SB 6.1.1
श्रीपरीक्षिदुवाच निवृत्तिमार्ग: कथित आदौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंसृति: ॥ १ ॥
śrī-parīkṣid uvāca nivṛtti-mārgaḥ kathita ādau bhagavatā yathā krama-yogopalabdhena brahmaṇā yad asaṁsṛtiḥ
Śrīmad-Bhāgavatam Песнь 6: Sanskrit and IAST
Шримад-Бхагаватам, песнь 6: санскрит, IAST и ссылки на полное русское издание JAPA TIME.
JAPA TIME публикует здесь оригинальный текст и IAST-транслитерацию для изучения. Полные переводы и комментарии Шрилы Прабхупады доступны по ссылкам в библиотеке JAPA TIME.
Песнь 6, Глава 1
SB 6.1.2
प्रवृत्तिलक्षणश्चैव त्रैगुण्यविषयो मुने । योऽसावलीनप्रकृतेर्गुणसर्ग: पुन: पुन: ॥ २ ॥
pravṛtti-lakṣaṇaś caiva traiguṇya-viṣayo mune yo ’sāv alīna-prakṛter guṇa-sargaḥ punaḥ punaḥ
SB 6.1.3
अधर्मलक्षणा नाना नरकाश्चानुवर्णिता: । मन्वन्तरश्च व्याख्यात आद्य: स्वायम्भुवो यत: ॥ ३ ॥
adharma-lakṣaṇā nānā narakāś cānuvarṇitāḥ manvantaraś ca vyākhyāta ādyaḥ svāyambhuvo yataḥ
SB 6.1.4-5
प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥
priyavratottānapador vaṁśas tac-caritāni ca dvīpa-varṣa-samudrādri- nady-udyāna-vanaspatīn dharā-maṇḍala-saṁsthānaṁ bhāga-lakṣaṇa-mānataḥ jyotiṣāṁ vivarāṇāṁ ca yathedam asṛjad vibhuḥ
SB 6.1.6
अधुनेह महाभाग यथैव नरकान्नर: । नानोग्रयातनान्नेयात्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥
adhuneha mahā-bhāga yathaiva narakān naraḥ nānogra-yātanān neyāt tan me vyākhyātum arhasi
SB 6.1.7
श्रीशुक उवाच न चेदिहैवापचितिं यथांहस: कृतस्य कुर्यान्मनउक्तपाणिभि: । ध्रुवं स वै प्रेत्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भवतस्तिग्मयातना: ॥ ७ ॥
śrī-śuka uvāca na ced ihaivāpacitiṁ yathāṁhasaḥ kṛtasya kuryān mana-ukta-pāṇibhiḥ dhruvaṁ sa vai pretya narakān upaiti ye kīrtitā me bhavatas tigma-yātanāḥ
SB 6.1.8
तस्मात्पुरैवाश्विह पापनिष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतात्मना । दोषस्य दृष्ट्वा गुरुलाघवं यथा भिषक् चिकित्सेत रुजां निदानवित् ॥ ८ ॥
tasmāt puraivāśv iha pāpa-niṣkṛtau yateta mṛtyor avipadyatātmanā doṣasya dṛṣṭvā guru-lāghavaṁ yathā bhiṣak cikitseta rujāṁ nidānavit
SB 6.1.9
श्रीराजोवाच दृष्टश्रुताभ्यां यत्पापं जानन्नप्यात्मनोऽहितम् । करोति भूयो विवश: प्रायश्चित्तमथो कथम् ॥ ९ ॥
śrī-rājovāca dṛṣṭa-śrutābhyāṁ yat pāpaṁ jānann apy ātmano ’hitam karoti bhūyo vivaśaḥ prāyaścittam atho katham
SB 6.1.10
क्वचिन्निवर्ततेऽभद्रात्क्वचिच्चरति तत्पुन: । प्रायश्चित्तमथोऽपार्थं मन्ये कुञ्जरशौचवत् ॥ १० ॥
kvacin nivartate ’bhadrāt kvacic carati tat punaḥ prāyaścittam atho ’pārthaṁ manye kuñjara-śaucavat
SB 6.1.11
श्रीबादरायणिरुवाच कर्मणा कर्मनिर्हारो न ह्यात्यन्तिक इष्यते । अविद्वदधिकारित्वात्प्रायश्चित्तं विमर्शनम् ॥ ११ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca karmaṇā karma-nirhāro na hy ātyantika iṣyate avidvad-adhikāritvāt prāyaścittaṁ vimarśanam
SB 6.1.12
नाश्नत: पथ्यमेवान्नं व्याधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमकृद्राजन् शनै: क्षेमाय कल्पते ॥ १२ ॥
nāśnataḥ pathyam evānnaṁ vyādhayo ’bhibhavanti hi evaṁ niyamakṛd rājan śanaiḥ kṣemāya kalpate
SB 6.1.13-14
तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥
tapasā brahmacaryeṇa śamena ca damena ca tyāgena satya-śaucābhyāṁ yamena niyamena vā deha-vāg-buddhijaṁ dhīrā dharmajñāḥ śraddhayānvitāḥ kṣipanty aghaṁ mahad api veṇu-gulmam ivānalaḥ
SB 6.1.15
केचित्केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणा: । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्न्येन नीहारमिव भास्कर: ॥ १५ ॥
kecit kevalayā bhaktyā vāsudeva-parāyaṇāḥ aghaṁ dhunvanti kārtsnyena nīhāram iva bhāskaraḥ
SB 6.1.16
न तथा ह्यघवान् राजन्पूयेत तपआदिभि: । यथा कृष्णार्पितप्राणस्तत्पुरुषनिषेवया ॥ १६ ॥
na tathā hy aghavān rājan pūyeta tapa-ādibhiḥ yathā kṛṣṇārpita-prāṇas tat-puruṣa-niṣevayā
SB 6.1.17
सध्रीचीनो ह्ययं लोके पन्था: क्षेमोऽकुतोभय: । सुशीला: साधवो यत्र नारायणपरायणा: ॥ १७ ॥
sadhrīcīno hy ayaṁ loke panthāḥ kṣemo ’kuto-bhayaḥ suśīlāḥ sādhavo yatra nārāyaṇa-parāyaṇāḥ
SB 6.1.18
प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्मुखम् । न निष्पुनन्ति राजेन्द्र सुराकुम्भमिवापगा: ॥ १८ ॥
prāyaścittāni cīrṇāni nārāyaṇa-parāṅmukham na niṣpunanti rājendra surā-kumbham ivāpagāḥ
SB 6.1.19
सकृन्मन: कृष्णपदारविन्दयो- र्निवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाशभृतश्च तद्भटान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृता: ॥ १९ ॥
sakṛn manaḥ kṛṣṇa-padāravindayor niveśitaṁ tad-guṇa-rāgi yair iha na te yamaṁ pāśa-bhṛtaś ca tad-bhaṭān svapne ’pi paśyanti hi cīrṇa-niṣkṛtāḥ
SB 6.1.20
अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । दूतानां विष्णुयमयो: संवादस्तं निबोध मे ॥ २० ॥
atra codāharantīmam itihāsaṁ purātanam dūtānāṁ viṣṇu-yamayoḥ saṁvādas taṁ nibodha me
SB 6.1.21
कान्यकुब्जे द्विज: कश्चिद्दासीपतिरजामिल: । नाम्ना नष्टसदाचारो दास्या: संसर्गदूषित: ॥ २१ ॥
kānyakubje dvijaḥ kaścid dāsī-patir ajāmilaḥ nāmnā naṣṭa-sadācāro dāsyāḥ saṁsarga-dūṣitaḥ
SB 6.1.22
बन्द्यक्षै: कैतवैश्चौर्यैर्गर्हितां वृत्तिमास्थित: । बिभ्रत्कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिन: ॥ २२ ॥
bandy-akṣaiḥ kaitavaiś cauryair garhitāṁ vṛttim āsthitaḥ bibhrat kuṭumbam aśucir yātayām āsa dehinaḥ
SB 6.1.23
एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽत्यगान्महान् राजन्नष्टाशीत्यायुष: समा: ॥ २३ ॥
