarvato lokās trayo hy anu vibhrājanta ete yan nāvrajañ jantuṣu ye ’nanugrahā vrajanti bhadrāṇi caranti ye ’niśam
SB 4.12.37
शान्ता: समदृश: शुद्धा: सर्वभूतानुरञ्जना: । यान्त्यञ्जसाच्युतपदमच्युतप्रियबान्धवा: ॥ ३७ ॥
śāntāḥ sama-dṛśaḥ śuddhāḥ sarva-bhūtānurañjanāḥ yānty añjasācyuta-padam acyuta-priya-bāndhavāḥ
SB 4.12.38
इत्युत्तानपद: पुत्रो ध्रुव: कृष्णपरायण: । अभूत्त्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामल: ॥ ३८ ॥
ity uttānapadaḥ putro dhruvaḥ kṛṣṇa-parāyaṇaḥ abhūt trayāṇāṁ lokānāṁ cūḍā-maṇir ivāmalaḥ
SB 4.12.39
गम्भीरवेगोऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रमाहितम् । यस्मिन् भ्रमति कौरव्य मेढ्यामिव गवां गण: ॥ ३९ ॥
gambhīra-vego ’nimiṣaṁ jyotiṣāṁ cakram āhitam yasmin bhramati kauravya meḍhyām iva gavāṁ gaṇaḥ
SB 4.12.40
महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवानृषि: । आतोद्यं वितुदञ्श्लोकान् सत्रेऽगायत्प्रचेतसाम् ॥ ४० ॥
mahimānaṁ vilokyāsya nārado bhagavān ṛṣiḥ ātodyaṁ vitudañ ślokān satre ’gāyat pracetasām
SB 4.12.41
नारद उवाच नूनं सुनीते: पतिदेवताया- स्तप:प्रभावस्य सुतस्य तां गतिम् । दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदवादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपा: ॥ ४१ ॥
nārada uvāca nūnaṁ sunīteḥ pati-devatāyās tapaḥ-prabhāvasya sutasya tāṁ gatim dṛṣṭvābhyupāyān api veda-vādino naivādhigantuṁ prabhavanti kiṁ nṛpāḥ
SB 4.12.42
य: पञ्चवर्षो गुरुदारवाक्शरै- र्भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता । वनं मदादेशकरोऽजितं प्रभुं जिगाय तद्भक्तगुणै: पराजितम् ॥ ४२ ॥
yaḥ pañca-varṣo guru-dāra-vāk-śarair bhinnena yāto hṛdayena dūyatā vanaṁ mad-ādeśa-karo ’jitaṁ prabhuṁ jigāya tad-bhakta-guṇaiḥ parājitam
SB 4.12.43
य: क्षत्रबन्धुर्भुवि तस्याधिरूढ- मन्वारुरुक्षेदपि वर्षपूगै: । प्रसाद्य वैकुण्ठमवाप तत्पदम् ॥ ४३ ॥ षट्पञ्चवर्षो यदहोभिरल्पै:
yaḥ kṣatra-bandhur bhuvi tasyādhirūḍham anv ārurukṣed api varṣa-pūgaiḥ ṣaṭ-pañca-varṣo yad ahobhir alpaiḥ prasādya vaikuṇṭham avāpa tat-padam
SB 4.12.44
मैत्रेय उवाच एतत्तेऽभिहितं सर्वं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । ध्रुवस्योद्दामयशसश्चरितं सम्मतं सताम् ॥ ४४ ॥
maitreya uvāca etat te ’bhihitaṁ sarvaṁ yat pṛṣṭo ’ham iha tvayā dhruvasyoddāma-yaśasaś caritaṁ sammataṁ satām
SB 4.12.45
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् । स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम् ॥ ४५ ॥
dhanyaṁ yaśasyam āyuṣyaṁ puṇyaṁ svasty-ayanaṁ mahat svargyaṁ dhrauvyaṁ saumanasyaṁ praśasyam agha-marṣaṇam
SB 4.12.46
श्रुत्वैतच्छ्रद्धयाभीक्ष्णमच्युतप्रियचेष्टितम् । भवेद्भक्तिर्भगवति यया स्यात्क्लेशसङ्क्षय: ॥ ४६ ॥
śrutvaitac chraddhayābhīkṣṇam acyuta-priya-ceṣṭitam bhaved bhaktir bhagavati yayā syāt kleśa-saṅkṣayaḥ
SB 4.12.47
महत्त्वमिच्छतां तीर्थं श्रोतु: शीलादयो गुणा: । यत्र तेजस्तदिच्छूनां मानो यत्र मनस्विनाम् ॥ ४७ ॥
mahattvam icchatāṁ tīrthaṁ śrotuḥ śīlādayo guṇāḥ yatra tejas tad icchūnāṁ māno yatra manasvinām
SB 4.12.48
प्रयत: कीर्तयेत्प्रात: समवाये द्विजन्मनाम् । सायं च पुण्यश्लोकस्य ध्रुवस्य चरितं महत् ॥ ४८ ॥
prayataḥ kīrtayet prātaḥ samavāye dvi-janmanām sāyaṁ ca puṇya-ślokasya dhruvasya caritaṁ mahat
SB 4.12.49-50
पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणेऽथवा । दिनक्षये व्यतीपाते सङ्क्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ॥ ४९ ॥ श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रय: । नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति ॥ ५० ॥
paurṇamāsyāṁ sinīvālyāṁ dvādaśyāṁ śravaṇe ’thavā dina-kṣaye vyatīpāte saṅkrame ’rkadine ’pi vā śrāvayec chraddadhānānāṁ tīrtha-pāda-padāśrayaḥ necchaṁs tatrātmanātmānaṁ santuṣṭa iti sidhyati
SB 4.12.51
ज्ञानमज्ञाततत्त्वाय यो दद्यात्सत्पथेऽमृतम् । कृपालोर्दीननाथस्य देवास्तस्यानुगृह्णते ॥ ५१ ॥
jñānam ajñāta-tattvāya yo dadyāt sat-pathe ’mṛtam kṛpālor dīna-nāthasya devās tasyānugṛhṇate
SB 4.12.52
इदं मया तेऽभिहितं कुरूद्वहध्रुवस्य विख्यातविशुद्धकर्मण: । हित्वार्भक: क्रीडनकानि मातु-र्गृहं च विष्णुं शरणं यो जगाम ॥ ५२ ॥
idaṁ mayā te ’bhihitaṁ kurūdvaha dhruvasya vikhyāta-viśuddha-karmaṇaḥ hitvārbhakaḥ krīḍanakāni mātur gṛhaṁ ca viṣṇuṁ śaraṇaṁ yo jagāma
Песнь 4, Глава 13
SB 4.13.1
सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितंध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् । प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजेप्रष्टुं पुनस्तं विदुर: प्रचक्रमे ॥ १ ॥
sūta uvāca niśamya kauṣāraviṇopavarṇitaṁ dhruvasya vaikuṇṭha-padādhirohaṇam prarūḍha-bhāvo bhagavaty adhokṣaje praṣṭuṁ punas taṁ viduraḥ pracakrame
SB 4.13.2
विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत । कस्यान्ववाये प्रख्याता: कुत्र वा सत्रमासत ॥ २ ॥
vidura uvāca ke te pracetaso nāma kasyāpatyāni suvrata kasyānvavāye prakhyātāḥ kutra vā satram āsata
SB 4.13.3
मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त: क्रियायोग: परिचर्याविधिर्हरे: ॥ ३ ॥
manye mahā-bhāgavataṁ nāradaṁ deva-darśanam yena proktaḥ kriyā-yogaḥ paricaryā-vidhir hareḥ
SB 4.13.4
स्वधर्मशीलै: पुरुषैर्भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरित: किल ॥ ४ ॥
sva-dharma-śīlaiḥ puruṣair bhagavān yajña-pūruṣaḥ ijyamāno bhaktimatā nāradeneritaḥ kila
SB 4.13.5
यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथा: । मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्न्येनाचष्टुमर्हसि ॥ ५ ॥
yās tā devarṣiṇā tatra varṇitā bhagavat-kathāḥ mahyaṁ śuśrūṣave brahman kārtsnyenācaṣṭum arhasi
SB 4.13.6
मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कल: पुत्र: पितरि प्रस्थिते वनम् । सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितु: ॥ ६ ॥
maitreya uvāca dhruvasya cotkalaḥ putraḥ pitari prasthite vanam sārvabhauma-śriyaṁ naicchad adhirājāsanaṁ pituḥ
SB 4.13.7
स जन्मनोपशान्तात्मा नि:सङ्ग: समदर्शन: । ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ॥ ७ ॥
sa janmanopaśāntātmā niḥsaṅgaḥ sama-darśanaḥ dadarśa loke vitatam ātmānaṁ lokam ātmani
SB 4.13.8-9
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥
ātmānaṁ brahma-nirvāṇaṁ pratyastamita-vigraham avabodha-rasaikātmyam ānandam anusantatam avyavacchinna-yogāgni- dagdha-karma-malāśayaḥ svarūpam avarundhāno nātmano ’nyaṁ tadaikṣata
SB 4.13.10
जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मति: । लक्षित: पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानल: ॥ १० ॥
jaḍāndha-badhironmatta- mūkākṛtir atan-matiḥ lakṣitaḥ pathi bālānāṁ praśāntārcir ivānalaḥ
SB 4.13.11
मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धा: समन्त्रिण: । वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमे: सुतम् ॥ ११ ॥
matvā taṁ jaḍam unmattaṁ kula-vṛddhāḥ samantriṇaḥ vatsaraṁ bhūpatiṁ cakrur yavīyāṁsaṁ bhrameḥ sutam
SB 4.13.12
स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् । पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥ १२ ॥
svarvīthir vatsarasyeṣṭā bhāryāsūta ṣaḍ-ātmajān puṣpārṇaṁ tigmaketuṁ ca iṣam ūrjaṁ vasuṁ jayam
SB 4.13.13
पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतु: । प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन् प्रभासुता: ॥ १३ ॥
puṣpārṇasya prabhā bhāryā doṣā ca dve babhūvatuḥ prātar madhyandinaṁ sāyam iti hy āsan prabhā-sutāḥ
SB 4.13.14
प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रय: । व्युष्ट: सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ॥ १४ ॥
pradoṣo niśitho vyuṣṭa iti doṣā-sutās trayaḥ vyuṣṭaḥ sutaṁ puṣkariṇyāṁ sarvatejasam ādadhe
SB 4.13.15-16
स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥
sa cakṣuḥ sutam ākūtyāṁ patnyāṁ manum avāpa ha manor asūta mahiṣī virajān naḍvalā sutān puruṁ kutsaṁ tritaṁ dyumnaṁ satyavantam ṛtaṁ vratam agniṣṭomam atīrātraṁ pradyumnaṁ śibim ulmukam
SB 4.13.17
उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ १७ ॥
ulmuko ’janayat putrān puṣkariṇyāṁ ṣaḍ uttamān aṅgaṁ sumanasaṁ khyātiṁ kratum aṅgirasaṁ gayam
SB 4.13.18
सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् । यद्दौ:शील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ॥ १८ ॥
sunīthāṅgasya yā patnī suṣuve venam ulbaṇam yad-dauḥśīlyāt sa rājarṣir nirviṇṇo niragāt purāt
SB 4.13.19-20
यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥
yam aṅga śepuḥ kupitā vāg-vajrā munayaḥ kila gatāsos tasya bhūyas te mamanthur dakṣiṇaṁ karam arājake tadā loke dasyubhiḥ pīḍitāḥ prajāḥ jāto nārāyaṇāṁśena pṛthur ādyaḥ kṣitīśvaraḥ
SB 4.13.21
विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मन: । राज्ञ: कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ॥ २१ ॥
vidura uvāca tasya śīla-nidheḥ sādhor brahmaṇyasya mahātmanaḥ rājñaḥ katham abhūd duṣṭā prajā yad vimanā yayau
SB 4.13.22
किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदा: ॥ २२ ॥
kiṁ vāṁho vena uddiśya brahma-daṇḍam ayūyujan daṇḍa-vrata-dhare rājñi munayo dharma-kovidāḥ
SB 4.13.23
नावध्येय: प्रजापाल: प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योज: स्वतेजसा ॥ २३ ॥
nāvadhyeyaḥ prajā-pālaḥ prajābhir aghavān api yad asau loka-pālānāṁ bibharty ojaḥ sva-tejasā
SB 4.13.24
एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तम: ॥ २४ ॥
etad ākhyāhi me brahman sunīthātmaja-ceṣṭitam śraddadhānāya bhaktāya tvaṁ parāvara-vittamaḥ
SB 4.13.25
मैत्रेय उवाच अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभि: ॥ २५ ॥
maitreya uvāca aṅgo ’śvamedhaṁ rājarṣir ājahāra mahā-kratum nājagmur devatās tasminn āhūtā brahma-vādibhiḥ
SB 4.13.26
तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विज: । हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवता: ॥ २६ ॥
tam ūcur vismitās tatra yajamānam athartvijaḥ havīṁṣi hūyamānāni na te gṛhṇanti devatāḥ
SB 4.13.27
राजन् हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते । छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतै: ॥ २७ ॥
rājan havīṁṣy aduṣṭāni śraddhayāsāditāni te chandāṁsy ayāta-yāmāni yojitāni dhṛta-vrataiḥ
SB 4.13.28
न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा: कर्मसाक्षिण: ॥ २८ ॥
na vidāmeha devānāṁ helanaṁ vayam aṇv api yan na gṛhṇanti bhāgān svān ye devāḥ karma-sākṣiṇaḥ
SB 4.13.29
मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच: श्रुत्वा यजमान: सुदुर्मना: । तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ॥ २९ ॥
maitreya uvāca aṅgo dvija-vacaḥ śrutvā yajamānaḥ sudurmanāḥ tat praṣṭuṁ vyasṛjad vācaṁ sadasyāṁs tad-anujñayā
SB 4.13.30
नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह । सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ॥ ३० ॥
nāgacchanty āhutā devā na gṛhṇanti grahān iha sadasas-patayo brūta kim avadyaṁ mayā kṛtam
SB 4.13.31
सदसस्पतय ऊचु: नरदेवेह भवतो नाघं तावन् मनाक्स्थितम् । अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेदृक् त्वमप्रज: ॥ ३१ ॥
sadasas-pataya ūcuḥ nara-deveha bhavato nāghaṁ tāvan manāk sthitam asty ekaṁ prāktanam aghaṁ yad ihedṛk tvam aprajaḥ
SB 4.13.32
तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ॥ ३२ ॥
tathā sādhaya bhadraṁ te ātmānaṁ suprajaṁ nṛpa iṣṭas te putra-kāmasya putraṁ dāsyati yajña-bhuk
SB 4.13.33
तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकस: । यद्यज्ञपुरुष: साक्षादपत्याय हरिर्वृत: ॥ ३३ ॥
tathā sva-bhāgadheyāni grahīṣyanti divaukasaḥ yad yajña-puruṣaḥ sākṣād apatyāya harir vṛtaḥ
SB 4.13.34
तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जन: । आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदय: ॥ ३४ ॥
tāṁs tān kāmān harir dadyād yān yān kāmayate janaḥ ārādhito yathaivaiṣa tathā puṁsāṁ phalodayaḥ
SB 4.13.35
इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ: प्रजातये । पुरोडाशं निरवपन् शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ ३५ ॥
iti vyavasitā viprās tasya rājñaḥ prajātaye puroḍāśaṁ niravapan śipi-viṣṭāya viṣṇave
SB 4.13.36
तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥
tasmāt puruṣa uttasthau hema-māly amalāmbaraḥ hiraṇmayena pātreṇa siddham ādāya pāyasam
SB 4.13.37
स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघ्राय मुदा युक्त: प्रादात्पत्न्या उदारधी: ॥ ३७ ॥
sa viprānumato rājā gṛhītvāñjalinaudanam avaghrāya mudā yuktaḥ prādāt patnyā udāra-dhīḥ
SB 4.13.38
सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ॥ ३८ ॥
sā tat puṁ-savanaṁ rājñī prāśya vai patyur ādadhe garbhaṁ kāla upāvṛtte kumāraṁ suṣuve ’prajā
SB 4.13.39
स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रत: । अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिक: ॥ ३९ ॥
sa bāla eva puruṣo mātāmaham anuvrataḥ adharmāṁśodbhavaṁ mṛtyuṁ tenābhavad adhārmikaḥ
SB 4.13.40
स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर: । हन्त्यसाधुर्मृगान् दीनान् वेनोऽसावित्यरौज्जन: ॥ ४० ॥
sa śarāsanam udyamya mṛgayur vana-gocaraḥ hanty asādhur mṛgān dīnān veno ’sāv ity arauj janaḥ
SB 4.13.41
आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यानतिदारुण: । प्रसह्य निरनुक्रोश: पशुमारममारयत् ॥ ४१ ॥
ākrīḍe krīḍato bālān vayasyān atidāruṇaḥ prasahya niranukrośaḥ paśu-māram amārayat
SB 4.13.42
तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृप: । यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना: ॥ ४२ ॥
taṁ vicakṣya khalaṁ putraṁ śāsanair vividhair nṛpaḥ yadā na śāsituṁ kalpo bhṛśam āsīt sudurmanāḥ
SB 4.13.43
प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिन: । कदपत्यभृतं दु:खं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ॥ ४३ ॥
prāyeṇābhyarcito devo ye ’prajā gṛha-medhinaḥ kad-apatya-bhṛtaṁ duḥkhaṁ ye na vindanti durbharam
SB 4.13.44
यत: पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोध: सर्वेषां यत आधिरनन्तक: ॥ ४४ ॥
yataḥ pāpīyasī kīrtir adharmaś ca mahān nṛṇām yato virodhaḥ sarveṣāṁ yata ādhir anantakaḥ
SB 4.13.45
कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन: । पण्डितो बहु मन्येत यदर्था: क्लेशदा गृहा: ॥ ४५ ॥
kas taṁ prajāpadeśaṁ vai moha-bandhanam ātmanaḥ paṇḍito bahu manyeta yad-arthāḥ kleśadā gṛhāḥ
SB 4.13.46
कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् । निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्क्लेशनिवहा गृहा: ॥ ४६ ॥
kad-apatyaṁ varaṁ manye sad-apatyāc chucāṁ padāt nirvidyeta gṛhān martyo yat-kleśa-nivahā gṛhāḥ
SB 4.13.47
एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहा- न्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभि- र्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ॥ ४७ ॥
evaṁ sa nirviṇṇa-manā nṛpo gṛhān niśītha utthāya mahodayodayāt alabdha-nidro ’nupalakṣito nṛbhir hitvā gato vena-suvaṁ prasuptām
SB 4.13.48
विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजा: पुरोहितामात्यसुहृद्गणादय: । विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिन: ॥ ४८ ॥
vijñāya nirvidya gataṁ patiṁ prajāḥ purohitāmātya-suhṛd-gaṇādayaḥ vicikyur urvyām atiśoka-kātarā yathā nigūḍhaṁ puruṣaṁ kuyoginaḥ
SB 4.13.49
अलक्षयन्त: पदवीं प्रजापते- र्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥ ४९ ॥
alakṣayantaḥ padavīṁ prajāpater hatodyamāḥ pratyupasṛtya te purīm ṛṣīn sametān abhivandya sāśravo nyavedayan paurava bhartṛ-viplavam
Песнь 4, Глава 14
SB 4.14.1
मैत्रेय उवाच भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिन: । गोप्तर्यसति वै नृणां पश्यन्त: पशुसाम्यताम् ॥ १ ॥
maitreya uvāca bhṛgv-ādayas te munayo lokānāṁ kṣema-darśinaḥ goptary asati vai nṝṇāṁ paśyantaḥ paśu-sāmyatām
SB 4.14.2
वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिन: । प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन् पतिं भुव: ॥ २ ॥
vīra-mātaram āhūya sunīthāṁ brahma-vādinaḥ prakṛty-asammataṁ venam abhyaṣiñcan patiṁ bhuvaḥ
SB 4.14.3
श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् । निलिल्युर्दस्यव: सद्य: सर्पत्रस्ता इवाखव: ॥ ३ ॥
śrutvā nṛpāsana-gataṁ venam atyugra-śāsanam nililyur dasyavaḥ sadyaḥ sarpa-trastā ivākhavaḥ
SB 4.14.4
स आरूढनृपस्थान उन्नद्धोऽष्टविभूतिभि: । अवमेने महाभागान् स्तब्ध: सम्भावित: स्वत: ॥ ४ ॥
sa ārūḍha-nṛpa-sthāna unnaddho ’ṣṭa-vibhūtibhiḥ avamene mahā-bhāgān stabdhaḥ sambhāvitaḥ svataḥ
SB 4.14.5
एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विप: । पर्यटन् रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ ५ ॥
evaṁ madāndha utsikto niraṅkuśa iva dvipaḥ paryaṭan ratham āsthāya kampayann iva rodasī
SB 4.14.6
न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजा: क्वचित् । इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वश: ॥ ६ ॥
na yaṣṭavyaṁ na dātavyaṁ na hotavyaṁ dvijāḥ kvacit iti nyavārayad dharmaṁ bherī-ghoṣeṇa sarvaśaḥ
SB 4.14.7
वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचु: स्म सत्रिण: ॥ ७ ॥
venasyāvekṣya munayo durvṛttasya viceṣṭitam vimṛśya loka-vyasanaṁ kṛpayocuḥ sma satriṇaḥ
SB 4.14.8
अहो उभयत: प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयो: ॥ ८ ॥
aho ubhayataḥ prāptaṁ lokasya vyasanaṁ mahat dāruṇy ubhayato dīpte iva taskara-pālayoḥ
SB 4.14.9
अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हण: । ततोऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ॥ ९ ॥
arājaka-bhayād eṣa kṛto rājātad-arhaṇaḥ tato ’py āsīd bhayaṁ tv adya kathaṁ syāt svasti dehinām
SB 4.14.10
अहेरिव पय:पोष: पोषकस्याप्यनर्थभृत् । वेन: प्रकृत्यैव खल: सुनीथागर्भसम्भव: ॥ १० ॥
aher iva payaḥ-poṣaḥ poṣakasyāpy anartha-bhṛt venaḥ prakṛtyaiva khalaḥ sunīthā-garbha-sambhavaḥ
SB 4.14.11
निरूपित: प्रजापाल: स जिघांसति वै प्रजा: । तथापि सान्त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ॥ ११ ॥
nirūpitaḥ prajā-pālaḥ sa jighāṁsati vai prajāḥ tathāpi sāntvayemāmuṁ nāsmāṁs tat-pātakaṁ spṛśet
SB 4.14.12
तद्विद्वद्भिरसद्वृत्तो वेनोऽस्माभि: कृतो नृप: । सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् । लोकधिक्कारसन्दग्धं दहिष्याम: स्वतेजसा ॥ १२ ॥
tad-vidvadbhir asad-vṛtto veno ’smābhiḥ kṛto nṛpaḥ sāntvito yadi no vācaṁ na grahīṣyaty adharma-kṛt loka-dhikkāra-sandagdhaṁ dahiṣyāmaḥ sva-tejasā
SB 4.14.13
एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यव: । उपव्रज्याब्रुवन् वेनं सान्त्वयित्वा च सामभि: ॥ १३ ॥
evam adhyavasāyainaṁ munayo gūḍha-manyavaḥ upavrajyābruvan venaṁ sāntvayitvā ca sāmabhiḥ
SB 4.14.14
मुनय ऊचु: नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भो: । आयु:श्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ॥ १४ ॥
munaya ūcuḥ nṛpa-varya nibodhaitad yat te vijñāpayāma bhoḥ āyuḥ-śrī-bala-kīrtīnāṁ tava tāta vivardhanam
SB 4.14.15
धर्म आचरित: पुंसां वाङ्मन:कायबुद्धिभि: । लोकान् विशोकान् वतरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ॥ १५ ॥
dharma ācaritaḥ puṁsāṁ vāṅ-manaḥ-kāya-buddhibhiḥ lokān viśokān vitaraty athānantyam asaṅginām
SB 4.14.16
स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षण: । यस्मिन् विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ॥ १६ ॥
sa te mā vinaśed vīra prajānāṁ kṣema-lakṣaṇaḥ yasmin vinaṣṭe nṛpatir aiśvaryād avarohati
SB 4.14.17
राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्य: प्रजा नृप: । रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ॥ १७ ॥
rājann asādhv-amātyebhyaś corādibhyaḥ prajā nṛpaḥ rakṣan yathā baliṁ gṛhṇann iha pretya ca modate
SB 4.14.18
यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितै: ॥ १८ ॥
yasya rāṣṭre pure caiva bhagavān yajña-pūruṣaḥ ijyate svena dharmeṇa janair varṇāśramānvitaiḥ
SB 4.14.19
तस्य राज्ञो महाभाग भगवान् भूतभावन: । परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ॥ १९ ॥
tasya rājño mahā-bhāga bhagavān bhūta-bhāvanaḥ parituṣyati viśvātmā tiṣṭhato nija-śāsane
SB 4.14.20
तस्मिंस्तुष्टे किमप्राप्यं जगतामीश्वरेश्वरे । लोका: सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमादृता: ॥ २० ॥
tasmiṁs tuṣṭe kim aprāpyaṁ jagatām īśvareśvare lokāḥ sapālā hy etasmai haranti balim ādṛtāḥ
SB 4.14.21
तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन् स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ॥ २१ ॥
taṁ sarva-lokāmara-yajña-saṅgrahaṁ trayīmayaṁ dravyamayaṁ tapomayam yajñair vicitrair yajato bhavāya te rājan sva-deśān anuroddhum arhasi
SB 4.14.22
यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभि- र्वितायमानेन सुरा: कला हरे: । स्विष्टा: सुतुष्टा: प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ॥ २२ ॥
yajñena yuṣmad-viṣaye dvijātibhir vitāyamānena surāḥ kalā hareḥ sviṣṭāḥ sutuṣṭāḥ pradiśanti vāñchitaṁ tad-dhelanaṁ nārhasi vīra ceṣṭitum
SB 4.14.23
वेन उवाच बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिन: । ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ॥ २३ ॥
vena uvāca bāliśā bata yūyaṁ vā adharme dharma-māninaḥ ye vṛttidaṁ patiṁ hitvā jāraṁ patim upāsate
SB 4.14.24
अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ॥ २४ ॥
avajānanty amī mūḍhā nṛpa-rūpiṇam īśvaram nānuvindanti te bhadram iha loke paratra ca
SB 4.14.25
को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीदृशी । भर्तृस्नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ॥ २५ ॥
ko yajña-puruṣo nāma yatra vo bhaktir īdṛśī bhartṛ-sneha-vidūrāṇāṁ yathā jāre kuyoṣitām
SB 4.14.26-27
विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥
viṣṇur viriñco giriśa indro vāyur yamo raviḥ parjanyo dhanadaḥ somaḥ kṣitir agnir apāmpatiḥ ete cānye ca vibudhāḥ prabhavo vara-śāpayoḥ dehe bhavanti nṛpateḥ sarva-devamayo nṛpaḥ
SB 4.14.28
तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सरा: । बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्य: कोऽग्रभुक्पुमान् ॥ २८ ॥
tasmān māṁ karmabhir viprā yajadhvaṁ gata-matsarāḥ baliṁ ca mahyaṁ harata matto ’nyaḥ ko ’gra-bhuk pumān
SB 4.14.29
मैत्रेय उवाच इत्थं विपर्ययमति: पापीयानुत्पथं गत: । अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गल: ॥ २९ ॥
maitreya uvāca itthaṁ viparyaya-matiḥ pāpīyān utpathaṁ gataḥ anunīyamānas tad-yācñāṁ na cakre bhraṣṭa-maṅgalaḥ
SB 4.14.30
इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजा: पण्डितमानिना । भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधु: ॥ ३० ॥
iti te ’sat-kṛtās tena dvijāḥ paṇḍita-māninā bhagnāyāṁ bhavya-yācñāyāṁ tasmai vidura cukrudhuḥ
SB 4.14.31
हन्यतां हन्यतामेष पाप: प्रकृतिदारुण: । जीवञ्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद् ध्रुवम् ॥ ३१ ॥
hanyatāṁ hanyatām eṣa pāpaḥ prakṛti-dāruṇaḥ jīvañ jagad asāv āśu kurute bhasmasād dhruvam
SB 4.14.32
नायमर्हत्यसद्वृत्तो नरदेववरासनम् । योऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रप: ॥ ३२ ॥
nāyam arhaty asad-vṛtto naradeva-varāsanam yo ’dhiyajña-patiṁ viṣṇuṁ vinindaty anapatrapaḥ
SB 4.14.33
को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त ईदृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजन: ॥ ३३ ॥
ko vainaṁ paricakṣīta venam ekam ṛte ’śubham prāpta īdṛśam aiśvaryaṁ yad-anugraha-bhājanaḥ
SB 4.14.34
इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यव: । निजघ्नुर्हुङ्कृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ॥ ३४ ॥
itthaṁ vyavasitā hantum ṛṣayo rūḍha-manyavaḥ nijaghnur huṅkṛtair venaṁ hatam acyuta-nindayā
SB 4.14.35
ऋषिभि: स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥ ३५ ॥
ṛṣibhiḥ svāśrama-padaṁ gate putra-kalevaram sunīthā pālayām āsa vidyā-yogena śocatī
SB 4.14.36
एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुता: । हुत्वाग्नीन् सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टा: सरित्तटे ॥ ३६ ॥
ekadā munayas te tu sarasvat-salilāplutāḥ hutvāgnīn sat-kathāś cakrur upaviṣṭāḥ sarit-taṭe
SB 4.14.37
वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् । अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुव: ॥ ३७ ॥
vīkṣyotthitāṁs tadotpātān āhur loka-bhayaṅkarān apy abhadram anāthāyā dasyubhyo na bhaved bhuvaḥ
SB 4.14.38
एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् । पांसु: समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ॥ ३८ ॥
evaṁ mṛśanta ṛṣayo dhāvatāṁ sarvato-diśam pāṁsuḥ samutthito bhūriś corāṇām abhilumpatām
SB 4.14.39-40
तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥
tad upadravam ājñāya lokasya vasu lumpatām bhartary uparate tasminn anyonyaṁ ca jighāṁ-satām cora-prāyaṁ jana-padaṁ hīna-sattvam arājakam lokān nāvārayañ chaktā api tad-doṣa-darśinaḥ
SB 4.14.41
ब्राह्मण: समदृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षक: । स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ॥ ४१ ॥
brāhmaṇaḥ sama-dṛk śānto dīnānāṁ samupekṣakaḥ sravate brahma tasyāpi bhinna-bhāṇḍāt payo yathā
SB 4.14.42
नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति । अमोघवीर्या हि नृपा वंशेऽस्मिन् केशवाश्रया: ॥ ४२ ॥
nāṅgasya vaṁśo rājarṣer eṣa saṁsthātum arhati amogha-vīryā hi nṛpā vaṁśe ’smin keśavāśrayāḥ
SB 4.14.43
विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपते: । ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नर: ॥ ४३ ॥
viniścityaivam ṛṣayo vipannasya mahīpateḥ mamanthur ūruṁ tarasā tatrāsīd bāhuko naraḥ
SB 4.14.44
काककृष्णोऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनु: । ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धज: ॥ ४४ ॥
kāka-kṛṣṇo ’tihrasvāṅgo hrasva-bāhur mahā-hanuḥ hrasva-pān nimna-nāsāgro raktākṣas tāmra-mūrdhajaḥ
SB 4.14.45
तं तु तेऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् । निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ॥ ४५ ॥
taṁ tu te ’vanataṁ dīnaṁ kiṁ karomīti vādinam niṣīdety abruvaṁs tāta sa niṣādas tato ’bhavat
SB 4.14.46
तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचरा: । येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ ४६ ॥
tasya vaṁśyās tu naiṣādā giri-kānana-gocarāḥ yenāharaj jāyamāno vena-kalmaṣam ulbaṇam
Песнь 4, Глава 15
SB 4.15.1
मैत्रेय उवाच अथ तस्य पुनर्विप्रैरपुत्रस्य महीपते: । बाहुभ्यां मथ्यमानाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ १ ॥
maitreya uvāca atha tasya punar viprair aputrasya mahīpateḥ bāhubhyāṁ mathyamānābhyāṁ mithunaṁ samapadyata
SB 4.15.2
तद् दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिन: । ऊचु: परमसन्तुष्टा विदित्वा भगवत्कलाम् ॥ २ ॥
tad dṛṣṭvā mithunaṁ jātam ṛṣayo brahma-vādinaḥ ūcuḥ parama-santuṣṭā viditvā bhagavat-kalām
SB 4.15.3
ऋषय ऊचु: एष विष्णोर्भगवत: कला भुवनपालिनी । इयं च लक्ष्म्या: सम्भूति: पुरुषस्यानपायिनी ॥ ३ ॥
ṛṣaya ūcuḥ eṣa viṣṇor bhagavataḥ kalā bhuvana-pālinī iyaṁ ca lakṣmyāḥ sambhūtiḥ puruṣasyānapāyinī
SB 4.15.4
अयं तु प्रथमो राज्ञां पुमान् प्रथयिता यश: । पृथुर्नाम महाराजो भविष्यति पृथुश्रवा: ॥ ४ ॥
ayaṁ tu prathamo rājñāṁ pumān prathayitā yaśaḥ pṛthur nāma mahārājo bhaviṣyati pṛthu-śravāḥ
SB 4.15.5
इयं च सुदती देवी गुणभूषणभूषणा । अर्चिर्नाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ॥ ५ ॥
iyaṁ ca sudatī devī guṇa-bhūṣaṇa-bhūṣaṇā arcir nāma varārohā pṛthum evāvarundhatī
SB 4.15.6
एष साक्षाद्धरेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ॥ ६ ॥
eṣa sākṣād dharer aṁśo jāto loka-rirakṣayā iyaṁ ca tat-parā hi śrīr anujajñe ’napāyinī
SB 4.15.7
मैत्रेय उवाच प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धर्वप्रवरा जगु: । मुमुचु: सुमनोधारा: सिद्धा नृत्यन्ति स्व:स्त्रिय: ॥ ७ ॥
maitreya uvāca praśaṁsanti sma taṁ viprā gandharva-pravarā jaguḥ mumucuḥ sumano-dhārāḥ siddhā nṛtyanti svaḥ-striyaḥ
SB 4.15.8
शङ्खतूर्यमृदङ्गाद्या नेदुर्दुन्दुभयो दिवि । तत्र सर्व उपाजग्मुर्देवर्षिपितृणां गणा: ॥ ८ ॥
śaṅkha-tūrya-mṛdaṅgādyā nedur dundubhayo divi tatra sarva upājagmur devarṣi-pitṝṇāṁ gaṇāḥ
SB 4.15.9-10
ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥
brahmā jagad-gurur devaiḥ sahāsṛtya sureśvaraiḥ vainyasya dakṣiṇe haste dṛṣṭvā cihnaṁ gadābhṛtaḥ pādayor aravindaṁ ca taṁ vai mene hareḥ kalām yasyāpratihataṁ cakram aṁśaḥ sa parameṣṭhinaḥ
SB 4.15.11
तस्याभिषेक आरब्धो ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । आभिषेचनिकान्यस्मै आजह्रु: सर्वतो जना: ॥ ११ ॥
tasyābhiṣeka ārabdho brāhmaṇair brahma-vādibhiḥ ābhiṣecanikāny asmai ājahruḥ sarvato janāḥ
SB 4.15.12
सरित्समुद्रा गिरयो नागा गाव: खगा मृगा: । द्यौ: क्षिति: सर्वभूतानि समाजह्रुरुपायनम् ॥ १२ ॥
sarit-samudrā girayo nāgā gāvaḥ khagā mṛgāḥ dyauḥ kṣitiḥ sarva-bhūtāni samājahrur upāyanam
SB 4.15.13
सोऽभिषिक्तो महाराज: सुवासा: साध्वलड़्क़ृत: । पत्न्यार्चिषालड्क़ृतया विरेजेऽग्निरिवापर: ॥ १३ ॥
so ’bhiṣikto mahārājaḥ suvāsāḥ sādhv-alaṅkṛtaḥ patnyārciṣālaṅkṛtayā vireje ’gnir ivāparaḥ
SB 4.15.14
तस्मै जहार धनदो हैमं वीर वरासनम् । वरुण: सलिलस्रावमातपत्रं शशिप्रभम् ॥ १४ ॥
tasmai jahāra dhanado haimaṁ vīra varāsanam varuṇaḥ salila-srāvam ātapatraṁ śaśi-prabham
SB 4.15.15
वायुश्च वालव्यजने धर्म: कीर्तिमयीं स्रजम् । इन्द्र: किरीटमुत्कृष्टं दण्डं संयमनं यम: ॥ १५ ॥
vāyuś ca vāla-vyajane dharmaḥ kīrtimayīṁ srajam indraḥ kirīṭam utkṛṣṭaṁ daṇḍaṁ saṁyamanaṁ yamaḥ
SB 4.15.16
ब्रह्मा ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् । हरि: सुदर्शनं चक्रं तत्पत्न्यव्याहतां श्रियम् ॥ १६ ॥
brahmā brahmamayaṁ varma bhāratī hāram uttamam hariḥ sudarśanaṁ cakraṁ tat-patny avyāhatāṁ śriyam
SB 4.15.17
दशचन्द्रमसिं रुद्र: शतचन्द्रं तथाम्बिका । सोमोऽमृतमयानश्वांस्त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् ॥ १७ ॥
daśa-candram asiṁ rudraḥ śata-candraṁ tathāmbikā somo ’mṛtamayān aśvāṁs tvaṣṭā rūpāśrayaṁ ratham
SB 4.15.18
अग्निराजगवं चापं सूर्यो रश्मिमयानिषून् । भू: पादुके योगमय्यौ द्यौ: पुष्पावलिमन्वहम् ॥ १८ ॥
agnir āja-gavaṁ cāpaṁ sūryo raśmimayān iṣūn bhūḥ pāduke yogamayyau dyauḥ puṣpāvalim anvaham
SB 4.15.19
नाट्यं सुगीतं वादित्रमन्तर्धानं च खेचरा: । ऋषयश्चाशिष: सत्या: समुद्र: शङ्खमात्मजम् ॥ १९ ॥
nāṭyaṁ sugītaṁ vāditram antardhānaṁ ca khecarāḥ ṛṣayaś cāśiṣaḥ satyāḥ samudraḥ śaṅkham ātmajam
SB 4.15.20
सिन्धव: पर्वता नद्यो रथवीथीर्महात्मन: । सूतोऽथ मागधो वन्दी तं स्तोतुमुपतस्थिरे ॥ २० ॥
sindhavaḥ parvatā nadyo ratha-vīthīr mahātmanaḥ sūto ’tha māgadho vandī taṁ stotum upatasthire
SB 4.15.21
स्तावकांस्तानभिप्रेत्य पृथुर्वैन्य: प्रतापवान् । मेघनिर्ह्रादया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ २१ ॥
stāvakāṁs tān abhipretya pṛthur vainyaḥ pratāpavān megha-nirhrādayā vācā prahasann idam abravīt
SB 4.15.22
पृथुरुवाच भो: सूत हे मागध सौम्य वन्दिँ- ल्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् । किमाश्रयो मे स्तव एष योज्यतां मा मय्यभूवन्वितथा गिरो व: ॥ २२ ॥
pṛthur uvāca bhoḥ sūta he māgadha saumya vandiḻ loke ’dhunāspaṣṭa-guṇasya me syāt kim āśrayo me stava eṣa yojyatāṁ mā mayy abhūvan vitathā giro vaḥ
SB 4.15.23
तस्मात्परोक्षेऽस्मदुपश्रुतान्यलं करिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाच: । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे जुगुप्सितं न स्तवयन्ति सभ्या: ॥ २३ ॥
tasmāt parokṣe ’smad-upaśrutāny alaṁ kariṣyatha stotram apīcya-vācaḥ saty uttamaśloka-guṇānuvāde jugupsitaṁ na stavayanti sabhyāḥ
SB 4.15.24
महद्गुणानात्मनि कर्तुमीश: क: स्तावकै: स्तावयतेऽसतोऽपि । तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धो जनावहासं कुमतिर्न वेद ॥ २४ ॥
mahad-guṇān ātmani kartum īśaḥ kaḥ stāvakaiḥ stāvayate ’sato ’pi te ’syābhaviṣyann iti vipralabdho janāvahāsaṁ kumatir na veda
SB 4.15.25
प्रभवो ह्यात्मन: स्तोत्रं जुगुप्सन्त्यपि विश्रुता: । ह्रीमन्त: परमोदारा: पौरुषं वा विगर्हितम् ॥ २५ ॥
prabhavo hy ātmanaḥ stotraṁ jugupsanty api viśrutāḥ hrīmantaḥ paramodārāḥ pauruṣaṁ vā vigarhitam
SB 4.15.26
वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभि: । कर्मभि: कथमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ॥ २६ ॥
vayaṁ tv aviditā loke sūtādyāpi varīmabhiḥ karmabhiḥ katham ātmānaṁ gāpayiṣyāma bālavat
Песнь 4, Глава 16
SB 4.16.1
मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥
maitreya uvāca iti bruvāṇaṁ nṛpatiṁ gāyakā muni-coditāḥ tuṣṭuvus tuṣṭa-manasas tad-vāg-amṛta-sevayā
SB 4.16.2
नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥
nālaṁ vayaṁ te mahimānuvarṇane yo deva-varyo ’vatatāra māyayā venāṅga-jātasya ca pauruṣāṇi te vācas-patīnām api babhramur dhiyaḥ
SB 4.16.3
अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृतादृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥
athāpy udāra-śravasaḥ pṛthor hareḥ kalāvatārasya kathāmṛtādṛtāḥ yathopadeśaṁ munibhiḥ pracoditāḥ ślāghyāni karmāṇi vayaṁ vitanmahi
SB 4.16.4
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥
eṣa dharma-bhṛtāṁ śreṣṭho lokaṁ dharme ’nuvartayan goptā ca dharma-setūnāṁ śāstā tat-paripanthinām
SB 4.16.5
एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥
eṣa vai loka-pālānāṁ bibharty ekas tanau tanūḥ kāle kāle yathā-bhāgaṁ lokayor ubhayor hitam
SB 4.16.6
वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥
vasu kāla upādatte kāle cāyaṁ vimuñcati samaḥ sarveṣu bhūteṣu pratapan sūryavad vibhuḥ
SB 4.16.7
तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥
titikṣaty akramaṁ vainya upary ākramatām api bhūtānāṁ karuṇaḥ śaśvad ārtānāṁ kṣiti-vṛttimān
SB 4.16.8
देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥
deve ’varṣaty asau devo naradeva-vapur hariḥ kṛcchra-prāṇāḥ prajā hy eṣa rakṣiṣyaty añjasendravat
SB 4.16.9
आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥
āpyāyayaty asau lokaṁ vadanāmṛta-mūrtinā sānurāgāvalokena viśada-smita-cāruṇā
SB 4.16.10
अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥
avyakta-vartmaiṣa nigūḍha-kāryo gambhīra-vedhā upagupta-vittaḥ ananta-māhātmya-guṇaika-dhāmā pṛthuḥ pracetā iva saṁvṛtātmā
SB 4.16.11
दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥
durāsado durviṣaha āsanno ’pi vidūravat naivābhibhavituṁ śakyo venāraṇy-utthito ’nalaḥ
SB 4.16.12
अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥
antar bahiś ca bhūtānāṁ paśyan karmāṇi cāraṇaiḥ udāsīna ivādhyakṣo vāyur ātmeva dehinām
SB 4.16.13
नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥
nādaṇḍyaṁ daṇḍayaty eṣa sutam ātma-dviṣām api daṇḍayaty ātmajam api daṇḍyaṁ dharma-pathe sthitaḥ
SB 4.16.14
अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥
asyāpratihataṁ cakraṁ pṛthor āmānasācalāt vartate bhagavān arko yāvat tapati go-gaṇaiḥ
SB 4.16.15
रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥
rañjayiṣyati yal lokam ayam ātma-viceṣṭitaiḥ athāmum āhū rājānaṁ mano-rañjanakaiḥ prajāḥ
SB 4.16.16
दृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥
dṛḍha-vrataḥ satya-sandho brahmaṇyo vṛddha-sevakaḥ śaraṇyaḥ sarva-bhūtānāṁ mānado dīna-vatsalaḥ
SB 4.16.17
मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥
mātṛ-bhaktiḥ para-strīṣu patnyām ardha ivātmanaḥ prajāsu pitṛvat snigdhaḥ kiṅkaro brahma-vādinām
SB 4.16.18
देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥
dehinām ātmavat-preṣṭhaḥ suhṛdāṁ nandi-vardhanaḥ mukta-saṅga-prasaṅgo ’yaṁ daṇḍa-pāṇir asādhuṣu
SB 4.16.19
अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥
ayaṁ tu sākṣād bhagavāṁs try-adhīśaḥ kūṭa-stha ātmā kalayāvatīrṇaḥ yasminn avidyā-racitaṁ nirarthakaṁ paśyanti nānātvam api pratītam
SB 4.16.20
अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥
ayaṁ bhuvo maṇḍalam odayādrer goptaika-vīro naradeva-nāthaḥ āsthāya jaitraṁ ratham ātta-cāpaḥ paryasyate dakṣiṇato yathārkaḥ
SB 4.16.21
अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥
asmai nṛ-pālāḥ kila tatra tatra baliṁ hariṣyanti saloka-pālāḥ maṁsyanta eṣāṁ striya ādi-rājaṁ cakrāyudhaṁ tad-yaśa uddharantyaḥ
SB 4.16.22
अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥
ayaṁ mahīṁ gāṁ duduhe ’dhirājaḥ prajāpatir vṛtti-karaḥ prajānām yo līlayādrīn sva-śarāsa-koṭyā bhindan samāṁ gām akarod yathendraḥ
SB 4.16.23
विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥
visphūrjayann āja-gavaṁ dhanuḥ svayaṁ yadācarat kṣmām aviṣahyam ājau tadā nililyur diśi diśy asanto lāṅgūlam udyamya yathā mṛgendraḥ
SB 4.16.24
एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥
eṣo ’śvamedhāñ śatam ājahāra sarasvatī prādurabhāvi yatra ahārṣīd yasya hayaṁ purandaraḥ śata-kratuś carame vartamāne
SB 4.16.25
एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥
eṣa sva-sadmopavane sametya sanat-kumāraṁ bhagavantam ekam ārādhya bhaktyālabhatāmalaṁ taj jñānaṁ yato brahma paraṁ vidanti
SB 4.16.26
तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥
tatra tatra giras tās tā iti viśruta-vikramaḥ śroṣyaty ātmāśritā gāthāḥ pṛthuḥ pṛthu-parākramaḥ
SB 4.16.27
दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥
diśo vijityāpratiruddha-cakraḥ sva-tejasotpāṭita-loka-śalyaḥ surāsurendrair upagīyamāna- mahānubhāvo bhavitā patir bhuvaḥ
Песнь 4, Глава 17
SB 4.17.1
मैत्रेय उवाच एवं स भगवान् वैन्य: ख्यापितो गुणकर्मभि: । छन्दयामास तान् कामै: प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ॥ १ ॥
maitreya uvāca evaṁ sa bhagavān vainyaḥ khyāpito guṇa-karmabhiḥ chandayām āsa tān kāmaiḥ pratipūjyābhinandya ca
SB 4.17.2
ब्राह्मणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधस: । पौराञ्जानपदान् श्रेणी: प्रकृती: समपूजयत् ॥ २ ॥
brāhmaṇa-pramukhān varṇān bhṛtyāmātya-purodhasaḥ paurāñ jāna-padān śreṇīḥ prakṛtīḥ samapūjayat
SB 4.17.3
विदुर उवाच कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी । यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ॥ ३ ॥
vidura uvāca kasmād dadhāra go-rūpaṁ dharitrī bahu-rūpiṇī yāṁ dudoha pṛthus tatra ko vatso dohanaṁ ca kim
SB 4.17.4
प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् । तस्य मेध्यं हयं देव: कस्य हेतोरपाहरत् ॥ ४ ॥
prakṛtyā viṣamā devī kṛtā tena samā katham tasya medhyaṁ hayaṁ devaḥ kasya hetor apāharat
SB 4.17.5
सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षि: कां गतिं गत: ॥ ५ ॥
sanat-kumārād bhagavato brahman brahma-vid-uttamāt labdhvā jñānaṁ sa-vijñānaṁ rājarṣiḥ kāṁ gatiṁ gataḥ
SB 4.17.6-7
यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥
yac cānyad api kṛṣṇasya bhavān bhagavataḥ prabhoḥ śravaḥ suśravasaḥ puṇyaṁ pūrva-deha-kathāśrayam bhaktāya me ’nuraktāya tava cādhokṣajasya ca vaktum arhasi yo ’duhyad vainya-rūpeṇa gām imām
SB 4.17.8
सूत उवाच चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति । प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेय: प्रत्यभाषत ॥ ८ ॥
sūta uvāca codito vidureṇaivaṁ vāsudeva-kathāṁ prati praśasya taṁ prīta-manā maitreyaḥ pratyabhāṣata
SB 4.17.9
मैत्रेय उवाच यदाभिषिक्त: पृथुरङ्ग विप्रै-रामन्त्रितो जनतायाश्च पाल: । प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्यक्षुत्क्षामदेहा: पतिमभ्यवोचन् ॥ ९ ॥
maitreya uvāca yadābhiṣiktaḥ pṛthur aṅga viprair āmantrito janatāyāś ca pālaḥ prajā niranne kṣiti-pṛṣṭha etya kṣut-kṣāma-dehāḥ patim abhyavocan
SB 4.17.10-11
वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥
vayaṁ rājañ jāṭhareṇābhitaptā yathāgninā koṭara-sthena vṛkṣāḥ tvām adya yātāḥ śaraṇaṁ śaraṇyaṁ yaḥ sādhito vṛtti-karaḥ patir naḥ tan no bhavān īhatu rātave ’nnaṁ kṣudhārditānāṁ naradeva-deva yāvan na naṅkṣyāmaha ujjhitorjā vārtā-patis tvaṁ kila loka-pālaḥ
SB 4.17.12
मैत्रेय उवाच पृथु: प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् । दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ॥ १२ ॥
maitreya uvāca pṛthuḥ prajānāṁ karuṇaṁ niśamya paridevitam dīrghaṁ dadhyau kuruśreṣṭha nimittaṁ so ’nvapadyata
SB 4.17.13
इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासन: । सन्दधे विशिखं भूमे: क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ॥ १३ ॥
iti vyavasito buddhyā pragṛhīta-śarāsanaḥ sandadhe viśikhaṁ bhūmeḥ kruddhas tripura-hā yathā
SB 4.17.14
प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् । गौ: सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ॥ १४ ॥
pravepamānā dharaṇī niśāmyodāyudhaṁ ca tam gauḥ saty apādravad bhītā mṛgīva mṛgayu-drutā
SB 4.17.15
तामन्वधावत्तद्वैन्य: कुपितोऽत्यरुणेक्षण: । शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ॥ १५ ॥
tām anvadhāvat tad vainyaḥ kupito ’tyaruṇekṣaṇaḥ śaraṁ dhanuṣi sandhāya yatra yatra palāyate
SB 4.17.16
सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयो: । धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ॥ १६ ॥
sā diśo vidiśo devī rodasī cāntaraṁ tayoḥ dhāvantī tatra tatrainaṁ dadarśānūdyatāyudham
SB 4.17.17
लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजा: । त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ॥ १७ ॥
loke nāvindata trāṇaṁ vainyān mṛtyor iva prajāḥ trastā tadā nivavṛte hṛdayena vidūyatā
SB 4.17.18
उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल । त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ॥ १८ ॥
uvāca ca mahā-bhāgaṁ dharma-jñāpanna-vatsala trāhi mām api bhūtānāṁ pālane ’vasthito bhavān
SB 4.17.19
स त्वं जिघांससे कस्माद्दीनामकृतकिल्बिषाम् । अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मत: ॥ १९ ॥
sa tvaṁ jighāṁsase kasmād dīnām akṛta-kilbiṣām ahaniṣyat kathaṁ yoṣāṁ dharma-jña iti yo mataḥ
SB 4.17.20
प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृताग:स्वपि जन्तव: । किमुत त्वद्विधा राजन् करुणा दीनवत्सला: ॥ २० ॥
praharanti na vai strīṣu kṛtāgaḥsv api jantavaḥ kim uta tvad-vidhā rājan karuṇā dīna-vatsalāḥ
SB 4.17.21
मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् । आत्मानं च प्रजाश्चेमा: कथमम्भसि धास्यसि ॥ २१ ॥
māṁ vipāṭyājarāṁ nāvaṁ yatra viśvaṁ pratiṣṭhitam ātmānaṁ ca prajāś cemāḥ katham ambhasi dhāsyasi
SB 4.17.22
पृथुरुवाच वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्मुखीम् । भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ॥ २२ ॥
pṛthur uvāca vasudhe tvāṁ vadhiṣyāmi mac-chāsana-parāṅ-mukhīm bhāgaṁ barhiṣi yā vṛṅkte na tanoti ca no vasu
SB 4.17.23
यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पय: । तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ॥ २३ ॥
yavasaṁ jagdhy anudinaṁ naiva dogdhy audhasaṁ payaḥ tasyām evaṁ hi duṣṭāyāṁ daṇḍo nātra na śasyate
SB 4.17.24
त्वं खल्वोषधिबीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भुवा । न मुञ्चस्यात्मरुद्धानि मामवज्ञाय मन्दधी: ॥ २४ ॥
tvaṁ khalv oṣadhi-bījāni prāk sṛṣṭāni svayambhuvā na muñcasy ātma-ruddhāni mām avajñāya manda-dhīḥ
SB 4.17.25
अमूषां क्षुत्परीतानामार्तानां परिदेवितम् । शमयिष्यामि मद्बाणैर्भिन्नायास्तव मेदसा ॥ २५ ॥
amūṣāṁ kṣut-parītānām ārtānāṁ paridevitam śamayiṣyāmi mad-bāṇair bhinnāyās tava medasā
SB 4.17.26
पुमान् योषिदुत क्लीब आत्मसम्भावनोऽधम: । भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद्वधोऽवध: ॥ २६ ॥
pumān yoṣid uta klība ātma-sambhāvano ’dhamaḥ bhūteṣu niranukrośo nṛpāṇāṁ tad-vadho ’vadhaḥ
SB 4.17.27
त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा मायागां तिलश: शरै: । आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजा: ॥ २७ ॥
tvāṁ stabdhāṁ durmadāṁ nītvā māyā-gāṁ tilaśaḥ śaraiḥ ātma-yoga-balenemā dhārayiṣyāmy ahaṁ prajāḥ
SB 4.17.28
एवं मन्युमयीं मूर्तिं कृतान्तमिव बिभ्रतम् । प्रणता प्राञ्जलि: प्राह मही सञ्जातवेपथु: ॥ २८ ॥
evaṁ manyumayīṁ mūrtiṁ kṛtāntam iva bibhratam praṇatā prāñjaliḥ prāha mahī sañjāta-vepathuḥ
SB 4.17.29
धरोवाच नम: परस्मै पुरुषाय मायया विन्यस्तनानातनवे गुणात्मने । नम: स्वरूपानुभवेन निर्धुत द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २९ ॥
dharovāca namaḥ parasmai puruṣāya māyayā vinyasta-nānā-tanave guṇātmane namaḥ svarūpānubhavena nirdhuta- dravya-kriyā-kāraka-vibhramormaye
SB 4.17.30
येनाहमात्मायतनं विनिर्मिता धात्रा यतोऽयं गुणसर्गसङ्ग्रह: । स एव मां हन्तुमुदायुध: स्वरा- डुपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३० ॥
yenāham ātmāyatanaṁ vinirmitā dhātrā yato ’yaṁ guṇa-sarga-saṅgrahaḥ sa eva māṁ hantum udāyudhaḥ svarāḍ upasthito ’nyaṁ śaraṇaṁ kam āśraye
SB 4.17.31
य एतदादावसृजच्चराचरं स्वमाययात्माश्रययावितर्क्यया । तयैव सोऽयं किल गोप्तुमुद्यत: कथं नु मां धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१ ॥
ya etad ādāv asṛjac carācaraṁ sva-māyayātmāśrayayāvitarkyayā tayaiva so ’yaṁ kila goptum udyataḥ kathaṁ nu māṁ dharma-paro jighāṁsati
SB 4.17.32
नूनं बतेशस्य समीहितं जनै- स्तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभि: । न लक्ष्यते यस्त्वकरोदकारयद् योऽनेक एक: परतश्च ईश्वर: ॥ ३२ ॥
nūnaṁ bateśasya samīhitaṁ janais tan-māyayā durjayayākṛtātmabhiḥ na lakṣyate yas tv akarod akārayad yo ’neka ekaḥ parataś ca īśvaraḥ
SB 4.17.33
सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभि- र्द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मभि: । तस्मै समुन्नद्धनिरुद्धशक्तये नम: परस्मै पुरुषाय वेधसे ॥ ३३ ॥
sargādi yo ’syānuruṇaddhi śaktibhir dravya-kriyā-kāraka-cetanātmabhiḥ tasmai samunnaddha-niruddha-śaktaye namaḥ parasmai puruṣāya vedhase
SB 4.17.34
स वै भवानात्मविनिर्मितं जगद् भूतेन्द्रियान्त:करणात्मकं विभो । संस्थापयिष्यन्नज मां रसातला- दभ्युज्जहाराम्भस आदिसूकर: ॥ ३४ ॥
sa vai bhavān ātma-vinirmitaṁ jagad bhūtendriyāntaḥ-karaṇātmakaṁ vibho saṁsthāpayiṣyann aja māṁ rasātalād abhyujjahārāmbhasa ādi-sūkaraḥ
SB 4.17.35
अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिता: प्रजा भवानद्य रिरक्षिषु: किल । स वीरमूर्ति: समभूद्धराधरो यो मां पयस्युग्रशरो जिघांससि ॥ ३५ ॥
apām upasthe mayi nāvy avasthitāḥ prajā bhavān adya rirakṣiṣuḥ kila sa vīra-mūrtiḥ samabhūd dharā-dharo yo māṁ payasy ugra-śaro jighāṁsasi
SB 4.17.36
नूनं जनैरीहितमीश्वराणा- मस्मद्विधैस्तद्गुणसर्गमायया । न ज्ञायते मोहितचित्तवर्त्मभि- स्तेभ्यो नमो वीरयशस्करेभ्य: ॥ ३६ ॥
nūnaṁ janair īhitam īśvarāṇām asmad-vidhais tad-guṇa-sarga-māyayā na jñāyate mohita-citta-vartmabhis tebhyo namo vīra-yaśas-karebhyaḥ
Песнь 4, Глава 18
SB 4.18.1
मैत्रेय उवाच इत्थं पृथुमभिष्टूय रुषा प्रस्फुरिताधरम् । पुनराहावनिर्भीता संस्तभ्यात्मानमात्मना ॥ १ ॥
maitreya uvāca itthaṁ pṛthum abhiṣṭūya ruṣā prasphuritādharam punar āhāvanir bhītā saṁstabhyātmānam ātmanā
SB 4.18.2
सन्नियच्छाभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे । सर्वत: सारमादत्ते यथा मधुकरो बुध: ॥ २ ॥
sanniyacchābhibho manyuṁ nibodha śrāvitaṁ ca me sarvataḥ sāram ādatte yathā madhu-karo budhaḥ
SB 4.18.3
अस्मिँल्लोकेऽथवामुष्मिन्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । दृष्टा योगा: प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेय:प्रसिद्धये ॥ ३ ॥
asmil loke ’thavāmuṣmin munibhis tattva-darśibhiḥ dṛṣṭā yogāḥ prayuktāś ca puṁsāṁ śreyaḥ-prasiddhaye
SB 4.18.4
तानातिष्ठति य: सम्यगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवर: श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽञ्जसा ॥ ४ ॥
tān ātiṣṭhati yaḥ samyag upāyān pūrva-darśitān avaraḥ śraddhayopeta upeyān vindate ’ñjasā
SB 4.18.5
ताननादृत्य योऽविद्वानर्थानारभते स्वयम् । तस्य व्यभिचरन्त्यर्था आरब्धाश्च पुन: पुन: ॥ ५ ॥
tān anādṛtya yo ’vidvān arthān ārabhate svayam tasya vyabhicaranty arthā ārabdhāś ca punaḥ punaḥ
SB 4.18.6
पुरा सृष्टा ह्योषधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते । भुज्यमाना मया दृष्टा असद्भिरधृतव्रतै: ॥ ६ ॥
purā sṛṣṭā hy oṣadhayo brahmaṇā yā viśāmpate bhujyamānā mayā dṛṣṭā asadbhir adhṛta-vrataiḥ
SB 4.18.7
अपालितानादृता च भवद्भिर्लोकपालकै: । चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्रसमोषधी: ॥ ७ ॥
apālitānādṛtā ca bhavadbhir loka-pālakaiḥ corī-bhūte ’tha loke ’haṁ yajñārthe ’grasam oṣadhīḥ
SB 4.18.8
नूनं ता वीरुध: क्षीणा मयि कालेन भूयसा । तत्र योगेन दृष्टेन भवानादातुमर्हति ॥ ८ ॥
nūnaṁ tā vīrudhaḥ kṣīṇā mayi kālena bhūyasā tatra yogena dṛṣṭena bhavān ādātum arhati
SB 4.18.9-10
वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥
vatsaṁ kalpaya me vīra yenāhaṁ vatsalā tava dhokṣye kṣīramayān kāmān anurūpaṁ ca dohanam dogdhāraṁ ca mahā-bāho bhūtānāṁ bhūta-bhāvana annam īpsitam ūrjasvad bhagavān vāñchate yadi
SB 4.18.11
समां च कुरु मां राजन्देववृष्टं यथा पय: । अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो ॥ ११ ॥
samāṁ ca kuru māṁ rājan deva-vṛṣṭaṁ yathā payaḥ apartāv api bhadraṁ te upāvarteta me vibho
SB 4.18.12
इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपति: । वत्सं कृत्वा मनुं पाणावदुहत्सकलौषधी: ॥ १२ ॥
iti priyaṁ hitaṁ vākyaṁ bhuva ādāya bhūpatiḥ vatsaṁ kṛtvā manuṁ pāṇāv aduhat sakalauṣadhīḥ
SB 4.18.13
तथापरे च सर्वत्र सारमाददते बुधा: । ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ १३ ॥
tathāpare ca sarvatra sāram ādadate budhāḥ tato ’nye ca yathā-kāmaṁ duduhuḥ pṛthu-bhāvitām
SB 4.18.14
ऋषयो दुदुहुर्देवीमिन्द्रियेष्वथ सत्तम । वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि ॥ १४ ॥
ṛṣayo duduhur devīm indriyeṣv atha sattama vatsaṁ bṛhaspatiṁ kṛtvā payaś chandomayaṁ śuci
SB 4.18.15
कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो बलं पय: ॥ १५ ॥
kṛtvā vatsaṁ sura-gaṇā indraṁ somam adūduhan hiraṇmayena pātreṇa vīryam ojo balaṁ payaḥ
SB 4.18.16
दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादमसुरर्षभम् । विधायादूदुहन् क्षीरमय:पात्रे सुरासवम् ॥ १६ ॥
daiteyā dānavā vatsaṁ prahlādam asurarṣabham vidhāyādūduhan kṣīram ayaḥ-pātre surāsavam
SB 4.18.17
गन्धर्वाप्सरसोऽधुक्षन् पात्रे पद्ममये पय: । वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम् ॥ १७ ॥
gandharvāpsaraso ’dhukṣan pātre padmamaye payaḥ vatsaṁ viśvāvasuṁ kṛtvā gāndharvaṁ madhu saubhagam
SB 4.18.18
वत्सेन पितरोऽर्यम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत । आमपात्रे महाभागा: श्रद्धया श्राद्धदेवता: ॥ १८ ॥
vatsena pitaro ’ryamṇā kavyaṁ kṣīram adhukṣata āma-pātre mahā-bhāgāḥ śraddhayā śrāddha-devatāḥ
SB 4.18.19
प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धा: सङ्कल्पनामयीम् । सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधरादय: ॥ १९ ॥
prakalpya vatsaṁ kapilaṁ siddhāḥ saṅkalpanāmayīm siddhiṁ nabhasi vidyāṁ ca ye ca vidyādharādayaḥ
SB 4.18.20
अन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानाद्भुतात्मनाम् । मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुर्धारणामयीम् ॥ २० ॥
anye ca māyino māyām antardhānādbhutātmanām mayaṁ prakalpya vatsaṁ te duduhur dhāraṇāmayīm
SB 4.18.21
यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचा: पिशिताशना: । भूतेशवत्सा दुदुहु: कपाले क्षतजासवम् ॥ २१ ॥
yakṣa-rakṣāṁsi bhūtāni piśācāḥ piśitāśanāḥ bhūteśa-vatsā duduhuḥ kapāle kṣatajāsavam
SB 4.18.22
तथाहयो दन्दशूका: सर्पा नागाश्च तक्षकम् । विधाय वत्सं दुदुहुर्बिलपात्रे विषं पय: ॥ २२ ॥
tathāhayo dandaśūkāḥ sarpā nāgāś ca takṣakam vidhāya vatsaṁ duduhur bila-pātre viṣaṁ payaḥ
SB 4.18.23-24
पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥
paśavo yavasaṁ kṣīraṁ vatsaṁ kṛtvā ca go-vṛṣam araṇya-pātre cādhukṣan mṛgendreṇa ca daṁṣṭriṇaḥ kravyādāḥ prāṇinaḥ kravyaṁ duduhuḥ sve kalevare suparṇa-vatsā vihagāś caraṁ cācaram eva ca