evaṁ nivasatas tasya lālayānasya tat-sutān kālo ’tyagān mahān rājann aṣṭāśītyāyuṣaḥ samāḥ
SB 6.1.24
तस्य प्रवयस: पुत्रा दश तेषां तु योऽवम: । बालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् ॥ २४ ॥
tasya pravayasaḥ putrā daśa teṣāṁ tu yo ’vamaḥ bālo nārāyaṇo nāmnā pitroś ca dayito bhṛśam
SB 6.1.25
स बद्धहृदयस्तस्मिन्नर्भके कलभाषिणि । निरीक्षमाणस्तल्लीलां मुमुदे जरठो भृशम् ॥ २५ ॥
sa baddha-hṛdayas tasminn arbhake kala-bhāṣiṇi nirīkṣamāṇas tal-līlāṁ mumude jaraṭho bhṛśam
SB 6.1.26
भुञ्जान: प्रपिबन् खादन् बालकं स्नेहयन्त्रित: । भोजयन् पाययन् मूढो न वेदागतमन्तकम् ॥ २६ ॥
bhuñjānaḥ prapiban khādan bālakaṁ sneha-yantritaḥ bhojayan pāyayan mūḍho na vedāgatam antakam
SB 6.1.27
स एवं वर्तमानोऽज्ञो मृत्युकाल उपस्थिते । मतिं चकार तनये बाले नारायणाह्वये ॥ २७ ॥
sa evaṁ vartamāno ’jño mṛtyu-kāla upasthite matiṁ cakāra tanaye bāle nārāyaṇāhvaye
SB 6.1.28-29
स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥
sa pāśa-hastāṁs trīn dṛṣṭvā puruṣān ati-dāruṇān vakra-tuṇḍān ūrdhva-romṇa ātmānaṁ netum āgatān dūre krīḍanakāsaktaṁ putraṁ nārāyaṇāhvayam plāvitena svareṇoccair ājuhāvākulendriyaḥ
SB 6.1.30
निशम्य म्रियमाणस्य मुखतो हरिकीर्तनम् । भर्तुर्नाम महाराज पार्षदा: सहसापतन् ॥ ३० ॥
niśamya mriyamāṇasya mukhato hari-kīrtanam bhartur nāma mahārāja pārṣadāḥ sahasāpatan
SB 6.1.31
विकर्षतोऽन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम् । यमप्रेष्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजसा ॥ ३१ ॥
vikarṣato ’ntar hṛdayād dāsī-patim ajāmilam yama-preṣyān viṣṇudūtā vārayām āsur ojasā
SB 6.1.32
ऊचुर्निषेधितास्तांस्ते वैवस्वतपुर:सरा: । के यूयं प्रतिषेद्धारो धर्मराजस्य शासनम् ॥ ३२ ॥
ūcur niṣedhitās tāṁs te vaivasvata-puraḥsarāḥ ke yūyaṁ pratiṣeddhāro dharma-rājasya śāsanam
SB 6.1.33
कस्य वा कुत आयाता: कस्मादस्य निषेधथ । किं देवा उपदेवा या यूयं किं सिद्धसत्तमा: ॥ ३३ ॥
kasya vā kuta āyātāḥ kasmād asya niṣedhatha kiṁ devā upadevā yā yūyaṁ kiṁ siddha-sattamāḥ
SB 6.1.34-36
सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥
sarve padma-palāśākṣāḥ pīta-kauśeya-vāsasaḥ kirīṭinaḥ kuṇḍalino lasat-puṣkara-mālinaḥ sarve ca nūtna-vayasaḥ sarve cāru-caturbhujāḥ dhanur-niṣaṅgāsi-gadā- śaṅkha-cakrāmbuja-śriyaḥ diśo vitimirālokāḥ kurvantaḥ svena tejasā kim arthaṁ dharma-pālasya kiṅkarān no niṣedhatha
SB 6.1.37
श्रीशुक उवाच इत्युक्ते यमदूतैस्ते वासुदेवोक्तकारिण: । तान् प्रत्यूचु: प्रहस्येदं मेघनिर्ह्रादया गिरा ॥ ३७ ॥
śrī-śuka uvāca ity ukte yamadūtais te vāsudevokta-kāriṇaḥ tān pratyūcuḥ prahasyedaṁ megha-nirhrādayā girā
SB 6.1.38
श्रीविष्णुदूता ऊचु: यूयं वै धर्मराजस्य यदि निर्देशकारिण: । ब्रूत धर्मस्य नस्तत्त्वं यच्चाधर्मस्य लक्षणम् ॥ ३८ ॥
śrī-viṣṇudūtā ūcuḥ yūyaṁ vai dharma-rājasya yadi nirdeśa-kāriṇaḥ brūta dharmasya nas tattvaṁ yac cādharmasya lakṣaṇam
SB 6.1.39
कथं स्विद् ध्रियते दण्ड: किं वास्य स्थानमीप्सितम् । दण्ड्या: किं कारिण: सर्वे आहो स्वित्कतिचिन्नृणाम् ॥ ३९ ॥
kathaṁ svid dhriyate daṇḍaḥ kiṁ vāsya sthānam īpsitam daṇḍyāḥ kiṁ kāriṇaḥ sarve āho svit katicin nṛṇām
SB 6.1.40
यमदूता ऊचु: वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्यय: । वेदो नारायण: साक्षात्स्वयम्भूरिति शुश्रुम ॥ ४० ॥
yamadūtā ūcuḥ veda-praṇihito dharmo hy adharmas tad-viparyayaḥ vedo nārāyaṇaḥ sākṣāt svayambhūr iti śuśruma
SB 6.1.41
येन स्वधाम्न्यमी भावा रज:सत्त्वतमोमया: । गुणनामक्रियारूपैर्विभाव्यन्ते यथातथम् ॥ ४१ ॥
yena sva-dhāmny amī bhāvā rajaḥ-sattva-tamomayāḥ guṇa-nāma-kriyā-rūpair vibhāvyante yathā-tatham
SB 6.1.42
सूर्योऽग्नि: खं मरुद्देव: सोम: सन्ध्याहनी दिश: । कं कु: स्वयं धर्म इति ह्येते दैह्यस्य साक्षिण: ॥ ४२ ॥
sūryo ’gniḥ khaṁ marud devaḥ somaḥ sandhyāhanī diśaḥ kaṁ kuḥ svayaṁ dharma iti hy ete daihyasya sākṣiṇaḥ
SB 6.1.43
एतैरधर्मो विज्ञात: स्थानं दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दण्डमर्हन्ति कारिण: ॥ ४३ ॥
etair adharmo vijñātaḥ sthānaṁ daṇḍasya yujyate sarve karmānurodhena daṇḍam arhanti kāriṇaḥ
SB 6.1.44
सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघा: । कारिणां गुणसङ्गोऽस्ति देहवान्न ह्यकर्मकृत् ॥ ४४ ॥
sambhavanti hi bhadrāṇi viparītāni cānaghāḥ kāriṇāṁ guṇa-saṅgo ’sti dehavān na hy akarma-kṛt
SB 6.1.45
येन यावान्यथाधर्मो धर्मो वेह समीहित: । स एव तत्फलं भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र वै ॥ ४५ ॥
yena yāvān yathādharmo dharmo veha samīhitaḥ sa eva tat-phalaṁ bhuṅkte tathā tāvad amutra vai
SB 6.1.46
यथेह देवप्रवरास्त्रैविध्यमुपलभ्यते । भूतेषु गुणवैचित्र्यात्तथान्यत्रानुमीयते ॥ ४६ ॥
yatheha deva-pravarās trai-vidhyam upalabhyate bhūteṣu guṇa-vaicitryāt tathānyatrānumīyate
SB 6.1.47
वर्तमानोऽन्ययो: कालो गुणाभिज्ञापको यथा । एवं जन्मान्ययोरेतद्धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४७ ॥
vartamāno ’nyayoḥ kālo guṇābhijñāpako yathā evaṁ janmānyayor etad dharmādharma-nidarśanam
SB 6.1.48
मनसैव पुरे देव: पूर्वरूपं विपश्यति । अनुमीमांसतेऽपूर्वं मनसा भगवानज: ॥ ४८ ॥
manasaiva pure devaḥ pūrva-rūpaṁ vipaśyati anumīmāṁsate ’pūrvaṁ manasā bhagavān ajaḥ
SB 6.1.49
यथाज्ञस्तमसा युक्त उपास्ते व्यक्तमेव हि । न वेद पूर्वमपरं नष्टजन्मस्मृतिस्तथा ॥ ४९ ॥
yathājñas tamasā yukta upāste vyaktam eva hi na veda pūrvam aparaṁ naṣṭa-janma-smṛtis tathā
SB 6.1.50