SB 4.18.25
वटवत्सा वनस्पतय: पृथग्रसमयं पय: । गिरयो हिमवद्वत्सा नानाधातून् स्वसानुषु ॥ २५ ॥
vaṭa-vatsā vanaspatayaḥ pṛthag rasamayaṁ payaḥ girayo himavad-vatsā nānā-dhātūn sva-sānuṣu
SB 4.18.26
सर्वे स्वमुख्यवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पय: । सर्वकामदुघां पृथ्वीं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ २६ ॥
sarve sva-mukhya-vatsena sve sve pātre pṛthak payaḥ sarva-kāma-dughāṁ pṛthvīṁ duduhuḥ pṛthu-bhāvitām
SB 4.18.27
एवं पृथ्वादय: पृथ्वीमन्नादा: स्वन्नमात्मन: । दोहवत्सादिभेदेन क्षीरभेदं कुरूद्वह ॥ २७ ॥
evaṁ pṛthv-ādayaḥ pṛthvīm annādāḥ svannam ātmanaḥ doha-vatsādi-bhedena kṣīra-bhedaṁ kurūdvaha
SB 4.18.28
ततो महीपति: प्रीत: सर्वकामदुघां पृथु: । दुहितृत्वे चकारेमां प्रेम्णा दुहितृवत्सल: ॥ २८ ॥
tato mahīpatiḥ prītaḥ sarva-kāma-dughāṁ pṛthuḥ duhitṛtve cakāremāṁ premṇā duhitṛ-vatsalaḥ
SB 4.18.29
चूर्णयन् स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट् । भूमण्डलमिदं वैन्य: प्रायश्चक्रे समं विभु: ॥ २९ ॥
cūrṇayan sva-dhanuṣ-koṭyā giri-kūṭāni rāja-rāṭ bhū-maṇḍalam idaṁ vainyaḥ prāyaś cakre samaṁ vibhuḥ
SB 4.18.30
अथास्मिन् भगवान् वैन्य: प्रजानां वृत्तिद: पिता । निवासान् कल्पयां चक्रे तत्र तत्र यथार्हत: ॥ ३० ॥
athāsmin bhagavān vainyaḥ prajānāṁ vṛttidaḥ pitā nivāsān kalpayāṁ cakre tatra tatra yathārhataḥ
SB 4.18.31
ग्रामान् पुर: पत्तनानि दुर्गाणि विविधानि च । घोषान् व्रजान् सशिबिरानाकरान् खेटखर्वटान् ॥ ३१ ॥
grāmān puraḥ pattanāni durgāṇi vividhāni ca ghoṣān vrajān sa-śibirān ākarān kheṭa-kharvaṭān
SB 4.18.32
प्राक्पृथोरिह नैवैषा पुरग्रामादिकल्पना । यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्राकुतोभया: ॥ ३२ ॥
prāk pṛthor iha naivaiṣā pura-grāmādi-kalpanā yathā-sukhaṁ vasanti sma tatra tatrākutobhayāḥ
Песнь 4, Глава 19
SB 4.19.1
मैत्रेय उवाच अथादीक्षत राजा तु हयमेधशतेन स: । ब्रह्मावर्ते मनो: क्षेत्रे यत्र प्राची सरस्वती ॥ १ ॥
maitreya uvāca athādīkṣata rājā tu hayamedha-śatena saḥ brahmāvarte manoḥ kṣetre yatra prācī sarasvatī
SB 4.19.2
तदभिप्रेत्य भगवान् कर्मातिशयमात्मन: । शतक्रतुर्न ममृषे पृथोर्यज्ञमहोत्सवम् ॥ २ ॥
tad abhipretya bhagavān karmātiśayam ātmanaḥ śata-kratur na mamṛṣe pṛthor yajña-mahotsavam
SB 4.19.3
यत्र यज्ञपति: साक्षाद्भगवान् हरिरीश्वर: । अन्वभूयत सर्वात्मा सर्वलोकगुरु: प्रभु: ॥ ३ ॥
yatra yajña-patiḥ sākṣād bhagavān harir īśvaraḥ anvabhūyata sarvātmā sarva-loka-guruḥ prabhuḥ
SB 4.19.4
अन्वितो ब्रह्मशर्वाभ्यां लोकपालै: सहानुगै: । उपगीयमानो गन्धर्वैर्मुनिभिश्चाप्सरोगणै: ॥ ४ ॥
anvito brahma-śarvābhyāṁ loka-pālaiḥ sahānugaiḥ upagīyamāno gandharvair munibhiś cāpsaro-gaṇaiḥ
SB 4.19.5
सिद्धा विद्याधरा दैत्या दानवा गुह्यकादय: । सुनन्दनन्दप्रमुखा: पार्षदप्रवरा हरे: ॥ ५ ॥
siddhā vidyādharā daityā dānavā guhyakādayaḥ sunanda-nanda-pramukhāḥ pārṣada-pravarā hareḥ
SB 4.19.6
कपिलो नारदो दत्तो योगेशा: सनकादय: । तमन्वीयुर्भागवता ये च तत्सेवनोत्सुका: ॥ ६ ॥
kapilo nārado datto yogeśāḥ sanakādayaḥ tam anvīyur bhāgavatā ye ca tat-sevanotsukāḥ
SB 4.19.7
यत्र धर्मदुघा भूमि: सर्वकामदुघा सती । दोग्धि स्माभीप्सितानर्थान् यजमानस्य भारत ॥ ७ ॥
yatra dharma-dughā bhūmiḥ sarva-kāma-dughā satī dogdhi smābhīpsitān arthān yajamānasya bhārata
SB 4.19.8
ऊहु: सर्वरसान्नद्य: क्षीरदध्यन्नगोरसान् । तरवो भूरिवर्ष्माण: प्रासूयन्त मधुच्युत: ॥ ८ ॥
ūhuḥ sarva-rasān nadyaḥ kṣīra-dadhy-anna-go-rasān taravo bhūri-varṣmāṇaḥ prāsūyanta madhu-cyutaḥ
SB 4.19.9
सिन्धवो रत्ननिकरान् गिरयोऽन्नं चतुर्विधम् । उपायनमुपाजह्रु: सर्वे लोका: सपालका: ॥ ९ ॥
sindhavo ratna-nikarān girayo ’nnaṁ catur-vidham upāyanam upājahruḥ sarve lokāḥ sa-pālakāḥ
SB 4.19.10
इति चाधोक्षजेशस्य पृथोस्तु परमोदयम् । असूयन् भगवानिन्द्र: प्रतिघातमचीकरत् ॥ १० ॥
iti cādhokṣajeśasya pṛthos tu paramodayam asūyan bhagavān indraḥ pratighātam acīkarat
SB 4.19.11
चरमेणाश्वमेधेन यजमाने यजुष्पतिम् । वैन्ये यज्ञपशुं स्पर्धन्नपोवाह तिरोहित: ॥ ११ ॥
carameṇāśvamedhena yajamāne yajuṣ-patim vainye yajña-paśuṁ spardhann apovāha tirohitaḥ
SB 4.19.12
तमत्रिर्भगवानैक्षत्त्वरमाणं विहायसा । आमुक्तमिव पाखण्डं योऽधर्मे धर्मविभ्रम: ॥ १२ ॥
tam atrir bhagavān aikṣat tvaramāṇaṁ vihāyasā āmuktam iva pākhaṇḍaṁ yo ’dharme dharma-vibhramaḥ
SB 4.19.13
अत्रिणा चोदितो हन्तुं पृथुपुत्रो महारथ: । अन्वधावत सङ्कुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ १३ ॥
atriṇā codito hantuṁ pṛthu-putro mahā-rathaḥ anvadhāvata saṅkruddhas tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
SB 4.19.14
तं तादृशाकृतिं वीक्ष्य मेने धर्मं शरीरिणम् । जटिलं भस्मनाच्छन्नं तस्मै बाणं न मुञ्चति ॥ १४ ॥
taṁ tādṛśākṛtiṁ vīkṣya mene dharmaṁ śarīriṇam jaṭilaṁ bhasmanācchannaṁ tasmai bāṇaṁ na muñcati
SB 4.19.15
वधान्निवृत्तं तं भूयो हन्तवेऽत्रिरचोदयत् । जहि यज्ञहनं तात महेन्द्रं विबुधाधमम् ॥ १५ ॥
vadhān nivṛttaṁ taṁ bhūyo hantave ’trir acodayat jahi yajña-hanaṁ tāta mahendraṁ vibudhādhamam
SB 4.19.16
एवं वैन्यसुत: प्रोक्तस्त्वरमाणं विहायसा । अन्वद्रवदभिक्रुद्धो रावणं गृध्रराडिव ॥ १६ ॥
evaṁ vainya-sutaḥ proktas tvaramāṇaṁ vihāyasā anvadravad abhikruddho rāvaṇaṁ gṛdhra-rāḍ iva
SB 4.19.17
सोऽश्वं रूपं च तद्धित्वा तस्मा अन्तर्हित: स्वराट् । वीर: स्वपशुमादाय पितुर्यज्ञमुपेयिवान् ॥ १७ ॥
so ’śvaṁ rūpaṁ ca tad dhitvā tasmā antarhitaḥ svarāṭ vīraḥ sva-paśum ādāya pitur yajñam upeyivān
SB 4.19.18
तत्तस्य चाद्भुतं कर्म विचक्ष्य परमर्षय: । नामधेयं ददुस्तस्मै विजिताश्व इति प्रभो ॥ १८ ॥
tat tasya cādbhutaṁ karma vicakṣya paramarṣayaḥ nāmadheyaṁ dadus tasmai vijitāśva iti prabho
SB 4.19.19
उपसृज्य तमस्तीव्रं जहाराश्वं पुनर्हरि: । चषालयूपतश्छन्नो हिरण्यरशनं विभु: ॥ १९ ॥
upasṛjya tamas tīvraṁ jahārāśvaṁ punar hariḥ caṣāla-yūpataś channo hiraṇya-raśanaṁ vibhuḥ
SB 4.19.20
अत्रि: सन्दर्शयामास त्वरमाणं विहायसा । कपालखट्वाङ्गधरं वीरो नैनमबाधत ॥ २० ॥
atriḥ sandarśayām āsa tvaramāṇaṁ vihāyasā kapāla-khaṭvāṅga-dharaṁ vīro nainam abādhata
SB 4.19.21
अत्रिणा चोदितस्तस्मै सन्दधे विशिखं रुषा । सोऽश्वं रूपं च तद्धित्वा तस्थावन्तर्हित: स्वराट् ॥ २१ ॥
atriṇā coditas tasmai sandadhe viśikhaṁ ruṣā so ’śvaṁ rūpaṁ ca tad dhitvā tasthāv antarhitaḥ svarāṭ
SB 4.19.22
वीरश्चाश्वमुपादाय पितृयज्ञमथाव्रजत् । तदवद्यं हरे रूपं जगृहुर्ज्ञानदुर्बला: ॥ २२ ॥
vīraś cāśvam upādāya pitṛ-yajñam athāvrajat tad avadyaṁ hare rūpaṁ jagṛhur jñāna-durbalāḥ
SB 4.19.23
यानि रूपाणि जगृहे इन्द्रो हयजिहीर्षया । तानि पापस्य खण्डानि लिङ्गं खण्डमिहोच्यते ॥ २३ ॥
yāni rūpāṇi jagṛhe indro haya-jihīrṣayā tāni pāpasya khaṇḍāni liṅgaṁ khaṇḍam ihocyate
SB 4.19.24-25
एवमिन्द्रे हरत्यश्वं वैन्ययज्ञजिघांसया । तद्गृहीतविसृष्टेषु पाखण्डेषु मतिर्नृणाम् ॥ २४ ॥ धर्म इत्युपधर्मेषु नग्नरक्तपटादिषु । प्रायेण सज्जते भ्रान्त्या पेशलेषु च वाग्मिषु ॥ २५ ॥
evam indre haraty aśvaṁ vainya-yajña-jighāṁsayā tad-gṛhīta-visṛṣṭeṣu pākhaṇḍeṣu matir nṛṇām dharma ity upadharmeṣu nagna-rakta-paṭādiṣu prāyeṇa sajjate bhrāntyā peśaleṣu ca vāgmiṣu
SB 4.19.26
तदभिज्ञाय भगवान्पृथु: पृथुपराक्रम: । इन्द्राय कुपितो बाणमादत्तोद्यतकार्मुक: ॥ २६ ॥
tad abhijñāya bhagavān pṛthuḥ pṛthu-parākramaḥ indrāya kupito bāṇam ādattodyata-kārmukaḥ
SB 4.19.27
तमृत्विज: शक्रवधाभिसन्धितंविचक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमसह्यरंहसम् । निवारयामासुरहो महामतेन युज्यतेऽत्रान्यवध: प्रचोदितात् ॥ २७ ॥
tam ṛtvijaḥ śakra-vadhābhisandhitaṁ vicakṣya duṣprekṣyam asahya-raṁhasam nivārayām āsur aho mahā-mate na yujyate ’trānya-vadhaḥ pracoditāt
SB 4.19.28
वयं मरुत्वन्तमिहार्थनाशनंह्वयामहे त्वच्छ्रवसा हतत्विषम् । अयातयामोपहवैरनन्तरंप्रसह्य राजन् जुहवाम तेऽहितम् ॥ २८ ॥
vayaṁ marutvantam ihārtha-nāśanaṁ hvayāmahe tvac-chravasā hata-tviṣam ayātayāmopahavair anantaraṁ prasahya rājan juhavāma te ’hitam
SB 4.19.29
इत्यामन्त्र्य क्रतुपतिं विदुरास्यर्त्विजो रुषा । स्रुग्घस्ताञ्जुह्वतोऽभ्येत्य स्वयम्भू: प्रत्यषेधत ॥ २९ ॥
ity āmantrya kratu-patiṁ vidurāsyartvijo ruṣā srug-ghastāñ juhvato ’bhyetya svayambhūḥ pratyaṣedhata
SB 4.19.30
न वध्यो भवतामिन्द्रो यद्यज्ञो भगवत्तनु: । यं जिघांसथ यज्ञेन यस्येष्टास्तनव: सुरा: ॥ ३० ॥
na vadhyo bhavatām indro yad yajño bhagavat-tanuḥ yaṁ jighāṁsatha yajñena yasyeṣṭās tanavaḥ surāḥ
SB 4.19.31
तदिदं पश्यत महद्धर्मव्यतिकरं द्विजा: । इन्द्रेणानुष्ठितं राज्ञ: कर्मैतद्विजिघांसता ॥ ३१ ॥
tad idaṁ paśyata mahad- dharma-vyatikaraṁ dvijāḥ indreṇānuṣṭhitaṁ rājñaḥ karmaitad vijighāṁsatā
SB 4.19.32
पृथुकीर्ते: पृथोर्भूयात्तर्ह्येकोनशतक्रतु: । अलं ते क्रतुभि: स्विष्टैर्यद्भवान्मोक्षधर्मवित् ॥ ३२ ॥
pṛthu-kīrteḥ pṛthor bhūyāt tarhy ekona-śata-kratuḥ alaṁ te kratubhiḥ sviṣṭair yad bhavān mokṣa-dharma-vit
SB 4.19.33
नैवात्मने महेन्द्राय रोषमाहर्तुमर्हसि । उभावपि हि भद्रं ते उत्तमश्लोकविग्रहौ ॥ ३३ ॥
naivātmane mahendrāya roṣam āhartum arhasi ubhāv api hi bhadraṁ te uttamaśloka-vigrahau
SB 4.19.34
मास्मिन्महाराज कृथा: स्म चिन्तांनिशामयास्मद्वच आदृतात्मा । यद्ध्यायतो दैवहतं नु कर्तुंमनोऽतिरुष्टं विशते तमोऽन्धम् ॥ ३४ ॥
māsmin mahārāja kṛthāḥ sma cintāṁ niśāmayāsmad-vaca ādṛtātmā yad dhyāyato daiva-hataṁ nu kartuṁ mano ’tiruṣṭaṁ viśate tamo ’ndham
SB 4.19.35
क्रतुर्विरमतामेष देवेषु दुरवग्रह: । धर्मव्यतिकरो यत्र पाखण्डैरिन्द्रनिर्मितै: ॥ ३५ ॥
kratur viramatām eṣa deveṣu duravagrahaḥ dharma-vyatikaro yatra pākhaṇḍair indra-nirmitaiḥ
SB 4.19.36
एभिरिन्द्रोपसंसृष्टै: पाखण्डैर्हारिभिर्जनम् । ह्रियमाणं विचक्ष्वैनं यस्ते यज्ञध्रुगश्वमुट् ॥ ३६ ॥
ebhir indropasaṁsṛṣṭaiḥ pākhaṇḍair hāribhir janam hriyamāṇaṁ vicakṣvainaṁ yas te yajña-dhrug aśva-muṭ
SB 4.19.37
भवान् परित्रातुमिहावतीर्णो धर्मं जनानां समयानुरूपम् । वेनापचारादवलुप्तमद्य तद्देहतो विष्णुकलासि वैन्य ॥ ३७ ॥
bhavān paritrātum ihāvatīrṇo dharmaṁ janānāṁ samayānurūpam venāpacārād avaluptam adya tad-dehato viṣṇu-kalāsi vainya
SB 4.19.38
स त्वं विमृश्यास्य भवं प्रजापते सङ्कल्पनं विश्वसृजां पिपीपृहि । ऐन्द्रीं च मायामुपधर्ममातरं प्रचण्डपाखण्डपथं प्रभो जहि ॥ ३८ ॥
sa tvaṁ vimṛśyāsya bhavaṁ prajāpate saṅkalpanaṁ viśva-sṛjāṁ pipīpṛhi aindrīṁ ca māyām upadharma-mātaraṁ pracaṇḍa-pākhaṇḍa-pathaṁ prabho jahi
SB 4.19.39
मैत्रेय उवाच इत्थं स लोकगुरुणा समादिष्टो विशाम्पति: । तथा च कृत्वा वात्सल्यं मघोनापि च सन्दधे ॥ ३९ ॥
maitreya uvāca itthaṁ sa loka-guruṇā samādiṣṭo viśāmpatiḥ tathā ca kṛtvā vātsalyaṁ maghonāpi ca sandadhe
SB 4.19.40
कृतावभृथस्नानाय पृथवे भूरिकर्मणे । वरान्ददुस्ते वरदा ये तद्बर्हिषि तर्पिता: ॥ ४० ॥
kṛtāvabhṛtha-snānāya pṛthave bhūri-karmaṇe varān dadus te varadā ye tad-barhiṣi tarpitāḥ
SB 4.19.41
विप्रा: सत्याशिषस्तुष्टा: श्रद्धया लब्धदक्षिणा: । आशिषो युयुजु: क्षत्तरादिराजाय सत्कृता: ॥ ४१ ॥
viprāḥ satyāśiṣas tuṣṭāḥ śraddhayā labdha-dakṣiṇāḥ āśiṣo yuyujuḥ kṣattar ādi-rājāya sat-kṛtāḥ
SB 4.19.42
त्वयाहूता महाबाहो सर्व एव समागता: । पूजिता दानमानाभ्यां पितृदेवर्षिमानवा: ॥ ४२ ॥
tvayāhūtā mahā-bāho sarva eva samāgatāḥ pūjitā dāna-mānābhyāṁ pitṛ-devarṣi-mānavāḥ
Песнь 4, Глава 20
SB 4.20.1
maitreya uvāca bhagavān api vaikuṇṭhaḥ sākaṁ maghavatā vibhuḥ yajñair yajña-patis tuṣṭo yajña-bhuk tam abhāṣata
SB 4.20.2
श्रीभगवानुवाच एष तेऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि ॥ २ ॥
śrī-bhagavān uvāca eṣa te ’kārṣīd bhaṅgaṁ haya-medha-śatasya ha kṣamāpayata ātmānam amuṣya kṣantum arhasi
SB 4.20.3
सुधिय: साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥
sudhiyaḥ sādhavo loke naradeva narottamāḥ nābhidruhyanti bhūtebhyo yarhi nātmā kalevaram
SB 4.20.4
पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वादृशा देवमायया । श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥
puruṣā yadi muhyanti tvādṛśā deva-māyayā śrama eva paraṁ jāto dīrghayā vṛddha-sevayā
SB 4.20.5
अत: कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभि: । आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धोऽनुषज्जते ॥ ५ ॥
ataḥ kāyam imaṁ vidvān avidyā-kāma-karmabhiḥ ārabdha iti naivāsmin pratibuddho ’nuṣajjate
SB 4.20.6
असंसक्त: शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि क: कुर्यान्ममतां बुध: ॥ ६ ॥
asaṁsaktaḥ śarīre ’sminn amunotpādite gṛhe apatye draviṇe vāpi kaḥ kuryān mamatāṁ budhaḥ
SB 4.20.7
एक: शुद्ध: स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रय: । सर्वगोऽनावृत: साक्षी निरात्मात्मात्मन: पर: ॥ ७ ॥
ekaḥ śuddhaḥ svayaṁ-jyotir nirguṇo ’sau guṇāśrayaḥ sarva-go ’nāvṛtaḥ sākṣī nirātmātmātmanaḥ paraḥ
SB 4.20.8
य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुष: । नाज्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: स मयि स्थित: ॥ ८ ॥
ya evaṁ santam ātmānam ātma-sthaṁ veda pūruṣaḥ nājyate prakṛti-stho ’pi tad-guṇaiḥ sa mayi sthitaḥ
SB 4.20.9
य: स्वधर्मेण मां नित्यं निराशी: श्रद्धयान्वित: । भजते शनकैस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥ ९ ॥
yaḥ sva-dharmeṇa māṁ nityaṁ nirāśīḥ śraddhayānvitaḥ bhajate śanakais tasya mano rājan prasīdati
SB 4.20.10
परित्यक्तगुण: सम्यग्दर्शनो विशदाशय: । शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥ १० ॥
parityakta-guṇaḥ samyag darśano viśadāśayaḥ śāntiṁ me samavasthānaṁ brahma kaivalyam aśnute
SB 4.20.11
उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥
udāsīnam ivādhyakṣaṁ dravya-jñāna-kriyātmanām kūṭa-stham imam ātmānaṁ yo vedāpnoti śobhanam
SB 4.20.12
भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मन: । दृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदा: ॥ १२ ॥
bhinnasya liṅgasya guṇa-pravāho dravya-kriyā-kāraka-cetanātmanaḥ dṛṣṭāsu sampatsu vipatsu sūrayo na vikriyante mayi baddha-sauhṛdāḥ
SB 4.20.13
सम: समानोत्तममध्यमाधम: सुखे च दु:खे च जितेन्द्रियाशय: । मयोपक्लृप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥
samaḥ samānottama-madhyamādhamaḥ sukhe ca duḥkhe ca jitendriyāśayaḥ mayopakḷptākhila-loka-saṁyuto vidhatsva vīrākhila-loka-rakṣaṇam
SB 4.20.14
श्रेय: प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् षष्ठमंशम् । हर्तान्यथा हृतपुण्य: प्रजाना- मरक्षिता करहारोऽघमत्ति ॥ १४ ॥
śreyaḥ prajā-pālanam eva rājño yat sāmparāye sukṛtāt ṣaṣṭham aṁśam hartānyathā hṛta-puṇyaḥ prajānām arakṣitā kara-hāro ’gham atti
SB 4.20.15
एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्त धर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या: । ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोक: ॥ १५ ॥
evaṁ dvijāgryānumatānuvṛtta- dharma-pradhāno ’nyatamo ’vitāsyāḥ hrasvena kālena gṛhopayātān draṣṭāsi siddhān anurakta-lokaḥ
SB 4.20.16
वरं च मत्कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रित: । नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभि- र्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६ ॥
varaṁ ca mat kañcana mānavendra vṛṇīṣva te ’haṁ guṇa-śīla-yantritaḥ nāhaṁ makhair vai sulabhas tapobhir yogena vā yat sama-citta-vartī
SB 4.20.17
मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरे: ॥ १७ ॥
maitreya uvāca sa itthaṁ loka-guruṇā viṣvaksenena viśva-jit anuśāsita ādeśaṁ śirasā jagṛhe hareḥ
SB 4.20.18
स्पृशन्तं पादयो: प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह ॥ १८ ॥
spṛśantaṁ pādayoḥ premṇā vrīḍitaṁ svena karmaṇā śata-kratuṁ pariṣvajya vidveṣaṁ visasarja ha
SB 4.20.19
भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हण: । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुज: ॥ १९ ॥
bhagavān atha viśvātmā pṛthunopahṛtārhaṇaḥ samujjihānayā bhaktyā gṛhīta-caraṇāmbujaḥ
SB 4.20.20
प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बित: । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम् ॥ २० ॥
prasthānābhimukho ’py enam anugraha-vilambitaḥ paśyan padma-palāśākṣo na pratasthe suhṛt satām
SB 4.20.21
स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचन: । न किञ्चनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थित: ॥ २१ ॥
sa ādi-rājo racitāñjalir hariṁ vilokituṁ nāśakad aśru-locanaḥ na kiñcanovāca sa bāṣpa-viklavo hṛdopaguhyāmum adhād avasthitaḥ
SB 4.20.22
अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्- नतृप्तदृग्गोचरमाह पूरुषम् । पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विष: ॥ २२ ॥
athāvamṛjyāśru-kalā vilokayann atṛpta-dṛg-gocaram āha pūruṣam padā spṛśantaṁ kṣitim aṁsa unnate vinyasta-hastāgram uraṅga-vidviṣaḥ
SB 4.20.23
पृथुरुवाच वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुध: कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥
pṛthur uvāca varān vibho tvad varadeśvarād budhaḥ kathaṁ vṛṇīte guṇa-vikriyātmanām ye nārakāṇām api santi dehināṁ tān īśa kaivalya-pate vṛṇe na ca
SB 4.20.24
न कामये नाथ तदप्यहं क्वचिन् न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासव: । महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वर: ॥ २४ ॥
na kāmaye nātha tad apy ahaṁ kvacin na yatra yuṣmac-caraṇāmbujāsavaḥ mahattamāntar-hṛdayān mukha-cyuto vidhatsva karṇāyutam eṣa me varaḥ
SB 4.20.25
स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिल: । स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरै: ॥ २५ ॥
sa uttamaśloka mahan-mukha-cyuto bhavat-padāmbhoja-sudhā kaṇānilaḥ smṛtiṁ punar vismṛta-tattva-vartmanāṁ kuyogināṁ no vitaraty alaṁ varaiḥ
SB 4.20.26
यश: शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यदृच्छया चोपशृणोति ते सकृत् । कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया ॥ २६ ॥
yaśaḥ śivaṁ suśrava ārya-saṅgame yadṛcchayā copaśṛṇoti te sakṛt kathaṁ guṇa-jño viramed vinā paśuṁ śrīr yat pravavre guṇa-saṅgrahecchayā
SB 4.20.27
अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालस: । अप्यावयोरेकपतिस्पृधो: कलि- र्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयो: ॥ २७ ॥
athābhaje tvākhila-pūruṣottamaṁ guṇālayaṁ padma-kareva lālasaḥ apy āvayor eka-pati-spṛdhoḥ kalir na syāt kṛta-tvac-caraṇaika-tānayoḥ
SB 4.20.28
जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि न: समीहितम् । करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सल: स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८ ॥
jagaj-jananyāṁ jagad-īśa vaiśasaṁ syād eva yat-karmaṇi naḥ samīhitam karoṣi phalgv apy uru dīna-vatsalaḥ sva eva dhiṣṇye ’bhiratasya kiṁ tayā
SB 4.20.29
भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुस्मरणादृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे ॥ २९ ॥
bhajanty atha tvām ata eva sādhavo vyudasta-māyā-guṇa-vibhramodayam bhavat-padānusmaraṇād ṛte satāṁ nimittam anyad bhagavan na vidmahe
SB 4.20.30
मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत् । वाचा नु तन्त्या यदि ते जनोऽसित: कथं पुन: कर्म करोति मोहित: ॥ ३० ॥
manye giraṁ te jagatāṁ vimohinīṁ varaṁ vṛṇīṣveti bhajantam āttha yat vācā nu tantyā yadi te jano ’sitaḥ kathaṁ punaḥ karma karoti mohitaḥ
SB 4.20.31
त्वन्माययाद्धा जन ईश खण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽबुध: । यथा चरेद् बालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवार्हसि न: समीहितुम् ॥ ३१ ॥
tvan-māyayāddhā jana īśa khaṇḍito yad anyad āśāsta ṛtātmano ’budhaḥ yathā cared bāla-hitaṁ pitā svayaṁ tathā tvam evārhasi naḥ samīhitum
SB 4.20.32
मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुत: स विश्वदृक् तमाह राजन्मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्ट्येदृशी धीर्मयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स्म दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥
maitreya uvāca ity ādi-rājena nutaḥ sa viśva-dṛk tam āha rājan mayi bhaktir astu te diṣṭyedṛśī dhīr mayi te kṛtā yayā māyāṁ madīyāṁ tarati sma dustyajām
SB 4.20.33
तत्त्वं कुरु मयादिष्टमप्रमत्त: प्रजापते । मदादेशकरो लोक: सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥ ३३ ॥
tat tvaṁ kuru mayādiṣṭam apramattaḥ prajāpate mad-ādeśa-karo lokaḥ sarvatrāpnoti śobhanam
SB 4.20.34
मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजर्षे: प्रतिनन्द्यार्थवद्वच: । पूजितोऽनुगृहीत्वैनं गन्तुं चक्रेऽच्युतो मतिम् ॥ ३४ ॥
maitreya uvāca iti vainyasya rājarṣeḥ pratinandyārthavad vacaḥ pūjito ’nugṛhītvainaṁ gantuṁ cakre ’cyuto matim
SB 4.20.35-36
देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥
devarṣi-pitṛ-gandharva- siddha-cāraṇa-pannagāḥ kinnarāpsaraso martyāḥ khagā bhūtāny anekaśaḥ yajñeśvara-dhiyā rājñā vāg-vittāñjali-bhaktitaḥ sabhājitā yayuḥ sarve vaikuṇṭhānugatās tataḥ
SB 4.20.37
भगवानपि राजर्षे: सोपाध्यायस्य चाच्युत: । हरन्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ३७ ॥
bhagavān api rājarṣeḥ sopādhyāyasya cācyutaḥ harann iva mano ’muṣya sva-dhāma pratyapadyata
SB 4.20.38
अदृष्टाय नमस्कृत्य नृप: सन्दर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ ॥ ३८ ॥
adṛṣṭāya namaskṛtya nṛpaḥ sandarśitātmane avyaktāya ca devānāṁ devāya sva-puraṁ yayau
Песнь 4, Глава 21
SB 4.21.1
maitreya uvāca mauktikaiḥ kusuma-sragbhir dukūlaiḥ svarṇa-toraṇaiḥ mahā-surabhibhir dhūpair maṇḍitaṁ tatra tatra vai
SB 4.21.2
चन्दनागुरुतोयार्द्ररथ्याचत्वरमार्गवत् । पुष्पाक्षतफलैस्तोक्मैर्लाजैरर्चिर्भिरर्चितम् ॥ २ ॥
candanāguru-toyārdra- rathyā-catvara-mārgavat puṣpākṣata-phalais tokmair lājair arcirbhir arcitam
SB 4.21.3
सवृन्दै: कदलीस्तम्भै: पूगपोतै: परिष्कृतम् । तरुपल्लवमालाभि: सर्वत: समलङ्कृतम् ॥ ३ ॥
savṛndaiḥ kadalī-stambhaiḥ pūga-potaiḥ pariṣkṛtam taru-pallava-mālābhiḥ sarvataḥ samalaṅkṛtam
SB 4.21.4
प्रजास्तं दीपबलिभि: सम्भृताशेषमङ्गलै: । अभीयुर्मृष्टकन्याश्च मृष्टकुण्डलमण्डिता: ॥ ४ ॥
prajās taṁ dīpa-balibhiḥ sambhṛtāśeṣa-maṅgalaiḥ abhīyur mṛṣṭa-kanyāś ca mṛṣṭa-kuṇḍala-maṇḍitāḥ
SB 4.21.5
शङ्खदुन्दुभिघोषेण ब्रह्मघोषेण चर्त्विजाम् । विवेश भवनं वीर: स्तूयमानो गतस्मय: ॥ ५ ॥
śaṅkha-dundubhi-ghoṣeṇa brahma-ghoṣeṇa cartvijām viveśa bhavanaṁ vīraḥ stūyamāno gata-smayaḥ
SB 4.21.6
पूजित: पूजयामास तत्र तत्र महायशा: । पौराञ्जानपदांस्तांस्तान्प्रीत: प्रियवरप्रद: ॥ ६ ॥
pūjitaḥ pūjayām āsa tatra tatra mahā-yaśāḥ paurāñ jānapadāṁs tāṁs tān prītaḥ priya-vara-pradaḥ
SB 4.21.7
स एवमादीन्यनवद्यचेष्टित: कर्माणि भूयांसि महान्महत्तम: । कुर्वन् शशासावनिमण्डलं यश: स्फीतं निधायारुरुहे परं पदम् ॥ ७ ॥
sa evam ādīny anavadya-ceṣṭitaḥ karmāṇi bhūyāṁsi mahān mahattamaḥ kurvan śaśāsāvani-maṇḍalaṁ yaśaḥ sphītaṁ nidhāyāruruhe paraṁ padam
SB 4.21.8
सूत उवाच तदादिराजस्य यशो विजृम्भितं गुणैरशेषैर्गुणवत्सभाजितम् । क्षत्ता महाभागवत: सदस्पते कौषारविं प्राह गृणन्तमर्चयन् ॥ ८ ॥
sūta uvāca tad ādi-rājasya yaśo vijṛmbhitaṁ guṇair aśeṣair guṇavat-sabhājitam kṣattā mahā-bhāgavataḥ sadaspate kauṣāraviṁ prāha gṛṇantam arcayan
SB 4.21.9
विदुर उवाच सोऽभिषिक्त: पृथुर्विप्रैर्लब्धाशेषसुरार्हण: । बिभ्रत् स वैष्णवं तेजो बाह्वोर्याभ्यां दुदोह गाम् ॥ ९ ॥
vidura uvāca so ’bhiṣiktaḥ pṛthur viprair labdhāśeṣa-surārhaṇaḥ bibhrat sa vaiṣṇavaṁ tejo bāhvor yābhyāṁ dudoha gām
SB 4.21.10
को न्वस्य कीर्तिं न शृणोत्यभिज्ञो यद्विक्रमोच्छिष्टमशेषभूपा: । लोका: सपाला उपजीवन्ति काम- मद्यापि तन्मे वद कर्म शुद्धम् ॥ १० ॥
ko nv asya kīrtiṁ na śṛṇoty abhijño yad-vikramocchiṣṭam aśeṣa-bhūpāḥ lokāḥ sa-pālā upajīvanti kāmam adyāpi tan me vada karma śuddham
SB 4.21.11
मैत्रेय उवाच गङ्गायमुनयोर्नद्योरन्तरा क्षेत्रमावसन् । आरब्धानेव बुभुजे भोगान् पुण्यजिहासया ॥ ११ ॥
maitreya uvāca gaṅgā-yamunayor nadyor antarā kṣetram āvasan ārabdhān eva bubhuje bhogān puṇya-jihāsayā
SB 4.21.12
सर्वत्रास्खलितादेश: सप्तद्वीपैकदण्डधृक् । अन्यत्र ब्राह्मणकुलादन्यत्राच्युतगोत्रत: ॥ १२ ॥
sarvatrāskhalitādeśaḥ sapta-dvīpaika-daṇḍa-dhṛk anyatra brāhmaṇa-kulād anyatrācyuta-gotrataḥ
SB 4.21.13
एकदासीन्महासत्रदीक्षा तत्र दिवौकसाम् । समाजो ब्रह्मर्षीणां च राजर्षीणां च सत्तम ॥ १३ ॥
ekadāsīn mahā-satra- dīkṣā tatra divaukasām samājo brahmarṣīṇāṁ ca rājarṣīṇāṁ ca sattama
SB 4.21.14
तस्मिन्नर्हत्सु सर्वेषु स्वर्चितेषु यथार्हत: । उत्थित: सदसो मध्ये ताराणामुडुराडिव ॥ १४ ॥
tasminn arhatsu sarveṣu sv-arciteṣu yathārhataḥ utthitaḥ sadaso madhye tārāṇām uḍurāḍ iva
SB 4.21.15
प्रांशु: पीनायतभुजो गौर: कञ्जारुणेक्षण: । सुनास: सुमुख: सौम्य: पीनांस: सुद्विजस्मित: ॥ १५ ॥
prāṁśuḥ pīnāyata-bhujo gauraḥ kañjāruṇekṣaṇaḥ sunāsaḥ sumukhaḥ saumyaḥ pīnāṁsaḥ sudvija-smitaḥ
SB 4.21.16
व्यूढवक्षा बृहच्छ्रोणिर्वलिवल्गुदलोदर: । आवर्तनाभिरोजस्वी काञ्चनोरुरुदग्रपात् ॥ १६ ॥
vyūḍha-vakṣā bṛhac-chroṇir vali-valgu-dalodaraḥ āvarta-nābhir ojasvī kāñcanorur udagra-pāt
SB 4.21.17
सूक्ष्मवक्रासितस्निग्धमूर्धज: कम्बुकन्धर: । महाधने दुकूलाग्र्ये परिधायोपवीय च ॥ १७ ॥
sūkṣma-vakrāsita-snigdha- mūrdhajaḥ kambu-kandharaḥ mahā-dhane dukūlāgrye paridhāyopavīya ca
SB 4.21.18
व्यञ्जिताशेषगात्रश्रीर्नियमे न्यस्तभूषण: । कृष्णाजिनधर: श्रीमान् कुशपाणि:कृतोचित: ॥ १८ ॥
vyañjitāśeṣa-gātra-śrīr niyame nyasta-bhūṣaṇaḥ kṛṣṇājina-dharaḥ śrīmān kuśa-pāṇiḥ kṛtocitaḥ
SB 4.21.19
शिशिरस्निग्धताराक्ष: समैक्षत समन्तत: । ऊचिवानिदमुर्वीश: सद: संहर्षयन्निव ॥ १९ ॥
śiśira-snigdha-tārākṣaḥ samaikṣata samantataḥ ūcivān idam urvīśaḥ sadaḥ saṁharṣayann iva
SB 4.21.20
चारु चित्रपदं श्लक्ष्णं मृष्टं गूढमविक्लवम् । सर्वेषामुपकारार्थं तदा अनुवदन्निव ॥ २० ॥
cāru citra-padaṁ ślakṣṇaṁ mṛṣṭaṁ gūḍham aviklavam sarveṣām upakārārthaṁ tadā anuvadann iva
SB 4.21.21
राजोवाच सभ्या: शृणुत भद्रं व: साधवो य इहागता: । सत्सु जिज्ञासुभिर्धर्ममावेद्यं स्वमनीषितम् ॥ २१ ॥
rājovāca sabhyāḥ śṛṇuta bhadraṁ vaḥ sādhavo ya ihāgatāḥ satsu jijñāsubhir dharmam āvedyaṁ sva-manīṣitam
SB 4.21.22
अहं दण्डधरो राजा प्रजानामिह योजित: । रक्षिता वृत्तिद: स्वेषु सेतुषु स्थापिता पृथक् ॥ २२ ॥
ahaṁ daṇḍa-dharo rājā prajānām iha yojitaḥ rakṣitā vṛttidaḥ sveṣu setuṣu sthāpitā pṛthak
SB 4.21.23
तस्य मे तदनुष्ठानाद्यानाहुर्ब्रह्मवादिन: । लोका: स्यु: कामसन्दोहा यस्य तुष्यति दिष्टदृक् ॥ २३ ॥
tasya me tad-anuṣṭhānād yān āhur brahma-vādinaḥ lokāḥ syuḥ kāma-sandohā yasya tuṣyati diṣṭa-dṛk
SB 4.21.24
य उद्धरेत्करं राजा प्रजा धर्मेष्वशिक्षयन् । प्रजानां शमलं भुङ्क्ते भगं च स्वं जहाति स: ॥ २४ ॥
ya uddharet karaṁ rājā prajā dharmeṣv aśikṣayan prajānāṁ śamalaṁ bhuṅkte bhagaṁ ca svaṁ jahāti saḥ
SB 4.21.25
तत् प्रजा भर्तृपिण्डार्थं स्वार्थमेवानसूयव: । कुरुताधोक्षजधियस्तर्हि मेऽनुग्रह: कृत: ॥ २५ ॥
tat prajā bhartṛ-piṇḍārthaṁ svārtham evānasūyavaḥ kurutādhokṣaja-dhiyas tarhi me ’nugrahaḥ kṛtaḥ
SB 4.21.26
यूयं तदनुमोदध्वं पितृदेवर्षयोऽमला: । कर्तु: शास्तुरनुज्ञातुस्तुल्यं यत्प्रेत्य तत्फलम् ॥ २६ ॥
yūyaṁ tad anumodadhvaṁ pitṛ-devarṣayo ’malāḥ kartuḥ śāstur anujñātus tulyaṁ yat pretya tat phalam
SB 4.21.27
अस्ति यज्ञपतिर्नाम केषाञ्चिदर्हसत्तमा: । इहामुत्र च लक्ष्यन्ते ज्योत्स्नावत्य: क्वचिद्भुव: ॥ २७ ॥
asti yajña-patir nāma keṣāñcid arha-sattamāḥ ihāmutra ca lakṣyante jyotsnāvatyaḥ kvacid bhuvaḥ
SB 4.21.28-29
मनोरुत्तानपादस्य ध्रुवस्यापि महीपते: । प्रियव्रतस्य राजर्षेरङ्गस्यास्मत्पितु: पितु: ॥ २८ ॥ ईदृशानामथान्येषामजस्य च भवस्य च । प्रह्लादस्य बलेश्चापि कृत्यमस्ति गदाभृता ॥ २९ ॥
manor uttānapādasya dhruvasyāpi mahīpateḥ priyavratasya rājarṣer aṅgasyāsmat-pituḥ pituḥ īdṛśānām athānyeṣām ajasya ca bhavasya ca prahlādasya baleś cāpi kṛtyam asti gadābhṛtā
SB 4.21.30
दौहित्रादीनृते मृत्यो: शोच्यान् धर्मविमोहितान् । वर्गस्वर्गापवर्गाणां प्रायेणैकात्म्यहेतुना ॥ ३० ॥
dauhitrādīn ṛte mṛtyoḥ śocyān dharma-vimohitān varga-svargāpavargāṇāṁ prāyeṇaikātmya-hetunā
SB 4.21.31
यत्पादसेवाभिरुचिस्तपस्विना- मशेषजन्मोपचितं मलं धिय: । सद्य: क्षिणोत्यन्वहमेधती सती यथा पदाङ्गुष्ठविनि:सृता सरित् ॥ ३१ ॥
yat-pāda-sevābhirucis tapasvinām aśeṣa-janmopacitaṁ malaṁ dhiyaḥ sadyaḥ kṣiṇoty anvaham edhatī satī yathā padāṅguṣṭha-viniḥsṛtā sarit
SB 4.21.32
विनिर्धुताशेषमनोमल: पुमा- नसङ्गविज्ञानविशेषवीर्यवान् । यदङ्घ्रिमूले कृतकेतन: पुन- र्न संसृतिं क्लेशवहां प्रपद्यते ॥ ३२ ॥
vinirdhutāśeṣa-mano-malaḥ pumān asaṅga-vijñāna-viśeṣa-vīryavān yad-aṅghri-mūle kṛta-ketanaḥ punar na saṁsṛtiṁ kleśa-vahāṁ prapadyate
SB 4.21.33
तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभि- र्मनोवच:कायगुणै: स्वकर्मभि: । अमायिन: कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धय: ॥ ३३ ॥
tam eva yūyaṁ bhajatātma-vṛttibhir mano-vacaḥ-kāya-guṇaiḥ sva-karmabhiḥ amāyinaḥ kāma-dughāṅghri-paṅkajaṁ yathādhikārāvasitārtha-siddhayaḥ
SB 4.21.34
असाविहानेकगुणोऽगुणोऽध्वर: पृथग्विधद्रव्यगुणक्रियोक्तिभि: । सम्पद्यतेऽर्थाशयलिङ्गनामभि- र्विशुद्धविज्ञानघन: स्वरूपत: ॥ ३४ ॥
asāv ihāneka-guṇo ’guṇo ’dhvaraḥ pṛthag-vidha-dravya-guṇa-kriyoktibhiḥ sampadyate ’rthāśaya-liṅga-nāmabhir viśuddha-vijñāna-ghanaḥ svarūpataḥ
SB 4.21.35
प्रधानकालाशयधर्मसङ्ग्रहे शरीर एष प्रतिपद्य चेतनाम् । क्रियाफलत्वेन विभुर्विभाव्यते यथानलो दारुषु तद्गुणात्मक: ॥ ३५ ॥
pradhāna-kālāśaya-dharma-saṅgrahe śarīra eṣa pratipadya cetanām kriyā-phalatvena vibhur vibhāvyate yathānalo dāruṣu tad-guṇātmakaḥ
SB 4.21.36
अहो ममामी वितरन्त्यनुग्रहं हरिं गुरुं यज्ञभुजामधीश्वरम् । स्वधर्मयोगेन यजन्ति मामका निरन्तरं क्षोणितले दृढव्रता: ॥ ३६ ॥
aho mamāmī vitaranty anugrahaṁ hariṁ guruṁ yajña-bhujām adhīśvaram sva-dharma-yogena yajanti māmakā nirantaraṁ kṣoṇi-tale dṛḍha-vratāḥ
SB 4.21.37
मा जातु तेज: प्रभवेन्महर्द्धिभि- स्तितिक्षया तपसा विद्यया च । देदीप्यमानेऽजितदेवतानां कुले स्वयं राजकुलाद् द्विजानाम् ॥ ३७ ॥
mā jātu tejaḥ prabhaven maharddhibhis titikṣayā tapasā vidyayā ca dedīpyamāne ’jita-devatānāṁ kule svayaṁ rāja-kulād dvijānām
SB 4.21.38
ब्रह्मण्यदेव: पुरुष: पुरातनो नित्यं हरिर्यच्चरणाभिवन्दनात् । अवाप लक्ष्मीमनपायिनीं यशो जगत्पवित्रं च महत्तमाग्रणी: ॥ ३८ ॥
brahmaṇya-devaḥ puruṣaḥ purātano nityaṁ harir yac-caraṇābhivandanāt avāpa lakṣmīm anapāyinīṁ yaśo jagat-pavitraṁ ca mahattamāgraṇīḥ
SB 4.21.39
यत्सेवयाशेषगुहाशय: स्वराड् विप्रप्रियस्तुष्यति काममीश्वर: । तदेव तद्धर्मपरैर्विनीतै: सर्वात्मना ब्रह्मकुलं निषेव्यताम् ॥ ३९ ॥
yat-sevayāśeṣa-guhāśayaḥ sva-rāḍ vipra-priyas tuṣyati kāmam īśvaraḥ tad eva tad-dharma-parair vinītaiḥ sarvātmanā brahma-kulaṁ niṣevyatām
SB 4.21.40
पुमाँल्लभेतानतिवेलमात्मन: प्रसीदतोऽत्यन्तशमं स्वत: स्वयम् । यन्नित्यसम्बन्धनिषेवया तत: परं किमत्रास्ति मुखं हविर्भुजाम् ॥ ४० ॥
pumāḻ labhetānativelam ātmanaḥ prasīdato ’tyanta-śamaṁ svataḥ svayam yan-nitya-sambandha-niṣevayā tataḥ paraṁ kim atrāsti mukhaṁ havir-bhujām
SB 4.21.41
अश्नात्यनन्त: खलु तत्त्वकोविदै: श्रद्धाहुतं यन्मुख इज्यनामभि: । न वै तथा चेतनया बहिष्कृते हुताशने पारमहंस्यपर्यगु: ॥ ४१ ॥
aśnāty anantaḥ khalu tattva-kovidaiḥ śraddhā-hutaṁ yan-mukha ijya-nāmabhiḥ na vai tathā cetanayā bahiṣ-kṛte hutāśane pāramahaṁsya-paryaguḥ
SB 4.21.42
यद्ब्रह्म नित्यं विरजं सनातनं श्रद्धातपोमङ्गलमौनसंयमै: । समाधिना बिभ्रति हार्थदृष्टये यत्रेदमादर्श इवावभासते ॥ ४२ ॥
yad brahma nityaṁ virajaṁ sanātanaṁ śraddhā-tapo-maṅgala-mauna-saṁyamaiḥ samādhinā bibhrati hārtha-dṛṣṭaye yatredam ādarśa ivāvabhāsate
SB 4.21.43
तेषामहं पादसरोजरेणु- मार्या वहेयाधिकिरीटमायु: । यं नित्यदा बिभ्रत आशु पापं नश्यत्यमुं सर्वगुणा भजन्ति ॥ ४३ ॥
teṣām ahaṁ pāda-saroja-reṇum āryā vaheyādhi-kirīṭam āyuḥ yaṁ nityadā bibhrata āśu pāpaṁ naśyaty amuṁ sarva-guṇā bhajanti
SB 4.21.44
गुणायनं शीलधनं कृतज्ञं वृद्धाश्रयं संवृणतेऽनु सम्पद: । प्रसीदतां ब्रह्मकुलं गवां च जनार्दन: सानुचरश्च मह्यम् ॥ ४४ ॥
guṇāyanaṁ śīla-dhanaṁ kṛta-jñaṁ vṛddhāśrayaṁ saṁvṛṇate ’nu sampadaḥ prasīdatāṁ brahma-kulaṁ gavāṁ ca janārdanaḥ sānucaraś ca mahyam
SB 4.21.45
मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं पितृदेवद्विजातय: । तुष्टुवुर्हृष्टमनस: साधुवादेन साधव: ॥ ४५ ॥
maitreya uvāca iti bruvāṇaṁ nṛpatiṁ pitṛ-deva-dvijātayaḥ tuṣṭuvur hṛṣṭa-manasaḥ sādhu-vādena sādhavaḥ
SB 4.21.46
पुत्रेण जयते लोकानिति सत्यवती श्रुति: । ब्रह्मदण्डहत: पापो यद्वेनोऽत्यतरत्तम: ॥ ४६ ॥
putreṇa jayate lokān iti satyavatī śrutiḥ brahma-daṇḍa-hataḥ pāpo yad veno ’tyatarat tamaḥ
SB 4.21.47
हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तम: । विविक्षुरत्यगात्सूनो: प्रह्लादस्यानुभावत: ॥ ४७ ॥
hiraṇyakaśipuś cāpi bhagavan-nindayā tamaḥ vivikṣur atyagāt sūnoḥ prahlādasyānubhāvataḥ
SB 4.21.48
वीरवर्य पित: पृथ्व्या: समा: सञ्जीव शाश्वती: । यस्येदृश्यच्युते भक्ति: सर्वलोकैकभर्तरि ॥ ४८ ॥
vīra-varya pitaḥ pṛthvyāḥ samāḥ sañjīva śāśvatīḥ yasyedṛśy acyute bhaktiḥ sarva-lokaika-bhartari
SB 4.21.49
अहो वयं ह्यद्य पवित्रकीर्ते त्वयैव नाथेन मुकुन्दनाथा: । य उत्तमश्लोकतमस्य विष्णो- र्ब्रह्मण्यदेवस्य कथां व्यनक्ति ॥ ४९ ॥
aho vayaṁ hy adya pavitra-kīrte tvayaiva nāthena mukunda-nāthāḥ ya uttamaślokatamasya viṣṇor brahmaṇya-devasya kathāṁ vyanakti
SB 4.21.50
नात्यद्भुतमिदं नाथ तवाजीव्यानुशासनम् । प्रजानुरागो महतां प्रकृति: करुणात्मनाम् ॥ ५० ॥
nātyadbhutam idaṁ nātha tavājīvyānuśāsanam prajānurāgo mahatāṁ prakṛtiḥ karuṇātmanām
SB 4.21.51
अद्य नस्तमस: पारस्त्वयोपासादित: प्रभो । भ्राम्यतां नष्टदृष्टीनां कर्मभिर्दैवसंज्ञितै: ॥ ५१ ॥
adya nas tamasaḥ pāras tvayopāsāditaḥ prabho bhrāmyatāṁ naṣṭa-dṛṣṭīnāṁ karmabhir daiva-saṁjñitaiḥ
SB 4.21.52
नमो विवृद्धसत्त्वाय पुरुषाय महीयसे । यो ब्रह्म क्षत्रमाविश्य बिभर्तीदं स्वतेजसा ॥ ५२ ॥
namo vivṛddha-sattvāya puruṣāya mahīyase yo brahma kṣatram āviśya bibhartīdaṁ sva-tejasā
Песнь 4, Глава 22
SB 4.22.1
मैत्रेय उवाच जनेषु प्रगृणत्स्वेवं पृथुं पृथुलविक्रमम् । तत्रोपजग्मुर्मुनयश्चत्वार: सूर्यवर्चस: ॥ १ ॥
maitreya uvāca janeṣu pragṛṇatsv evaṁ pṛthuṁ pṛthula-vikramam tatropajagmur munayaś catvāraḥ sūrya-varcasaḥ
SB 4.22.2
तांस्तु सिद्धेश्वरान् राजा व्योम्नोऽवतरतोऽर्चिषा । लोकानपापान् कुर्वाणान् सानुगोऽचष्ट लक्षितान् ॥ २ ॥
tāṁs tu siddheśvarān rājā vyomno ’vatarato ’rciṣā lokān apāpān kurvāṇān sānugo ’caṣṭa lakṣitān
SB 4.22.3
तद्दर्शनोद्गतान् प्राणान् प्रत्यादित्सुरिवोत्थित: । ससदस्यानुगो वैन्य इन्द्रियेशो गुणानिव ॥ ३ ॥
tad-darśanodgatān prāṇān pratyāditsur ivotthitaḥ sa-sadasyānugo vainya indriyeśo guṇān iva
SB 4.22.4
गौरवाद्यन्त्रित: सभ्य: प्रश्रयानतकन्धर: । विधिवत्पूजयां चक्रे गृहीताध्यर्हणासनान् ॥ ४ ॥
gauravād yantritaḥ sabhyaḥ praśrayānata-kandharaḥ vidhivat pūjayāṁ cakre gṛhītādhyarhaṇāsanān
SB 4.22.5
तत्पादशौचसलिलैर्मार्जितालकबन्धन: । तत्र शीलवतां वृत्तमाचरन्मानयन्निव ॥ ५ ॥
tat-pāda-śauca-salilair mārjitālaka-bandhanaḥ tatra śīlavatāṁ vṛttam ācaran mānayann iva
SB 4.22.6
हाटकासन आसीनान् स्वधिष्ण्येष्विव पावकान् । श्रद्धासंयमसंयुक्त: प्रीत: प्राह भवाग्रजान् ॥ ६ ॥
hāṭakāsana āsīnān sva-dhiṣṇyeṣv iva pāvakān śraddhā-saṁyama-saṁyuktaḥ prītaḥ prāha bhavāgrajān
SB 4.22.7
पृथुरुवाच अहो आचरितं किं मे मङ्गलं मङ्गलायना: । यस्य वो दर्शनं ह्यासीद्दुर्दर्शानां च योगिभि: ॥ ७ ॥
pṛthur uvāca aho ācaritaṁ kiṁ me maṅgalaṁ maṅgalāyanāḥ yasya vo darśanaṁ hy āsīd durdarśānāṁ ca yogibhiḥ
SB 4.22.8
किं तस्य दुर्लभतरमिह लोके परत्र च । यस्य विप्रा: प्रसीदन्ति शिवो विष्णुश्च सानुग: ॥ ८ ॥
kiṁ tasya durlabhataram iha loke paratra ca yasya viprāḥ prasīdanti śivo viṣṇuś ca sānugaḥ
SB 4.22.9
नैव लक्षयते लोको लोकान् पर्यटतोऽपि यान् । यथा सर्वदृशं सर्व आत्मानं येऽस्य हेतव: ॥ ९ ॥
naiva lakṣayate loko lokān paryaṭato ’pi yān yathā sarva-dṛśaṁ sarva ātmānaṁ ye ’sya hetavaḥ
SB 4.22.10
अधना अपि ते धन्या: साधवो गृहमेधिन: । यद्गृहा ह्यर्हवर्याम्बुतृणभूमीश्वरावरा: ॥ १० ॥
adhanā api te dhanyāḥ sādhavo gṛha-medhinaḥ yad-gṛhā hy arha-varyāmbu- tṛṇa-bhūmīśvarāvarāḥ
SB 4.22.11
व्यालालयद्रुमा वै तेष्वरिक्ताखिलसम्पद: । यद्गृहास्तीर्थपादीयपादतीर्थविवर्जिता: ॥ ११ ॥
vyālālaya-drumā vai teṣv ariktākhila-sampadaḥ yad-gṛhās tīrtha-pādīya- pādatīrtha-vivarjitāḥ
SB 4.22.12
स्वागतं वो द्विजश्रेष्ठा यद्व्रतानि मुमुक्षव: । चरन्ति श्रद्धया धीरा बाला एव बृहन्ति च ॥ १२ ॥
svāgataṁ vo dvija-śreṣṭhā yad-vratāni mumukṣavaḥ caranti śraddhayā dhīrā bālā eva bṛhanti ca
SB 4.22.13
कच्चिन्न: कुशलं नाथा इन्द्रियार्थार्थवेदिनाम् । व्यसनावाप एतस्मिन्पतितानां स्वकर्मभि: ॥ १३ ॥
kaccin naḥ kuśalaṁ nāthā indriyārthārtha-vedinām vyasanāvāpa etasmin patitānāṁ sva-karmabhiḥ
SB 4.22.14
भवत्सु कुशलप्रश्न आत्मारामेषु नेष्यते । कुशलाकुशला यत्र न सन्ति मतिवृत्तय: ॥ १४ ॥
bhavatsu kuśala-praśna ātmārāmeṣu neṣyate kuśalākuśalā yatra na santi mati-vṛttayaḥ
SB 4.22.15
तदहं कृतविश्रम्भ: सुहृदो वस्तपस्विनाम् । सम्पृच्छे भव एतस्मिन् क्षेम: केनाञ्जसा भवेत् ॥ १५ ॥
tad ahaṁ kṛta-viśrambhaḥ suhṛdo vas tapasvinām sampṛcche bhava etasmin kṣemaḥ kenāñjasā bhavet
SB 4.22.16
व्यक्तमात्मवतामात्मा भगवानात्मभावन: । स्वानामनुग्रहायेमां सिद्धरूपी चरत्यज: ॥ १६ ॥
vyaktam ātmavatām ātmā bhagavān ātma-bhāvanaḥ svānām anugrahāyemāṁ siddha-rūpī caraty ajaḥ
SB 4.22.17
मैत्रेय उवाच पृथोस्तत्सूक्तमाकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु । स्मयमान इव प्रीत्या कुमार: प्रत्युवाच ह ॥ १७ ॥
maitreya uvāca pṛthos tat sūktam ākarṇya sāraṁ suṣṭhu mitaṁ madhu smayamāna iva prītyā kumāraḥ pratyuvāca ha
SB 4.22.18
सनत्कुमार उवाच साधु पृष्टं महाराज सर्वभूतहितात्मना । भवता विदुषा चापि साधूनां मतिरीदृशी ॥ १८ ॥
sanat-kumāra uvāca sādhu pṛṣṭaṁ mahārāja sarva-bhūta-hitātmanā bhavatā viduṣā cāpi sādhūnāṁ matir īdṛśī
SB 4.22.19
सङ्गम: खलु साधूनामुभयेषां च सम्मत: । यत्सम्भाषणसम्प्रश्न: सर्वेषां वितनोति शम् ॥ १९ ॥
saṅgamaḥ khalu sādhūnām ubhayeṣāṁ ca sammataḥ yat-sambhāṣaṇa-sampraśnaḥ sarveṣāṁ vitanoti śam
SB 4.22.20
अस्त्येव राजन् भवतो मधुद्विष: पादारविन्दस्य गुणानुवादने । रतिर्दुरापा विधुनोति नैष्ठिकी कामं कषायं मलमन्तरात्मन: ॥ २० ॥
asty eva rājan bhavato madhudviṣaḥ pādāravindasya guṇānuvādane ratir durāpā vidhunoti naiṣṭhikī kāmaṁ kaṣāyaṁ malam antar-ātmanaḥ
SB 4.22.21
शास्त्रेष्वियानेव सुनिश्चितो नृणां क्षेमस्य सध्र्यग्विमृशेषु हेतु: । असङ्ग आत्मव्यतिरिक्त आत्मनि दृढा रतिर्ब्रह्मणि निर्गुणे च या ॥ २१ ॥
śāstreṣv iyān eva suniścito nṛṇāṁ kṣemasya sadhryag-vimṛśeṣu hetuḥ asaṅga ātma-vyatirikta ātmani dṛḍhā ratir brahmaṇi nirguṇe ca yā
SB 4.22.22
सा श्रद्धया भगवद्धर्मचर्यया जिज्ञासयाध्यात्मिकयोगनिष्ठया । योगेश्वरोपासनया च नित्यं पुण्यश्रव:कथया पुण्यया च ॥ २२ ॥
sā śraddhayā bhagavad-dharma-caryayā jijñāsayādhyātmika-yoga-niṣṭhayā yogeśvaropāsanayā ca nityaṁ puṇya-śravaḥ-kathayā puṇyayā ca
SB 4.22.23
अर्थेन्द्रियारामसगोष्ठ्यतृष्णया तत्सम्मतानामपरिग्रहेण च । विविक्तरुच्या परितोष आत्मनि विना हरेर्गुणपीयूषपानात् ॥ २३ ॥
arthendriyārāma-sagoṣṭhy-atṛṣṇayā tat-sammatānām aparigraheṇa ca vivikta-rucyā paritoṣa ātmani vinā harer guṇa-pīyūṣa-pānāt
SB 4.22.24
अहिंसया पारमहंस्यचर्यया स्मृत्या मुकुन्दाचरिताग्र्यसीधुना । यमैरकामैर्नियमैश्चाप्यनिन्दया निरीहया द्वन्द्वतितिक्षया च ॥ २४ ॥
ahiṁsayā pāramahaṁsya-caryayā smṛtyā mukundācaritāgrya-sīdhunā yamair akāmair niyamaiś cāpy anindayā nirīhayā dvandva-titikṣayā ca
SB 4.22.25
हरेर्मुहुस्तत्परकर्णपूर गुणाभिधानेन विजृम्भमाणया । भक्त्या ह्यसङ्ग: सदसत्यनात्मनि स्यान्निर्गुणे ब्रह्मणि चाञ्जसा रति: ॥ २५ ॥
harer muhus tatpara-karṇa-pūra- guṇābhidhānena vijṛmbhamāṇayā bhaktyā hy asaṅgaḥ sad-asaty anātmani syān nirguṇe brahmaṇi cāñjasā ratiḥ
SB 4.22.26
यदा रतिर्ब्रह्मणि नैष्ठिकी पुमा- नाचार्यवान् ज्ञानविरागरंहसा । दहत्यवीर्यं हृदयं जीवकोशं पञ्चात्मकं योनिमिवोत्थितोऽग्नि: ॥ २६ ॥
yadā ratir brahmaṇi naiṣṭhikī pumān ācāryavān jñāna-virāga-raṁhasā dahaty avīryaṁ hṛdayaṁ jīva-kośaṁ pañcātmakaṁ yonim ivotthito ’gniḥ
SB 4.22.27
दग्धाशयो मुक्तसमस्ततद्गुणो नैवात्मनो बहिरन्तर्विचष्टे । परात्मनोर्यद्वयवधानं पुरस्तात् स्वप्ने यथा पुरुषस्तद्विनाशे ॥ २७ ॥
dagdhāśayo mukta-samasta-tad-guṇo naivātmano bahir antar vicaṣṭe parātmanor yad-vyavadhānaṁ purastāt svapne yathā puruṣas tad-vināśe
SB 4.22.28
आत्मानमिन्द्रियार्थं च परं यदुभयोरपि । सत्याशय उपाधौ वै पुमान् पश्यति नान्यदा ॥ २८ ॥
ātmānam indriyārthaṁ ca paraṁ yad ubhayor api saty āśaya upādhau vai pumān paśyati nānyadā
SB 4.22.29
निमित्ते सति सर्वत्र जलादावपि पूरुष: । आत्मनश्च परस्यापि भिदां पश्यति नान्यदा ॥ २९ ॥
nimitte sati sarvatra jalādāv api pūruṣaḥ ātmanaś ca parasyāpi bhidāṁ paśyati nānyadā
SB 4.22.30
इन्द्रियैर्विषयाकृष्टैराक्षिप्तं ध्यायतां मन: । चेतनां हरते बुद्धे: स्तम्बस्तोयमिव ह्रदात् ॥ ३० ॥
indriyair viṣayākṛṣṭair ākṣiptaṁ dhyāyatāṁ manaḥ cetanāṁ harate buddheḥ stambas toyam iva hradāt
SB 4.22.31
भ्रश्यत्यनुस्मृतिश्चित्तं ज्ञानभ्रंश: स्मृतिक्षये । तद्रोधं कवय: प्राहुरात्मापह्नवमात्मन: ॥ ३१ ॥
bhraśyaty anusmṛtiś cittaṁ jñāna-bhraṁśaḥ smṛti-kṣaye tad-rodhaṁ kavayaḥ prāhur ātmāpahnavam ātmanaḥ
SB 4.22.32
नात: परतरो लोके पुंस: स्वार्थव्यतिक्रम: । यदध्यन्यस्य प्रेयस्त्वमात्मन: स्वव्यतिक्रमात् ॥ ३२ ॥
nātaḥ parataro loke puṁsaḥ svārtha-vyatikramaḥ yad-adhy anyasya preyastvam ātmanaḥ sva-vyatikramāt
SB 4.22.33
अर्थेन्द्रियार्थाभिध्यानं सर्वार्थापह्नवो नृणाम् । भ्रंशितो ज्ञानविज्ञानाद्येनाविशति मुख्यताम् ॥ ३३ ॥
arthendriyārthābhidhyānaṁ sarvārthāpahnavo nṛṇām bhraṁśito jñāna-vijñānād yenāviśati mukhyatām
SB 4.22.34
न कुर्यात्कर्हिचित्सङ्गं तमस्तीव्रं तितीरिषु: । धर्मार्थकाममोक्षाणां यदत्यन्तविघातकम् ॥ ३४ ॥
na kuryāt karhicit saṅgaṁ tamas tīvraṁ titīriṣuḥ dharmārtha-kāma-mokṣāṇāṁ yad atyanta-vighātakam
SB 4.22.35
तत्रापि मोक्ष एवार्थ आत्यन्तिकतयेष्यते । त्रैवर्ग्योऽर्थो यतो नित्यं कृतान्तभयसंयुत: ॥ ३५ ॥
tatrāpi mokṣa evārtha ātyantikatayeṣyate traivargyo ’rtho yato nityaṁ kṛtānta-bhaya-saṁyutaḥ
SB 4.22.36
परेऽवरे च ये भावा गुणव्यतिकरादनु । न तेषां विद्यते क्षेममीशविध्वंसिताशिषाम् ॥ ३६ ॥
pare ’vare ca ye bhāvā guṇa-vyatikarād anu na teṣāṁ vidyate kṣemam īśa-vidhvaṁsitāśiṣām
SB 4.22.37
तत्त्वं नरेन्द्र जगतामथ तस्थूषां च देहेन्द्रियासुधिषणात्मभिरावृतानाम् । य: क्षेत्रवित्तपतया हृदि विश्वगावि: प्रत्यक् चकास्ति भगवांस्तमवेहि सोऽस्मि ॥ ३७ ॥
tat tvaṁ narendra jagatām atha tasthūṣāṁ ca dehendriyāsu-dhiṣaṇātmabhir āvṛtānām yaḥ kṣetravit-tapatayā hṛdi viśvag āviḥ pratyak cakāsti bhagavāṁs tam avehi so ’smi
SB 4.22.38
यस्मिन्निदं सदसदात्मतया विभाति माया विवेकविधुति स्रजि वाहिबुद्धि: । तं नित्यमुक्तपरिशुद्धविशुद्धतत्त्वं प्रत्यूढकर्मकलिलप्रकृतिं प्रपद्ये ॥ ३८ ॥
yasminn idaṁ sad-asad-ātmatayā vibhāti māyā viveka-vidhuti sraji vāhi-buddhiḥ taṁ nitya-mukta-pariśuddha-viśuddha-tattvaṁ pratyūḍha-karma-kalila-prakṛtiṁ prapadye
SB 4.22.39
यत्पादपङ्कजपलाशविलासभक्त्या कर्माशयं ग्रथितमुद्ग्रथयन्ति सन्त: । तद्वन्न रिक्तमतयो यतयोऽपि रुद्ध स्रोतोगणास्तमरणं भज वासुदेवम् ॥ ३९ ॥
yat-pāda-paṅkaja-palāśa-vilāsa-bhaktyā karmāśayaṁ grathitam udgrathayanti santaḥ tadvan na rikta-matayo yatayo ’pi ruddha- sroto-gaṇās tam araṇaṁ bhaja vāsudevam
SB 4.22.40
कृच्छ्रो महानिह भवार्णवमप्लवेशां षड्वर्गनक्रमसुखेन तितीर्षन्ति । तत्त्वं हरेर्भगवतो भजनीयमङ्घ्रिं कृत्वोडुपं व्यसनमुत्तर दुस्तरार्णम् ॥ ४० ॥
kṛcchro mahān iha bhavārṇavam aplaveśāṁ ṣaḍ-varga-nakram asukhena titīrṣanti tat tvaṁ harer bhagavato bhajanīyam aṅghriṁ kṛtvoḍupaṁ vyasanam uttara dustarārṇam
SB 4.22.41
मैत्रेय उवाच स एवं ब्रह्मपुत्रेण कुमारेणात्ममेधसा । दर्शितात्मगति: सम्यक्प्रशस्योवाच तं नृप: ॥ ४१ ॥
maitreya uvāca sa evaṁ brahma-putreṇa kumāreṇātma-medhasā darśitātma-gatiḥ samyak praśasyovāca taṁ nṛpaḥ
SB 4.22.42
राजोवाच कृतो मेऽनुग्रह: पूर्वं हरिणार्तानुकम्पिना । तमापादयितुं ब्रह्मन् भगवन् यूयमागता: ॥ ४२ ॥
rājovāca kṛto me ’nugrahaḥ pūrvaṁ hariṇārtānukampinā tam āpādayituṁ brahman bhagavan yūyam āgatāḥ
SB 4.22.43
निष्पादितश्च कार्त्स्न्येन भगवद्भिर्घृणालुभि: । साधूच्छिष्टं हि मे सर्वमात्मना सह किं ददे ॥ ४३ ॥
niṣpāditaś ca kārtsnyena bhagavadbhir ghṛṇālubhiḥ sādhūcchiṣṭaṁ hi me sarvam ātmanā saha kiṁ dade
SB 4.22.44
प्राणा दारा: सुता ब्रह्मन् गृहाश्च सपरिच्छदा: । राज्यं बलं मही कोश इति सर्वं निवेदितम् ॥ ४४ ॥
prāṇā dārāḥ sutā brahman gṛhāś ca sa-paricchadāḥ rājyaṁ balaṁ mahī kośa iti sarvaṁ niveditam
SB 4.22.45
सैनापत्यं च राज्यं च दण्डनेतृत्वमेव च । सर्व लोकाधिपत्यं च वेदशास्त्रविदर्हति ॥ ४५ ॥
sainā-patyaṁ ca rājyaṁ ca daṇḍa-netṛtvam eva ca sarva lokādhipatyaṁ ca veda-śāstra-vid arhati
SB 4.22.46
स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च । तस्यैवानुग्रहेणान्नं भुञ्जते क्षत्रियादय: ॥ ४६ ॥
svam eva brāhmaṇo bhuṅkte svaṁ vaste svaṁ dadāti ca tasyaivānugraheṇānnaṁ bhuñjate kṣatriyādayaḥ
SB 4.22.47
यैरीदृशी भगवतो गतिरात्मवाद एकान्ततो निगमिभि: प्रतिपादिता न: । तुष्यन्त्वदभ्रकरुणा: स्वकृतेन नित्यं को नाम तत्प्रतिकरोति विनोदपात्रम् ॥ ४७ ॥
yair īdṛśī bhagavato gatir ātma-vāda ekāntato nigamibhiḥ pratipāditā naḥ tuṣyantv adabhra-karuṇāḥ sva-kṛtena nityaṁ ko nāma tat pratikaroti vinoda-pātram
SB 4.22.48
मैत्रेय उवाच त आत्मयोगपतय आदिराजेन पूजिता: । शीलं तदीयं शंसन्त: खेऽभवन्मिषतां नृणाम् ॥ ४८ ॥
maitreya uvāca ta ātma-yoga-pataya ādi-rājena pūjitāḥ śīlaṁ tadīyaṁ śaṁsantaḥ khe ’bhavan miṣatāṁ nṛṇām
SB 4.22.49
वैन्यस्तु धुर्यो महतां संस्थित्याध्यात्मशिक्षया । आप्तकाममिवात्मानं मेन आत्मन्यवस्थित: ॥ ४९ ॥
vainyas tu dhuryo mahatāṁ saṁsthityādhyātma-śikṣayā āpta-kāmam ivātmānaṁ mena ātmany avasthitaḥ
SB 4.22.50
कर्माणि च यथाकालं यथादेशं यथाबलम् । यथोचितं यथावित्तमकरोद्ब्रह्मसात्कृतम् ॥ ५० ॥
karmāṇi ca yathā-kālaṁ yathā-deśaṁ yathā-balam yathocitaṁ yathā-vittam akarod brahma-sāt-kṛtam
SB 4.22.51
फलं ब्रह्मणि संन्यस्य निर्विषङ्ग: समाहित: । कर्माध्यक्षं च मन्वान आत्मानं प्रकृते: परम् ॥ ५१ ॥
phalaṁ brahmaṇi sannyasya nirviṣaṅgaḥ samāhitaḥ karmādhyakṣaṁ ca manvāna ātmānaṁ prakṛteḥ param
SB 4.22.52
गृहेषु वर्तमानोऽपि स साम्राज्यश्रियान्वित: । नासज्जतेन्द्रियार्थेषु निरहंमतिरर्कवत् ॥ ५२ ॥
gṛheṣu vartamāno ’pi sa sāmrājya-śriyānvitaḥ nāsajjatendriyārtheṣu niraham-matir arkavat
SB 4.22.53
एवमध्यात्मयोगेन कर्माण्यनुसमाचरन् । पुत्रानुत्पादयामास पञ्चार्चिष्यात्मसम्मतान् ॥ ५३ ॥
evam adhyātma-yogena karmāṇy anusamācaran putrān utpādayām āsa pañcārciṣy ātma-sammatān
SB 4.22.54
विजिताश्वं धूम्रकेशं हर्यक्षं द्रविणं वृकम् । सर्वेषां लोकपालानां दधारैक: पृथुर्गुणान् ॥ ५४ ॥
vijitāśvaṁ dhūmrakeśaṁ haryakṣaṁ draviṇaṁ vṛkam sarveṣāṁ loka-pālānāṁ dadhāraikaḥ pṛthur guṇān
SB 4.22.55
गोपीथाय जगत्सृष्टे: काले स्वे स्वेऽच्युतात्मक: । मनोवाग्वृत्तिभि: सौम्यैर्गुणै: संरञ्जयन् प्रजा: ॥ ५५ ॥
gopīthāya jagat-sṛṣṭeḥ kāle sve sve ’cyutātmakaḥ mano-vāg-vṛttibhiḥ saumyair guṇaiḥ saṁrañjayan prajāḥ
SB 4.22.56
राजेत्यधान्नामधेयं सोमराज इवापर: । सूर्यवद्विसृजन् गृह्णन् प्रतपंश्च भुवो वसु ॥ ५६ ॥
rājety adhān nāmadheyaṁ soma-rāja ivāparaḥ sūryavad visṛjan gṛhṇan pratapaṁś ca bhuvo vasu
SB 4.22.57
दुर्धर्षस्तेजसेवाग्निर्महेन्द्र इव दुर्जय: । तितिक्षया धरित्रीव द्यौरिवाभीष्टदो नृणाम् ॥ ५७ ॥
durdharṣas tejasevāgnir mahendra iva durjayaḥ titikṣayā dharitrīva dyaur ivābhīṣṭa-do nṛṇām
SB 4.22.58
वर्षति स्म यथाकामं पर्जन्य इव तर्पयन् । समुद्र इव दुर्बोध: सत्त्वेनाचलराडिव ॥ ५८ ॥
varṣati sma yathā-kāmaṁ parjanya iva tarpayan samudra iva durbodhaḥ sattvenācala-rāḍ iva
SB 4.22.59
धर्मराडिव शिक्षायामाश्चर्ये हिमवानिव । कुवेर इव कोशाढ्यो गुप्तार्थो वरुणो यथा ॥ ५९ ॥
dharma-rāḍ iva śikṣāyām āścarye himavān iva kuvera iva kośāḍhyo guptārtho varuṇo yathā
SB 4.22.60
मातरिश्वेव सर्वात्मा बलेन महसौजसा । अविषह्यतया देवो भगवान् भूतराडिव ॥ ६० ॥
mātariśveva sarvātmā balena mahasaujasā aviṣahyatayā devo bhagavān bhūta-rāḍ iva
SB 4.22.61
कन्दर्प इव सौन्दर्ये मनस्वी मृगराडिव । वात्सल्ये मनुवन्नृणां प्रभुत्वे भगवानज: ॥ ६१ ॥
kandarpa iva saundarye manasvī mṛga-rāḍ iva vātsalye manuvan nṛṇāṁ prabhutve bhagavān ajaḥ
SB 4.22.62
बृहस्पतिर्ब्रह्मवादे आत्मवत्त्वे स्वयं हरि: । भक्त्या गोगुरुविप्रेषु विष्वक्सेनानुवर्तिषु । ह्रिया प्रश्रयशीलाभ्यामात्मतुल्य: परोद्यमे ॥ ६२ ॥
bṛhaspatir brahma-vāde ātmavattve svayaṁ hariḥ bhaktyā go-guru-vipreṣu viṣvaksenānuvartiṣu hriyā praśraya-śīlābhyām ātma-tulyaḥ parodyame
SB 4.22.63
कीर्त्योर्ध्वगीतया पुम्भिस्त्रैलोक्ये तत्र तत्र ह । प्रविष्ट: कर्णरन्ध्रेषु स्त्रीणां राम: सतामिव ॥ ६३ ॥
kīrtyordhva-gītayā pumbhis trailokye tatra tatra ha praviṣṭaḥ karṇa-randhreṣu strīṇāṁ rāmaḥ satām iva
Песнь 4, Глава 23
SB 4.23.1-3
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
maitreya uvāca dṛṣṭvātmānaṁ pravayasam ekadā vainya ātmavān ātmanā vardhitāśeṣa- svānusargaḥ prajāpatiḥ jagatas tasthuṣaś cāpi vṛttido dharma-bhṛt satām niṣpāditeśvarādeśo yad-artham iha jajñivān ātmajeṣv ātmajāṁ nyasya virahād rudatīm iva prajāsu vimanaḥsv ekaḥ sa-dāro ’gāt tapo-vanam
SB 4.23.4
तत्राप्यदाभ्यनियमो वैखानससुसम्मते । आरब्ध उग्रतपसि यथा स्वविजये पुरा ॥ ४ ॥
tatrāpy adābhya-niyamo vaikhānasa-susammate ārabdha ugra-tapasi yathā sva-vijaye purā
SB 4.23.5
कन्दमूलफलाहार: शुष्कपर्णाशन: क्वचित् । अब्भक्ष: कतिचित्पक्षान् वायुभक्षस्तत: परम् ॥ ५ ॥
kanda-mūla-phalāhāraḥ śuṣka-parṇāśanaḥ kvacit ab-bhakṣaḥ katicit pakṣān vāyu-bhakṣas tataḥ param
SB 4.23.6
ग्रीष्मे पञ्चतपा वीरो वर्षास्वासारषाण्मुनि: । आकण्ठमग्न: शिशिरे उदके स्थण्डिलेशय: ॥ ६ ॥
grīṣme pañca-tapā vīro varṣāsv āsāraṣāṇ muniḥ ākaṇṭha-magnaḥ śiśire udake sthaṇḍile-śayaḥ
SB 4.23.7
तितिक्षुर्यतवाग्दान्त ऊर्ध्वरेता जितानिल: । आरिराधयिषु: कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥ ७ ॥
titikṣur yata-vāg dānta ūrdhva-retā jitānilaḥ ārirādhayiṣuḥ kṛṣṇam acarat tapa uttamam
SB 4.23.8
तेन क्रमानुसिद्धेन ध्वस्तकर्ममलाशय: । प्राणायामै: सन्निरुद्धषड्वर्गश्छिन्नबन्धन: ॥ ८ ॥
tena kramānusiddhena dhvasta-karma-malāśayaḥ prāṇāyāmaiḥ sanniruddha- ṣaḍ-vargaś chinna-bandhanaḥ
SB 4.23.9
सनत्कुमारो भगवान् यदाहाध्यात्मिकं परम् । योगं तेनैव पुरुषमभजत्पुरुषर्षभ: ॥ ९ ॥
sanat-kumāro bhagavān yad āhādhyātmikaṁ param yogaṁ tenaiva puruṣam abhajat puruṣarṣabhaḥ
SB 4.23.10
भगवद्धर्मिण: साधो: श्रद्धया यतत: सदा । भक्तिर्भगवति ब्रह्मण्यनन्यविषयाभवत् ॥ १० ॥
bhagavad-dharmiṇaḥ sādhoḥ śraddhayā yatataḥ sadā bhaktir bhagavati brahmaṇy ananya-viṣayābhavat
SB 4.23.11
तस्यानया भगवत: परिकर्मशुद्ध सत्त्वात्मनस्तदनुसंस्मरणानुपूर्त्या । ज्ञानं विरक्तिमदभून्निशितेन येन चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥ ११ ॥
tasyānayā bhagavataḥ parikarma-śuddha- sattvātmanas tad-anusaṁsmaraṇānupūrtyā jñānaṁ viraktimad abhūn niśitena yena ciccheda saṁśaya-padaṁ nija-jīva-kośam
SB 4.23.12
छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिर्निरीह- स्तत्तत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन । तावन्न योगगतिभिर्यतिरप्रमत्तो यावद्गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥
chinnānya-dhīr adhigatātma-gatir nirīhas tat tatyaje ’cchinad idaṁ vayunena yena tāvan na yoga-gatibhir yatir apramatto yāvad gadāgraja-kathāsu ratiṁ na kuryāt
SB 4.23.13
एवं स वीरप्रवर: संयोज्यात्मानमात्मनि । ब्रह्मभूतो दृढं काले तत्याज स्वं कलेवरम् ॥ १३ ॥
evaṁ sa vīra-pravaraḥ saṁyojyātmānam ātmani brahma-bhūto dṛḍhaṁ kāle tatyāja svaṁ kalevaram
SB 4.23.14
सम्पीड्य पायुं पार्ष्णिभ्यां वायुमुत्सारयञ्छनै: । नाभ्यां कोष्ठेष्ववस्थाप्य हृदुर:कण्ठशीर्षणि ॥ १४ ॥
sampīḍya pāyuṁ pārṣṇibhyāṁ vāyum utsārayañ chanaiḥ nābhyāṁ koṣṭheṣv avasthāpya hṛd-uraḥ-kaṇṭha-śīrṣaṇi
SB 4.23.15
उत्सर्पयंस्तु तं मूर्ध्नि क्रमेणावेश्य नि:स्पृह: । वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ १५ ॥
utsarpayaṁs tu taṁ mūrdhni krameṇāveśya niḥspṛhaḥ vāyuṁ vāyau kṣitau kāyaṁ tejas tejasy ayūyujat
SB 4.23.16
खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागश: । क्षितिमम्भसि तत्तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ १६ ॥