पञ्चभि: कुरुते स्वार्थान् पञ्च वेदाथ पञ्चभि: । एकस्तु षोडशेन त्रीन् स्वयं सप्तदशोऽश्नुते ॥ ५० ॥
pañcabhiḥ kurute svārthān pañca vedātha pañcabhiḥ ekas tu ṣoḍaśena trīn svayaṁ saptadaśo ’śnute
SB 6.1.51
तदेतत्षोडशकलं लिङ्गं शक्तित्रयं महत् । धत्तेऽनुसंसृतिं पुंसि हर्षशोकभयार्तिदाम् ॥ ५१ ॥
tad etat ṣoḍaśa-kalaṁ liṅgaṁ śakti-trayaṁ mahat dhatte ’nusaṁsṛtiṁ puṁsi harṣa-śoka-bhayārtidām
SB 6.1.52
देह्यज्ञोऽजितषड्वर्गो नेच्छन्कर्माणि कार्यते । कोशकार इवात्मानं कर्मणाच्छाद्य मुह्यति ॥ ५२ ॥
dehy ajño ’jita-ṣaḍ-vargo necchan karmāṇi kāryate kośakāra ivātmānaṁ karmaṇācchādya muhyati
SB 6.1.53
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवश: कर्म गुणै: स्वाभाविकैर्बलात् ॥ ५३ ॥
na hi kaścit kṣaṇam api jātu tiṣṭhaty akarma-kṛt kāryate hy avaśaḥ karma guṇaiḥ svābhāvikair balāt
SB 6.1.54
लब्ध्वा निमित्तमव्यक्तं व्यक्ताव्यक्तं भवत्युत । यथायोनि यथाबीजं स्वभावेन बलीयसा ॥ ५४ ॥
labdhvā nimittam avyaktaṁ vyaktāvyaktaṁ bhavaty uta yathā-yoni yathā-bījaṁ svabhāvena balīyasā
SB 6.1.55
एष प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्यय: । आसीत्स एव नचिरादीशसङ्गाद्विलीयते ॥ ५५ ॥
eṣa prakṛti-saṅgena puruṣasya viparyayaḥ āsīt sa eva na cirād īśa-saṅgād vilīyate
SB 6.1.56-57
अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥
ayaṁ hi śruta-sampannaḥ śīla-vṛtta-guṇālayaḥ dhṛta-vrato mṛdur dāntaḥ satya-vāṅ mantra-vic chuciḥ gurv-agny-atithi-vṛddhānāṁ śuśrūṣur anahaṅkṛtaḥ sarva-bhūta-suhṛt sādhur mita-vāg anasūyakaḥ
SB 6.1.58-60
एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥
ekadāsau vanaṁ yātaḥ pitṛ-sandeśa-kṛd dvijaḥ ādāya tata āvṛttaḥ phala-puṣpa-samit-kuśān dadarśa kāminaṁ kañcic chūdraṁ saha bhujiṣyayā pītvā ca madhu maireyaṁ madāghūrṇita-netrayā mattayā viślathan-nīvyā vyapetaṁ nirapatrapam krīḍantam anugāyantaṁ hasantam anayāntike
SB 6.1.61
दृष्ट्वा तां कामलिप्तेन बाहुना परिरम्भिताम् । जगाम हृच्छयवशं सहसैव विमोहित: ॥ ६१ ॥
dṛṣṭvā tāṁ kāma-liptena bāhunā parirambhitām jagāma hṛc-chaya-vaśaṁ sahasaiva vimohitaḥ
SB 6.1.62
स्तम्भयन्नात्मनात्मानं यावत्सत्त्वं यथाश्रुतम् । न शशाक समाधातुं मनो मदनवेपितम् ॥ ६२ ॥
stambhayann ātmanātmānaṁ yāvat sattvaṁ yathā-śrutam na śaśāka samādhātuṁ mano madana-vepitam
SB 6.1.63
तन्निमित्तस्मरव्याजग्रहग्रस्तो विचेतन: । तामेव मनसा ध्यायन् स्वधर्माद्विरराम ह ॥ ६३ ॥
tan-nimitta-smara-vyāja- graha-grasto vicetanaḥ tām eva manasā dhyāyan sva-dharmād virarāma ha
SB 6.1.64
तामेव तोषयामास पित्र्येणार्थेन यावता । ग्राम्यैर्मनोरमै: कामै: प्रसीदेत यथा तथा ॥ ६४ ॥
tām eva toṣayām āsa pitryeṇārthena yāvatā grāmyair manoramaiḥ kāmaiḥ prasīdeta yathā tathā
SB 6.1.65
विप्रां स्वभार्यामप्रौढां कुले महति लम्भिताम् । विससर्जाचिरात्पाप: स्वैरिण्यापाङ्गविद्धधी: ॥ ६५ ॥
viprāṁ sva-bhāryām aprauḍhāṁ kule mahati lambhitām visasarjācirāt pāpaḥ svairiṇyāpāṅga-viddha-dhīḥ
SB 6.1.66
यतस्ततश्चोपनिन्ये न्यायतोऽन्यायतो धनम् । बभारास्या: कुटुम्बिन्या: कुटुम्बं मन्दधीरयम् ॥ ६६ ॥
yatas tataś copaninye nyāyato ’nyāyato dhanam babhārāsyāḥ kuṭumbinyāḥ kuṭumbaṁ manda-dhīr ayam
SB 6.1.67
यदसौ शास्त्रमुल्लङ्घ्य स्वैरचार्यतिगर्हित: । अवर्तत चिरं कालमघायुरशुचिर्मलात् ॥ ६७ ॥
yad asau śāstram ullaṅghya svaira-cāry ati-garhitaḥ avartata ciraṁ kālam aghāyur aśucir malāt
SB 6.1.68
तत एनं दण्डपाणे: सकाशं कृतकिल्बिषम् । नेष्यामोऽकृतनिर्वेशं यत्र दण्डेन शुद्ध्यति ॥ ६८ ॥
tata enaṁ daṇḍa-pāṇeḥ sakāśaṁ kṛta-kilbiṣam neṣyāmo ’kṛta-nirveśaṁ yatra daṇḍena śuddhyati
Песнь 6, Глава 2
SB 6.2.1
श्रीबादरायणिरुवाच एवं ते भगवद्दूता यमदूताभिभाषितम् । उपधार्याथ तान् राजन् प्र्रत्याहुर्नयकोविदा: ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca evaṁ te bhagavad-dūtā yamadūtābhibhāṣitam upadhāryātha tān rājan pratyāhur naya-kovidāḥ
SB 6.2.2
श्रीविष्णुदूता ऊचु: अहो कष्टं धर्मदृशामधर्म: स्पृशते सभाम् । यत्रादण्ड्येष्वपापेषु दण्डो यैर्ध्रियते वृथा ॥ २ ॥
śrī-viṣṇudūtā ūcuḥ aho kaṣṭaṁ dharma-dṛśām adharmaḥ spṛśate sabhām yatrādaṇḍyeṣv apāpeṣu daṇḍo yair dhriyate vṛthā
SB 6.2.3
प्रजानां पितरो ये च शास्तार: साधव: समा: । यदि स्यात्तेषु वैषम्यं कं यान्ति शरणं प्रजा: ॥ ३ ॥
prajānāṁ pitaro ye ca śāstāraḥ sādhavaḥ samāḥ yadi syāt teṣu vaiṣamyaṁ kaṁ yānti śaraṇaṁ prajāḥ
SB 6.2.4
यद्यदाचरति श्रेयानितरस्तत्तदीहते । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ४ ॥
yad yad ācarati śreyān itaras tat tad īhate sa yat pramāṇaṁ kurute lokas tad anuvartate
SB 6.2.5-6
यस्याङ्के शिर आधाय लोक: स्वपिति निर्वृत: । स्वयं धर्ममधर्मं वा न हि वेद यथा पशु: ॥ ५ ॥ स कथं न्यर्पितात्मानं कृतमैत्रमचेतनम् । विस्रम्भणीयो भूतानां सघृणो दोग्धुमर्हति ॥ ६ ॥
yasyāṅke śira ādhāya lokaḥ svapiti nirvṛtaḥ svayaṁ dharmam adharmaṁ vā na hi veda yathā paśuḥ sa kathaṁ nyarpitātmānaṁ kṛta-maitram acetanam visrambhaṇīyo bhūtānāṁ saghṛṇo dogdhum arhati
SB 6.2.7
अयं हि कृतनिर्वेशो जन्मकोट्यंहसामपि । यद्व्याजहार विवशो नाम स्वस्त्ययनं हरे: ॥ ७ ॥
ayaṁ hi kṛta-nirveśo janma-koṭy-aṁhasām api yad vyājahāra vivaśo nāma svasty-ayanaṁ hareḥ
SB 6.2.8
एतेनैव ह्यघोनोऽस्य कृतं स्यादघनिष्कृतम् । यदा नारायणायेति जगाद चतुरक्षरम् ॥ ८ ॥
etenaiva hy aghono ’sya kṛtaṁ syād agha-niṣkṛtam yadā nārāyaṇāyeti jagāda catur-akṣaram
SB 6.2.9-10
स्तेन: सुरापो मित्रध्रुग् ब्रह्महा गुरुतल्पग: । स्त्रीराजपितृगोहन्ता ये च पातकिनोऽपरे ॥ ९ ॥ सर्वेषामप्यघवतामिदमेव सुनिष्कृतम् । नामव्याहरणं विष्णोर्यतस्तद्विषया मति: ॥ १० ॥