khāny ākāśe dravaṁ toye yathā-sthānaṁ vibhāgaśaḥ kṣitim ambhasi tat tejasy ado vāyau nabhasy amum
SB 4.23.17
इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । भूतादिनामून्युत्कृष्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥ १७ ॥
indriyeṣu manas tāni tan-mātreṣu yathodbhavam bhūtādināmūny utkṛṣya mahaty ātmani sandadhe
SB 4.23.18
तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् । तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् । ज्ञानवैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थोऽजहात्प्रभु: ॥ १८ ॥
taṁ sarva-guṇa-vinyāsaṁ jīve māyāmaye nyadhāt taṁ cānuśayam ātma-stham asāv anuśayī pumān jñāna-vairāgya-vīryeṇa svarūpa-stho ’jahāt prabhuḥ
SB 4.23.19
अर्चिर्नाम महाराज्ञी तत्पत्न्यनुगता वनम् । सुकुमार्यतदर्हा च यत्पद्भ्यां स्पर्शनं भुव: ॥ १९ ॥
arcir nāma mahā-rājñī tat-patny anugatā vanam sukumāry atad-arhā ca yat-padbhyāṁ sparśanaṁ bhuvaḥ
SB 4.23.20
अतीव भर्तुर्व्रतधर्मनिष्ठया शुश्रूषया चार्षदेहयात्रया । नाविन्दतार्तिं परिकर्शितापि सा प्रेयस्करस्पर्शनमाननिर्वृति: ॥ २० ॥
atīva bhartur vrata-dharma-niṣṭhayā śuśrūṣayā cārṣa-deha-yātrayā nāvindatārtiṁ parikarśitāpi sā preyaskara-sparśana-māna-nirvṛtiḥ
SB 4.23.21
देहं विपन्नाखिलचेतनादिकं पत्यु: पृथिव्या दयितस्य चात्मन: । आलक्ष्य किञ्चिच्च विलप्य सा सती चितामथारोपयदद्रिसानुनि ॥ २१ ॥
dehaṁ vipannākhila-cetanādikaṁ patyuḥ pṛthivyā dayitasya cātmanaḥ ālakṣya kiñcic ca vilapya sā satī citām athāropayad adri-sānuni
SB 4.23.22
विधाय कृत्यं ह्रदिनीजलाप्लुता दत्त्वोदकं भर्तुरुदारकर्मण: । नत्वा दिविस्थांस्त्रिदशांस्त्रि: परीत्य विवेश वह्निं ध्यायती भर्तृपादौ ॥ २२ ॥
vidhāya kṛtyaṁ hradinī-jalāplutā dattvodakaṁ bhartur udāra-karmaṇaḥ natvā divi-sthāṁs tridaśāṁs triḥ parītya viveśa vahniṁ dhyāyatī bhartṛ-pādau
SB 4.23.23
विलोक्यानुगतां साध्वीं पृथुं वीरवरं पतिम् । तुष्टुवुर्वरदा देवैर्देवपत्न्य: सहस्रश: ॥ २३ ॥
vilokyānugatāṁ sādhvīṁ pṛthuṁ vīra-varaṁ patim tuṣṭuvur varadā devair deva-patnyaḥ sahasraśaḥ
SB 4.23.24
कुर्वत्य: कुसुमासारं तस्मिन्मन्दरसानुनि । नदत्स्वमरतूर्येषु गृणन्ति स्म परस्परम् ॥ २४ ॥
kurvatyaḥ kusumāsāraṁ tasmin mandara-sānuni nadatsv amara-tūryeṣu gṛṇanti sma parasparam
SB 4.23.25
देव्य ऊचु: अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् । सर्वात्मना पतिं भेजे यज्ञेशं श्रीर्वधूरिव ॥ २५ ॥
devya ūcuḥ aho iyaṁ vadhūr dhanyā yā caivaṁ bhū-bhujāṁ patim sarvātmanā patiṁ bheje yajñeśaṁ śrīr vadhūr iva
SB 4.23.26
सैषा नूनं व्रजत्यूर्ध्वमनु वैन्यं पतिं सती । पश्यतास्मानतीत्यार्चिर्दुर्विभाव्येन कर्मणा ॥ २६ ॥
saiṣā nūnaṁ vrajaty ūrdhvam anu vainyaṁ patiṁ satī paśyatāsmān atītyārcir durvibhāvyena karmaṇā
SB 4.23.27
तेषां दुरापं किं त्वन्यन्मर्त्यानां भगवत्पदम् । भुवि लोलायुषो ये वै नैष्कर्म्यं साधयन्त्युत ॥ २७ ॥
teṣāṁ durāpaṁ kiṁ tv anyan martyānāṁ bhagavat-padam bhuvi lolāyuṣo ye vai naiṣkarmyaṁ sādhayanty uta
SB 4.23.28
स वञ्चितो बतात्मध्रुक् कृच्छ्रेण महता भुवि । लब्ध्वापवर्ग्यं मानुष्यं विषयेषु विषज्जते ॥ २८ ॥
sa vañcito batātma-dhruk kṛcchreṇa mahatā bhuvi labdhvāpavargyaṁ mānuṣyaṁ viṣayeṣu viṣajjate
SB 4.23.29
मैत्रेय उवाच स्तुवतीष्वमरस्त्रीषु पतिलोकं गता वधू: । यं वा आत्मविदां धुर्यो वैन्य: प्रापाच्युताश्रय: ॥ २९ ॥
maitreya uvāca stuvatīṣv amara-strīṣu pati-lokaṁ gatā vadhūḥ yaṁ vā ātma-vidāṁ dhuryo vainyaḥ prāpācyutāśrayaḥ
SB 4.23.30
इत्थम्भूतानुभावोऽसौ पृथु: स भगवत्तम: । कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥ ३० ॥
ittham-bhūtānubhāvo ’sau pṛthuḥ sa bhagavattamaḥ kīrtitaṁ tasya caritam uddāma-caritasya te
SB 4.23.31
य इदं सुमहत्पुण्यं श्रद्धयावहित: पठेत् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि स पृथो: पदवीमियात् ॥ ३१ ॥
ya idaṁ sumahat puṇyaṁ śraddhayāvahitaḥ paṭhet śrāvayec chṛṇuyād vāpi sa pṛthoḥ padavīm iyāt
SB 4.23.32
ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपति: । वैश्य: पठन् विट्पति: स्याच्छूद्र: सत्तमतामियात् ॥ ३२ ॥
brāhmaṇo brahma-varcasvī rājanyo jagatī-patiḥ vaiśyaḥ paṭhan viṭ-patiḥ syāc chūdraḥ sattamatām iyāt
SB 4.23.33
त्रि: कृत्व इदमाकर्ण्य नरो नार्यथवादृता । अप्रज: सुप्रजतमो निर्धनो धनवत्तम: ॥ ३३ ॥
triḥ kṛtva idam ākarṇya naro nāry athavādṛtā aprajaḥ su-prajatamo nirdhano dhanavattamaḥ
SB 4.23.34
अस्पष्टकीर्ति: सुयशा मूर्खो भवति पण्डित: । इदं स्वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥ ३४ ॥
aspaṣṭa-kīrtiḥ suyaśā mūrkho bhavati paṇḍitaḥ idaṁ svasty-ayanaṁ puṁsām amaṅgalya-nivāraṇam
SB 4.23.35
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं कलिमलापहम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां सम्यक्सिद्धिमभीप्सुभि: । श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुर्णां कारणं परम् ॥ ३५ ॥
dhanyaṁ yaśasyam āyuṣyaṁ svargyaṁ kali-malāpaham dharmārtha-kāma-mokṣāṇāṁ samyak siddhim abhīpsubhiḥ śraddhayaitad anuśrāvyaṁ caturṇāṁ kāraṇaṁ param
SB 4.23.36
विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । बलिं तस्मै हरन्त्यग्रे राजान: पृथवे यथा ॥ ३६ ॥
vijayābhimukho rājā śrutvaitad abhiyāti yān baliṁ tasmai haranty agre rājānaḥ pṛthave yathā
SB 4.23.37
मुक्तान्यसङ्गो भगवत्यमलां भक्तिमुद्वहन् । वैन्यस्य चरितं पुण्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ ३७ ॥
muktānya-saṅgo bhagavaty amalāṁ bhaktim udvahan vainyasya caritaṁ puṇyaṁ śṛṇuyāc chrāvayet paṭhet
SB 4.23.38
वैचित्रवीर्याभिहितं महन्माहात्म्यसूचकम् । अस्मिन् कृतमतिमर्त्यं पार्थवीं गतिमाप्नुयात् ॥ ३८ ॥
vaicitravīryābhihitaṁ mahan-māhātmya-sūcakam asmin kṛtam atimartyaṁ pārthavīṁ gatim āpnuyāt
SB 4.23.39
अनुदिनमिदमादरेण शृण्वन् पृथुचरितं प्रथयन् विमुक्तसङ्ग: । भगवति भवसिन्धुपोतपादे स च निपुणां लभते रतिं मनुष्य: ॥ ३९ ॥
anudinam idam ādareṇa śṛṇvan pṛthu-caritaṁ prathayan vimukta-saṅgaḥ bhagavati bhava-sindhu-pota-pāde sa ca nipuṇāṁ labhate ratiṁ manuṣyaḥ
Песнь 4, Глава 24
SB 4.24.1
मैत्रेय उवाच विजिताश्वोऽधिराजासीत्पृथुपुत्र: पृथुश्रवा: । यवीयोभ्योऽददात्काष्ठा भ्रातृभ्यो भ्रातृवत्सल: ॥ १ ॥
maitreya uvāca vijitāśvo ’dhirājāsīt pṛthu-putraḥ pṛthu-śravāḥ yavīyobhyo ’dadāt kāṣṭhā bhrātṛbhyo bhrātṛ-vatsalaḥ
SB 4.24.2
हर्यक्षायादिशत्प्राचीं धूम्रकेशाय दक्षिणाम् । प्रतीचीं वृकसंज्ञाय तुर्यां द्रविणसे विभु: ॥ २ ॥
haryakṣāyādiśat prācīṁ dhūmrakeśāya dakṣiṇām pratīcīṁ vṛka-saṁjñāya turyāṁ draviṇase vibhuḥ
SB 4.24.3
अन्तर्धानगतिं शक्राल्लब्ध्वान्तर्धानसंज्ञित: । अपत्यत्रयमाधत्त शिखण्डिन्यां सुसम्मतम् ॥ ३ ॥
antardhāna-gatiṁ śakrāl labdhvāntardhāna-saṁjñitaḥ apatya-trayam ādhatta śikhaṇḍinyāṁ susammatam
SB 4.24.4
पावक: पवमानश्च शुचिरित्यग्नय: पुरा । वसिष्ठशापादुत्पन्ना: पुनर्योगगतिं गता: ॥ ४ ॥
pāvakaḥ pavamānaś ca śucir ity agnayaḥ purā vasiṣṭha-śāpād utpannāḥ punar yoga-gatiṁ gatāḥ
SB 4.24.5
अन्तर्धानो नभस्वत्यां हविर्धानमविन्दत । य इन्द्रमश्वहर्तारं विद्वानपि न जघ्निवान् ॥ ५ ॥
antardhāno nabhasvatyāṁ havirdhānam avindata ya indram aśva-hartāraṁ vidvān api na jaghnivān
SB 4.24.6
राज्ञां वृत्तिं करादानदण्डशुल्कादिदारुणाम् । मन्यमानो दीर्घसत्त्रव्याजेन विससर्ज ह ॥ ६ ॥
rājñāṁ vṛttiṁ karādāna- daṇḍa-śulkādi-dāruṇām manyamāno dīrgha-sattra- vyājena visasarja ha
SB 4.24.7
तत्रापि हंसं पुरुषं परमात्मानमात्मदृक् । यजंस्तल्लोकतामाप कुशलेन समाधिना ॥ ७ ॥
tatrāpi haṁsaṁ puruṣaṁ paramātmānam ātma-dṛk yajaṁs tal-lokatām āpa kuśalena samādhinā
SB 4.24.8
हविर्धानाद्धविर्धानी विदुरासूत षट्सुतान् । बर्हिषदं गयं शुक्लं कृष्णं सत्यं जितव्रतम् ॥ ८ ॥
havirdhānād dhavirdhānī vidurāsūta ṣaṭ sutān barhiṣadaṁ gayaṁ śuklaṁ kṛṣṇaṁ satyaṁ jitavratam
SB 4.24.9
बर्हिषत् सुमहाभागो हाविर्धानि: प्रजापति: । क्रियाकाण्डेषु निष्णातो योगेषु च कुरूद्वह ॥ ९ ॥
barhiṣat sumahā-bhāgo hāvirdhāniḥ prajāpatiḥ kriyā-kāṇḍeṣu niṣṇāto yogeṣu ca kurūdvaha
SB 4.24.10
यस्येदं देवयजनमनुयज्ञं वितन्वत: । प्राचीनाग्रै: कुशैरासीदास्तृतं वसुधातलम् ॥ १० ॥
yasyedaṁ deva-yajanam anuyajñaṁ vitanvataḥ prācīnāgraiḥ kuśair āsīd āstṛtaṁ vasudhā-talam
SB 4.24.11
सामुद्रीं देवदेवोक्तामुपयेमे शतद्रुतिम् । यां वीक्ष्य चारुसर्वाङ्गीं किशोरीं सुष्ठ्वलङ्कृताम् । परिक्रमन्तीमुद्वाहे चकमेऽग्नि: शुकीमिव ॥ ११ ॥
sāmudrīṁ devadevoktām upayeme śatadrutim yāṁ vīkṣya cāru-sarvāṅgīṁ kiśorīṁ suṣṭhv-alaṅkṛtām parikramantīm udvāhe cakame ’gniḥ śukīm iva
SB 4.24.12
विबुधासुरगन्धर्वमुनिसिद्धनरोरगा: । विजिता: सूर्यया दिक्षु क्वणयन्त्यैव नूपुरै: ॥ १२ ॥
vibudhāsura-gandharva- muni-siddha-naroragāḥ vijitāḥ sūryayā dikṣu kvaṇayantyaiva nūpuraiḥ
SB 4.24.13
प्राचीनबर्हिष: पुत्रा: शतद्रुत्यां दशाभवन् । तुल्यनामव्रता: सर्वे धर्मस्नाता: प्रचेतस: ॥ १३ ॥
prācīnabarhiṣaḥ putrāḥ śatadrutyāṁ daśābhavan tulya-nāma-vratāḥ sarve dharma-snātāḥ pracetasaḥ
SB 4.24.14
पित्रादिष्टा: प्रजासर्गे तपसेऽर्णवमाविशन् । दशवर्षसहस्राणि तपसार्चंस्तपस्पतिम् ॥ १४ ॥
pitrādiṣṭāḥ prajā-sarge tapase ’rṇavam āviśan daśa-varṣa-sahasrāṇi tapasārcaṁs tapas-patim
SB 4.24.15
यदुक्तं पथि दृष्टेन गिरिशेन प्रसीदता । तद्ध्यायन्तो जपन्तश्च पूजयन्तश्च संयता: ॥ १५ ॥
yad uktaṁ pathi dṛṣṭena giriśena prasīdatā tad dhyāyanto japantaś ca pūjayantaś ca saṁyatāḥ
SB 4.24.16
विदुर उवाच प्रचेतसां गिरित्रेण यथासीत्पथि सङ्गम: । यदुताह हर: प्रीतस्तन्नो ब्रह्मन् वदार्थवत् ॥ १६ ॥
vidura uvāca pracetasāṁ giritreṇa yathāsīt pathi saṅgamaḥ yad utāha haraḥ prītas tan no brahman vadārthavat
SB 4.24.17
सङ्गम: खलु विप्रर्षे शिवेनेह शरीरिणाम् । दुर्लभो मुनयो दध्युरसङ्गाद्यमभीप्सितम् ॥ १७ ॥
saṅgamaḥ khalu viprarṣe śiveneha śarīriṇām durlabho munayo dadhyur asaṅgād yam abhīpsitam
SB 4.24.18
आत्मारामोऽपि यस्त्वस्य लोककल्पस्य राधसे । शक्त्या युक्तो विचरति घोरया भगवान् भव: ॥ १८ ॥
ātmārāmo ’pi yas tv asya loka-kalpasya rādhase śaktyā yukto vicarati ghorayā bhagavān bhavaḥ
SB 4.24.19
मैत्रेय उवाच प्रचेतस: पितुर्वाक्यं शिरसादाय साधव: । दिशं प्रतीचीं प्रययुस्तपस्यादृतचेतस: ॥ १९ ॥
maitreya uvāca pracetasaḥ pitur vākyaṁ śirasādāya sādhavaḥ diśaṁ pratīcīṁ prayayus tapasy ādṛta-cetasaḥ
SB 4.24.20
ससमुद्रमुप विस्तीर्णमपश्यन् सुमहत्सर: । महन्मन इव स्वच्छं प्रसन्नसलिलाशयम् ॥ २० ॥
sa-samudram upa vistīrṇam apaśyan sumahat saraḥ mahan-mana iva svacchaṁ prasanna-salilāśayam
SB 4.24.21
नीलरक्तोत्पलाम्भोजकह्लारेन्दीवराकरम् । हंससारसचक्राह्वकारण्डवनिकूजितम् ॥ २१ ॥
nīla-raktotpalāmbhoja- kahlārendīvarākaram haṁsa-sārasa-cakrāhva- kāraṇḍava-nikūjitam
SB 4.24.22
मत्तभ्रमरसौस्वर्यहृष्टरोमलताङ्घ्रिपम् । पद्मकोशरजो दिक्षु विक्षिपत्पवनोत्सवम् ॥ २२ ॥
matta-bhramara-sausvarya- hṛṣṭa-roma-latāṅghripam padma-kośa-rajo dikṣu vikṣipat-pavanotsavam
SB 4.24.23
तत्र गान्धर्वमाकर्ण्य दिव्यमार्गमनोहरम् । विसिस्म्यू राजपुत्रास्ते मृदङ्गपणवाद्यनु ॥ २३ ॥
tatra gāndharvam ākarṇya divya-mārga-manoharam visismyū rāja-putrās te mṛdaṅga-paṇavādy anu
SB 4.24.24-25
तर्ह्येव सरसस्तस्मान्निष्क्रामन्तं सहानुगम् । उपगीयमानममरप्रवरं विबुधानुगै: ॥ २४ ॥ तप्तहेमनिकायाभं शितिकण्ठं त्रिलोचनम् । प्रसादसुमुखं वीक्ष्य प्रणेमुर्जातकौतुका: ॥ २५ ॥
tarhy eva sarasas tasmān niṣkrāmantaṁ sahānugam upagīyamānam amara- pravaraṁ vibudhānugaiḥ tapta-hema-nikāyābhaṁ śiti-kaṇṭhaṁ tri-locanam prasāda-sumukhaṁ vīkṣya praṇemur jāta-kautukāḥ
SB 4.24.26
स तान् प्रपन्नार्तिहरो भगवान्धर्मवत्सल: । धर्मज्ञान् शीलसम्पन्नान् प्रीत: प्रीतानुवाच ह ॥ २६ ॥
sa tān prapannārti-haro bhagavān dharma-vatsalaḥ dharma-jñān śīla-sampannān prītaḥ prītān uvāca ha
SB 4.24.27
श्रीरुद्र उवाच यूयं वेदिषद: पुत्रा विदितं वश्चिकीर्षितम् । अनुग्रहाय भद्रं व एवं मे दर्शनं कृतम् ॥ २७ ॥
śrī-rudra uvāca yūyaṁ vediṣadaḥ putrā viditaṁ vaś cikīrṣitam anugrahāya bhadraṁ va evaṁ me darśanaṁ kṛtam
SB 4.24.28
य: परं रंहस: साक्षात्त्रिरगुणाज्जीवसंज्ञितात् । भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्न: स प्रियो हि मे ॥ २८ ॥
yaḥ paraṁ raṁhasaḥ sākṣāt tri-guṇāj jīva-saṁjñitāt bhagavantaṁ vāsudevaṁ prapannaḥ sa priyo hi me
SB 4.24.29
स्वधर्मनिष्ठ: शतजन्मभि: पुमान् विरिञ्चतामेति तत: परं हि माम् । अव्याकृतं भागवतोऽथ वैष्णवं पदं यथाहं विबुधा: कलात्यये ॥ २९ ॥
sva-dharma-niṣṭhaḥ śata-janmabhiḥ pumān viriñcatām eti tataḥ paraṁ hi mām avyākṛtaṁ bhāgavato ’tha vaiṣṇavaṁ padaṁ yathāhaṁ vibudhāḥ kalātyaye
SB 4.24.30
अथ भागवता यूयं प्रिया: स्थ भगवान् यथा । न मद्भागवतानां च प्रेयानन्योऽस्ति कर्हिचित् ॥ ३० ॥
atha bhāgavatā yūyaṁ priyāḥ stha bhagavān yathā na mad bhāgavatānāṁ ca preyān anyo ’sti karhicit
SB 4.24.31
इदं विविक्तं जप्तव्यं पवित्रं मङ्गलं परम् । नि:श्रेयसकरं चापि श्रूयतां तद्वदामि व: ॥ ३१ ॥
idaṁ viviktaṁ japtavyaṁ pavitraṁ maṅgalaṁ param niḥśreyasa-karaṁ cāpi śrūyatāṁ tad vadāmi vaḥ
SB 4.24.32
मैत्रेय उवाच इत्यनुक्रोशहृदयो भगवानाह ताञ्छिव: । बद्धाञ्जलीन् राजपुत्रान्नारायणपरो वच: ॥ ३२ ॥
maitreya uvāca ity anukrośa-hṛdayo bhagavān āha tāñ chivaḥ baddhāñjalīn rāja-putrān nārāyaṇa-paro vacaḥ
SB 4.24.33
श्रीरुद्र उवाच जितं त आत्मविद्वर्यस्वस्तये स्वस्तिरस्तु मे । भवताराधसा राद्धं सर्वस्मा आत्मने नम: ॥ ३३ ॥
śrī-rudra uvāca jitaṁ ta ātma-vid-varya- svastaye svastir astu me bhavatārādhasā rāddhaṁ sarvasmā ātmane namaḥ
SB 4.24.34
नम: पङ्कजनाभाय भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मने । वासुदेवाय शान्ताय कूटस्थाय स्वरोचिषे ॥ ३४ ॥
namaḥ paṅkaja-nābhāya bhūta-sūkṣmendriyātmane vāsudevāya śāntāya kūṭa-sthāya sva-rociṣe
SB 4.24.35
सङ्कर्षणाय सूक्ष्माय दुरन्तायान्तकाय च । नमो विश्वप्रबोधाय प्रद्युम्नायान्तरात्मने ॥ ३५ ॥
saṅkarṣaṇāya sūkṣmāya durantāyāntakāya ca namo viśva-prabodhāya pradyumnāyāntar-ātmane
SB 4.24.36
नमो नमोऽनिरुद्धाय हृषीकेशेन्द्रियात्मने । नम: परमहंसाय पूर्णाय निभृतात्मने ॥ ३६ ॥
namo namo ’niruddhāya hṛṣīkeśendriyātmane namaḥ paramahaṁsāya pūrṇāya nibhṛtātmane
SB 4.24.37
स्वर्गापवर्गद्वाराय नित्यं शुचिषदे नम: । नमो हिरण्यवीर्याय चातुर्होत्राय तन्तवे ॥ ३७ ॥
svargāpavarga-dvārāya nityaṁ śuci-ṣade namaḥ namo hiraṇya-vīryāya cātur-hotrāya tantave
SB 4.24.38
नम ऊर्ज इषे त्रय्या: पतये यज्ञरेतसे । तृप्तिदाय च जीवानां नम: सर्वरसात्मने ॥ ३८ ॥
nama ūrja iṣe trayyāḥ pataye yajña-retase tṛpti-dāya ca jīvānāṁ namaḥ sarva-rasātmane
SB 4.24.39
सर्वसत्त्वात्मदेहाय विशेषाय स्थवीयसे । नमस्त्रैलोक्यपालाय सह ओजोबलाय च ॥ ३९ ॥
sarva-sattvātma-dehāya viśeṣāya sthavīyase namas trailokya-pālāya saha ojo-balāya ca
SB 4.24.40
अर्थलिङ्गाय नभसे नमोऽन्तर्बहिरात्मने । नम: पुण्याय लोकाय अमुष्मै भूरिवर्चसे ॥ ४० ॥
artha-liṅgāya nabhase namo ’ntar-bahir-ātmane namaḥ puṇyāya lokāya amuṣmai bhūri-varcase
SB 4.24.41
प्रवृत्ताय निवृत्ताय पितृदेवाय कर्मणे । नमोऽधर्मविपाकाय मृत्यवे दु:खदाय च ॥ ४१ ॥
pravṛttāya nivṛttāya pitṛ-devāya karmaṇe namo ’dharma-vipākāya mṛtyave duḥkha-dāya ca
SB 4.24.42
नमस्त आशिषामीश मनवे कारणात्मने । नमो धर्माय बृहते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । पुरुषाय पुराणाय साङ्ख्ययोगेश्वराय च ॥ ४२ ॥
namas ta āśiṣām īśa manave kāraṇātmane namo dharmāya bṛhate kṛṣṇāyākuṇṭha-medhase puruṣāya purāṇāya sāṅkhya-yogeśvarāya ca
SB 4.24.43
शक्तित्रयसमेताय मीढुषेऽहङ्कृतात्मने । चेतआकूतिरूपाय नमो वाचो विभूतये ॥ ४३ ॥
śakti-traya-sametāya mīḍhuṣe ’haṅkṛtātmane ceta-ākūti-rūpāya namo vāco vibhūtaye
SB 4.24.44
दर्शनं नो दिदृक्षूणां देहि भागवतार्चितम् । रूपं प्रियतमं स्वानां सर्वेन्द्रियगुणाञ्जनम् ॥ ४४ ॥
darśanaṁ no didṛkṣūṇāṁ dehi bhāgavatārcitam rūpaṁ priyatamaṁ svānāṁ sarvendriya-guṇāñjanam
SB 4.24.45-46
स्निग्धप्रावृड्घनश्यामं सर्वसौन्दर्यसङ्ग्रहम् । चार्वायतचतुर्बाहु सुजातरुचिराननम् ॥ ४५ ॥ पद्मकोशपलाशाक्षं सुन्दरभ्रु सुनासिकम् । सुद्विजं सुकपोलास्यं समकर्णविभूषणम् ॥ ४६ ॥
snigdha-prāvṛḍ-ghana-śyāmaṁ sarva-saundarya-saṅgraham cārv-āyata-catur-bāhu sujāta-rucirānanam padma-kośa-palāśākṣaṁ sundara-bhru sunāsikam sudvijaṁ sukapolāsyaṁ sama-karṇa-vibhūṣaṇam
SB 4.24.47-48
प्रीतिप्रहसितापाङ्गमलकै रूपशोभितम् । लसत्पङ्कजकिञ्जल्कदुकूलं मृष्टकुण्डलम् ॥ ४७ ॥ स्फुरत्किरीटवलयहारनूपुरमेखलम् । शङ्खचक्रगदापद्ममालामण्युत्तमर्द्धिमत् ॥ ४८ ॥
prīti-prahasitāpāṅgam alakai rūpa-śobhitam lasat-paṅkaja-kiñjalka- dukūlaṁ mṛṣṭa-kuṇḍalam sphurat-kirīṭa-valaya- hāra-nūpura-mekhalam śaṅkha-cakra-gadā-padma- mālā-maṇy-uttamarddhimat
SB 4.24.49
सिंहस्कन्धत्विषो बिभ्रत्सौभगग्रीवकौस्तुभम् । श्रियानपायिन्या क्षिप्तनिकषाश्मोरसोल्लसत् ॥ ४९ ॥
siṁha-skandha-tviṣo bibhrat saubhaga-grīva-kaustubham śriyānapāyinyā kṣipta- nikaṣāśmorasollasat
SB 4.24.50
पूररेचकसंविग्नवलिवल्गुदलोदरम् । प्रतिसङ्क्रामयद्विश्वं नाभ्यावर्तगभीरया ॥ ५० ॥
pūra-recaka-saṁvigna- vali-valgu-dalodaram pratisaṅkrāmayad viśvaṁ nābhyāvarta-gabhīrayā
SB 4.24.51
श्यामश्रोण्यधिरोचिष्णुदुकूलस्वर्णमेखलम् । समचार्वङ्घ्रिजङ्घोरुनिम्नजानुसुदर्शनम् ॥ ५१ ॥
śyāma-śroṇy-adhi-rociṣṇu- dukūla-svarṇa-mekhalam sama-cārv-aṅghri-jaṅghoru- nimna-jānu-sudarśanam
SB 4.24.52
पदा शरत्पद्मपलाशरोचिषा नखद्युभिर्नोऽन्तरघं विधुन्वता । प्रदर्शय स्वीयमपास्तसाध्वसं पदं गुरो मार्गगुरुस्तमोजुषाम् ॥ ५२ ॥
padā śarat-padma-palāśa-rociṣā nakha-dyubhir no ’ntar-aghaṁ vidhunvatā pradarśaya svīyam apāsta-sādhvasaṁ padaṁ guro mārga-gurus tamo-juṣām
SB 4.24.53
एतद्रूपमनुध्येयमात्मशुद्धिमभीप्सताम् । यद्भक्तियोगोऽभयद: स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ॥ ५३ ॥
etad rūpam anudhyeyam ātma-śuddhim abhīpsatām yad-bhakti-yogo ’bhayadaḥ sva-dharmam anutiṣṭhatām
SB 4.24.54
भवान् भक्तिमता लभ्यो दुर्लभ: सर्वदेहिनाम् । स्वाराज्यस्याप्यभिमत एकान्तेनात्मविद्गति: ॥ ५४ ॥
bhavān bhaktimatā labhyo durlabhaḥ sarva-dehinām svārājyasyāpy abhimata ekāntenātma-vid-gatiḥ
SB 4.24.55
तं दुराराध्यमाराध्य सतामपि दुरापया । एकान्तभक्त्या को वाञ्छेत्पादमूलं विना बहि: ॥ ५५ ॥
taṁ durārādhyam ārādhya satām api durāpayā ekānta-bhaktyā ko vāñchet pāda-mūlaṁ vinā bahiḥ
SB 4.24.56
यत्र निर्विष्टमरणं कृतान्तो नाभिमन्यते । विश्वं विध्वंसयन् वीर्यशौर्यविस्फूर्जितभ्रुवा ॥ ५६ ॥
yatra nirviṣṭam araṇaṁ kṛtānto nābhimanyate viśvaṁ vidhvaṁsayan vīrya- śaurya-visphūrjita-bhruvā
SB 4.24.57
क्षणार्धेनापि तुलये न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ ५७ ॥
kṣaṇārdhenāpi tulaye na svargaṁ nāpunar-bhavam bhagavat-saṅgi-saṅgasya martyānāṁ kim utāśiṣaḥ
SB 4.24.58
अथानघाङ्घ्रेस्तव कीर्तितीर्थयो- रन्तर्बहि:स्नानविधूतपाप्मनाम् । भूतेष्वनुक्रोशसुसत्त्वशीलिनां स्यात्सङ्गमोऽनुग्रह एष नस्तव ॥ ५८ ॥
athānaghāṅghres tava kīrti-tīrthayor antar-bahiḥ-snāna-vidhūta-pāpmanām bhūteṣv anukrośa-susattva-śīlināṁ syāt saṅgamo ’nugraha eṣa nas tava
SB 4.24.59
न यस्य चित्तं बहिरर्थविभ्रमं तमोगुहायां च विशुद्धमाविशत् । यद्भक्तियोगानुगृहीतमञ्जसा मुनिर्विचष्टे ननु तत्र ते गतिम् ॥ ५९ ॥
na yasya cittaṁ bahir-artha-vibhramaṁ tamo-guhāyāṁ ca viśuddham āviśat yad-bhakti-yogānugṛhītam añjasā munir vicaṣṭe nanu tatra te gatim
SB 4.24.60
यत्रेदं व्यज्यते विश्वं विश्वस्मिन्नवभाति यत् । तत् त्वं ब्रह्म परं ज्योतिराकाशमिव विस्तृतम् ॥ ६० ॥
yatredaṁ vyajyate viśvaṁ viśvasminn avabhāti yat tat tvaṁ brahma paraṁ jyotir ākāśam iva vistṛtam
SB 4.24.61
यो माययेदं पुरुरूपयासृजद् बिभर्ति भूय: क्षपयत्यविक्रिय: । यद्भेदबुद्धि: सदिवात्मदु:स्थया त्वमात्मतन्त्रं भगवन् प्रतीमहि ॥ ६१ ॥
yo māyayedaṁ puru-rūpayāsṛjad bibharti bhūyaḥ kṣapayaty avikriyaḥ yad-bheda-buddhiḥ sad ivātma-duḥsthayā tvam ātma-tantraṁ bhagavan pratīmahi
SB 4.24.62
क्रियाकलापैरिदमेव योगिन: श्रद्धान्विता: साधु यजन्ति सिद्धये । भूतेन्द्रियान्त:करणोपलक्षितं वेदे च तन्त्रे च त एव कोविदा: ॥ ६२ ॥
kriyā-kalāpair idam eva yoginaḥ śraddhānvitāḥ sādhu yajanti siddhaye bhūtendriyāntaḥ-karaṇopalakṣitaṁ vede ca tantre ca ta eva kovidāḥ
SB 4.24.63
त्वमेक आद्य: पुरुष: सुप्तशक्ति- स्तया रज:सत्त्वतमो विभिद्यते । महानहं खं मरुदग्निवार्धरा: सुरर्षयो भूतगणा इदं यत: ॥ ६३ ॥
tvam eka ādyaḥ puruṣaḥ supta-śaktis tayā rajaḥ-sattva-tamo vibhidyate mahān ahaṁ khaṁ marud agni-vār-dharāḥ surarṣayo bhūta-gaṇā idaṁ yataḥ
SB 4.24.64
सृष्टं स्वशक्त्येदमनुप्रविष्ट- श्चचतुर्विधं पुरमात्मांशकेन । अथो विदुस्तं पुरुषं सन्तमन्त- र्भुङ्क्ते हृषीकैर्मधु सारघं य: ॥ ६४ ॥
sṛṣṭaṁ sva-śaktyedam anupraviṣṭaś catur-vidhaṁ puram ātmāṁśakena atho vidus taṁ puruṣaṁ santam antar bhuṅkte hṛṣīkair madhu sāra-ghaṁ yaḥ
SB 4.24.65
स एष लोकानतिचण्डवेगो विकर्षसि त्वं खलु कालयान: । भूतानि भूतैरनुमेयतत्त्वो घनावलीर्वायुरिवाविषह्य: ॥ ६५ ॥
sa eṣa lokān aticaṇḍa-vego vikarṣasi tvaṁ khalu kāla-yānaḥ bhūtāni bhūtair anumeya-tattvo ghanāvalīr vāyur ivāviṣahyaḥ
SB 4.24.66
प्रमत्तमुच्चैरिति कृत्यचिन्तया प्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । त्वमप्रमत्त: सहसाभिपद्यसे क्षुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तक: ॥ ६६ ॥
pramattam uccair iti kṛtya-cintayā pravṛddha-lobhaṁ viṣayeṣu lālasam tvam apramattaḥ sahasābhipadyase kṣul-lelihāno ’hir ivākhum antakaḥ
SB 4.24.67
कस्त्वत्पदाब्जं विजहाति पण्डितो यस्तेऽवमानव्ययमानकेतन: । विशङ्कयास्मद्गुरुरर्चति स्म यद् विनोपपत्तिं मनवश्चतुर्दश ॥ ६७ ॥
kas tvat-padābjaṁ vijahāti paṇḍito yas te ’vamāna-vyayamāna-ketanaḥ viśaṅkayāsmad-gurur arcati sma yad vinopapattiṁ manavaś caturdaśa
SB 4.24.68
अथ त्वमसि नो ब्रह्मन् परमात्मन् विपश्चिताम् । विश्वं रुद्रभयध्वस्तमकुतश्चिद्भया गति: ॥ ६८ ॥
atha tvam asi no brahman paramātman vipaścitām viśvaṁ rudra-bhaya-dhvastam akutaścid-bhayā gatiḥ
SB 4.24.69
इदं जपत भद्रं वो विशुद्धा नृपनन्दना: । स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो भगवत्यर्पिताशया: ॥ ६९ ॥
idaṁ japata bhadraṁ vo viśuddhā nṛpa-nandanāḥ sva-dharmam anutiṣṭhanto bhagavaty arpitāśayāḥ
SB 4.24.70
तमेवात्मानमात्मस्थं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । पूजयध्वं गृणन्तश्च ध्यायन्तश्चासकृद्धरिम् ॥ ७० ॥
tam evātmānam ātma-sthaṁ sarva-bhūteṣv avasthitam pūjayadhvaṁ gṛṇantaś ca dhyāyantaś cāsakṛd dharim
SB 4.24.71
योगादेशमुपासाद्य धारयन्तो मुनिव्रता: । समाहितधिय: सर्व एतदभ्यसतादृता: ॥ ७१ ॥
yogādeśam upāsādya dhārayanto muni-vratāḥ samāhita-dhiyaḥ sarva etad abhyasatādṛtāḥ
SB 4.24.72
इदमाह पुरास्माकं भगवान् विश्वसृक्पति: । भृग्वादीनामात्मजानां सिसृक्षु: संसिसृक्षताम् ॥ ७२ ॥
idam āha purāsmākaṁ bhagavān viśvasṛk-patiḥ bhṛgv-ādīnām ātmajānāṁ sisṛkṣuḥ saṁsisṛkṣatām
SB 4.24.73
ते वयं नोदिता: सर्वे प्रजासर्गे प्रजेश्वरा: । अनेन ध्वस्ततमस: सिसृक्ष्मो विविधा: प्रजा: ॥ ७३ ॥
te vayaṁ noditāḥ sarve prajā-sarge prajeśvarāḥ anena dhvasta-tamasaḥ sisṛkṣmo vividhāḥ prajāḥ
SB 4.24.74
अथेदं नित्यदा युक्तो जपन्नवहित: पुमान् । अचिराच्छ्रेय आप्नोति वासुदेवपरायण: ॥ ७४ ॥
athedaṁ nityadā yukto japann avahitaḥ pumān acirāc chreya āpnoti vāsudeva-parāyaṇaḥ
SB 4.24.75
श्रेयसामिह सर्वेषां ज्ञानं नि:श्रेयसं परम् । सुखं तरति दुष्पारं ज्ञाननौर्व्यसनार्णवम् ॥ ७५ ॥
śreyasām iha sarveṣāṁ jñānaṁ niḥśreyasaṁ param sukhaṁ tarati duṣpāraṁ jñāna-naur vyasanārṇavam
SB 4.24.76
य इमं श्रद्धया युक्तो मद्गीतं भगवत्स्तवम् । अधीयानो दुराराध्यं हरिमाराधयत्यसौ ॥ ७६ ॥
ya imaṁ śraddhayā yukto mad-gītaṁ bhagavat-stavam adhīyāno durārādhyaṁ harim ārādhayaty asau
SB 4.24.77
विन्दते पुरुषोऽमुष्माद्यद्यदिच्छत्यसत्वरम् । मद्गीतगीतात्सुप्रीताच्छ्रेयसामेकवल्लभात् ॥ ७७ ॥
vindate puruṣo ’muṣmād yad yad icchaty asatvaram mad-gīta-gītāt suprītāc chreyasām eka-vallabhāt
SB 4.24.78
इदं य: कल्य उत्थाय प्राञ्जलि: श्रद्धयान्वित: । शृणुयाच्छ्रावयेन्मर्त्यो मुच्यते कर्मबन्धनै: ॥ ७८ ॥
idaṁ yaḥ kalya utthāya prāñjaliḥ śraddhayānvitaḥ śṛṇuyāc chrāvayen martyo mucyate karma-bandhanaiḥ
SB 4.24.79
गीतं मयेदं नरदेवनन्दना: परस्य पुंस: परमात्मन: स्तवम् । जपन्त एकाग्रधियस्तपो महत् चरध्वमन्ते तत आप्स्यथेप्सितम् ॥ ७९ ॥
gītaṁ mayedaṁ naradeva-nandanāḥ parasya puṁsaḥ paramātmanaḥ stavam japanta ekāgra-dhiyas tapo mahat caradhvam ante tata āpsyathepsitam
Песнь 4, Глава 25
SB 4.25.1
मैत्रेय उवाच इति सन्दिश्य भगवान् बार्हिषदैरभिपूजित: । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हर: ॥ १ ॥
maitreya uvāca iti sandiśya bhagavān bārhiṣadair abhipūjitaḥ paśyatāṁ rāja-putrāṇāṁ tatraivāntardadhe haraḥ
SB 4.25.2
रुद्रगीतं भगवत: स्तोत्रं सर्वे प्रचेतस: । जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वर्षाणामयुतं जले ॥ २ ॥
rudra-gītaṁ bhagavataḥ stotraṁ sarve pracetasaḥ japantas te tapas tepur varṣāṇām ayutaṁ jale
SB 4.25.3
प्राचीनबर्हिषं क्षत्त: कर्मस्वासक्तमानसम् । नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञ: कृपालु: प्रत्यबोधयत् ॥ ३ ॥
prācīnabarhiṣaṁ kṣattaḥ karmasv āsakta-mānasam nārado ’dhyātma-tattva-jñaḥ kṛpāluḥ pratyabodhayat
SB 4.25.4
श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणात्मन ईहसे । दु:खहानि: सुखावाप्ति: श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ ४ ॥
śreyas tvaṁ katamad rājan karmaṇātmana īhase duḥkha-hāniḥ sukhāvāptiḥ śreyas tan neha ceṣyate
SB 4.25.5
राजोवाच न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधी: । ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभि: ॥ ५ ॥
rājovāca na jānāmi mahā-bhāga paraṁ karmāpaviddha-dhīḥ brūhi me vimalaṁ jñānaṁ yena mucyeya karmabhiḥ
SB 4.25.6
गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधी: । न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्त्मसु ॥ ६ ॥
gṛheṣu kūṭa-dharmeṣu putra-dāra-dhanārtha-dhīḥ na paraṁ vindate mūḍho bhrāmyan saṁsāra-vartmasu
SB 4.25.7
नारद उवाच भो भो: प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताञ्जीवसङ्घान्निर्घृणेन सहस्रश: ॥ ७ ॥
nārada uvāca bhoḥ bhoḥ prajāpate rājan paśūn paśya tvayādhvare saṁjñāpitāñ jīva-saṅghān nirghṛṇena sahasraśaḥ
SB 4.25.8
एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव । सम्परेतम् अय:कूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यव: ॥ ८ ॥
ete tvāṁ sampratīkṣante smaranto vaiśasaṁ tava samparetam ayaḥ-kūṭaiś chindanty utthita-manyavaḥ
SB 4.25.9
अत्र ते कथयिष्येऽमुमितिहासं पुरातनम् । पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ ९ ॥
atra te kathayiṣye ’mum itihāsaṁ purātanam purañjanasya caritaṁ nibodha gadato mama
SB 4.25.10
आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् बृहच्छ्रवा: । तस्याविज्ञातनामासीत्सखाविज्ञातचेष्टित: ॥ १० ॥
āsīt purañjano nāma rājā rājan bṛhac-chravāḥ tasyāvijñāta-nāmāsīt sakhāvijñāta-ceṣṭitaḥ
SB 4.25.11
सोऽन्वेषमाण: शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभु: । नानुरूपं यदाविन्ददभूत्स विमना इव ॥ ११ ॥
so ’nveṣamāṇaḥ śaraṇaṁ babhrāma pṛthivīṁ prabhuḥ nānurūpaṁ yadāvindad abhūt sa vimanā iva
SB 4.25.12
न साधु मेने ता: सर्वा भूतले यावती: पुर: । कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ १२ ॥
na sādhu mene tāḥ sarvā bhūtale yāvatīḥ puraḥ kāmān kāmayamāno ’sau tasya tasyopapattaye
SB 4.25.13
स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु । ददर्श नवभिर्द्वार्भि: पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ १३ ॥
sa ekadā himavato dakṣiṇeṣv atha sānuṣu dadarśa navabhir dvārbhiḥ puraṁ lakṣita-lakṣaṇām
SB 4.25.14
प्राकारोपवनाट्टालपरिखैरक्षतोरणै: । स्वर्णरौप्यायसै: शृङ्गै: सङ्कुलां सर्वतो गृहै: ॥ १४ ॥
prākāropavanāṭṭāla- parikhair akṣa-toraṇaiḥ svarṇa-raupyāyasaiḥ śṛṅgaiḥ saṅkulāṁ sarvato gṛhaiḥ
SB 4.25.15
नीलस्फटिकवैदूर्यमुक्तामरकतारुणै: । क्लृप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ १५ ॥
nīla-sphaṭika-vaidūrya- muktā-marakatāruṇaiḥ kḷpta-harmya-sthalīṁ dīptāṁ śriyā bhogavatīm iva
SB 4.25.16
सभाचत्वररथ्याभिराक्रीडायतनापणै: । चैत्यध्वजपताकाभिर्युक्तां विद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥
sabhā-catvara-rathyābhir ākrīḍāyatanāpaṇaiḥ caitya-dhvaja-patākābhir yuktāṁ vidruma-vedibhiḥ
SB 4.25.17
पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले । नदद्विहङ्गालिकुलकोलाहलजलाशये ॥ १७ ॥
puryās tu bāhyopavane divya-druma-latākule nadad-vihaṅgāli-kula- kolāhala-jalāśaye
SB 4.25.18
हिमनिर्झरविप्रुष्मत्कुसुमाकरवायुना । चलत्प्रवालविटपनलिनीतटसम्पदि ॥ १८ ॥
hima-nirjhara-vipruṣmat- kusumākara-vāyunā calat-pravāla-viṭapa- nalinī-taṭa-sampadi
SB 4.25.19
नानारण्यमृगव्रातैरनाबाधे मुनिव्रतै: । आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितै: ॥ १९ ॥
nānāraṇya-mṛga-vrātair anābādhe muni-vrataiḥ āhūtaṁ manyate pāntho yatra kokila-kūjitaiḥ
SB 4.25.20
यदृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । भृत्यैर्दशभिरायान्तीमेकैकशतनायकै: ॥ २० ॥
yadṛcchayāgatāṁ tatra dadarśa pramadottamām bhṛtyair daśabhir āyāntīm ekaika-śata-nāyakaiḥ
SB 4.25.21
पञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वत: । अन्वेषमाणामृषभमप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ २१ ॥
pañca-śīrṣāhinā guptāṁ pratīhāreṇa sarvataḥ anveṣamāṇām ṛṣabham aprauḍhāṁ kāma-rūpiṇīm
SB 4.25.22
सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् । समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ २२ ॥
sunāsāṁ sudatīṁ bālāṁ sukapolāṁ varānanām sama-vinyasta-karṇābhyāṁ bibhratīṁ kuṇḍala-śriyam
SB 4.25.23
पिशङ्गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् । पद्भ्यां क्वणद्भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ २३ ॥
piśaṅga-nīvīṁ suśroṇīṁ śyāmāṁ kanaka-mekhalām padbhyāṁ kvaṇadbhyāṁ calantīṁ nūpurair devatām iva
SB 4.25.24
स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ । वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ २४ ॥
stanau vyañjita-kaiśorau sama-vṛttau nirantarau vastrāntena nigūhantīṁ vrīḍayā gaja-gāminīm
SB 4.25.25
तामाह ललितं वीर: सव्रीडस्मितशोभनाम् । स्निग्धेनापाङ्गपुङ्खेन स्पृष्ट: प्रेमोद्भ्रमद्भ्रुवा ॥ २५ ॥
tām āha lalitaṁ vīraḥ savrīḍa-smita-śobhanām snigdhenāpāṅga-puṅkhena spṛṣṭaḥ premodbhramad-bhruvā
SB 4.25.26
का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुत: सति । इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ २६ ॥
kā tvaṁ kañja-palāśākṣi kasyāsīha kutaḥ sati imām upa purīṁ bhīru kiṁ cikīrṣasi śaṁsa me
SB 4.25.27
क एतेऽनुपथा ये त एकादश महाभटा: । एता वा ललना: सुभ्रु कोऽयं तेऽहि: पुर:सर: ॥ २७ ॥
ka ete ’nupathā ye ta ekādaśa mahā-bhaṭāḥ etā vā lalanāḥ subhru ko ’yaṁ te ’hiḥ puraḥ-saraḥ
SB 4.25.28
त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने । त्वदङ्घ्रिकामाप्तसमस्तकामं क्व पद्मकोश: पतित: कराग्रात् ॥ २८ ॥
tvaṁ hrīr bhavāny asy atha vāg ramā patiṁ vicinvatī kiṁ munivad raho vane tvad-aṅghri-kāmāpta-samasta-kāmaṁ kva padma-kośaḥ patitaḥ karāgrāt
SB 4.25.29
नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक् पुरीमिमां वीरवरेण साकम् । अर्हस्यलङ्कर्तुमदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥
nāsāṁ varorv anyatamā bhuvi-spṛk purīm imāṁ vīra-vareṇa sākam arhasy alaṅkartum adabhra-karmaṇā lokaṁ paraṁ śrīr iva yajña-puṁsā
SB 4.25.30
यदेष मापाङ्गविखण्डितेन्द्रियं सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्भ्रुवा । त्वयोपसृष्टो भगवान्मनोभव: प्रबाधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३० ॥
yad eṣa māpāṅga-vikhaṇḍitendriyaṁ savrīḍa-bhāva-smita-vibhramad-bhruvā tvayopasṛṣṭo bhagavān mano-bhavaḥ prabādhate ’thānugṛhāṇa śobhane
SB 4.25.31
त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् । उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥
tvad-ānanaṁ subhru sutāra-locanaṁ vyālambi-nīlālaka-vṛnda-saṁvṛtam unnīya me darśaya valgu-vācakaṁ yad vrīḍayā nābhimukhaṁ śuci-smite
SB 4.25.32
नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् । अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ ३२ ॥
nārada uvāca itthaṁ purañjanaṁ nārī yācamānam adhīravat abhyanandata taṁ vīraṁ hasantī vīra mohitā
SB 4.25.33
न विदाम वयं सम्यक्कर्तारं पुरुषर्षभ । आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ ३३ ॥
na vidāma vayaṁ samyak kartāraṁ puruṣarṣabha ātmanaś ca parasyāpi gotraṁ nāma ca yat-kṛtam
SB 4.25.34
इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न तत: परम् । येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मन: ॥ ३४ ॥
ihādya santam ātmānaṁ vidāma na tataḥ param yeneyaṁ nirmitā vīra purī śaraṇam ātmanaḥ
SB 4.25.35
एते सखाय: सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद । सुप्तायां मयि जागर्ति नागोऽयं पालयन् पुरीम् ॥ ३५ ॥
ete sakhāyaḥ sakhyo me narā nāryaś ca mānada suptāyāṁ mayi jāgarti nāgo ’yaṁ pālayan purīm
SB 4.25.36
दिष्ट्यागतोऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामानभीप्ससे । उद्वहिष्यामि तांस्तेऽहं स्वबन्धुभिररिन्दम ॥ ३६ ॥
diṣṭyāgato ’si bhadraṁ te grāmyān kāmān abhīpsase udvahiṣyāmi tāṁs te ’haṁ sva-bandhubhir arindama
SB 4.25.37
इमां त्वमधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो । मयोपनीतान् गृह्णान: कामभोगान् शतं समा: ॥ ३७ ॥
imāṁ tvam adhitiṣṭhasva purīṁ nava-mukhīṁ vibho mayopanītān gṛhṇānaḥ kāma-bhogān śataṁ samāḥ
SB 4.25.38
कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् । असम्परायाभिमुखमश्वस्तनविदं पशुम् ॥ ३८ ॥
kaṁ nu tvad-anyaṁ ramaye hy arati-jñam akovidam asamparāyābhimukham aśvastana-vidaṁ paśum
SB 4.25.39
धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दोऽमृतं यश: । लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदु: ॥ ३९ ॥
dharmo hy atrārtha-kāmau ca prajānando ’mṛtaṁ yaśaḥ lokā viśokā virajā yān na kevalino viduḥ
SB 4.25.40
पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानामात्मनश्च ह । क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्गृहाश्रम: ॥ ४० ॥
pitṛ-devarṣi-martyānāṁ bhūtānām ātmanaś ca ha kṣemyaṁ vadanti śaraṇaṁ bhave ’smin yad gṛhāśramaḥ
SB 4.25.41
का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । न वृणीत प्रियं प्राप्तं मादृशी त्वादृशं पतिम् ॥ ४१ ॥
kā nāma vīra vikhyātaṁ vadānyaṁ priya-darśanam na vṛṇīta priyaṁ prāptaṁ mādṛśī tvādṛśaṁ patim
SB 4.25.42
कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयो: स्त्रिया न सज्जेद्भुजयोर्महाभुज । योऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ ४२ ॥
kasyā manas te bhuvi bhogi-bhogayoḥ striyā na sajjed bhujayor mahā-bhuja yo ’nātha-vargādhim alaṁ ghṛṇoddhata- smitāvalokena caraty apohitum
SB 4.25.43
नारद उवाच इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथ: । तां प्रविश्य पुरीं राजन्मुमुदाते शतं समा: ॥ ४३ ॥
nārada uvāca iti tau dam-patī tatra samudya samayaṁ mithaḥ tāṁ praviśya purīṁ rājan mumudāte śataṁ samāḥ
SB 4.25.44
उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकै: । क्रीडन् परिवृत: स्त्रीभिर्ह्रदिनीमाविशच्छुचौ ॥ ४४ ॥
upagīyamāno lalitaṁ tatra tatra ca gāyakaiḥ krīḍan parivṛtaḥ strībhir hradinīm āviśac chucau
SB 4.25.45
सप्तोपरि कृता द्वार: पुरस्तस्यास्तु द्वे अध: । पृथग्विषयगत्यर्थं तस्यां य: कश्चनेश्वर: ॥ ४५ ॥
saptopari kṛtā dvāraḥ puras tasyās tu dve adhaḥ pṛthag-viṣaya-gaty-arthaṁ tasyāṁ yaḥ kaścaneśvaraḥ
SB 4.25.46
पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ ४६ ॥
pañca dvāras tu paurastyā dakṣiṇaikā tathottarā paścime dve amūṣāṁ te nāmāni nṛpa varṇaye
SB 4.25.47
खद्योताविर्मुखी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सख: ॥ ४७ ॥
khadyotāvirmukhī ca prāg dvārāv ekatra nirmite vibhrājitaṁ janapadaṁ yāti tābhyāṁ dyumat-sakhaḥ
SB 4.25.48
नलिनी नालिनी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ ४८ ॥
nalinī nālinī ca prāg dvārāv ekatra nirmite avadhūta-sakhas tābhyāṁ viṣayaṁ yāti saurabham
SB 4.25.49
मुख्या नाम पुरस्ताद् द्वास्तयापणबहूदनौ । विषयौ याति पुरराड्रसज्ञविपणान्वित: ॥ ४९ ॥
mukhyā nāma purastād dvās tayāpaṇa-bahūdanau viṣayau yāti pura-rāḍ rasajña-vipaṇānvitaḥ
SB 4.25.50
पितृहूर्नृप पुर्या द्वार्दक्षिणेन पुरञ्जन: । राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५० ॥
pitṛhūr nṛpa puryā dvār dakṣiṇena purañjanaḥ rāṣṭraṁ dakṣiṇa-pañcālaṁ yāti śrutadharānvitaḥ
SB 4.25.51
देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जन: । राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५१ ॥
devahūr nāma puryā dvā uttareṇa purañjanaḥ rāṣṭram uttara-pañcālaṁ yāti śrutadharānvitaḥ
SB 4.25.52
आसुरी नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वित: ॥ ५२ ॥
āsurī nāma paścād dvās tayā yāti purañjanaḥ grāmakaṁ nāma viṣayaṁ durmadena samanvitaḥ
SB 4.25.53
निऋर्तिर्नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वित: ॥ ५३ ॥
nirṛtir nāma paścād dvās tayā yāti purañjanaḥ vaiśasaṁ nāma viṣayaṁ lubdhakena samanvitaḥ
SB 4.25.54
अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ॥ ५४ ॥
andhāv amīṣāṁ paurāṇāṁ nirvāk-peśaskṛtāv ubhau akṣaṇvatām adhipatis tābhyāṁ yāti karoti ca
SB 4.25.55
स यर्ह्यन्त:पुरगतो विषूचीनसमन्वित: । मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्भवम् ॥ ५५ ॥
sa yarhy antaḥpura-gato viṣūcīna-samanvitaḥ mohaṁ prasādaṁ harṣaṁ vā yāti jāyātmajodbhavam
SB 4.25.56
एवं कर्मसु संसक्त: कामात्मा वञ्चितोऽबुध: । महिषी यद्यदीहेत तत्तदेवान्ववर्तत ॥ ५६ ॥
evaṁ karmasu saṁsaktaḥ kāmātmā vañcito ’budhaḥ mahiṣī yad yad īheta tat tad evānvavartata
SB 4.25.57-61
क्वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्वचित् । क्वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्वचिच्छृणोति शृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्वचित् ॥ ६० ॥ क्वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥
kvacit pibantyāṁ pibati madirāṁ mada-vihvalaḥ aśnantyāṁ kvacid aśnāti jakṣatyāṁ saha jakṣiti kvacid gāyati gāyantyāṁ rudatyāṁ rudati kvacit kvacid dhasantyāṁ hasati jalpantyām anu jalpati kvacid dhāvati dhāvantyāṁ tiṣṭhantyām anu tiṣṭhati anu śete śayānāyām anvāste kvacid āsatīm kvacic chṛṇoti śṛṇvantyāṁ paśyantyām anu paśyati kvacij jighrati jighrantyāṁ spṛśantyāṁ spṛśati kvacit kvacic ca śocatīṁ jāyām anu śocati dīnavat anu hṛṣyati hṛṣyantyāṁ muditām anu modate
SB 4.25.62
विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चित: । नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञ: क्लैब्यात्क्रीडामृगो यथा ॥ ६२ ॥
vipralabdho mahiṣyaivaṁ sarva-prakṛti-vañcitaḥ necchann anukaroty ajñaḥ klaibyāt krīḍā-mṛgo yathā
Песнь 4, Глава 26
SB 4.26.1-3
नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥
nārada uvāca sa ekadā maheṣvāso rathaṁ pañcāśvam āśu-gam dvīṣaṁ dvi-cakram ekākṣaṁ tri-veṇuṁ pañca-bandhuram eka-raśmy eka-damanam eka-nīḍaṁ dvi-kūbaram pañca-praharaṇaṁ sapta- varūthaṁ pañca-vikramam haimopaskaram āruhya svarṇa-varmākṣayeṣudhiḥ ekādaśa-camū-nāthaḥ pañca-prastham agād vanam
SB 4.26.4
चचार मृगयां तत्र दृप्त आत्तेषुकार्मुक: । विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालस: ॥ ४ ॥
cacāra mṛgayāṁ tatra dṛpta ātteṣu-kārmukaḥ vihāya jāyām atad-arhāṁ mṛga-vyasana-lālasaḥ
SB 4.26.5
आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रह: । न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान् ॥ ५ ॥
āsurīṁ vṛttim āśritya ghorātmā niranugrahaḥ nyahanan niśitair bāṇair vaneṣu vana-gocarān
SB 4.26.6
तीर्थेषु प्रतिदृष्टेषु राजा मेध्यान् पशून् वने । यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते ॥ ६ ॥
tīrtheṣu pratidṛṣṭeṣu rājā medhyān paśūn vane yāvad-artham alaṁ lubdho hanyād iti niyamyate
SB 4.26.7
य एवं कर्म नियतं विद्वान् कुर्वीत मानव: । कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ ७ ॥
ya evaṁ karma niyataṁ vidvān kurvīta mānavaḥ karmaṇā tena rājendra jñānena na sa lipyate
SB 4.26.8
अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते । गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यध: ॥ ८ ॥
anyathā karma kurvāṇo mānārūḍho nibadhyate guṇa-pravāha-patito naṣṭa-prajño vrajaty adhaḥ
SB 4.26.9
तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजै: शिलीमुखै: । विप्लवोऽभूद्दु:खितानां दु:सह: करुणात्मनाम् ॥ ९ ॥
tatra nirbhinna-gātrāṇāṁ citra-vājaiḥ śilīmukhaiḥ viplavo ’bhūd duḥkhitānāṁ duḥsahaḥ karuṇātmanām
SB 4.26.10
शशान् वराहान् महिषान् गवयान् रुरुशल्यकान् । मेध्यानन्यांश्च विविधान् विनिघ्नन् श्रममध्यगात् ॥ १० ॥
śaśān varāhān mahiṣān gavayān ruru-śalyakān medhyān anyāṁś ca vividhān vinighnan śramam adhyagāt
SB 4.26.11
तत: क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । कृतस्नानोचिताहार: संविवेश गतक्लम: ॥ ११ ॥
tataḥ kṣut-tṛṭ-pariśrānto nivṛtto gṛham eyivān kṛta-snānocitāhāraḥ saṁviveśa gata-klamaḥ
SB 4.26.12
आत्मानमर्हयां चक्रे धूपालेपस्रगादिभि: । साध्वलङ्कृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मन: ॥ १२ ॥
ātmānam arhayāṁ cakre dhūpālepa-srag-ādibhiḥ sādhv-alaṅkṛta-sarvāṅgo mahiṣyām ādadhe manaḥ
SB 4.26.13
तृप्तो हृष्ट: सुदृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानस: । न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ १३ ॥
tṛpto hṛṣṭaḥ sudṛptaś ca kandarpākṛṣṭa-mānasaḥ na vyacaṣṭa varārohāṁ gṛhiṇīṁ gṛha-medhinīm
SB 4.26.14
अन्त:पुरस्त्रियोऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । अपि व: कुशलं रामा: सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ १४ ॥
antaḥpura-striyo ’pṛcchad vimanā iva vediṣat api vaḥ kuśalaṁ rāmāḥ seśvarīṇāṁ yathā purā
SB 4.26.15
न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पद: । यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता । व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञ: को नामासीत दीनवत् ॥ १५ ॥
na tathaitarhi rocante gṛheṣu gṛha-sampadaḥ yadi na syād gṛhe mātā patnī vā pati-devatā vyaṅge ratha iva prājñaḥ ko nāmāsīta dīnavat
SB 4.26.16
क्व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ १६ ॥
kva vartate sā lalanā majjantaṁ vyasanārṇave yā mām uddharate prajñāṁ dīpayantī pade pade
SB 4.26.17
रामा ऊचु: नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्वयवस्यति । भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन् ॥ १७ ॥
rāmā ūcuḥ nara-nātha na jānīmas tvat-priyā yad vyavasyati bhūtale niravastāre śayānāṁ paśya śatru-han
SB 4.26.18
नारद उवाच पुरञ्जन: स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ १८ ॥
nārada uvāca purañjanaḥ sva-mahiṣīṁ nirīkṣyāvadhutāṁ bhuvi tat-saṅgonmathita-jñāno vaiklavyaṁ paramaṁ yayau
SB 4.26.19
सान्त्वयन् श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । प्रेयस्या: स्नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ १९ ॥
sāntvayan ślakṣṇayā vācā hṛdayena vidūyatā preyasyāḥ sneha-saṁrambha- liṅgam ātmani nābhyagāt
SB 4.26.20
अनुनिन्येऽथ शनकैर्वीरोऽनुनयकोविद: । पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥ २० ॥
anuninye ’tha śanakair vīro ’nunaya-kovidaḥ pasparśa pāda-yugalam āha cotsaṅga-lālitām
SB 4.26.21
पुरञ्जन उवाच नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्वीश्वरा: शुभे । कृताग:स्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ २१ ॥
purañjana uvāca nūnaṁ tv akṛta-puṇyās te bhṛtyā yeṣv īśvarāḥ śubhe kṛtāgaḥsv ātmasāt kṛtvā śikṣā-daṇḍaṁ na yuñjate
SB 4.26.22
परमोऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पित: । बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षण: ॥ २२ ॥
paramo ’nugraho daṇḍo bhṛtyeṣu prabhuṇārpitaḥ bālo na veda tat tanvi bandhu-kṛtyam amarṣaṇaḥ
SB 4.26.23
सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्वनुरागभार व्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं न: स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ २३ ॥
sā tvaṁ mukhaṁ sudati subhrv anurāga-bhāra- vrīḍā-vilamba-vilasad-dhasitāvalokam nīlālakālibhir upaskṛtam unnasaṁ naḥ svānāṁ pradarśaya manasvini valgu-vākyam
SB 4.26.24
तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि योऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्या- मन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ २४ ॥
tasmin dadhe damam ahaṁ tava vīra-patni yo ’nyatra bhūsura-kulāt kṛta-kilbiṣas tam paśye na vīta-bhayam unmuditaṁ tri-lokyām anyatra vai mura-ripor itaratra dāsāt
SB 4.26.25
वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीममविमृष्टमपेतरागम् । पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ २५ ॥
vaktraṁ na te vitilakaṁ malinaṁ viharṣaṁ saṁrambha-bhīmam avimṛṣṭam apeta-rāgam paśye stanāv api śucopahatau sujātau bimbādharaṁ vigata-kuṅkuma-paṅka-rāgam
SB 4.26.26
तन्मे प्रसीद सुहृद: कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेग विस्रस्तपौंस्नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ २६ ॥
tan me prasīda suhṛdaḥ kṛta-kilbiṣasya svairaṁ gatasya mṛgayāṁ vyasanāturasya kā devaraṁ vaśa-gataṁ kusumāstra-vega- visrasta-pauṁsnam uśatī na bhajeta kṛtye
Песнь 4, Глава 27
SB 4.27.1
नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं सध्र्यग्वशमानीय विभ्रमै: । पुरञ्जनी महाराज रेमे रमयती पतिम् ॥ १ ॥
nārada uvāca itthaṁ purañjanaṁ sadhryag vaśamānīya vibhramaiḥ purañjanī mahārāja reme ramayatī patim
SB 4.27.2
स राजा महिषीं राजन् सुस्नातां रुचिराननाम् । कृतस्वस्त्ययनां तृप्तामभ्यनन्ददुपागताम् ॥ २ ॥
sa rājā mahiṣīṁ rājan susnātāṁ rucirānanām kṛta-svastyayanāṁ tṛptām abhyanandad upāgatām
SB 4.27.3
तयोपगूढ: परिरब्धकन्धरो रहोऽनुमन्त्रैरपकृष्टचेतन: । न कालरंहो बुबुधे दुरत्ययं दिवा निशेति प्रमदापरिग्रह: ॥ ३ ॥
tayopagūḍhaḥ parirabdha-kandharo raho ’numantrair apakṛṣṭa-cetanaḥ na kāla-raṁho bubudhe duratyayaṁ divā niśeti pramadā-parigrahaḥ
SB 4.27.4
शयान उन्नद्धमदो महामना महार्हतल्पे महिषीभुजोपधि: । तामेव वीरो मनुते परं यत- स्तमोऽभिभूतो न निजं परं च यत् ॥ ४ ॥
śayāna unnaddha-mado mahā-manā mahārha-talpe mahiṣī-bhujopadhiḥ tām eva vīro manute paraṁ yatas tamo-’bhibhūto na nijaṁ paraṁ ca yat
SB 4.27.5
तयैवं रममाणस्य कामकश्मलचेतस: । क्षणार्धमिव राजेन्द्र व्यतिक्रान्तं नवं वय: ॥ ५ ॥
tayaivaṁ ramamāṇasya kāma-kaśmala-cetasaḥ kṣaṇārdham iva rājendra vyatikrāntaṁ navaṁ vayaḥ
SB 4.27.6
तस्यामजनयत्पुत्रान् पुरञ्जन्यां पुरञ्जन: । शतान्येकादश विराडायुषोऽर्धमथात्यगात् ॥ ६ ॥
tasyām ajanayat putrān purañjanyāṁ purañjanaḥ śatāny ekādaśa virāḍ āyuṣo ’rdham athātyagāt
SB 4.27.7
दुहितृर्दशोत्तरशतं पितृमातृयशस्करी: । शीलौदार्यगुणोपेता: पौरञ्जन्य: प्रजापते ॥ ७ ॥
duhitṝr daśottara-śataṁ pitṛ-mātṛ-yaśaskarīḥ śīlaudārya-guṇopetāḥ paurañjanyaḥ prajā-pate
SB 4.27.8
स पञ्चालपति: पुत्रान् पितृवंशविवर्धनान् । दारै: संयोजयामास दुहितृ: सदृशैर्वरै: ॥ ८ ॥
sa pañcāla-patiḥ putrān pitṛ-vaṁśa-vivardhanān dāraiḥ saṁyojayām āsa duhitṝḥ sadṛśair varaiḥ
SB 4.27.9
पुत्राणां चाभवन्पुत्रा एकैकस्य शतं शतम् । यैर्वै पौरञ्जनो वंश: पञ्चालेषु समेधित: ॥ ९ ॥
putrāṇāṁ cābhavan putrā ekaikasya śataṁ śatam yair vai paurañjano vaṁśaḥ pañcāleṣu samedhitaḥ
SB 4.27.10
तेषु तद्रिक्थहारेषु गृहकोशानुजीविषु । निरूढेन ममत्वेन विषयेष्वन्वबध्यत ॥ १० ॥
teṣu tad-riktha-hāreṣu gṛha-kośānujīviṣu nirūḍhena mamatvena viṣayeṣv anvabadhyata
SB 4.27.11
ईजे च क्रतुभिर्घोरैर्दीक्षित: पशुमारकै: । देवान् पितृन् भूतपतीन्नानाकामो यथा भवान् ॥ ११ ॥
īje ca kratubhir ghorair dīkṣitaḥ paśu-mārakaiḥ devān pitṝn bhūta-patīn nānā-kāmo yathā bhavān
SB 4.27.12
युक्तेष्वेवं प्रमत्तस्य कुटुम्बासक्तचेतस: । आससाद स वै कालो योऽप्रिय: प्रिययोषिताम् ॥ १२ ॥
yukteṣv evaṁ pramattasya kuṭumbāsakta-cetasaḥ āsasāda sa vai kālo yo ’priyaḥ priya-yoṣitām
SB 4.27.13
चण्डवेग इति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । गन्धर्वास्तस्य बलिन: षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ १३ ॥
caṇḍavega iti khyāto gandharvādhipatir nṛpa gandharvās tasya balinaḥ ṣaṣṭy-uttara-śata-trayam
SB 4.27.14
गन्धर्व्यस्तादृशीरस्य मैथुन्यश्च सितासिता: । परिवृत्त्या विलुम्पन्ति सर्वकामविनिर्मिताम् ॥ १४ ॥
gandharvyas tādṛśīr asya maithunyaś ca sitāsitāḥ parivṛttyā vilumpanti sarva-kāma-vinirmitām
SB 4.27.15
ते चण्डवेगानुचरा: पुरञ्जनपुरं यदा । हर्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत्प्रजागर: ॥ १५ ॥
te caṇḍavegānucarāḥ purañjana-puraṁ yadā hartum ārebhire tatra pratyaṣedhat prajāgaraḥ
SB 4.27.16
स सप्तभि: शतैरेको विंशत्या च शतं समा: । पुरञ्जनपुराध्यक्षो गन्धर्वैर्युयुधे बली ॥ १६ ॥
sa saptabhiḥ śatair eko viṁśatyā ca śataṁ samāḥ purañjana-purādhyakṣo gandharvair yuyudhe balī
SB 4.27.17
क्षीयमाणे स्वसम्बन्धे एकस्मिन् बहुभिर्युधा । चिन्तां परां जगामार्त: सराष्ट्रपुरबान्धव: ॥ १७ ॥
kṣīyamāṇe sva-sambandhe ekasmin bahubhir yudhā cintāṁ parāṁ jagāmārtaḥ sa-rāṣṭra-pura-bāndhavaḥ
SB 4.27.18
स एव पुर्यां मधुभुक्पञ्चालेषु स्वपार्षदै: । उपनीतं बलिं गृह्णन् स्त्रीजितो नाविदद्भयम् ॥ १८ ॥
sa eva puryāṁ madhu-bhuk pañcāleṣu sva-pārṣadaiḥ upanītaṁ baliṁ gṛhṇan strī-jito nāvidad bhayam
SB 4.27.19
कालस्य दुहिता काचित्त्रिलोकीं वरमिच्छती । पर्यटन्ती न बर्हिष्मन् प्रत्यनन्दत कश्चन ॥ १९ ॥
kālasya duhitā kācit tri-lokīṁ varam icchatī paryaṭantī na barhiṣman pratyanandata kaścana
SB 4.27.20
दौर्भाग्येनात्मनो लोके विश्रुता दुर्भगेति सा । या तुष्टा राजर्षये तु वृतादात्पूरवे वरम् ॥ २० ॥
daurbhāgyenātmano loke viśrutā durbhageti sā yā tuṣṭā rājarṣaye tu vṛtādāt pūrave varam
SB 4.27.21
कदाचिदटमाना सा ब्रह्मलोकान्महीं गतम् । वव्रे बृहद्व्रतं मां तु जानती काममोहिता ॥ २१ ॥
kadācid aṭamānā sā brahma-lokān mahīṁ gatam vavre bṛhad-vrataṁ māṁ tu jānatī kāma-mohitā
SB 4.27.22
मयि संरभ्य विपुलमदाच्छापं सुदु:सहम् । स्थातुमर्हसि नैकत्र मद्याच्ञाविमुखो मुने ॥ २२ ॥
mayi saṁrabhya vipula- madāc chāpaṁ suduḥsaham sthātum arhasi naikatra mad-yācñā-vimukho mune
SB 4.27.23
ततो विहतसङ्कल्पा कन्यका यवनेश्वरम् । मयोपदिष्टमासाद्य वव्रे नाम्ना भयं पतिम् ॥ २३ ॥
tato vihata-saṅkalpā kanyakā yavaneśvaram mayopadiṣṭam āsādya vavre nāmnā bhayaṁ patim
SB 4.27.24
ऋषभं यवनानां त्वां वृणे वीरेप्सितं पतिम् । सङ्कल्पस्त्वयि भूतानां कृत: किल न रिष्यति ॥ २४ ॥
ṛṣabhaṁ yavanānāṁ tvāṁ vṛṇe vīrepsitaṁ patim saṅkalpas tvayi bhūtānāṁ kṛtaḥ kila na riṣyati
SB 4.27.25
द्वाविमावनुशोचन्ति बालावसदवग्रहौ । यल्लोकशास्त्रोपनतं न राति न तदिच्छति ॥ २५ ॥
dvāv imāv anuśocanti bālāv asad-avagrahau yal loka-śāstropanataṁ na rāti na tad icchati
SB 4.27.26
अथो भजस्व मां भद्र भजन्तीं मे दयां कुरु । एतावान् पौरुषो धर्मो यदार्ताननुकम्पते ॥ २६ ॥
atho bhajasva māṁ bhadra bhajantīṁ me dayāṁ kuru etāvān pauruṣo dharmo yad ārtān anukampate
SB 4.27.27
कालकन्योदितवचो निशम्य यवनेश्वर: । चिकीर्षुर्देवगुह्यं स सस्मितं तामभाषत ॥ २७ ॥
kāla-kanyodita-vaco niśamya yavaneśvaraḥ cikīrṣur deva-guhyaṁ sa sasmitaṁ tām abhāṣata
SB 4.27.28
मया निरूपितस्तुभ्यं पतिरात्मसमाधिना । नाभिनन्दति लोकोऽयं त्वामभद्रामसम्मताम् ॥ २८ ॥
mayā nirūpitas tubhyaṁ patir ātma-samādhinā nābhinandati loko ’yaṁ tvām abhadrām asammatām
SB 4.27.29
त्वमव्यक्तगतिर्भुङ्क्ष्व लोकं कर्मविनिर्मितम् । या हि मे पृतनायुक्ता प्रजानाशं प्रणेष्यसि ॥ २९ ॥
tvam avyakta-gatir bhuṅkṣva lokaṁ karma-vinirmitam yā hi me pṛtanā-yuktā prajā-nāśaṁ praṇeṣyasi
SB 4.27.30
प्रज्वारोऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी भव । चराम्युभाभ्यां लोकेऽस्मिन्नव्यक्तो भीमसैनिक: ॥ ३० ॥
prajvāro ’yaṁ mama bhrātā tvaṁ ca me bhaginī bhava carāmy ubhābhyāṁ loke ’sminn avyakto bhīma-sainikaḥ
Песнь 4, Глава 28
SB 4.28.1
नारद उवाच सैनिका भयनाम्नो ये बर्हिष्मन् दिष्टकारिण: । प्रज्वारकालकन्याभ्यां विचेरुरवनीमिमाम् ॥ १ ॥
nārada uvāca sainikā bhaya-nāmno ye barhiṣman diṣṭa-kāriṇaḥ prajvāra-kāla-kanyābhyāṁ vicerur avanīm imām
SB 4.28.2
त एकदा तु रभसा पुरञ्जनपुरीं नृप । रुरुधुर्भौमभोगाढ्यां जरत्पन्नगपालिताम् ॥ २ ॥
ta ekadā tu rabhasā purañjana-purīṁ nṛpa rurudhur bhauma-bhogāḍhyāṁ jarat-pannaga-pālitām
SB 4.28.3
कालकन्यापि बुभुजे पुरञ्जनपुरं बलात् । ययाभिभूत: पुरुष: सद्यो नि:सारतामियात् ॥ ३ ॥
kāla-kanyāpi bubhuje purañjana-puraṁ balāt yayābhibhūtaḥ puruṣaḥ sadyo niḥsāratām iyāt