stenaḥ surā-po mitra-dhrug brahma-hā guru-talpa-gaḥ strī-rāja-pitṛ-go-hantā ye ca pātakino ’pare sarveṣām apy aghavatām idam eva suniṣkṛtam nāma-vyāharaṇaṁ viṣṇor yatas tad-viṣayā matiḥ
SB 6.2.11
न निष्कृतैरुदितैर्ब्रह्मवादिभि- स्तथा विशुद्ध्यत्यघवान् व्रतादिभि: । यथा हरेर्नामपदैरुदाहृतै- स्तदुत्तमश्लोकगुणोपलम्भकम् ॥ ११ ॥
na niṣkṛtair uditair brahma-vādibhis tathā viśuddhyaty aghavān vratādibhiḥ yathā harer nāma-padair udāhṛtais tad uttamaśloka-guṇopalambhakam
SB 6.2.12
नैकान्तिकं तद्धि कृतेऽपि निष्कृते मन: पुनर्धावति चेदसत्पथे । तत्कर्मनिर्हारमभीप्सतां हरे- र्गुणानुवाद: खलु सत्त्वभावन: ॥ १२ ॥
naikāntikaṁ tad dhi kṛte ’pi niṣkṛte manaḥ punar dhāvati ced asat-pathe tat karma-nirhāram abhīpsatāṁ harer guṇānuvādaḥ khalu sattva-bhāvanaḥ
SB 6.2.13
अथैनं मापनयत कृताशेषाघनिष्कृतम् । यदसौ भगवन्नाम म्रियमाण: समग्रहीत् ॥ १३ ॥
athainaṁ māpanayata kṛtāśeṣāgha-niṣkṛtam yad asau bhagavan-nāma mriyamāṇaḥ samagrahīt
SB 6.2.14
साङ्केत्यं पारिहास्यं वा स्तोभं हेलनमेव वा । वैकुण्ठनामग्रहणमशेषाघहरं विदु: ॥ १४ ॥
sāṅketyaṁ pārihāsyaṁ vā stobhaṁ helanam eva vā vaikuṇṭha-nāma-grahaṇam aśeṣāgha-haraṁ viduḥ
SB 6.2.15
पतित: स्खलितो भग्न: सन्दष्टस्तप्त आहत: । हरिरित्यवशेनाह पुमान्नार्हति यातना: ॥ १५ ॥
patitaḥ skhalito bhagnaḥ sandaṣṭas tapta āhataḥ harir ity avaśenāha pumān nārhati yātanāḥ
SB 6.2.16
गुरूणां च लघूनां च गुरूणि च लघूनि च । प्रायश्चित्तानि पापानां ज्ञात्वोक्तानि महर्षिभि: ॥ १६ ॥
gurūṇāṁ ca laghūnāṁ ca gurūṇi ca laghūni ca prāyaścittāni pāpānāṁ jñātvoktāni maharṣibhiḥ
SB 6.2.17
तैस्तान्यघानि पूयन्ते तपोदानव्रतादिभि: । नाधर्मजं तद्धृदयं तदपीशाङ्घ्रिसेवया ॥ १७ ॥
tais tāny aghāni pūyante tapo-dāna-vratādibhiḥ nādharmajaṁ tad-dhṛdayaṁ tad apīśāṅghri-sevayā
SB 6.2.18
अज्ञानादथवा ज्ञानादुत्तमश्लोकनाम यत् । सङ्कीर्तितमघं पुंसो दहेदेधो यथानल: ॥ १८ ॥
ajñānād athavā jñānād uttamaśloka-nāma yat saṅkīrtitam aghaṁ puṁso dahed edho yathānalaḥ
SB 6.2.19
यथागदं वीर्यतममुपयुक्तं यदृच्छया । अजानतोऽप्यात्मगुणं कुर्यान्मन्त्रोऽप्युदाहृत: ॥ १९ ॥
yathāgadaṁ vīryatamam upayuktaṁ yadṛcchayā ajānato ’py ātma-guṇaṁ kuryān mantro ’py udāhṛtaḥ
SB 6.2.20
श्रीशुक उवाच त एवं सुविनिर्णीय धर्मं भागवतं नृप । तं याम्यपाशान्निर्मुच्य विप्रं मृत्योरमूमुचन् ॥ २० ॥
śrī-śuka uvāca ta evaṁ suvinirṇīya dharmaṁ bhāgavataṁ nṛpa taṁ yāmya-pāśān nirmucya vipraṁ mṛtyor amūmucan
SB 6.2.21
इति प्रत्युदिता याम्या दूता यात्वा यमान्तिकम् । यमराज्ञे यथा सर्वमाचचक्षुररिन्दम ॥ २१ ॥
iti pratyuditā yāmyā dūtā yātvā yamāntikam yama-rājñe yathā sarvam ācacakṣur arindama
SB 6.2.22
द्विज: पाशाद्विनिर्मुक्तो गतभी: प्रकृतिं गत: । ववन्दे शिरसा विष्णो: किङ्करान् दर्शनोत्सव: ॥ २२ ॥
dvijaḥ pāśād vinirmukto gata-bhīḥ prakṛtiṁ gataḥ vavande śirasā viṣṇoḥ kiṅkarān darśanotsavaḥ
SB 6.2.23
तं विवक्षुमभिप्रेत्य महापुरुषकिङ्करा: । सहसा पश्यतस्तस्य तत्रान्तर्दधिरेऽनघ ॥ २३ ॥
taṁ vivakṣum abhipretya mahāpuruṣa-kiṅkarāḥ sahasā paśyatas tasya tatrāntardadhire ’nagha
SB 6.2.24-25
अजामिलोऽप्यथाकर्ण्य दूतानां यमकृष्णयो: । धर्मं भागवतं शुद्धं त्रैवेद्यं च गुणाश्रयम् ॥ २४ ॥ भक्तिमान् भगवत्याशु माहात्म्यश्रवणाद्धरे: । अनुतापो महानासीत्स्मरतोऽशुभमात्मन: ॥ २५ ॥
ajāmilo ’py athākarṇya dūtānāṁ yama-kṛṣṇayoḥ dharmaṁ bhāgavataṁ śuddhaṁ trai-vedyaṁ ca guṇāśrayam bhaktimān bhagavaty āśu māhātmya-śravaṇād dhareḥ anutāpo mahān āsīt smarato ’śubham ātmanaḥ
SB 6.2.26
अहो मे परमं कष्टमभूदविजितात्मन: । येन विप्लावितं ब्रह्म वृषल्यां जायतात्मना ॥ २६ ॥
aho me paramaṁ kaṣṭam abhūd avijitātmanaḥ yena viplāvitaṁ brahma vṛṣalyāṁ jāyatātmanā
SB 6.2.27
धिङ्मां विगर्हितं सद्भिर्दुष्कृतं कुलकज्जलम् । हित्वा बालां सतीं योऽहं सुरापीमसतीमगाम् ॥ २७ ॥
dhiṅ māṁ vigarhitaṁ sadbhir duṣkṛtaṁ kula-kajjalam hitvā bālāṁ satīṁ yo ’haṁ surā-pīm asatīm agām
SB 6.2.28
वृद्धावनाथौ पितरौ नान्यबन्धू तपस्विनौ । अहो मयाधुना त्यक्तावकृतज्ञेन नीचवत् ॥ २८ ॥
vṛddhāv anāthau pitarau nānya-bandhū tapasvinau aho mayādhunā tyaktāv akṛtajñena nīcavat
SB 6.2.29
सोऽहं व्यक्तं पतिष्यामि नरके भृशदारुणे । धर्मघ्ना: कामिनो यत्र विन्दन्ति यमयातना: ॥ २९ ॥
so ’haṁ vyaktaṁ patiṣyāmi narake bhṛśa-dāruṇe dharma-ghnāḥ kāmino yatra vindanti yama-yātanāḥ
SB 6.2.30
किमिदं स्वप्न आहो स्वित् साक्षाद् दृष्टमिहाद्भुतम् । क्व याता अद्य ते ये मां व्यकर्षन् पाशपाणय: ॥ ३० ॥
kim idaṁ svapna āho svit sākṣād dṛṣṭam ihādbhutam kva yātā adya te ye māṁ vyakarṣan pāśa-pāṇayaḥ
SB 6.2.31
अथ ते क्व गता: सिद्धाश्चत्वारश्चारुदर्शना: । व्यामोचयन्नीयमानं बद्ध्वा पाशैरधो भुव: ॥ ३१ ॥
atha te kva gatāḥ siddhāś catvāraś cāru-darśanāḥ vyāmocayan nīyamānaṁ baddhvā pāśair adho bhuvaḥ
SB 6.2.32
अथापि मे दुर्भगस्य विबुधोत्तमदर्शने । भवितव्यं मङ्गलेन येनात्मा मे प्रसीदति ॥ ३२ ॥
athāpi me durbhagasya vibudhottama-darśane bhavitavyaṁ maṅgalena yenātmā me prasīdati
SB 6.2.33
अन्यथा म्रियमाणस्य नाशुचेर्वृषलीपते: । वैकुण्ठनामग्रहणं जिह्वा वक्तुमिहार्हति ॥ ३३ ॥
anyathā mriyamāṇasya nāśucer vṛṣalī-pateḥ vaikuṇṭha-nāma-grahaṇaṁ jihvā vaktum ihārhati
SB 6.2.34
क्व चाहं कितव: पापो ब्रह्मघ्नो निरपत्रप: । क्व च नारायणेत्येतद्भगवन्नाम मङ्गलम् ॥ ३४ ॥
kva cāhaṁ kitavaḥ pāpo brahma-ghno nirapatrapaḥ kva ca nārāyaṇety etad bhagavan-nāma maṅgalam
SB 6.2.35