SB 4.28.4
तयोपभुज्यमानां वै यवना: सर्वतोदिशम् । द्वार्भि: प्रविश्य सुभृशं प्रार्दयन् सकलां पुरीम् ॥ ४ ॥
tayopabhujyamānāṁ vai yavanāḥ sarvato-diśam dvārbhiḥ praviśya subhṛśaṁ prārdayan sakalāṁ purīm
SB 4.28.5
तस्यां प्रपीड्यमानायामभिमानी पुरञ्जन: । अवापोरुविधांस्तापान् कुटुम्बी ममताकुल: ॥ ५ ॥
tasyāṁ prapīḍyamānāyām abhimānī purañjanaḥ avāporu-vidhāṁs tāpān kuṭumbī mamatākulaḥ
SB 4.28.6
कन्योपगूढो नष्टश्री: कृपणो विषयात्मक: । नष्टप्रज्ञो हृतैश्वर्यो गन्धर्वयवनैर्बलात् ॥ ६ ॥
kanyopagūḍho naṣṭa-śrīḥ kṛpaṇo viṣayātmakaḥ naṣṭa-prajño hṛtaiśvaryo gandharva-yavanair balāt
SB 4.28.7
विशीर्णां स्वपुरीं वीक्ष्य प्रतिकूलाननादृतान् । पुत्रान् पौत्रानुगामात्याञ्जायां च गतसौहृदाम् ॥ ७ ॥
viśīrṇāṁ sva-purīṁ vīkṣya pratikūlān anādṛtān putrān pautrānugāmātyāñ jāyāṁ ca gata-sauhṛdām
SB 4.28.8
आत्मानं कन्यया ग्रस्तं पञ्चालानरिदूषितान् । दुरन्तचिन्तामापन्नो न लेभे तत्प्रतिक्रियाम् ॥ ८ ॥
ātmānaṁ kanyayā grastaṁ pañcālān ari-dūṣitān duranta-cintām āpanno na lebhe tat-pratikriyām
SB 4.28.9
कामानभिलषन्दीनो यातयामांश्च कन्यया । विगतात्मगतिस्नेह: पुत्रदारांश्च लालयन् ॥ ९ ॥
kāmān abhilaṣan dīno yāta-yāmāṁś ca kanyayā vigatātma-gati-snehaḥ putra-dārāṁś ca lālayan
SB 4.28.10
गन्धर्वयवनाक्रान्तां कालकन्योपमर्दिताम् । हातुं प्रचक्रमे राजा तां पुरीमनिकामत: ॥ १० ॥
gandharva-yavanākrāntāṁ kāla-kanyopamarditām hātuṁ pracakrame rājā tāṁ purīm anikāmataḥ
SB 4.28.11
भयनाम्नोऽग्रजो भ्राता प्रज्वार: प्रत्युपस्थित: । ददाह तां पुरीं कृत्स्नां भ्रातु: प्रियचिकीर्षया ॥ ११ ॥
bhaya-nāmno ’grajo bhrātā prajvāraḥ pratyupasthitaḥ dadāha tāṁ purīṁ kṛtsnāṁ bhrātuḥ priya-cikīrṣayā
SB 4.28.12
तस्यां सन्दह्यमानायां सपौर: सपरिच्छद: । कौटुम्बिक: कुटुम्बिन्या उपातप्यत सान्वय: ॥ १२ ॥
tasyāṁ sandahyamānāyāṁ sapauraḥ saparicchadaḥ kauṭumbikaḥ kuṭumbinyā upātapyata sānvayaḥ
SB 4.28.13
यवनोपरुद्धायतनो ग्रस्तायां कालकन्यया । पुर्यां प्रज्वारसंसृष्ट: पुरपालोऽन्वतप्यत ॥ १३ ॥
yavanoparuddhāyatano grastāyāṁ kāla-kanyayā puryāṁ prajvāra-saṁsṛṣṭaḥ pura-pālo ’nvatapyata
SB 4.28.14
न शेके सोऽवितुं तत्र पुरुकृच्छ्रोरुवेपथु: । गन्तुमैच्छत्ततो वृक्षकोटरादिव सानलात् ॥ १४ ॥
na śeke so ’vituṁ tatra puru-kṛcchroru-vepathuḥ gantum aicchat tato vṛkṣa- koṭarād iva sānalāt
SB 4.28.15
शिथिलावयवो यर्हि गन्धर्वैर्हृतपौरुष: । यवनैररिभी राजन्नुपरुद्धो रुरोद ह ॥ १५ ॥
śithilāvayavo yarhi gandharvair hṛta-pauruṣaḥ yavanair aribhī rājann uparuddho ruroda ha
SB 4.28.16
दुहितृ: पुत्रपौत्रांश्च जामिजामातृपार्षदान् । स्वत्वावशिष्टं यत्किञ्चिद् गृहकोशपरिच्छदम् ॥ १६ ॥
duhitṝḥ putra-pautrāṁś ca jāmi-jāmātṛ-pārṣadān svatvāvaśiṣṭaṁ yat kiñcid gṛha-kośa-paricchadam
SB 4.28.17
अहं ममेति स्वीकृत्य गृहेषु कुमतिर्गृही । दध्यौ प्रमदया दीनो विप्रयोग उपस्थिते ॥ १७ ॥
ahaṁ mameti svīkṛtya gṛheṣu kumatir gṛhī dadhyau pramadayā dīno viprayoga upasthite
SB 4.28.18
लोकान्तरं गतवति मय्यनाथा कुटुम्बिनी । वर्तिष्यते कथं त्वेषा बालकाननुशोचती ॥ १८ ॥
lokāntaraṁ gatavati mayy anāthā kuṭumbinī vartiṣyate kathaṁ tv eṣā bālakān anuśocatī
SB 4.28.19
न मय्यनाशिते भुङ्क्ते नास्नाते स्नाति मत्परा । मयि रुष्टे सुसन्त्रस्ता भर्त्सिते यतवाग्भयात् ॥ १९ ॥
na mayy anāśite bhuṅkte nāsnāte snāti mat-parā mayi ruṣṭe susantrastā bhartsite yata-vāg bhayāt
SB 4.28.20
प्रबोधयति माविज्ञं व्युषिते शोककर्शिता । वर्त्मैतद् गृहमेधीयं वीरसूरपि नेष्यति ॥ २० ॥
prabodhayati māvijñaṁ vyuṣite śoka-karśitā vartmaitad gṛha-medhīyaṁ vīra-sūr api neṣyati
SB 4.28.21
कथं नु दारका दीना दारकीर्वापरायणा: । वर्तिष्यन्ते मयि गते भिन्ननाव इवोदधौ ॥ २१ ॥
kathaṁ nu dārakā dīnā dārakīr vāparāyaṇāḥ vartiṣyante mayi gate bhinna-nāva ivodadhau
SB 4.28.22
एवं कृपणया बुद्ध्या शोचन्तमतदर्हणम् । ग्रहीतुं कृतधीरेनं भयनामाभ्यपद्यत ॥ २२ ॥
evaṁ kṛpaṇayā buddhyā śocantam atad-arhaṇam grahītuṁ kṛta-dhīr enaṁ bhaya-nāmābhyapadyata
SB 4.28.23
पशुवद्यवनैरेष नीयमान: स्वकं क्षयम् । अन्वद्रवन्ननुपथा: शोचन्तो भृशमातुरा: ॥ २३ ॥
paśuvad yavanair eṣa nīyamānaḥ svakaṁ kṣayam anvadravann anupathāḥ śocanto bhṛśam āturāḥ
SB 4.28.24
पुरीं विहायोपगत उपरुद्धो भुजङ्गम: । यदा तमेवानु पुरी विशीर्णा प्रकृतिं गता ॥ २४ ॥
purīṁ vihāyopagata uparuddho bhujaṅgamaḥ yadā tam evānu purī viśīrṇā prakṛtiṁ gatā
SB 4.28.25
विकृष्यमाण: प्रसभं यवनेन बलीयसा । नाविन्दत्तमसाविष्ट: सखायं सुहृदं पुर: ॥ २५ ॥
vikṛṣyamāṇaḥ prasabhaṁ yavanena balīyasā nāvindat tamasāviṣṭaḥ sakhāyaṁ suhṛdaṁ puraḥ
SB 4.28.26
तं यज्ञपशवोऽनेन संज्ञप्ता येऽदयालुना । कुठारैश्चिच्छिदु: क्रुद्धा: स्मरन्तोऽमीवमस्य तत् ॥ २६ ॥
taṁ yajña-paśavo ’nena saṁjñaptā ye ’dayālunā kuṭhāraiś cicchiduḥ kruddhāḥ smaranto ’mīvam asya tat
SB 4.28.27
अनन्तपारे तमसि मग्नो नष्टस्मृति: समा: । शाश्वतीरनुभूयार्तिं प्रमदासङ्गदूषित: ॥ २७ ॥
ananta-pāre tamasi magno naṣṭa-smṛtiḥ samāḥ śāśvatīr anubhūyārtiṁ pramadā-saṅga-dūṣitaḥ
SB 4.28.28
तामेव मनसा गृह्णन् बभूव प्रमदोत्तमा । अनन्तरं विदर्भस्य राजसिंहस्य वेश्मनि ॥ २८ ॥
tām eva manasā gṛhṇan babhūva pramadottamā anantaraṁ vidarbhasya rāja-siṁhasya veśmani
SB 4.28.29
उपयेमे वीर्यपणां वैदर्भीं मलयध्वज: । युधि निर्जित्य राजन्यान् पाण्ड्य: परपुरञ्जय: ॥ २९ ॥
upayeme vīrya-paṇāṁ vaidarbhīṁ malayadhvajaḥ yudhi nirjitya rājanyān pāṇḍyaḥ para-purañjayaḥ
SB 4.28.30
तस्यां स जनयां चक्र आत्मजामसितेक्षणाम् । यवीयस: सप्त सुतान् सप्त द्रविडभूभृत: ॥ ३० ॥
tasyāṁ sa janayāṁ cakra ātmajām asitekṣaṇām yavīyasaḥ sapta sutān sapta draviḍa-bhūbhṛtaḥ
SB 4.28.31
एकैकस्याभवत्तेषां राजन्नर्बुदमर्बुदम् । भोक्ष्यते यद्वंशधरैर्मही मन्वन्तरं परम् ॥ ३१ ॥
ekaikasyābhavat teṣāṁ rājann arbudam arbudam bhokṣyate yad-vaṁśa-dharair mahī manvantaraṁ param
SB 4.28.32
अगस्त्य: प्राग्दुहितरमुपयेमे धृतव्रताम् । यस्यां दृढच्युतो जात इध्मवाहात्मजो मुनि: ॥ ३२ ॥
agastyaḥ prāg duhitaram upayeme dhṛta-vratām yasyāṁ dṛḍhacyuto jāta idhmavāhātmajo muniḥ
SB 4.28.33
विभज्य तनयेभ्य: क्ष्मां राजर्षिर्मलयध्वज: । आरिराधयिषु: कृष्णं स जगाम कुलाचलम् ॥ ३३ ॥
vibhajya tanayebhyaḥ kṣmāṁ rājarṣir malayadhvajaḥ ārirādhayiṣuḥ kṛṣṇaṁ sa jagāma kulācalam
SB 4.28.34
हित्वा गृहान् सुतान् भोगान् वैदर्भी मदिरेक्षणा । अन्वधावत पाण्ड्येशं ज्योत्स्नेव रजनीकरम् ॥ ३४ ॥
hitvā gṛhān sutān bhogān vaidarbhī madirekṣaṇā anvadhāvata pāṇḍyeśaṁ jyotsneva rajanī-karam
SB 4.28.35-36
तत्र चन्द्रवसा नाम ताम्रपर्णी वटोदका । तत्पुण्यसलिलैर्नित्यमुभयत्रात्मनो मृजन् ॥ ३५ ॥ कन्दाष्टिभिर्मूलफलै: पुष्पपर्णैस्तृणोदकै: । वर्तमान: शनैर्गात्रकर्शनं तप आस्थित: ॥ ३६ ॥
tatra candravasā nāma tāmraparṇī vaṭodakā tat-puṇya-salilair nityam ubhayatrātmano mṛjan kandāṣṭibhir mūla-phalaiḥ puṣpa-parṇais tṛṇodakaiḥ vartamānaḥ śanair gātra- karśanaṁ tapa āsthitaḥ
SB 4.28.37
शीतोष्णवातवर्षाणि क्षुत्पिपासे प्रियाप्रिये । सुखदु:खे इति द्वन्द्वान्यजयत्समदर्शन: ॥ ३७ ॥
śītoṣṇa-vāta-varṣāṇi kṣut-pipāse priyāpriye sukha-duḥkhe iti dvandvāny ajayat sama-darśanaḥ
SB 4.28.38
तपसा विद्यया पक्वकषायो नियमैर्यमै: । युयुजे ब्रह्मण्यात्मानं विजिताक्षानिलाशय: ॥ ३८ ॥
tapasā vidyayā pakva- kaṣāyo niyamair yamaiḥ yuyuje brahmaṇy ātmānaṁ vijitākṣānilāśayaḥ
SB 4.28.39
आस्ते स्थाणुरिवैकत्र दिव्यं वर्षशतं स्थिर: । वासुदेवे भगवति नान्यद्वेदोद्वहन् रतिम् ॥ ३९ ॥
āste sthāṇur ivaikatra divyaṁ varṣa-śataṁ sthiraḥ vāsudeve bhagavati nānyad vedodvahan ratim
SB 4.28.40
स व्यापकतयात्मानं व्यतिरिक्ततयात्मनि । विद्वान् स्वप्न इवामर्शसाक्षिणं विरराम ह ॥ ४० ॥
sa vyāpakatayātmānaṁ vyatiriktatayātmani vidvān svapna ivāmarśa- sākṣiṇaṁ virarāma ha
SB 4.28.41
साक्षाद्भगवतोक्तेन गुरुणा हरिणा नृप । विशुद्धज्ञानदीपेन स्फुरता विश्वतोमुखम् ॥ ४१ ॥
sākṣād bhagavatoktena guruṇā hariṇā nṛpa viśuddha-jñāna-dīpena sphuratā viśvato-mukham
SB 4.28.42
परे ब्रह्मणि चात्मानं परं ब्रह्म तथात्मनि । वीक्षमाणो विहायेक्षामस्मादुपरराम ह ॥ ४२ ॥
pare brahmaṇi cātmānaṁ paraṁ brahma tathātmani vīkṣamāṇo vihāyekṣām asmād upararāma ha
SB 4.28.43
पतिं परमधर्मज्ञं वैदर्भी मलयध्वजम् । प्रेम्णा पर्यचरद्धित्वा भोगान् सा पतिदेवता ॥ ४३ ॥
patiṁ parama-dharma-jñaṁ vaidarbhī malayadhvajam premṇā paryacarad dhitvā bhogān sā pati-devatā
SB 4.28.44
चीरवासा व्रतक्षामा वेणीभूतशिरोरुहा । बभावुप पतिं शान्ता शिखा शान्तमिवानलम् ॥ ४४ ॥
cīra-vāsā vrata-kṣāmā veṇī-bhūta-śiroruhā babhāv upa patiṁ śāntā śikhā śāntam ivānalam
SB 4.28.45
अजानती प्रियतमं यदोपरतमङ्गना । सुस्थिरासनमासाद्य यथापूर्वमुपाचरत् ॥ ४५ ॥
ajānatī priyatamaṁ yadoparatam aṅganā susthirāsanam āsādya yathā-pūrvam upācarat
SB 4.28.46
यदा नोपलभेताङ्घ्रावूष्माणं पत्युरर्चती । आसीत्संविग्नहृदया यूथभ्रष्टा मृगी यथा ॥ ४६ ॥
yadā nopalabhetāṅghrāv ūṣmāṇaṁ patyur arcatī āsīt saṁvigna-hṛdayā yūtha-bhraṣṭā mṛgī yathā
SB 4.28.47
आत्मानं शोचती दीनमबन्धुं विक्लवाश्रुभि: । स्तनावासिच्य विपिने सुस्वरं प्ररुरोद सा ॥ ४७ ॥
ātmānaṁ śocatī dīnam abandhuṁ viklavāśrubhiḥ stanāv āsicya vipine susvaraṁ praruroda sā
SB 4.28.48
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे इमामुदधिमेखलाम् । दस्युभ्य: क्षत्रबन्धुभ्यो बिभ्यतीं पातुमर्हसि ॥ ४८ ॥
uttiṣṭhottiṣṭha rājarṣe imām udadhi-mekhalām dasyubhyaḥ kṣatra-bandhubhyo bibhyatīṁ pātum arhasi
SB 4.28.49
एवं विलपन्ती बाला विपिनेऽनुगता पतिम् । पतिता पादयोर्भर्तू रुदत्यश्रूण्यवर्तयत् ॥ ४९ ॥
evaṁ vilapantī bālā vipine ’nugatā patim patitā pādayor bhartū rudaty aśrūṇy avartayat
SB 4.28.50
चितिं दारुमयीं चित्वा तस्यां पत्यु: कलेवरम् । आदीप्य चानुमरणे विलपन्ती मनो दधे ॥ ५० ॥
citiṁ dārumayīṁ citvā tasyāṁ patyuḥ kalevaram ādīpya cānumaraṇe vilapantī mano dadhe
SB 4.28.51
तत्र पूर्वतर: कश्चित्सखा ब्राह्मण आत्मवान् । सान्त्वयन् वल्गुना साम्ना तामाह रुदतीं प्रभो ॥ ५१ ॥
tatra pūrvataraḥ kaścit sakhā brāhmaṇa ātmavān sāntvayan valgunā sāmnā tām āha rudatīṁ prabho
SB 4.28.52
ब्राह्मण उवाच का त्वं कस्यासि को वायं शयानो यस्य शोचसि । जानासि किं सखायं मां येनाग्रे विचचर्थ ह ॥ ५२ ॥
brāhmaṇa uvāca kā tvaṁ kasyāsi ko vāyaṁ śayāno yasya śocasi jānāsi kiṁ sakhāyaṁ māṁ yenāgre vicacartha ha
SB 4.28.53
अपि स्मरसि चात्मानमविज्ञातसखं सखे । हित्वा मां पदमन्विच्छन् भौमभोगरतो गत: ॥ ५३ ॥
api smarasi cātmānam avijñāta-sakhaṁ sakhe hitvā māṁ padam anvicchan bhauma-bhoga-rato gataḥ
SB 4.28.54
हंसावहं च त्वं चार्य सखायौ मानसायनौ । अभूतामन्तरा वौक: सहस्रपरिवत्सरान् ॥ ५४ ॥
haṁsāv ahaṁ ca tvaṁ cārya sakhāyau mānasāyanau abhūtām antarā vaukaḥ sahasra-parivatsarān
SB 4.28.55
स त्वं विहाय मां बन्धो गतो ग्राम्यमतिर्महीम् । विचरन् पदमद्राक्षी: कयाचिन्निर्मितं स्त्रिया ॥ ५५ ॥
sa tvaṁ vihāya māṁ bandho gato grāmya-matir mahīm vicaran padam adrākṣīḥ kayācin nirmitaṁ striyā
SB 4.28.56
पञ्चारामं नवद्वारमेकपालं त्रिकोष्ठकम् । षट्कुलं पञ्चविपणं पञ्चप्रकृति स्त्रीधवम् ॥ ५६ ॥
pañcārāmaṁ nava-dvāram eka-pālaṁ tri-koṣṭhakam ṣaṭ-kulaṁ pañca-vipaṇaṁ pañca-prakṛti strī-dhavam
SB 4.28.57
पञ्चेन्द्रियार्था आरामा द्वार: प्राणा नव प्रभो । तेजोऽबन्नानि कोष्ठानि कुलमिन्द्रियसङ्ग्रह: ॥ ५७ ॥
pañcendriyārthā ārāmā dvāraḥ prāṇā nava prabho tejo-’b-annāni koṣṭhāni kulam indriya-saṅgrahaḥ
SB 4.28.58
विपणस्तु क्रियाशक्तिर्भूतप्रकृतिरव्यया । शक्त्यधीश: पुमांस्त्वत्र प्रविष्टो नावबुध्यते ॥ ५८ ॥
vipaṇas tu kriyā-śaktir bhūta-prakṛtir avyayā śakty-adhīśaḥ pumāṁs tv atra praviṣṭo nāvabudhyate
SB 4.28.59
तस्मिंस्त्वं रामया स्पृष्टो रममाणोऽश्रुतस्मृति: । तत्सङ्गादीदृशीं प्राप्तो दशां पापीयसीं प्रभो ॥ ५९ ॥
tasmiṁs tvaṁ rāmayā spṛṣṭo ramamāṇo ’śruta-smṛtiḥ tat-saṅgād īdṛśīṁ prāpto daśāṁ pāpīyasīṁ prabho
SB 4.28.60
न त्वं विदर्भदुहिता नायं वीर: सुहृत्तव । न पतिस्त्वं पुरञ्जन्या रुद्धो नवमुखे यया ॥ ६० ॥
na tvaṁ vidarbha-duhitā nāyaṁ vīraḥ suhṛt tava na patis tvaṁ purañjanyā ruddho nava-mukhe yayā
SB 4.28.61
माया ह्येषा मया सृष्टा यत्पुमांसं स्त्रियं सतीम् । मन्यसे नोभयं यद्वै हंसौ पश्यावयोर्गतिम् ॥ ६१ ॥
māyā hy eṣā mayā sṛṣṭā yat pumāṁsaṁ striyaṁ satīm manyase nobhayaṁ yad vai haṁsau paśyāvayor gatim
SB 4.28.62
अहं भवान्न चान्यस्त्वं त्वमेवाहं विचक्ष्व भो: । न नौ पश्यन्ति कवयश्छिद्रं जातु मनागपि ॥ ६२ ॥
ahaṁ bhavān na cānyas tvaṁ tvam evāhaṁ vicakṣva bhoḥ na nau paśyanti kavayaś chidraṁ jātu manāg api
SB 4.28.63
यथा पुरुष आत्मानमेकमादर्शचक्षुषो: । द्विधाभूतमवेक्षेत तथैवान्तरमावयो: ॥ ६३ ॥
yathā puruṣa ātmānam ekam ādarśa-cakṣuṣoḥ dvidhābhūtam avekṣeta tathaivāntaram āvayoḥ
SB 4.28.64
एवं स मानसो हंसो हंसेन प्रतिबोधित: । स्वस्थस्तद्वयभिचारेण नष्टामाप पुन: स्मृतिम् ॥ ६४ ॥
evaṁ sa mānaso haṁso haṁsena pratibodhitaḥ sva-sthas tad-vyabhicāreṇa naṣṭām āpa punaḥ smṛtim
SB 4.28.65
बर्हिष्मन्नेतदध्यात्मं पारोक्ष्येण प्रदर्शितम् । यत्परोक्षप्रियो देवो भगवान् विश्वभावन: ॥ ६५ ॥
barhiṣmann etad adhyātmaṁ pārokṣyeṇa pradarśitam yat parokṣa-priyo devo bhagavān viśva-bhāvanaḥ
Песнь 4, Глава 29
SB 4.29.1
प्राचीनबर्हिरुवाच भगवंस्ते वचोऽस्माभिर्न सम्यगवगम्यते । कवयस्तद्विजानन्ति न वयं कर्ममोहिता: ॥ १ ॥
prācīnabarhir uvāca bhagavaṁs te vaco ’smābhir na samyag avagamyate kavayas tad vijānanti na vayaṁ karma-mohitāḥ
SB 4.29.2
नारद उवाच पुरुषं पुरञ्जनं विद्याद्यद् व्यनक्त्यात्मन: पुरम् । एकद्वित्रिचतुष्पादं बहुपादमपादकम् ॥ २ ॥
nārada uvāca puruṣaṁ purañjanaṁ vidyād yad vyanakty ātmanaḥ puram eka-dvi-tri-catuṣ-pādaṁ bahu-pādam apādakam
SB 4.29.3
योऽविज्ञाताहृतस्तस्य पुरुषस्य सखेश्वर: । यन्न विज्ञायते पुम्भिर्नामभिर्वा क्रियागुणै: ॥ ३ ॥
yo ’vijñātāhṛtas tasya puruṣasya sakheśvaraḥ yan na vijñāyate pumbhir nāmabhir vā kriyā-guṇaiḥ
SB 4.29.4
यदा जिघृक्षन् पुरुष: कार्त्स्न्येन प्रकृतेर्गुणान् । नवद्वारं द्विहस्ताङ्घ्रि तत्रामनुत साध्विति ॥ ४ ॥
yadā jighṛkṣan puruṣaḥ kārtsnyena prakṛter guṇān nava-dvāraṁ dvi-hastāṅghri tatrāmanuta sādhv iti
SB 4.29.5
बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्ठाय देहेऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्तेऽक्षभिर्गुणान् ॥ ५ ॥
buddhiṁ tu pramadāṁ vidyān mamāham iti yat-kṛtam yām adhiṣṭhāya dehe ’smin pumān bhuṅkte ’kṣabhir guṇān
SB 4.29.6
सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सख्यस्तद्वृत्तय: प्राण: पञ्चवृत्तिर्यथोरग: ॥ ६ ॥
sakhāya indriya-gaṇā jñānaṁ karma ca yat-kṛtam sakhyas tad-vṛttayaḥ prāṇaḥ pañca-vṛttir yathoragaḥ
SB 4.29.7
बृहद्बलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पञ्चाला: पञ्च विषया यन्मध्ये नवखं पुरम् ॥ ७ ॥
bṛhad-balaṁ mano vidyād ubhayendriya-nāyakam pañcālāḥ pañca viṣayā yan-madhye nava-khaṁ puram
SB 4.29.8
अक्षिणी नासिके कर्णौ मुखं शिश्नगुदाविति । द्वे द्वे द्वारौ बहिर्याति यस्तदिन्द्रियसंयुत: ॥ ८ ॥
akṣiṇī nāsike karṇau mukhaṁ śiśna-gudāv iti dve dve dvārau bahir yāti yas tad-indriya-saṁyutaḥ
SB 4.29.9
अक्षिणी नासिके आस्यमिति पञ्चपुर: कृता: । दक्षिणा दक्षिण: कर्ण उत्तरा चोत्तर: स्मृत: । पश्चिमे इत्यधोद्वारौ गुदं शिश्नमिहोच्यते ॥ ९ ॥
akṣiṇī nāsike āsyam iti pañca puraḥ kṛtāḥ dakṣiṇā dakṣiṇaḥ karṇa uttarā cottaraḥ smṛtaḥ paścime ity adho dvārau gudaṁ śiśnam ihocyate
SB 4.29.10
खद्योताविर्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते । रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वर: ॥ १० ॥
khadyotāvirmukhī cātra netre ekatra nirmite rūpaṁ vibhrājitaṁ tābhyāṁ vicaṣṭe cakṣuṣeśvaraḥ
SB 4.29.11
नलिनी नालिनी नासे गन्ध: सौरभ उच्यते । घ्राणोऽवधूतो मुख्यास्यं विपणो वाग्रसविद्रस: ॥ ११ ॥
nalinī nālinī nāse gandhaḥ saurabha ucyate ghrāṇo ’vadhūto mukhyāsyaṁ vipaṇo vāg rasavid rasaḥ
SB 4.29.12
आपणो व्यवहारोऽत्र चित्रमन्धो बहूदनम् । पितृहूर्दक्षिण: कर्ण उत्तरो देवहू: स्मृत: ॥ १२ ॥
āpaṇo vyavahāro ’tra citram andho bahūdanam pitṛhūr dakṣiṇaḥ karṇa uttaro devahūḥ smṛtaḥ
SB 4.29.13
प्रवृत्तं च निवृत्तं च शास्त्रं पञ्चालसंज्ञितम् । पितृयानं देवयानं श्रोत्राच्छ्रुतधराद्व्रजेत् ॥ १३ ॥
pravṛttaṁ ca nivṛttaṁ ca śāstraṁ pañcāla-saṁjñitam pitṛ-yānaṁ deva-yānaṁ śrotrāc chruta-dharād vrajet
SB 4.29.14
आसुरी मेढ्रमर्वाग्द्वार्व्यवायो ग्रामिणां रति: । उपस्थो दुर्मद: प्रोक्तो निऋर्तिर्गुद उच्यते ॥ १४ ॥
āsurī meḍhram arvāg-dvār vyavāyo grāmiṇāṁ ratiḥ upastho durmadaḥ prokto nirṛtir guda ucyate
SB 4.29.15
वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे शृणु । हस्तपादौ पुमांस्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ॥ १५ ॥
vaiśasaṁ narakaṁ pāyur lubdhako ’ndhau tu me śṛṇu hasta-pādau pumāṁs tābhyāṁ yukto yāti karoti ca
SB 4.29.16
अन्त:पुरं च हृदयं विषूचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षं प्राप्नोति तद्गुणै: ॥ १६ ॥
antaḥ-puraṁ ca hṛdayaṁ viṣūcir mana ucyate tatra mohaṁ prasādaṁ vā harṣaṁ prāpnoti tad-guṇaiḥ
SB 4.29.17
यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा । तथा तथोपद्रष्टात्मा तद्वृत्तीरनुकार्यते ॥ १७ ॥
yathā yathā vikriyate guṇākto vikaroti vā tathā tathopadraṣṭātmā tad-vṛttīr anukāryate
SB 4.29.18-20
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
deho rathas tv indriyāśvaḥ saṁvatsara-rayo ’gatiḥ dvi-karma-cakras tri-guṇa- dhvajaḥ pañcāsu-bandhuraḥ mano-raśmir buddhi-sūto hṛn-nīḍo dvandva-kūbaraḥ pañcendriyārtha-prakṣepaḥ sapta-dhātu-varūthakaḥ ākūtir vikramo bāhyo mṛga-tṛṣṇāṁ pradhāvati ekādaśendriya-camūḥ pañca-sūnā-vinoda-kṛt
SB 4.29.21
संवत्सरश्चण्डवेग: कालो येनोपलक्षित: । तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धर्व्यो रात्रय: स्मृता: । हरन्त्यायु: परिक्रान्त्या षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ २१ ॥
saṁvatsaraś caṇḍavegaḥ kālo yenopalakṣitaḥ tasyāhānīha gandharvā gandharvyo rātrayaḥ smṛtāḥ haranty āyuḥ parikrāntyā ṣaṣṭy-uttara-śata-trayam
SB 4.29.22
कालकन्या जरा साक्षाल्लोकस्तां नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहे मृत्यु: क्षयाय यवनेश्वर: ॥ २२ ॥
kāla-kanyā jarā sākṣāl lokas tāṁ nābhinandati svasāraṁ jagṛhe mṛtyuḥ kṣayāya yavaneśvaraḥ
SB 4.29.23-25
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
ādhayo vyādhayas tasya sainikā yavanāś carāḥ bhūtopasargāśu-rayaḥ prajvāro dvi-vidho jvaraḥ evaṁ bahu-vidhair duḥkhair daiva-bhūtātma-sambhavaiḥ kliśyamānaḥ śataṁ varṣaṁ dehe dehī tamo-vṛtaḥ prāṇendriya-mano-dharmān ātmany adhyasya nirguṇaḥ śete kāma-lavān dhyāyan mamāham iti karma-kṛt
SB 4.29.26-27
यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वदृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥
yadātmānam avijñāya bhagavantaṁ paraṁ gurum puruṣas tu viṣajjeta guṇeṣu prakṛteḥ sva-dṛk guṇābhimānī sa tadā karmāṇi kurute ’vaśaḥ śuklaṁ kṛṣṇaṁ lohitaṁ vā yathā-karmābhijāyate
SB 4.29.28
शुक्लात्प्रकाशभूयिष्ठाँल्लोकानाप्नोति कर्हिचित् । दु:खोदर्कान् क्रियायासांस्तम:शोकोत्कटान् क्वचित् ॥ २८ ॥
śuklāt prakāśa-bhūyiṣṭhāḻ lokān āpnoti karhicit duḥkhodarkān kriyāyāsāṁs tamaḥ-śokotkaṭān kvacit
SB 4.29.29
क्वचित्पुमान् क्वचिच्च स्त्री क्वचिन्नोभयमन्धधी: । देवो मनुष्यस्तिर्यग्वा यथाकर्मगुणं भव: ॥ २९ ॥
kvacit pumān kvacic ca strī kvacin nobhayam andha-dhīḥ devo manuṣyas tiryag vā yathā-karma-guṇaṁ bhavaḥ
SB 4.29.29.1a-2a
सर्वेषामेव जन्तूनां सततं देहपोषणे । अस्ति प्रज्ञा समायत्ता को विशेषस्तदा नृणाम् ॥ १अ ॥ लब्ध्वेहान्ते मनुष्यत्वं हित्वा देहाद्यसद्ग्रहम् । आत्मसृत्या विहायेदं जीवात्मा स विशिष्यते ॥ २अ ॥
sarveṣām eva jantūnāṁ satataṁ deha-poṣaṇe asti prajñā samāyattā ko viśeṣas tadā nṛṇām labdhvehānte manuṣyatvaṁ hitvā dehādy-asad-graham ātma-sṛtyā vihāyedaṁ jīvātmā sa viśiṣyate
SB 4.29.29.1b
भक्ति: कृष्णे दया जीवेष्वकुण्ठज्ञानमात्मनि । यदि स्यादात्मनो भूयादपवर्गस्तु संसृते: ॥ १ब ॥
bhaktiḥ kṛṣṇe dayā jīveṣv akuṇṭha-jñānam ātmani yadi syād ātmano bhūyād apavargas tu saṁsṛteḥ
SB 4.29.29.2b
श्लोक २ब अदृष्टं दृष्टवन्नङ्क्षेद्भूतं स्वप्नवदन्यथा । भूतं भवद्भविष्यच्च सुप्तं सर्वरहोरह: ॥ २ब ॥
adṛṣṭaṁ dṛṣṭavan naṅkṣed bhūtaṁ svapnavad anyathā bhūtaṁ bhavad bhaviṣyac ca suptaṁ sarva-raho-rahaḥ
SB 4.29.30-31
क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥
kṣut-parīto yathā dīnaḥ sārameyo gṛhaṁ gṛham caran vindati yad-diṣṭaṁ daṇḍam odanam eva vā tathā kāmāśayo jīva uccāvaca-pathā bhraman upary adho vā madhye vā yāti diṣṭaṁ priyāpriyam
SB 4.29.32
दु:खेष्वेकतरेणापि दैवभूतात्महेतुषु । जीवस्य न व्यवच्छेद: स्याच्चेत्तत्तत्प्रतिक्रिया ॥ ३२ ॥
duḥkheṣv ekatareṇāpi daiva-bhūtātma-hetuṣu jīvasya na vyavacchedaḥ syāc cet tat-tat-pratikriyā
SB 4.29.33
यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् । तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वा: प्रतिक्रिया: ॥ ३३ ॥
yathā hi puruṣo bhāraṁ śirasā gurum udvahan taṁ skandhena sa ādhatte tathā sarvāḥ pratikriyāḥ
SB 4.29.34
नैकान्तत: प्रतीकार: कर्मणां कर्म केवलम् । द्वयं ह्यविद्योपसृतं स्वप्ने स्वप्न इवानघ ॥ ३४ ॥
naikāntataḥ pratīkāraḥ karmaṇāṁ karma kevalam dvayaṁ hy avidyopasṛtaṁ svapne svapna ivānagha
SB 4.29.35
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । मनसा लिङ्गरूपेण स्वप्ने विचरतो यथा ॥ ३५ ॥
arthe hy avidyamāne ’pi saṁsṛtir na nivartate manasā liṅga-rūpeṇa svapne vicarato yathā
SB 4.29.36-37
अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वयवच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥
athātmano ’rtha-bhūtasya yato ’nartha-paramparā saṁsṛtis tad-vyavacchedo bhaktyā paramayā gurau vāsudeve bhagavati bhakti-yogaḥ samāhitaḥ sadhrīcīnena vairāgyaṁ jñānaṁ ca janayiṣyati
SB 4.29.38
सोऽचिरादेव राजर्षे स्यादच्युतकथाश्रय: । शृण्वत: श्रद्दधानस्य नित्यदा स्यादधीयत: ॥ ३८ ॥
so ’cirād eva rājarṣe syād acyuta-kathāśrayaḥ śṛṇvataḥ śraddadhānasya nityadā syād adhīyataḥ
SB 4.29.39-40
यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥
yatra bhāgavatā rājan sādhavo viśadāśayāḥ bhagavad-guṇānukathana- śravaṇa-vyagra-cetasaḥ tasmin mahan-mukharitā madhubhic-caritra- pīyūṣa-śeṣa-saritaḥ paritaḥ sravanti tā ye pibanty avitṛṣo nṛpa gāḍha-karṇais tān na spṛśanty aśana-tṛḍ-bhaya-śoka-mohāḥ
SB 4.29.41
एतैरुपद्रुतो नित्यं जीवलोक: स्वभावजै: । न करोति हरेर्नूनं कथामृतनिधौ रतिम् ॥ ४१ ॥
etair upadruto nityaṁ jīva-lokaḥ svabhāvajaiḥ na karoti harer nūnaṁ kathāmṛta-nidhau ratim
SB 4.29.42-44
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
prajāpati-patiḥ sākṣād bhagavān giriśo manuḥ dakṣādayaḥ prajādhyakṣā naiṣṭhikāḥ sanakādayaḥ marīcir atry-aṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgur vasiṣṭha ity ete mad-antā brahma-vādinaḥ adyāpi vācas-patayas tapo-vidyā-samādhibhiḥ paśyanto ’pi na paśyanti paśyantaṁ parameśvaram
SB 4.29.45
शब्दब्रह्मणि दुष्पारे चरन्त उरुविस्तरे । मन्त्रलिङ्गैर्व्यवच्छिन्नं भजन्तो न विदु: परम् ॥ ४५ ॥
śabda-brahmaṇi duṣpāre caranta uru-vistare mantra-liṅgair vyavacchinnaṁ bhajanto na viduḥ param
SB 4.29.46
यदा यस्यानुगृह्णाति भगवानात्मभावित: । स जहाति मतिं लोके वेदे च परिनिष्ठिताम् ॥ ४६ ॥
yadā yasyānugṛhṇāti bhagavān ātma-bhāvitaḥ sa jahāti matiṁ loke vede ca pariniṣṭhitām
SB 4.29.47
तस्मात्कर्मसु बर्हिष्मन्नज्ञानादर्थकाशिषु । मार्थदृष्टिं कृथा: श्रोत्रस्पर्शिष्वस्पृष्टवस्तुषु ॥ ४७ ॥
tasmāt karmasu barhiṣmann ajñānād artha-kāśiṣu mārtha-dṛṣṭiṁ kṛthāḥ śrotra- sparśiṣv aspṛṣṭa-vastuṣu
SB 4.29.48
स्वं लोकं न विदुस्ते वै यत्र देवो जनार्दन: । आहुर्धूम्रधियो वेदं सकर्मकमतद्विद: ॥ ४८ ॥
svaṁ lokaṁ na vidus te vai yatra devo janārdanaḥ āhur dhūmra-dhiyo vedaṁ sakarmakam atad-vidaḥ
SB 4.29.49
आस्तीर्य दर्भै: प्रागग्रै: कार्त्स्न्येन क्षितिमण्डलम् । स्तब्धो बृहद्वधान्मानी कर्म नावैषि यत्परम् । तत्कर्म हरितोषं यत्सा विद्या तन्मतिर्यया ॥ ४९ ॥
āstīrya darbhaiḥ prāg-agraiḥ kārtsnyena kṣiti-maṇḍalam stabdho bṛhad-vadhān mānī karma nāvaiṣi yat param tat karma hari-toṣaṁ yat sā vidyā tan-matir yayā
SB 4.29.50
हरिर्देहभृतामात्मा स्वयं प्रकृतिरीश्वर: । तत्पादमूलं शरणं यत: क्षेमो नृणामिह ॥ ५० ॥
harir deha-bhṛtām ātmā svayaṁ prakṛtir īśvaraḥ tat-pāda-mūlaṁ śaraṇaṁ yataḥ kṣemo nṛṇām iha
SB 4.29.51
स वै प्रियतमश्चात्मा यतो न भयमण्वपि । इति वेद स वै विद्वान्यो विद्वान्स गुरुर्हरि: ॥ ५१ ॥
sa vai priyatamaś cātmā yato na bhayam aṇv api iti veda sa vai vidvān yo vidvān sa gurur hariḥ
SB 4.29.52
नारद उवाच प्रश्न एवं हि सञ्छिन्नो भवत: पुरुषर्षभ । अत्र मे वदतो गुह्यं निशामय सुनिश्चितम् ॥ ५२ ॥
nārada uvāca praśna evaṁ hi sañchinno bhavataḥ puruṣarṣabha atra me vadato guhyaṁ niśāmaya suniścitam
SB 4.29.53
क्षुद्रं चरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्तं षडङ्घ्रिगणसामसु लुब्धकर्णम् । अग्रे वृकानसुतृपोऽविगणय्य यान्तं पृष्ठे मृगं मृगय लुब्धकबाणभिन्नम् ॥ ५३ ॥
kṣudraṁ caraṁ sumanasāṁ śaraṇe mithitvā raktaṁ ṣaḍaṅghri-gaṇa-sāmasu lubdha-karṇam agre vṛkān asu-tṛpo ’vigaṇayya yāntaṁ pṛṣṭhe mṛgaṁ mṛgaya lubdhaka-bāṇa-bhinnam
SB 4.29.54
सुमन:समधर्मणां स्त्रीणां शरण आश्रमे पुष्पमधुगन्धवत्क्षुद्रतमं काम्यकर्मविपाकजं कामसुखलवं जैह्व्यौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनीभूय तदभिनिवेशितमनसंषडङ्घ्रिगणसामगीत वदतिमनोहरवनितादिजनालापेष्वतितरामतिप्रलोभितकर्णमग्रे वृकयूथवदात्मन आयुर्हरतोऽहोरात्रान्तान् काललवविशेषानविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्ठत एव परोक्षमनुप्रवृत्तो लुब्धक: कृतान्तोऽन्त:शरेण यमिह पराविध्यति तमिममात्मानमहो राजन् भिन्नहृदयं द्रष्टुमर्हसीति ॥ ५४ ॥
sumanaḥ-sama-dharmaṇāṁ strīṇāṁ śaraṇa āśrame puṣpa-madhu-gandhavat kṣudratamaṁ kāmya-karma-vipākajaṁ kāma-sukha-lavaṁ jaihvyaupasthyādi vicinvantaṁ mithunī-bhūya tad-abhiniveśita-manasaṁ ṣaḍaṅghri-gaṇa-sāma-gītavad atimanohara-vanitādi-janālāpeṣv atitarām atipralobhita-karṇam agre vṛka-yūthavad ātmana āyur harato ’ho-rātrān tān kāla-lava-viśeṣān avigaṇayya gṛheṣu viharantaṁ pṛṣṭhata eva parokṣam anupravṛtto lubdhakaḥ kṛtānto ’ntaḥ śareṇa yam iha parāvidhyati tam imam ātmānam aho rājan bhinna-hṛdayaṁ draṣṭum arhasīti.
SB 4.29.55
स त्वं विचक्ष्य मृगचेष्टितमात्मनोऽन्त- श्चित्तं नियच्छ हृदि कर्णधुनीं च चित्ते । जह्यङ्गनाश्रममसत्तमयूथगाथं प्रीणीहि हंसशरणं विरम क्रमेण ॥ ५५ ॥
sa tvaṁ vicakṣya mṛga-ceṣṭitam ātmano ’ntaś cittaṁ niyaccha hṛdi karṇa-dhunīṁ ca citte jahy aṅganāśramam asattama-yūtha-gāthaṁ prīṇīhi haṁsa-śaraṇaṁ virama krameṇa
SB 4.29.56
राजोवाच श्रुतमन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यदभाषत । नैतज्जानन्त्युपाध्याया: किं न ब्रूयुर्विदुर्यदि ॥ ५६ ॥
rājovāca śrutam anvīkṣitaṁ brahman bhagavān yad abhāṣata naitaj jānanty upādhyāyāḥ kiṁ na brūyur vidur yadi
SB 4.29.57
संशयोऽत्र तु मे विप्र सञ्छिन्नस्तत्कृतो महान् । ऋषयोऽपि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियवृत्तय: ॥ ५७ ॥
saṁśayo ’tra tu me vipra sañchinnas tat-kṛto mahān ṛṣayo ’pi hi muhyanti yatra nendriya-vṛttayaḥ
SB 4.29.58
कर्माण्यारभते येन पुमानिह विहाय तम् । अमुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदश्नुते ॥ ५८ ॥
karmāṇy ārabhate yena pumān iha vihāya tam amutrānyena dehena juṣṭāni sa yad aśnute
SB 4.29.59
इति वेदविदां वाद: श्रूयते तत्र तत्र ह । कर्म यत्क्रियते प्रोक्तं परोक्षं न प्रकाशते ॥ ५९ ॥
iti veda-vidāṁ vādaḥ śrūyate tatra tatra ha karma yat kriyate proktaṁ parokṣaṁ na prakāśate
SB 4.29.60
नारद उवाच येनैवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत्पुमान् । भुङ्क्ते ह्यव्यवधानेन लिङ्गेन मनसा स्वयम् ॥ ६० ॥
nārada uvāca yenaivārabhate karma tenaivāmutra tat pumān bhuṅkte hy avyavadhānena liṅgena manasā svayam
SB 4.29.61
शयानमिममुत्सृज्य श्वसन्तं पुरुषो यथा । कर्मात्मन्याहितं भुङ्क्ते तादृशेनेतरेण वा ॥ ६१ ॥
śayānam imam utsṛjya śvasantaṁ puruṣo yathā karmātmany āhitaṁ bhuṅkte tādṛśenetareṇa vā
SB 4.29.62
ममैते मनसा यद्यदसावहमिति ब्रुवन् । गृह्णीयात्तत्पुमान् राद्धं कर्म येन पुनर्भव: ॥ ६२ ॥
mamaite manasā yad yad asāv aham iti bruvan gṛhṇīyāt tat pumān rāddhaṁ karma yena punar bhavaḥ
SB 4.29.63
यथानुमीयते चित्तमुभयैरिन्द्रियेहितै: । एवं प्राग्देहजं कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभि: ॥ ६३ ॥
yathānumīyate cittam ubhayair indriyehitaiḥ evaṁ prāg-dehajaṁ karma lakṣyate citta-vṛttibhiḥ
SB 4.29.64
नानुभूतं क्व चानेन देहेनादृष्टमश्रुतम् । कदाचिदुपलभ्येत यद्रूपं यादृगात्मनि ॥ ६४ ॥
nānubhūtaṁ kva cānena dehenādṛṣṭam aśrutam kadācid upalabhyeta yad rūpaṁ yādṛg ātmani
SB 4.29.65
तेनास्य तादृशं राजँल्लिङ्गिनो देहसम्भवम् । श्रद्धत्स्वाननुभूतोऽर्थो न मन: स्प्रष्टुमर्हति ॥ ६५ ॥
tenāsya tādṛśaṁ rājaḻ liṅgino deha-sambhavam śraddhatsvānanubhūto ’rtho na manaḥ spraṣṭum arhati
SB 4.29.66
मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतश्च भद्रं ते तथैव न भविष्यत: ॥ ६६ ॥
mana eva manuṣyasya pūrva-rūpāṇi śaṁsati bhaviṣyataś ca bhadraṁ te tathaiva na bhaviṣyataḥ
SB 4.29.67
अदृष्टमश्रुतं चात्र क्वचिन्मनसि दृश्यते । यथा तथानुमन्तव्यं देशकालक्रियाश्रयम् ॥ ६७ ॥
adṛṣṭam aśrutaṁ cātra kvacin manasi dṛśyate yathā tathānumantavyaṁ deśa-kāla-kriyāśrayam
SB 4.29.68
सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचरा: । आयान्ति बहुशो यान्ति सर्वे समनसो जना: ॥ ६८ ॥
sarve kramānurodhena manasīndriya-gocarāḥ āyānti bahuśo yānti sarve samanaso janāḥ
SB 4.29.69
सत्त्वैकनिष्ठे मनसि भगवत्पार्श्ववर्तिनि । तमश्चन्द्रमसीवेदमुपरज्यावभासते ॥ ६९ ॥
sattvaika-niṣṭhe manasi bhagavat-pārśva-vartini tamaś candramasīvedam uparajyāvabhāsate
SB 4.29.70
नाहं ममेति भावोऽयं पुरुषे व्यवधीयते । यावद् बुद्धिमनोऽक्षार्थगुणव्यूहो ह्यनादिमान् ॥ ७० ॥
nāhaṁ mameti bhāvo ’yaṁ puruṣe vyavadhīyate yāvad buddhi-mano-’kṣārtha- guṇa-vyūho hy anādimān
SB 4.29.71
सुप्तिमूर्च्छोपतापेषु प्राणायनविघातत: । नेहतेऽहमिति ज्ञानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥ ७१ ॥
supti-mūrcchopatāpeṣu prāṇāyana-vighātataḥ nehate ’ham iti jñānaṁ mṛtyu-prajvārayor api
SB 4.29.72
गर्भे बाल्येऽप्यपौष्कल्यादेकादशविधं तदा । लिङ्गं न दृश्यते यून: कुह्वां चन्द्रमसो यथा ॥ ७२ ॥
garbhe bālye ’py apauṣkalyād ekādaśa-vidhaṁ tadā liṅgaṁ na dṛśyate yūnaḥ kuhvāṁ candramaso yathā
SB 4.29.73
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ७३ ॥
arthe hy avidyamāne ’pi saṁsṛtir na nivartate dhyāyato viṣayān asya svapne ’narthāgamo yathā
SB 4.29.74
एवं पञ्चविधं लिङ्गं त्रिवृत् षोडश विस्तृतम् । एष चेतनया युक्तो जीव इत्यभिधीयते ॥ ७४ ॥
evaṁ pañca-vidhaṁ liṅgaṁ tri-vṛt ṣoḍaśa vistṛtam eṣa cetanayā yukto jīva ity abhidhīyate
SB 4.29.75
अनेन पुरुषो देहानुपादत्ते विमुञ्चति । हर्षं शोकं भयं दु:खं सुखं चानेन विन्दति ॥ ७५ ॥
anena puruṣo dehān upādatte vimuñcati harṣaṁ śokaṁ bhayaṁ duḥkhaṁ sukhaṁ cānena vindati
SB 4.29.76-77
यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥
yathā tṛṇa-jalūkeyaṁ nāpayāty apayāti ca na tyajen mriyamāṇo ’pi prāg-dehābhimatiṁ janaḥ yāvad anyaṁ na vindeta vyavadhānena karmaṇām mana eva manuṣyendra bhūtānāṁ bhava-bhāvanam
SB 4.29.78
यदाक्षैश्चरितान् ध्यायन् कर्माण्याचिनुतेऽसकृत् । सति कर्मण्यविद्यायां बन्ध: कर्मण्यनात्मन: ॥ ७८ ॥
yadākṣaiś caritān dhyāyan karmāṇy ācinute ’sakṛt sati karmaṇy avidyāyāṁ bandhaḥ karmaṇy anātmanaḥ
SB 4.29.79
अतस्तदपवादार्थं भज सर्वात्मना हरिम् । पश्यंस्तदात्मकं विश्वं स्थित्युत्पत्त्यप्यया यत: ॥ ७९ ॥
atas tad apavādārthaṁ bhaja sarvātmanā harim paśyaṁs tad-ātmakaṁ viśvaṁ sthity-utpatty-apyayā yataḥ
SB 4.29.80
मैत्रेय उवाच भागवतमुख्यो भगवान्नारदो हंसयोर्गतिम् । प्रदर्श्य ह्यमुमामन्त्र्य सिद्धलोकं ततोऽगमत् ॥ ८० ॥
maitreya uvāca bhāgavata-mukhyo bhagavān nārado haṁsayor gatim pradarśya hy amum āmantrya siddha-lokaṁ tato ’gamat
SB 4.29.81
प्राचीनबर्ही राजर्षि: प्रजासर्गाभिरक्षणे । आदिश्य पुत्रानगमत्तपसे कपिलाश्रमम् ॥ ८१ ॥
prācīnabarhī rājarṣiḥ prajā-sargābhirakṣaṇe ādiśya putrān agamat tapase kapilāśramam
SB 4.29.82
तत्रैकाग्रमना धीरो गोविन्दचरणाम्बुजम् । विमुक्तसङ्गोऽनुभजन् भक्त्या तत्साम्यतामगात् ॥ ८२ ॥
tatraikāgra-manā dhīro govinda-caraṇāmbujam vimukta-saṅgo ’nubhajan bhaktyā tat-sāmyatām agāt
SB 4.29.83
एतदध्यात्मपारोक्ष्यं गीतं देवर्षिणानघ । य: श्रावयेद्य: शृणुयात्स लिङ्गेन विमुच्यते ॥ ८३ ॥
etad adhyātma-pārokṣyaṁ gītaṁ devarṣiṇānagha yaḥ śrāvayed yaḥ śṛṇuyāt sa liṅgena vimucyate
SB 4.29.84
एतन्मुकुन्दयशसा भुवनं पुनानं देवर्षिवर्यमुखनि:सृतमात्मशौचम् । य: कीर्त्यमानमधिगच्छति पारमेष्ठ्यं नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्तसमस्तबन्ध: ॥ ८४ ॥
etan mukunda-yaśasā bhuvanaṁ punānaṁ devarṣi-varya-mukha-niḥsṛtam ātma-śaucam yaḥ kīrtyamānam adhigacchati pārameṣṭhyaṁ nāsmin bhave bhramati mukta-samasta-bandhaḥ
SB 4.29.85
अध्यात्मपारोक्ष्यमिदं मयाधिगतमद्भुतम् । एवं स्त्रियाश्रम: पुंसश्छिन्नोऽमुत्र च संशय: ॥ ८५ ॥
adhyātma-pārokṣyam idaṁ mayādhigatam adbhutam evaṁ striyāśramaḥ puṁsaś chinno ’mutra ca saṁśayaḥ
Песнь 4, Глава 30
SB 4.30.1
विदुर उवाच ये त्वयाभिहिता ब्रह्मन् सुता: प्राचीनबर्हिष: । ते रुद्रगीतेन हरिं सिद्धिमापु: प्रतोष्य काम् ॥ १ ॥
vidura uvāca ye tvayābhihitā brahman sutāḥ prācīnabarhiṣaḥ te rudra-gītena hariṁ siddhim āpuḥ pratoṣya kām
SB 4.30.2
किं बार्हस्पत्येह परत्र वाथ कैवल्यनाथप्रियपार्श्ववर्तिन: । आसाद्य देवं गिरिशं यदृच्छया प्रापु: परं नूनमथ प्रचेतस: ॥ २ ॥
kiṁ bārhaspatyeha paratra vātha kaivalya-nātha-priya-pārśva-vartinaḥ āsādya devaṁ giriśaṁ yadṛcchayā prāpuḥ paraṁ nūnam atha pracetasaḥ
SB 4.30.3
मैत्रेय उवाच प्रचेतसोऽन्तरुदधौ पितुरादेशकारिण: । जपयज्ञेन तपसा पुरञ्जनमतोषयन् ॥ ३ ॥
maitreya uvāca pracetaso ’ntar udadhau pitur ādeśa-kāriṇaḥ japa-yajñena tapasā purañjanam atoṣayan
SB 4.30.4
दशवर्षसहस्रान्ते पुरुषस्तु सनातन: । तेषामाविरभूत्कृच्छ्रं शान्तेन शमयन् रुचा ॥ ४ ॥
daśa-varṣa-sahasrānte puruṣas tu sanātanaḥ teṣām āvirabhūt kṛcchraṁ śāntena śamayan rucā
SB 4.30.5
सुपर्णस्कन्धमारूढो मेरुशृङ्गमिवाम्बुद: । पीतवासा मणिग्रीव: कुर्वन्वितिमिरा दिश: ॥ ५ ॥
suparṇa-skandham ārūḍho meru-śṛṅgam ivāmbudaḥ pīta-vāsā maṇi-grīvaḥ kurvan vitimirā diśaḥ
SB 4.30.6
काशिष्णुना कनकवर्णविभूषणेन भ्राजत्कपोलवदनो विलसत्किरीट: । अष्टायुधैरनुचरैर्मुनिभि: सुरेन्द्रै- रासेवितो गरुडकिन्नरगीतकीर्ति: ॥ ६ ॥
kāśiṣṇunā kanaka-varṇa-vibhūṣaṇena bhrājat-kapola-vadano vilasat-kirīṭaḥ aṣṭāyudhair anucarair munibhiḥ surendrair āsevito garuḍa-kinnara-gīta-kīrtiḥ
SB 4.30.7
पीनायताष्टभुजमण्डलमध्यलक्ष्म्या स्पर्धच्छ्रिया परिवृतो वनमालयाद्य: । बर्हिष्मत: पुरुष आह सुतान् प्रपन्नान् पर्जन्यनादरुतया सघृणावलोक: ॥ ७ ॥
pīnāyatāṣṭa-bhuja-maṇḍala-madhya-lakṣmyā spardhac-chriyā parivṛto vana-mālayādyaḥ barhiṣmataḥ puruṣa āha sutān prapannān parjanya-nāda-rutayā saghṛṇāvalokaḥ
SB 4.30.8
श्रीभगवानुवाच वरं वृणीध्वं भद्रं वो यूयं मे नृपनन्दना: । सौहार्देनापृथग्धर्मास्तुष्टोऽहं सौहृदेन व: ॥ ८ ॥
śrī-bhagavān uvāca varaṁ vṛṇīdhvaṁ bhadraṁ vo yūyaṁ me nṛpa-nandanāḥ sauhārdenāpṛthag-dharmās tuṣṭo ’haṁ sauhṛdena vaḥ
SB 4.30.9
योऽनुस्मरति सन्ध्यायां युष्माननुदिनं नर: । तस्य भ्रातृष्वात्मसाम्यं तथा भूतेषु सौहृदम् ॥ ९ ॥
yo ’nusmarati sandhyāyāṁ yuṣmān anudinaṁ naraḥ tasya bhrātṛṣv ātma-sāmyaṁ tathā bhūteṣu sauhṛdam
SB 4.30.10
ये तु मां रुद्रगीतेन सायं प्रात: समाहिता: । स्तुवन्त्यहं कामवरान्दास्ये प्रज्ञां च शोभनाम् ॥ १० ॥
ye tu māṁ rudra-gītena sāyaṁ prātaḥ samāhitāḥ stuvanty ahaṁ kāma-varān dāsye prajñāṁ ca śobhanām
SB 4.30.11
यद्यूयं पितुरादेशमग्रहीष्ट मुदान्विता: । अथो व उशती कीर्तिर्लोकाननु भविष्यति ॥ ११ ॥
yad yūyaṁ pitur ādeśam agrahīṣṭa mudānvitāḥ atho va uśatī kīrtir lokān anu bhaviṣyati
SB 4.30.12
भविता विश्रुत: पुत्रोऽनवमो ब्रह्मणो गुणै: । य एतामात्मवीर्येण त्रिलोकीं पूरयिष्यति ॥ १२ ॥
bhavitā viśrutaḥ putro ’navamo brahmaṇo guṇaiḥ ya etām ātma-vīryeṇa tri-lokīṁ pūrayiṣyati
SB 4.30.13
कण्डो: प्रम्लोचया लब्धा कन्या कमललोचना । तां चापविद्धां जगृहुर्भूरुहा नृपनन्दना: ॥ १३ ॥
kaṇḍoḥ pramlocayā labdhā kanyā kamala-locanā tāṁ cāpaviddhāṁ jagṛhur bhūruhā nṛpa-nandanāḥ
SB 4.30.14
क्षुत्क्षामाया मुखे राजा सोम: पीयूषवर्षिणीम् । देशिनीं रोदमानाया निदधे स दयान्वित: ॥ १४ ॥
kṣut-kṣāmāyā mukhe rājā somaḥ pīyūṣa-varṣiṇīm deśinīṁ rodamānāyā nidadhe sa dayānvitaḥ
SB 4.30.15
प्रजाविसर्ग आदिष्टा: पित्रा मामनुवर्तता । तत्र कन्यां वरारोहां तामुद्वहत मा चिरम् ॥ १५ ॥
prajā-visarga ādiṣṭāḥ pitrā mām anuvartatā tatra kanyāṁ varārohāṁ tām udvahata mā ciram
SB 4.30.16
अपृथग्धर्मशीलानां सर्वेषां व: सुमध्यमा । अपृथग्धर्मशीलेयं भूयात्पत्न्यर्पिताशया ॥ १६ ॥
apṛthag-dharma-śīlānāṁ sarveṣāṁ vaḥ sumadhyamā apṛthag-dharma-śīleyaṁ bhūyāt patny arpitāśayā
SB 4.30.17
दिव्यवर्षसहस्राणां सहस्रमहतौजस: । भौमान् भोक्ष्यथ भोगान् वै दिव्यांश्चानुग्रहान्मम ॥ १७ ॥
divya-varṣa-sahasrāṇāṁ sahasram ahataujasaḥ bhaumān bhokṣyatha bhogān vai divyāṁś cānugrahān mama
SB 4.30.18
अथ मय्यनपायिन्या भक्त्या पक्वगुणाशया: । उपयास्यथ मद्धाम निर्विद्य निरयादत: ॥ १८ ॥
atha mayy anapāyinyā bhaktyā pakva-guṇāśayāḥ upayāsyatha mad-dhāma nirvidya nirayād ataḥ
SB 4.30.19
गृहेष्वाविशतां चापि पुंसां कुशलकर्मणाम् । मद्वार्तायातयामानां न बन्धाय गृहा मता: ॥ १९ ॥
gṛheṣv āviśatāṁ cāpi puṁsāṁ kuśala-karmaṇām mad-vārtā-yāta-yāmānāṁ na bandhāya gṛhā matāḥ
SB 4.30.20
नव्यवद्धृदये यज्ज्ञो ब्रह्मैतद्ब्रह्मवादिभि: । न मुह्यन्ति न शोचन्ति न हृष्यन्ति यतो गता: ॥ २० ॥
navyavad dhṛdaye yaj jño brahmaitad brahma-vādibhiḥ na muhyanti na śocanti na hṛṣyanti yato gatāḥ
SB 4.30.21
मैत्रेय उवाच एवं ब्रुवाणं पुरुषार्थभाजनं जनार्दनं प्राञ्जलय: प्रचेतस: । तद्दर्शनध्वस्ततमोरजोमला गिरागृणन् गद्गदया सुहृत्तमम् ॥ २१ ॥
maitreya uvāca evaṁ bruvāṇaṁ puruṣārtha-bhājanaṁ janārdanaṁ prāñjalayaḥ pracetasaḥ tad-darśana-dhvasta-tamo-rajo-malā girāgṛṇan gadgadayā suhṛttamam
SB 4.30.22
pracetasa ūcuḥ namo namaḥ kleśa-vināśanāya nirūpitodāra-guṇāhvayāya mano-vaco-vega-puro-javāya sarvākṣa-mārgair agatādhvane namaḥ
SB 4.30.23
शुद्धाय शान्ताय नम: स्वनिष्ठया मनस्यपार्थं विलसद्द्वयाय । नमो जगत्स्थानलयोदयेषु गृहीतमायागुणविग्रहाय ॥ २३ ॥
śuddhāya śāntāya namaḥ sva-niṣṭhayā manasy apārthaṁ vilasad-dvayāya namo jagat-sthāna-layodayeṣu gṛhīta-māyā-guṇa-vigrahāya
SB 4.30.24
नमो विशुद्धसत्त्वाय हरये हरिमेधसे । वासुदेवाय कृष्णाय प्रभवे सर्वसात्वताम् ॥ २४ ॥
namo viśuddha-sattvāya haraye hari-medhase vāsudevāya kṛṣṇāya prabhave sarva-sātvatām
SB 4.30.25
नम: कमलनाभाय नम: कमलमालिने । नम: कमलपादाय नमस्ते कमलेक्षण ॥ २५ ॥
namaḥ kamala-nābhāya namaḥ kamala-māline namaḥ kamala-pādāya namas te kamalekṣaṇa
SB 4.30.26
नम: कमलकिञ्जल्कपिशङ्गामलवाससे । सर्वभूतनिवासाय नमोऽयुङ्क्ष्महि साक्षिणे ॥ २६ ॥
namaḥ kamala-kiñjalka- piśaṅgāmala-vāsase sarva-bhūta-nivāsāya namo ’yuṅkṣmahi sākṣiṇe
SB 4.30.27
रूपं भगवता त्वेतदशेषक्लेशसङ्क्षयम् । आविष्कृतं न: क्लिष्टानां किमन्यदनुकम्पितम् ॥ २७ ॥
rūpaṁ bhagavatā tv etad aśeṣa-kleśa-saṅkṣayam āviṣkṛtaṁ naḥ kliṣṭānāṁ kim anyad anukampitam
SB 4.30.28
एतावत्त्वं हि विभुभिर्भाव्यं दीनेषु वत्सलै: । यदनुस्मर्यते काले स्वबुद्ध्याभद्ररन्धन ॥ २८ ॥
etāvat tvaṁ hi vibhubhir bhāvyaṁ dīneṣu vatsalaiḥ yad anusmaryate kāle sva-buddhyābhadra-randhana
SB 4.30.29
येनोपशान्तिर्भूतानां क्षुल्लकानामपीहताम् । अन्तर्हितोऽन्तर्हृदये कस्मान्नो वेद नाशिष: ॥ २९ ॥
yenopaśāntir bhūtānāṁ kṣullakānām apīhatām antarhito ’ntar-hṛdaye kasmān no veda nāśiṣaḥ
SB 4.30.30
असावेव वरोऽस्माकमीप्सितो जगत: पते । प्रसन्नो भगवान् येषामपवर्गगुरुर्गति: ॥ ३० ॥
asāv eva varo ’smākam īpsito jagataḥ pate prasanno bhagavān yeṣām apavarga-gurur gatiḥ
SB 4.30.31
वरं वृणीमहेऽथापि नाथ त्वत्परत: परात् । न ह्यन्तस्त्वद्विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे ॥ ३१ ॥
varaṁ vṛṇīmahe ’thāpi nātha tvat parataḥ parāt na hy antas tvad-vibhūtīnāṁ so ’nanta iti gīyase
SB 4.30.32
पारिजातेऽञ्जसा लब्धे सारङ्गोऽन्यन्न सेवते । त्वदङ्घ्रिमूलमासाद्य साक्षात्किं किं वृणीमहि ॥ ३२ ॥
pārijāte ’ñjasā labdhe sāraṅgo ’nyan na sevate tvad-aṅghri-mūlam āsādya sākṣāt kiṁ kiṁ vṛṇīmahi
SB 4.30.33
यावत्ते मायया स्पृष्टा भ्रमाम इह कर्मभि: । तावद्भवत्प्रसङ्गानां सङ्ग: स्यान्नो भवे भवे ॥ ३३ ॥
yāvat te māyayā spṛṣṭā bhramāma iha karmabhiḥ tāvad bhavat-prasaṅgānāṁ saṅgaḥ syān no bhave bhave
SB 4.30.34
तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ ३४ ॥
tulayāma lavenāpi na svargaṁ nāpunar-bhavam bhagavat-saṅgi-saṅgasya martyānāṁ kim utāśiṣaḥ
SB 4.30.35
यत्रेड्यन्ते कथा मृष्टास्तृष्णाया: प्रशमो यत: । निर्वैरं यत्र भूतेषु नोद्वेगो यत्र कश्चन ॥ ३५ ॥
yatreḍyante kathā mṛṣṭās tṛṣṇāyāḥ praśamo yataḥ nirvairaṁ yatra bhūteṣu nodvego yatra kaścana
SB 4.30.36
यत्र नारायण: साक्षाद्भगवान्न्यासिनां गति: । संस्तूयते सत्कथासु मुक्तसङ्गै: पुन: पुन: ॥ ३६ ॥
yatra nārāyaṇaḥ sākṣād bhagavān nyāsināṁ gatiḥ saṁstūyate sat-kathāsu mukta-saṅgaiḥ punaḥ punaḥ
SB 4.30.37
तेषां विचरतां पद्भ्यां तीर्थानां पावनेच्छया । भीतस्य किं न रोचेत तावकानां समागम: ॥ ३७ ॥
teṣāṁ vicaratāṁ padbhyāṁ tīrthānāṁ pāvanecchayā bhītasya kiṁ na roceta tāvakānāṁ samāgamaḥ
SB 4.30.38
वयं तु साक्षाद्भगवन् भवस्य प्रियस्य सख्यु: क्षणसङ्गमेन । सुदुश्चिकित्स्यस्य भवस्य मृत्यो- र्भिषक्तमं त्वाद्य गतिं गता: स्म ॥ ३८ ॥
vayaṁ tu sākṣād bhagavan bhavasya priyasya sakhyuḥ kṣaṇa-saṅgamena suduścikitsyasya bhavasya mṛtyor bhiṣaktamaṁ tvādya gatiṁ gatāḥ sma
SB 4.30.39-40
यन्न: स्वधीतं गुरव: प्रसादिता विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या । आर्या नता: सुहृदो भ्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव ॥ ३९ ॥ यन्न: सुतप्तं तप एतदीश निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु । सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो वृणीमहे ते परितोषणाय ॥ ४० ॥
yan naḥ svadhītaṁ guravaḥ prasāditā viprāś ca vṛddhāś ca sad-ānuvṛttyā āryā natāḥ suhṛdo bhrātaraś ca sarvāṇi bhūtāny anasūyayaiva yan naḥ sutaptaṁ tapa etad īśa nirandhasāṁ kālam adabhram apsu sarvaṁ tad etat puruṣasya bhūmno vṛṇīmahe te paritoṣaṇāya
SB 4.30.41
मनु: स्वयम्भूर्भगवान् भवश्च येऽन्ये तपोज्ञानविशुद्धसत्त्वा: । अदृष्टपारा अपि यन्महिम्न: स्तुवन्त्यथो त्वात्मसमं गृणीम: ॥ ४१ ॥
manuḥ svayambhūr bhagavān bhavaś ca ye ’nye tapo-jñāna-viśuddha-sattvāḥ adṛṣṭa-pārā api yan-mahimnaḥ stuvanty atho tvātma-samaṁ gṛṇīmaḥ
SB 4.30.42
नम: समाय शुद्धाय पुरुषाय पराय च । वासुदेवाय सत्त्वाय तुभ्यं भगवते नम: ॥ ४२ ॥
namaḥ samāya śuddhāya puruṣāya parāya ca vāsudevāya sattvāya tubhyaṁ bhagavate namaḥ
SB 4.30.43
मैत्रेय उवाच इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरि: प्रीतस्तथेत्याह शरण्यवत्सल: । अनिच्छतां यानमतृप्तचक्षुषां ययौ स्वधामानपवर्गवीर्य: ॥ ४३ ॥
maitreya uvāca iti pracetobhir abhiṣṭuto hariḥ prītas tathety āha śaraṇya-vatsalaḥ anicchatāṁ yānam atṛpta-cakṣuṣāṁ yayau sva-dhāmānapavarga-vīryaḥ
SB 4.30.44
अथ निर्याय सलिलात्प्रचेतस उदन्वत: । वीक्ष्याकुप्यन्द्रुमैश्छन्नां गां गां रोद्धुमिवोच्छ्रितै: ॥ ४४ ॥
atha niryāya salilāt pracetasa udanvataḥ vīkṣyākupyan drumaiś channāṁ gāṁ gāṁ roddhum ivocchritaiḥ
SB 4.30.45
ततोऽग्निमारुतौ राजन्नमुञ्चन्मुखतो रुषा । महीं निर्वीरुधं कर्तुं संवर्तक इवात्यये ॥ ४५ ॥
tato ’gni-mārutau rājann amuñcan mukhato ruṣā mahīṁ nirvīrudhaṁ kartuṁ saṁvartaka ivātyaye
SB 4.30.46
भस्मसात्क्रियमाणांस्तान् द्रुमान्वीक्ष्य पितामह: । आगत: शमयामास पुत्रान् बर्हिष्मतो नयै: ॥ ४६ ॥
bhasmasāt kriyamāṇāṁs tān drumān vīkṣya pitāmahaḥ āgataḥ śamayām āsa putrān barhiṣmato nayaiḥ
SB 4.30.47
तत्रावशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा । उज्जह्रुस्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टा: स्वयम्भुवा ॥ ४७ ॥
tatrāvaśiṣṭā ye vṛkṣā bhītā duhitaraṁ tadā ujjahrus te pracetobhya upadiṣṭāḥ svayambhuvā
SB 4.30.48
ते च ब्रह्मण आदेशान्मारिषामुपयेमिरे । यस्यां महदवज्ञानादजन्यजनयोनिज: ॥ ४८ ॥
te ca brahmaṇa ādeśān māriṣām upayemire yasyāṁ mahad-avajñānād ajany ajana-yonijaḥ
SB 4.30.49
चाक्षुषे त्वन्तरे प्राप्ते प्राक्सर्गे कालविद्रुते । य: ससर्ज प्रजा इष्टा: स दक्षो दैवचोदित: ॥ ४९ ॥
cākṣuṣe tv antare prāpte prāk-sarge kāla-vidrute yaḥ sasarja prajā iṣṭāḥ sa dakṣo daiva-coditaḥ
SB 4.30.50-51
यो जायमान: सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा । स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन् ॥ ५० ॥ तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरभिषिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन् ॥ ५१ ॥
yo jāyamānaḥ sarveṣāṁ tejas tejasvināṁ rucā svayopādatta dākṣyāc ca karmaṇāṁ dakṣam abruvan taṁ prajā-sarga-rakṣāyām anādir abhiṣicya ca yuyoja yuyuje ’nyāṁś ca sa vai sarva-prajāpatīn
Песнь 4, Глава 31
SB 4.31.1
मैत्रेय उवाच तत उत्पन्नविज्ञाना आश्वधोक्षजभाषितम् । स्मरन्त आत्मजे भार्यां विसृज्य प्राव्रजन् गृहात् ॥ १ ॥
maitreya uvāca tata utpanna-vijñānā āśv adhokṣaja-bhāṣitam smaranta ātmaje bhāryāṁ visṛjya prāvrajan gṛhāt
SB 4.31.2
दीक्षिता ब्रह्मसत्रेण सर्वभूतात्ममेधसा । प्रतीच्यां दिशि वेलायां सिद्धोऽभूद्यत्र जाजलि: ॥ २ ॥
dīkṣitā brahma-satreṇa sarva-bhūtātma-medhasā pratīcyāṁ diśi velāyāṁ siddho ’bhūd yatra jājaliḥ
SB 4.31.3
तान्निर्जितप्राणमनोवचोदृशो जितासनान् शान्तसमानविग्रहान् । परेऽमले ब्रह्मणि योजितात्मन: सुरासुरेड्यो ददृशे स्म नारद: ॥ ३ ॥
tān nirjita-prāṇa-mano-vaco-dṛśo jitāsanān śānta-samāna-vigrahān pare ’male brahmaṇi yojitātmanaḥ surāsureḍyo dadṛśe sma nāradaḥ
SB 4.31.4
तमागतं त उत्थाय प्रणिपत्याभिनन्द्य च । पूजयित्वा यथादेशं सुखासीनमथाब्रुवन् ॥ ४ ॥
tam āgataṁ ta utthāya praṇipatyābhinandya ca pūjayitvā yathādeśaṁ sukhāsīnam athābruvan
SB 4.31.5
प्रचेतस ऊचु: स्वागतं ते सुरर्षेऽद्य दिष्ट्या नो दर्शनं गत: । तव चङ्क्रमणं ब्रह्मन्नभयाय यथा रवे: ॥ ५ ॥
pracetasa ūcuḥ svāgataṁ te surarṣe ’dya diṣṭyā no darśanaṁ gataḥ tava caṅkramaṇaṁ brahmann abhayāya yathā raveḥ
SB 4.31.6
यदादिष्टं भगवता शिवेनाधोक्षजेन च । तद् गृहेषु प्रसक्तानां प्रायश: क्षपितं प्रभो ॥ ६ ॥
yad ādiṣṭaṁ bhagavatā śivenādhokṣajena ca tad gṛheṣu prasaktānāṁ prāyaśaḥ kṣapitaṁ prabho
SB 4.31.7
तन्न: प्रद्योतयाध्यात्मज्ञानं तत्त्वार्थदर्शनम् । येनाञ्जसा तरिष्यामो दुस्तरं भवसागरम् ॥ ७ ॥
tan naḥ pradyotayādhyātma- jñānaṁ tattvārtha-darśanam yenāñjasā tariṣyāmo dustaraṁ bhava-sāgaram
SB 4.31.8
मैत्रेय उवाच इति प्रचेतसां पृष्टो भगवान्नारदो मुनि: । भगवत्युत्तमश्लोक आविष्टात्माब्रवीन्नृपान् ॥ ८ ॥
maitreya uvāca iti pracetasāṁ pṛṣṭo bhagavān nārado muniḥ bhagavaty uttama-śloka āviṣṭātmābravīn nṛpān
SB 4.31.9
नारद उवाच तज्जन्म तानि कर्माणि तदायुस्तन्मनो वच: । नृणां येन हि विश्वात्मा सेव्यते हरिरीश्वर: ॥ ९ ॥
nārada uvāca taj janma tāni karmāṇi tad āyus tan mano vacaḥ nṛṇāṁ yena hi viśvātmā sevyate harir īśvaraḥ
SB 4.31.10
किं जन्मभिस्त्रिभिर्वेह शौक्रसावित्रयाज्ञिकै: । कर्मभिर्वा त्रयीप्रोक्तै: पुंसोऽपि विबुधायुषा ॥ १० ॥
kiṁ janmabhis tribhir veha śaukra-sāvitra-yājñikaiḥ karmabhir vā trayī-proktaiḥ puṁso ’pi vibudhāyuṣā
SB 4.31.11
श्रुतेन तपसा वा किं वचोभिश्चित्तवृत्तिभि: । बुद्ध्या वा किं निपुणया बलेनेन्द्रियराधसा ॥ ११ ॥
śrutena tapasā vā kiṁ vacobhiś citta-vṛttibhiḥ buddhyā vā kiṁ nipuṇayā balenendriya-rādhasā
SB 4.31.12
किं वा योगेन साङ्ख्येन न्यासस्वाध्याययोरपि । किं वा श्रेयोभिरन्यैश्च न यत्रात्मप्रदो हरि: ॥ १२ ॥
kiṁ vā yogena sāṅkhyena nyāsa-svādhyāyayor api kiṁ vā śreyobhir anyaiś ca na yatrātma-prado hariḥ
SB 4.31.13
श्रेयसामपि सर्वेषामात्मा ह्यवधिरर्थत: । सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मात्मद: प्रिय: ॥ १३ ॥
śreyasām api sarveṣām ātmā hy avadhir arthataḥ sarveṣām api bhūtānāṁ harir ātmātmadaḥ priyaḥ
SB 4.31.14
यथा तरोर्मूलनिषेचनेन तृप्यन्ति तत्स्कन्धभुजोपशाखा: । प्राणोपहाराच्च यथेन्द्रियाणां तथैव सर्वार्हणमच्युतेज्या ॥ १४ ॥
yathā taror mūla-niṣecanena tṛpyanti tat-skandha-bhujopaśākhāḥ prāṇopahārāc ca yathendriyāṇāṁ tathaiva sarvārhaṇam acyutejyā
SB 4.31.15
यथैव सूर्यात्प्रभवन्ति वार: पुनश्च तस्मिन्प्रविशन्ति काले । भूतानि भूमौ स्थिरजङ्गमानि तथा हरावेव गुणप्रवाह: ॥ १५ ॥
yathaiva sūryāt prabhavanti vāraḥ punaś ca tasmin praviśanti kāle bhūtāni bhūmau sthira-jaṅgamāni tathā harāv eva guṇa-pravāhaḥ
SB 4.31.16
एतत्पदं तज्जगदात्मन: परं सकृद्विभातं सवितुर्यथा प्रभा । यथासवो जाग्रति सुप्तशक्तयो द्रव्यक्रियाज्ञानभिदाभ्रमात्यय: ॥ १६ ॥
etat padaṁ taj jagad-ātmanaḥ paraṁ sakṛd vibhātaṁ savitur yathā prabhā yathāsavo jāgrati supta-śaktayo dravya-kriyā-jñāna-bhidā-bhramātyayaḥ
SB 4.31.17
यथा नभस्यभ्रतम:प्रकाशा भवन्ति भूपा न भवन्त्यनुक्रमात् । एवं परे ब्रह्मणि शक्तयस्त्वमू रजस्तम:सत्त्वमिति प्रवाह: ॥ १७ ॥
yathā nabhasy abhra-tamaḥ-prakāśā bhavanti bhūpā na bhavanty anukramāt evaṁ pare brahmaṇi śaktayas tv amū rajas tamaḥ sattvam iti pravāhaḥ
SB 4.31.18
तेनैकमात्मानमशेषदेहिनां कालं प्रधानं पुरुषं परेशम् । स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाह- मात्मैकभावेन भजध्वमद्धा ॥ १८ ॥
tenaikam ātmānam aśeṣa-dehināṁ kālaṁ pradhānaṁ puruṣaṁ pareśam sva-tejasā dhvasta-guṇa-pravāham ātmaika-bhāvena bhajadhvam addhā
SB 4.31.19
दयया सर्वभूतेषु सन्तुष्ट्या येन केन वा । सर्वेन्द्रियोपशान्त्या च तुष्यत्याशु जनार्दन: ॥ १९ ॥
dayayā sarva-bhūteṣu santuṣṭyā yena kena vā sarvendriyopaśāntyā ca tuṣyaty āśu janārdanaḥ
SB 4.31.20
अपहतसकलैषणामलात्म- न्यविरतमेधितभावनोपहूत: । निजजनवशगत्वमात्मनोऽय- न्न सरति छिद्रवदक्षर: सतां हि ॥ २० ॥
apahata-sakalaiṣaṇāmalātmany aviratam edhita-bhāvanopahūtaḥ nija-jana-vaśa-gatvam ātmano ’yan na sarati chidravad akṣaraḥ satāṁ hi
SB 4.31.21
न भजति कुमनीषिणां स इज्यां हरिरधनात्मधनप्रियो रसज्ञ: । श्रुतधनकुलकर्मणां मदैर्ये विदधति पापमकिञ्चनेषु सत्सु ॥ २१ ॥
na bhajati kumanīṣiṇāṁ sa ijyāṁ harir adhanātma-dhana-priyo rasa-jñaḥ śruta-dhana-kula-karmaṇāṁ madair ye vidadhati pāpam akiñcaneṣu satsu
SB 4.31.22
श्रियमनुचरतीं तदर्थिनश्च द्विपदपतीन् विबुधांश्च यत्स्वपूर्ण: । न भजति निजभृत्यवर्गतन्त्र: कथममुमुद्विसृजेत्पुमान् कृतज्ञ: ॥ २२ ॥
śriyam anucaratīṁ tad-arthinaś ca dvipada-patīn vibudhāṁś ca yat sva-pūrṇaḥ na bhajati nija-bhṛtya-varga-tantraḥ katham amum udvisṛjet pumān kṛta-jñaḥ
SB 4.31.23
मैत्रेय उवाच इति प्रचेतसो राजन्नन्याश्च भगवत्कथा: । श्रावयित्वा ब्रह्मलोकं ययौ स्वायम्भुवो मुनि: ॥ २३ ॥
maitreya uvāca iti pracetaso rājann anyāś ca bhagavat-kathāḥ śrāvayitvā brahma-lokaṁ yayau svāyambhuvo muniḥ
SB 4.31.24
तेऽपि तन्मुखनिर्यातं यशो लोकमलापहम् । हरेर्निशम्य तत्पादं ध्यायन्तस्तद्गतिं ययु: ॥ २४ ॥
te ’pi tan-mukha-niryātaṁ yaśo loka-malāpaham harer niśamya tat-pādaṁ dhyāyantas tad-gatiṁ yayuḥ
SB 4.31.25
एतत्तेऽभिहितं क्षत्तर्यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । प्रचेतसां नारदस्य संवादं हरिकीर्तनम् ॥ २५ ॥
etat te ’bhihitaṁ kṣattar yan māṁ tvaṁ paripṛṣṭavān pracetasāṁ nāradasya saṁvādaṁ hari-kīrtanam
SB 4.31.26
श्रीशुक उवाच य एष उत्तानपदो मानवस्यानुवर्णित: । वंश: प्रियव्रतस्यापि निबोध नृपसत्तम ॥ २६ ॥
śrī-śuka uvāca ya eṣa uttānapado mānavasyānuvarṇitaḥ vaṁśaḥ priyavratasyāpi nibodha nṛpa-sattama
SB 4.31.27
यो नारदादात्मविद्यामधिगम्य पुनर्महीम् । भुक्त्वा विभज्य पुत्रेभ्य ऐश्वरं समगात्पदम् ॥ २७ ॥
yo nāradād ātma-vidyām adhigamya punar mahīm bhuktvā vibhajya putrebhya aiśvaraṁ samagāt padam
SB 4.31.28
इमां तु कौषारविणोपवर्णितां क्षत्ता निशम्याजितवादसत्कथाम् । प्रवृद्धभावोऽश्रुकलाकुलो मुने- र्दधार मूर्ध्ना चरणं हृदा हरे: ॥ २८ ॥
imāṁ tu kauṣāraviṇopavarṇitāṁ kṣattā niśamyājita-vāda-sat-kathām pravṛddha-bhāvo ’śru-kalākulo muner dadhāra mūrdhnā caraṇaṁ hṛdā hareḥ
SB 4.31.29
विदुर उवाच सोऽयमद्य महायोगिन् भवता करुणात्मना । दर्शितस्तमस: पारो यत्राकिञ्चनगो हरि: ॥ २९ ॥
vidura uvāca so ’yam adya mahā-yogin bhavatā karuṇātmanā darśitas tamasaḥ pāro yatrākiñcana-go hariḥ
SB 4.31.30
श्रीशुक उवाच इत्यानम्य तमामन्त्र्य विदुरो गजसाह्वयम् । स्वानां दिदृक्षु: प्रययौ ज्ञातीनां निर्वृताशय: ॥ ३० ॥
śrī-śuka uvāca ity ānamya tam āmantrya viduro gajasāhvayam svānāṁ didṛkṣuḥ prayayau jñātīnāṁ nirvṛtāśayaḥ
SB 4.31.31
एतद्य: शृणुयाद्राजन् राज्ञां हर्यर्पितात्मनाम् । आयुर्धनं यश: स्वस्ति गतिमैश्वर्यमाप्नुयात् ॥ ३१ ॥ ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजां नृलोके कष्टान् कामानर्हते विड्भुजां ये । तपो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुद्ध्येद्यस्माद् ब्रह्मसौख्यं त्वनन्तम् ॥ १ ॥
etad yaḥ śṛṇuyād rājan rājñāṁ hary-arpitātmanām āyur dhanaṁ yaśaḥ svasti gatim aiśvaryam āpnuyāt