सोऽहं तथा यतिष्यामि यतचित्तेन्द्रियानिल: । यथा न भूय आत्मानमन्धे तमसि मज्जये ॥ ३५ ॥
so ’haṁ tathā yatiṣyāmi yata-cittendriyānilaḥ yathā na bhūya ātmānam andhe tamasi majjaye
SB 6.2.36-37
विमुच्य तमिमं बन्धमविद्याकामकर्मजम् । सर्वभूतसुहृच्छान्तो मैत्र: करुण आत्मवान् ॥ ३६ ॥ मोचये ग्रस्तमात्मानं योषिन्मय्यात्ममायया । विक्रीडितो ययैवाहं क्रीडामृग इवाधम: ॥ ३७ ॥
vimucya tam imaṁ bandham avidyā-kāma-karmajam sarva-bhūta-suhṛc chānto maitraḥ karuṇa ātmavān mocaye grastam ātmānaṁ yoṣin-mayyātma-māyayā vikrīḍito yayaivāhaṁ krīḍā-mṛga ivādhamaḥ
SB 6.2.38
ममाहमिति देहादौ हित्वामिथ्यार्थधीर्मतिम् । धास्ये मनो भगवति शुद्धं तत्कीर्तनादिभि: ॥ ३८ ॥
mamāham iti dehādau hitvāmithyārtha-dhīr matim dhāsye mano bhagavati śuddhaṁ tat-kīrtanādibhiḥ
SB 6.2.39
इति जातसुनिर्वेद: क्षणसङ्गेन साधुषु । गङ्गाद्वारमुपेयाय मुक्तसर्वानुबन्धन: ॥ ३९ ॥
iti jāta-sunirvedaḥ kṣaṇa-saṅgena sādhuṣu gaṅgā-dvāram upeyāya mukta-sarvānubandhanaḥ
SB 6.2.40
स तस्मिन् देवसदन आसीनो योगमास्थित: । प्रत्याहृतेन्द्रियग्रामो युयोज मन आत्मनि ॥ ४० ॥
sa tasmin deva-sadana āsīno yogam āsthitaḥ pratyāhṛtendriya-grāmo yuyoja mana ātmani
SB 6.2.41
ततो गुणेभ्य आत्मानं वियुज्यात्मसमाधिना । युयुजे भगवद्धाम्नि ब्रह्मण्यनुभवात्मनि ॥ ४१ ॥
tato guṇebhya ātmānaṁ viyujyātma-samādhinā yuyuje bhagavad-dhāmni brahmaṇy anubhavātmani
SB 6.2.42
यर्ह्युपारतधीस्तस्मिन्नद्राक्षीत्पुरुषान् पुर: । उपलभ्योपलब्धान् प्राग्ववन्दे शिरसा द्विज: ॥ ४२ ॥
yarhy upārata-dhīs tasminn adrākṣīt puruṣān puraḥ upalabhyopalabdhān prāg vavande śirasā dvijaḥ
SB 6.2.43
हित्वा कलेवरं तीर्थे गङ्गायां दर्शनादनु । सद्य: स्वरूपं जगृहे भगवत्पार्श्ववर्तिनाम् ॥ ४३ ॥
hitvā kalevaraṁ tīrthe gaṅgāyāṁ darśanād anu sadyaḥ svarūpaṁ jagṛhe bhagavat-pārśva-vartinām
SB 6.2.44
साकं विहायसा विप्रो महापुरुषकिङ्करै: । हैमं विमानमारुह्य ययौ यत्र श्रिय: पति: ॥ ४४ ॥
sākaṁ vihāyasā vipro mahāpuruṣa-kiṅkaraiḥ haimaṁ vimānam āruhya yayau yatra śriyaḥ patiḥ
SB 6.2.45
एवं स विप्लावितसर्वधर्मा दास्या: पति: पतितो गर्ह्यकर्मणा । निपात्यमानो निरये हतव्रत: सद्यो विमुक्तो भगवन्नाम गृह्णन् ॥ ४५ ॥
evaṁ sa viplāvita-sarva-dharmā dāsyāḥ patiḥ patito garhya-karmaṇā nipātyamāno niraye hata-vrataḥ sadyo vimukto bhagavan-nāma gṛhṇan
SB 6.2.46
नात: परं कर्मनिबन्धकृन्तनं मुमुक्षतां तीर्थपदानुकीर्तनात् । न यत्पुन: कर्मसु सज्जते मनो रजस्तमोभ्यां कलिलं ततोऽन्यथा ॥ ४६ ॥
nātaḥ paraṁ karma-nibandha-kṛntanaṁ mumukṣatāṁ tīrtha-pādānukīrtanāt na yat punaḥ karmasu sajjate mano rajas-tamobhyāṁ kalilaṁ tato ’nyathā
SB 6.2.47-48
य एतं परमं गुह्यमितिहासमघापहम् । शृणुयाच्छ्रद्धया युक्तो यश्च भक्त्यानुकीर्तयेत् ॥ ४७ ॥ न वै स नरकं याति नेक्षितो यमकिङ्करै: । यद्यप्यमङ्गलो मर्त्यो विष्णुलोके महीयते ॥ ४८ ॥
ya etaṁ paramaṁ guhyam itihāsam aghāpaham śṛṇuyāc chraddhayā yukto yaś ca bhaktyānukīrtayet na vai sa narakaṁ yāti nekṣito yama-kiṅkaraiḥ yady apy amaṅgalo martyo viṣṇu-loke mahīyate
SB 6.2.49
म्रियमाणो हरेर्नाम गृणन् पुत्रोपचारितम् । अजामिलोऽप्यगाद्धाम किमुत श्रद्धया गृणन् ॥ ४९ ॥
mriyamāṇo harer nāma gṛṇan putropacāritam ajāmilo ’py agād dhāma kim uta śraddhayā gṛṇan
Песнь 6, Глава 3
SB 6.3.1
श्रीराजोवाच निशम्य देव: स्वभटोपवर्णितं प्रत्याह किं तानपि धर्मराज: । एवं हताज्ञो विहतान्मुरारे- र्नैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥ १ ॥
śrī-rājovāca niśamya devaḥ sva-bhaṭopavarṇitaṁ pratyāha kiṁ tān api dharmarājaḥ evaṁ hatājño vihatān murārer naideśikair yasya vaśe jano ’yam
SB 6.3.2
यमस्य देवस्य न दण्डभङ्ग: कुतश्चनर्षे श्रुतपूर्व आसीत् । एतन्मुने वृश्चति लोकसंशयं न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥ २ ॥
yamasya devasya na daṇḍa-bhaṅgaḥ kutaścanarṣe śruta-pūrva āsīt etan mune vṛścati loka-saṁśayaṁ na hi tvad-anya iti me viniścitam
SB 6.3.3
श्रीशुक उवाच भगवत्पुरुषै राजन् याम्या: प्रतिहतोद्यमा: । पतिं विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca bhagavat-puruṣai rājan yāmyāḥ pratihatodyamāḥ patiṁ vijñāpayām āsur yamaṁ saṁyamanī-patim
SB 6.3.4
यमदूता ऊचु: कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो । त्रैविध्यं कुर्वत: कर्म फलाभिव्यक्तिहेतव: ॥ ४ ॥
yamadūtā ūcuḥ kati santīha śāstāro jīva-lokasya vai prabho trai-vidhyaṁ kurvataḥ karma phalābhivyakti-hetavaḥ
SB 6.3.5
यदि स्युर्बहवो लोके शास्तारो दण्डधारिण: । कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥ ५ ॥
yadi syur bahavo loke śāstāro daṇḍa-dhāriṇaḥ kasya syātāṁ na vā kasya mṛtyuś cāmṛtam eva vā
SB 6.3.6
किन्तु शास्तृबहुत्वे स्याद्बहूनामिह कर्मिणाम् । शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ ६ ॥
kintu śāstṛ-bahutve syād bahūnām iha karmiṇām śāstṛtvam upacāro hi yathā maṇḍala-vartinām
SB 6.3.7
अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वर: । शास्ता दण्डधरो नृणां शुभाशुभविवेचन: ॥ ७ ॥
atas tvam eko bhūtānāṁ seśvarāṇām adhīśvaraḥ śāstā daṇḍa-dharo nṝṇāṁ śubhāśubha-vivecanaḥ
SB 6.3.8
तस्य ते विहितो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरद्भुतै: सिद्धैराज्ञा ते विप्रलम्भिता ॥ ८ ॥
tasya te vihito daṇḍo na loke vartate ’dhunā caturbhir adbhutaiḥ siddhair ājñā te vipralambhitā
SB 6.3.9
नीयमानं तवादेशादस्माभिर्यातनागृहान् । व्यामोचयन्पातकिनं छित्त्वा पाशान प्रसह्य ते ॥ ९ ॥
nīyamānaṁ tavādeśād asmābhir yātanā-gṛhān vyāmocayan pātakinaṁ chittvā pāśān prasahya te
SB 6.3.10
तांस्ते वेदितुमिच्छामो यदि नो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुर्द्रुतम् ॥ १० ॥
tāṁs te veditum icchāmo yadi no manyase kṣamam nārāyaṇety abhihite mā bhair ity āyayur drutam
SB 6.3.11
श्रीबादरायणिरुवाच इति देव: स आपृष्ट: प्रजासंयमनो यम: । प्रीत: स्वदूतान्प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे: ॥ ११ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca iti devaḥ sa āpṛṣṭaḥ prajā-saṁyamano yamaḥ prītaḥ sva-dūtān pratyāha smaran pādāmbujaṁ hareḥ
SB 6.3.12
यम उवाच परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च ओतं प्रोतं पटवद्यत्र विश्वम् । यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्यस्य वशे च लोक: ॥ १२ ॥
yama uvāca paro mad-anyo jagatas tasthuṣaś ca otaṁ protaṁ paṭavad yatra viśvam yad-aṁśato ’sya sthiti-janma-nāśā nasy otavad yasya vaśe ca lokaḥ
SB 6.3.13
यो नामभिर्वाचि जनं निजायां बध्नाति तन्त्र्यामिव दामभिर्गा: । यस्मै बलिं त इमे नामकर्म- निबन्धबद्धाश्चकिता वहन्ति ॥ १३ ॥
yo nāmabhir vāci janaṁ nijāyāṁ badhnāti tantryām iva dāmabhir gāḥ yasmai baliṁ ta ime nāma-karma- nibandha-baddhāś cakitā vahanti
SB 6.3.14-15
अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥
ahaṁ mahendro nirṛtiḥ pracetāḥ somo ’gnir īśaḥ pavano viriñciḥ āditya-viśve vasavo ’tha sādhyā marud-gaṇā rudra-gaṇāḥ sasiddhāḥ anye ca ye viśva-sṛjo ’mareśā bhṛgv-ādayo ’spṛṣṭa-rajas-tamaskāḥ yasyehitaṁ na viduḥ spṛṣṭa-māyāḥ sattva-pradhānā api kiṁ tato ’nye
SB 6.3.16
यं वै न गोभिर्मनसासुभिर्वा हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते । आत्मानमन्तर्हृदि सन्तमात्मनां चक्षुर्यथैवाकृतयस्तत: परम् ॥ १६ ॥
yaṁ vai na gobhir manasāsubhir vā hṛdā girā vāsu-bhṛto vicakṣate ātmānam antar-hṛdi santam ātmanāṁ cakṣur yathaivākṛtayas tataḥ param
SB 6.3.17
तस्यात्मतन्त्रस्य हरेरधीशितु: परस्य मायाधिपतेर्महात्मन: । प्रायेण दूता इह वै मनोहरा- श्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभावा: ॥ १७ ॥
tasyātma-tantrasya harer adhīśituḥ parasya māyādhipater mahātmanaḥ prāyeṇa dūtā iha vai manoharāś caranti tad-rūpa-guṇa-svabhāvāḥ
SB 6.3.18
भूतानि विष्णो: सुरपूजितानि दुर्दर्शलिङ्गानि महाद्भुतानि । रक्षन्ति तद्भक्तिमत: परेभ्यो मत्तश्च मर्त्यानथ सर्वतश्च ॥ १८ ॥
bhūtāni viṣṇoḥ sura-pūjitāni durdarśa-liṅgāni mahādbhutāni rakṣanti tad-bhaktimataḥ parebhyo mattaś ca martyān atha sarvataś ca
SB 6.3.19
धर्मं तु साक्षाद्भगवत्प्रणीतं न वै विदुऋर्षयो नापि देवा: । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या: कुतो नु विद्याधरचारणादय: ॥ १९ ॥
dharmaṁ tu sākṣād bhagavat-praṇītaṁ na vai vidur ṛṣayo nāpi devāḥ na siddha-mukhyā asurā manuṣyāḥ kuto nu vidyādhara-cāraṇādayaḥ
SB 6.3.20-21
स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥
svayambhūr nāradaḥ śambhuḥ kumāraḥ kapilo manuḥ prahlādo janako bhīṣmo balir vaiyāsakir vayam dvādaśaite vijānīmo dharmaṁ bhāgavataṁ bhaṭāḥ guhyaṁ viśuddhaṁ durbodhaṁ yaṁ jñātvāmṛtam aśnute
SB 6.3.22
एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां धर्म: पर: स्मृत: । भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥ २२ ॥
etāvān eva loke ’smin puṁsāṁ dharmaḥ paraḥ smṛtaḥ bhakti-yogo bhagavati tan-nāma-grahaṇādibhiḥ
SB 6.3.23
नामोच्चारणमाहात्म्यं हरे: पश्यत पुत्रका: । अजामिलोऽपि येनैव मृत्युपाशादमुच्यत ॥ २३ ॥
nāmoccāraṇa-māhātmyaṁ hareḥ paśyata putrakāḥ ajāmilo ’pi yenaiva mṛtyu-pāśād amucyata
SB 6.3.24
एतावतालमघनिर्हरणाय पुंसां सङ्कीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम् ॥ २४ ॥
etāvatālam agha-nirharaṇāya puṁsāṁ saṅkīrtanaṁ bhagavato guṇa-karma-nāmnām vikruśya putram aghavān yad ajāmilo ’pi nārāyaṇeti mriyamāṇa iyāya muktim
SB 6.3.25
प्रायेण वेद तदिदं न महाजनोऽयं देव्या विमोहितमतिर्बत माययालम् । त्रय्यां जडीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां वैतानिके महति कर्मणि युज्यमान: ॥ २५ ॥
prāyeṇa veda tad idaṁ na mahājano ’yaṁ devyā vimohita-matir bata māyayālam trayyāṁ jaḍī-kṛta-matir madhu-puṣpitāyāṁ vaitānike mahati karmaṇi yujyamānaḥ
SB 6.3.26
एवं विमृश्य सुधियो भगवत्यनन्ते सर्वात्मना विदधते खलु भावयोगम् । ते मे न दण्डमर्हन्त्यथ यद्यमीषां स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायवाद: ॥ २६ ॥
evaṁ vimṛśya sudhiyo bhagavaty anante sarvātmanā vidadhate khalu bhāva-yogam te me na daṇḍam arhanty atha yady amīṣāṁ syāt pātakaṁ tad api hanty urugāya-vādaḥ
SB 6.3.27
ते देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथा ये साधव: समदृशो भगवत्प्रपन्ना: । तान्नोपसीदत हरेर्गदयाभिगुप्तान् नैषां वयं न च वय: प्रभवाम दण्डे ॥ २७ ॥
te deva-siddha-parigīta-pavitra-gāthā ye sādhavaḥ samadṛśo bhagavat-prapannāḥ tān nopasīdata harer gadayābhiguptān naiṣāṁ vayaṁ na ca vayaḥ prabhavāma daṇḍe
SB 6.3.28
तानानयध्वमसतो विमुखान् मुकुन्द- पादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् । निष्किञ्चनै: परमहंसकुलैरसङ्गै- र्जुष्टाद्गृहे निरयवर्त्मनि बद्धतृष्णान् ॥ २८ ॥
tān ānayadhvam asato vimukhān mukunda- pādāravinda-makaranda-rasād ajasram niṣkiñcanaiḥ paramahaṁsa-kulair asaṅgair juṣṭād gṛhe niraya-vartmani baddha-tṛṣṇān
SB 6.3.29
जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश्च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तानानयध्वमसतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ २९ ॥
jihvā na vakti bhagavad-guṇa-nāmadheyaṁ cetaś ca na smarati tac-caraṇāravindam kṛṣṇāya no namati yac-chira ekadāpi tān ānayadhvam asato ’kṛta-viṣṇu-kṛtyān
SB 6.3.30
तत् क्षम्यतां स भगवान् पुरुष: पुराणो नारायण: स्वपुरुषैर्यदसत्कृतं न: । स्वानामहो न विदुषां रचिताञ्जलीनां क्षान्तिर्गरीयसि नम: पुरुषाय भूम्ने ॥ ३० ॥
tat kṣamyatāṁ sa bhagavān puruṣaḥ purāṇo nārāyaṇaḥ sva-puruṣair yad asat kṛtaṁ naḥ svānām aho na viduṣāṁ racitāñjalīnāṁ kṣāntir garīyasi namaḥ puruṣāya bhūmne
SB 6.3.31
तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥
tasmāt saṅkīrtanaṁ viṣṇor jagan-maṅgalam aṁhasām mahatām api kauravya viddhy aikāntika-niṣkṛtam
SB 6.3.32
शृण्वतां गृणतां वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहु: । यथा सुजातया भक्त्या शुद्ध्येन्नात्मा व्रतादिभि: ॥ ३२ ॥
śṛṇvatāṁ gṛṇatāṁ vīryāṇy uddāmāni harer muhuḥ yathā sujātayā bhaktyā śuddhyen nātmā vratādibhiḥ
SB 6.3.33
कृष्णाङ्घ्रिपद्ममधुलिण् न पुनर्विसृष्ट- मायागुणेषु रमते वृजिनावहेषु । अन्यस्तु कामहत आत्मरज: प्रमार्ष्टु- मीहेत कर्म यत एव रज: पुन: स्यात् ॥ ३३ ॥
kṛṣṇāṅghri-padma-madhu-liṇ na punar visṛṣṭa- māyā-guṇeṣu ramate vṛjināvaheṣu anyas tu kāma-hata ātma-rajaḥ pramārṣṭum īheta karma yata eva rajaḥ punaḥ syāt
SB 6.3.34
इत्थं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिङ्करास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशङ्कमाना द्रष्टुं च बिभ्यति तत: प्रभृति स्म राजन् ॥ ३४ ॥
itthaṁ svabhartṛ-gaditaṁ bhagavan-mahitvaṁ saṁsmṛtya vismita-dhiyo yama-kiṅkarās te naivācyutāśraya-janaṁ pratiśaṅkamānā draṣṭuṁ ca bibhyati tataḥ prabhṛti sma rājan
SB 6.3.35
इतिहासमिमं गुह्यं भगवान् कुम्भसम्भव: । कथयामास मलय आसीनो हरिमर्चयन् ॥ ३५ ॥
itihāsam imaṁ guhyaṁ bhagavān kumbha-sambhavaḥ kathayām āsa malaya āsīno harim arcayan
Песнь 6, Глава 4
SB 6.4.1-2
श्रीराजोवाच देवासुरनृणां सर्गो नागानां मृगपक्षिणाम् । सामासिकस्त्वया प्रोक्तो यस्तु स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥ १ ॥ तस्यैव व्यासमिच्छामि ज्ञातुं ते भगवन् यथा । अनुसर्गं यया शक्त्या ससर्ज भगवान् पर: ॥ २ ॥
śrī-rājovāca devāsura-nṛṇāṁ sargo nāgānāṁ mṛga-pakṣiṇām sāmāsikas tvayā prokto yas tu svāyambhuve ’ntare tasyaiva vyāsam icchāmi jñātuṁ te bhagavan yathā anusargaṁ yayā śaktyā sasarja bhagavān paraḥ
SB 6.4.3
श्रीसूत उवाच इति सम्प्रश्नमाकर्ण्य राजर्षेर्बादरायणि: । प्रतिनन्द्य महायोगी जगाद मुनिसत्तमा: ॥ ३ ॥
śrī-sūta uvāca iti sampraśnam ākarṇya rājarṣer bādarāyaṇiḥ pratinandya mahā-yogī jagāda muni-sattamāḥ
SB 6.4.4
श्रीशुक उवाच यदा प्रचेतस: पुत्रा दश प्राचीनबर्हिष: । अन्त:समुद्रादुन्मग्ना ददृशुर्गां द्रुमैर्वृताम् ॥ ४ ॥
śrī-śuka uvāca yadā pracetasaḥ putrā daśa prācīnabarhiṣaḥ antaḥ-samudrād unmagnā dadṛśur gāṁ drumair vṛtām
SB 6.4.5
द्रुमेभ्य: क्रुध्यमानास्ते तपोदीपितमन्यव: । मुखतो वायुमग्निं च ससृजुस्तद्दिधक्षया ॥ ५ ॥
drumebhyaḥ krudhyamānās te tapo-dīpita-manyavaḥ mukhato vāyum agniṁ ca sasṛjus tad-didhakṣayā
SB 6.4.6
ताभ्यां निर्दह्यमानांस्तानुपलभ्य कुरूद्वह । राजोवाच महान् सोमो मन्युं प्रशमयन्निव ॥ ६ ॥
tābhyāṁ nirdahyamānāṁs tān upalabhya kurūdvaha rājovāca mahān somo manyuṁ praśamayann iva
SB 6.4.7
न द्रुमेभ्यो महाभागा दीनेभ्यो द्रोग्धुमर्हथ । विवर्धयिषवो यूयं प्रजानां पतय: स्मृता: ॥ ७ ॥
na drumebhyo mahā-bhāgā dīnebhyo drogdhum arhatha vivardhayiṣavo yūyaṁ prajānāṁ patayaḥ smṛtāḥ
SB 6.4.8
अहो प्रजापतिपतिर्भगवान् हरिरव्यय: । वनस्पतीनोषधीश्च ससर्जोर्जमिषं विभु: ॥ ८ ॥
aho prajāpati-patir bhagavān harir avyayaḥ vanaspatīn oṣadhīś ca sasarjorjam iṣaṁ vibhuḥ
SB 6.4.9
अन्नं चराणामचरा ह्यपद: पादचारिणाम् । अहस्ता हस्तयुक्तानां द्विपदां च चतुष्पद: ॥ ९ ॥
annaṁ carāṇām acarā hy apadaḥ pāda-cāriṇām ahastā hasta-yuktānāṁ dvi-padāṁ ca catuṣ-padaḥ
SB 6.4.10
यूयं च पित्रान्वादिष्टा देवदेवेन चानघा: । प्रजासर्गाय हि कथं वृक्षान्निर्दग्धुमर्हथ ॥ १० ॥
yūyaṁ ca pitrānvādiṣṭā deva-devena cānaghāḥ prajā-sargāya hi kathaṁ vṛkṣān nirdagdhum arhatha
SB 6.4.11
आतिष्ठत सतां मार्गं कोपं यच्छत दीपितम् । पित्रा पितामहेनापि जुष्टं व: प्रपितामहै: ॥ ११ ॥
ātiṣṭhata satāṁ mārgaṁ kopaṁ yacchata dīpitam pitrā pitāmahenāpi juṣṭaṁ vaḥ prapitāmahaiḥ
SB 6.4.12
तोकानां पितरौ बन्धू दृश: पक्ष्म स्त्रिया: पति: । पति: प्रजानां भिक्षूणां गृह्यज्ञानां बुध: सुहृत् ॥ १२ ॥
tokānāṁ pitarau bandhū dṛśaḥ pakṣma striyāḥ patiḥ patiḥ prajānāṁ bhikṣūṇāṁ gṛhy ajñānāṁ budhaḥ suhṛt
SB 6.4.13
अन्तर्देहेषु भूतानामात्मास्ते हरिरीश्वर: । सर्वं तद्धिष्ण्यमीक्षध्वमेवं वस्तोषितो ह्यसौ ॥ १३ ॥
antar deheṣu bhūtānām ātmāste harir īśvaraḥ sarvaṁ tad-dhiṣṇyam īkṣadhvam evaṁ vas toṣito hy asau
SB 6.4.14
य: समुत्पतितं देह आकाशान्मन्युमुल्बणम् । आत्मजिज्ञासया यच्छेत्स गुणानतिवर्तते ॥ १४ ॥
yaḥ samutpatitaṁ deha ākāśān manyum ulbaṇam ātma-jijñāsayā yacchet sa guṇān ativartate
SB 6.4.15
अलं दग्धैर्द्रुमैर्दीनै: खिलानां शिवमस्तु व: । वार्क्षी ह्येषा वरा कन्या पत्नीत्वे प्रतिगृह्यताम् ॥ १५ ॥
alaṁ dagdhair drumair dīnaiḥ khilānāṁ śivam astu vaḥ vārkṣī hy eṣā varā kanyā patnītve pratigṛhyatām
SB 6.4.16
इत्यामन्त्र्य वरारोहां कन्यामाप्सरसीं नृप । सोमो राजा ययौ दत्त्वा ते धर्मेणोपयेमिरे ॥ १६ ॥
ity āmantrya varārohāṁ kanyām āpsarasīṁ nṛpa somo rājā yayau dattvā te dharmeṇopayemire
SB 6.4.17
तेभ्यस्तस्यां समभवद् दक्ष: प्राचेतस: किल । यस्य प्रजाविसर्गेण लोका आपूरितास्त्रय: ॥ १७ ॥
tebhyas tasyāṁ samabhavad dakṣaḥ prācetasaḥ kila yasya prajā-visargeṇa lokā āpūritās trayaḥ
SB 6.4.18
यथा ससर्ज भूतानि दक्षो दुहितृवत्सल: । रेतसा मनसा चैव तन्ममावहित: शृणु ॥ १८ ॥
yathā sasarja bhūtāni dakṣo duhitṛ-vatsalaḥ retasā manasā caiva tan mamāvahitaḥ śṛṇu
SB 6.4.19
मनसैवासृजत्पूर्वं प्रजापतिरिमा: प्रजा: । देवासुरमनुष्यादीन्नभ:स्थलजलौकस: ॥ १९ ॥
manasaivāsṛjat pūrvaṁ prajāpatir imāḥ prajāḥ devāsura-manuṣyādīn nabhaḥ-sthala-jalaukasaḥ
SB 6.4.20
तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापति: । विन्ध्यपादानुपव्रज्य सोऽचरद्दुष्करं तप: ॥ २० ॥
tam abṛṁhitam ālokya prajā-sargaṁ prajāpatiḥ vindhya-pādān upavrajya so ’carad duṣkaraṁ tapaḥ
SB 6.4.21
तत्राघमर्षणं नाम तीर्थं पापहरं परम् । उपस्पृश्यानुसवनं तपसातोषयद्धरिम् ॥ २१ ॥
tatrāghamarṣaṇaṁ nāma tīrthaṁ pāpa-haraṁ param upaspṛśyānusavanaṁ tapasātoṣayad dharim
SB 6.4.22
अस्तौषीद्धंसगुह्येन भगवन्तमधोक्षजम् । तुभ्यं तदभिधास्यामि कस्यातुष्यद्यथा हरि: ॥ २२ ॥
astauṣīd dhaṁsa-guhyena bhagavantam adhokṣajam tubhyaṁ tad abhidhāsyāmi kasyātuṣyad yathā hariḥ
SB 6.4.23
श्रीप्रजापतिरुवाच नम: परायावितथानुभूतये गुणत्रयाभासनिमित्तबन्धवे । अदृष्टधाम्ने गुणतत्त्वबुद्धिभि- र्निवृत्तमानाय दधे स्वयम्भुवे ॥ २३ ॥
śrī-prajāpatir uvāca namaḥ parāyāvitathānubhūtaye guṇa-trayābhāsa-nimitta-bandhave adṛṣṭa-dhāmne guṇa-tattva-buddhibhir nivṛtta-mānāya dadhe svayambhuve
SB 6.4.24
न यस्य सख्यं पुरुषोऽवैति सख्यु: सखा वसन् संवसत: पुरेऽस्मिन् । गुणो यथा गुणिनो व्यक्तदृष्टे- स्तस्मै महेशाय नमस्करोमि ॥ २४ ॥
na yasya sakhyaṁ puruṣo ’vaiti sakhyuḥ sakhā vasan saṁvasataḥ pure ’smin guṇo yathā guṇino vyakta-dṛṣṭes tasmai maheśāya namaskaromi
SB 6.4.25
देहोऽसवोऽक्षा मनवो भूतमात्रा- मात्मानमन्यं च विदु: परं यत् । सर्वं पुमान् वेद गुणांश्च तज्ज्ञो न वेद सर्वज्ञमनन्तमीडे ॥ २५ ॥
deho ’savo ’kṣā manavo bhūta-mātrām ātmānam anyaṁ ca viduḥ paraṁ yat sarvaṁ pumān veda guṇāṁś ca taj-jño na veda sarva-jñam anantam īḍe
SB 6.4.26
यदोपरामो मनसो नामरूप- रूपस्य दृष्टस्मृतिसम्प्रमोषात् । य ईयते केवलया स्वसंस्थया हंसाय तस्मै शुचिसद्मने नम: ॥ २६ ॥
yadoparāmo manaso nāma-rūpa- rūpasya dṛṣṭa-smṛti-sampramoṣāt ya īyate kevalayā sva-saṁsthayā haṁsāya tasmai śuci-sadmane namaḥ
SB 6.4.27-28
मनीषिणोऽन्तर्हृदि सन्निवेशितं स्वशक्तिभिर्नवभिश्च त्रिवृद्भि: । वह्निं यथा दारुणि पाञ्चदश्यं मनीषया निष्कर्षन्ति गूढम् ॥ २७ ॥ स वै ममाशेषविशेषमाया निषेधनिर्वाणसुखानुभूति: । स सर्वनामा स च विश्वरूप: प्रसीदतामनिरुक्तात्मशक्ति: ॥ २८ ॥
manīṣiṇo ’ntar-hṛdi sanniveśitaṁ sva-śaktibhir navabhiś ca trivṛdbhiḥ vahniṁ yathā dāruṇi pāñcadaśyaṁ manīṣayā niṣkarṣanti gūḍham sa vai mamāśeṣa-viśeṣa-māyā- niṣedha-nirvāṇa-sukhānubhūtiḥ sa sarva-nāmā sa ca viśva-rūpaḥ prasīdatām aniruktātma-śaktiḥ
SB 6.4.29
यद्यन्निरुक्तं वचसा निरूपितं धियाक्षभिर्वा मनसोत यस्य । मा भूत्स्वरूपं गुणरूपं हि तत्तत् स वै गुणापायविसर्गलक्षण: ॥ २९ ॥
yad yan niruktaṁ vacasā nirūpitaṁ dhiyākṣabhir vā manasota yasya mā bhūt svarūpaṁ guṇa-rūpaṁ hi tat tat sa vai guṇāpāya-visarga-lakṣaṇaḥ
SB 6.4.30
यस्मिन्यतो येन च यस्य यस्मै यद्यो यथा कुरुते कार्यते च । परावरेषां परमं प्राक् प्रसिद्धं तद् ब्रह्म तद्धेतुरनन्यदेकम् ॥ ३० ॥
yasmin yato yena ca yasya yasmai yad yo yathā kurute kāryate ca parāvareṣāṁ paramaṁ prāk prasiddhaṁ tad brahma tad dhetur ananyad ekam
SB 6.4.31
यच्छक्तयो वदतां वादिनां वै विवादसंवादभुवो भवन्ति । कुर्वन्ति चैषां मुहुरात्ममोहं तस्मै नमोऽनन्तगुणाय भूम्ने ॥ ३१ ॥
yac-chaktayo vadatāṁ vādināṁ vai vivāda-saṁvāda-bhuvo bhavanti kurvanti caiṣāṁ muhur ātma-mohaṁ tasmai namo ’nanta-guṇāya bhūmne
SB 6.4.32
अस्तीति नास्तीति च वस्तुनिष्ठयो- रेकस्थयोर्भिन्नविरुद्धधर्मणो: । अवेक्षितं किञ्चन योगसाङ्ख्ययो: समं परं ह्यनुकूलं बृहत्तत् ॥ ३२ ॥
astīti nāstīti ca vastu-niṣṭhayor eka-sthayor bhinna-viruddha-dharmaṇoḥ avekṣitaṁ kiñcana yoga-sāṅkhyayoḥ samaṁ paraṁ hy anukūlaṁ bṛhat tat
SB 6.4.33
योऽनुग्रहार्थं भजतां पादमूल- मनामरूपो भगवाननन्त: । नामानि रूपाणि च जन्मकर्मभि- र्भेजे स मह्यं परम: प्रसीदतु ॥ ३३ ॥
yo ’nugrahārthaṁ bhajatāṁ pāda-mūlam anāma-rūpo bhagavān anantaḥ nāmāni rūpāṇi ca janma-karmabhir bheje sa mahyaṁ paramaḥ prasīdatu
SB 6.4.34
य: प्राकृतैर्ज्ञानपथैर्जनानां यथाशयं देहगतो विभाति । यथानिल: पार्थिवमाश्रितो गुणं स ईश्वरो मे कुरुतां मनोरथम् ॥ ३४ ॥
yaḥ prākṛtair jñāna-pathair janānāṁ yathāśayaṁ deha-gato vibhāti yathānilaḥ pārthivam āśrito guṇaṁ sa īśvaro me kurutāṁ manoratham
SB 6.4.35-39
श्रीशुक उवाच इति स्तुत: संस्तुवत: स तस्मिन्नघमर्षणे । प्रादुरासीत्कुरुश्रेष्ठ भगवान् भक्तवत्सल: ॥ ३५ ॥ कृतपाद: सुपर्णांसे प्रलम्बाष्टमहाभुज: । चक्रशङ्खासिचर्मेषुधनु:पाशगदाधर: ॥ ३६ ॥ पीतवासा घनश्याम: प्रसन्नवदनेक्षण: । वनमालानिवीताङ्गो लसच्छ्रीवत्सकौस्तुभ: ॥ ३७ ॥ महाकिरीटकटक: स्फुरन्मकरकुण्डल: । काञ्च्यङ्गुलीयवलयनूपुराङ्गदभूषित: ॥ ३८ ॥ त्रैलोक्यमोहनं रूपं बिभ्रत् त्रिभुवनेश्वर: । वृतो नारदनन्दाद्यै: पार्षदै: सुरयूथपै: । स्तूयमानोऽनुगायद्भि: सिद्धगन्धर्वचारणै: ॥ ३९ ॥
śrī-śuka uvāca iti stutaḥ saṁstuvataḥ sa tasminn aghamarṣaṇe prādurāsīt kuru-śreṣṭha bhagavān bhakta-vatsalaḥ kṛta-pādaḥ suparṇāṁse pralambāṣṭa-mahā-bhujaḥ cakra-śaṅkhāsi-carmeṣu- dhanuḥ-pāśa-gadā-dharaḥ pīta-vāsā ghana-śyāmaḥ prasanna-vadanekṣaṇaḥ vana-mālā-nivītāṅgo lasac-chrīvatsa-kaustubhaḥ mahā-kirīṭa-kaṭakaḥ sphuran-makara-kuṇḍalaḥ kāñcy-aṅgulīya-valaya- nūpurāṅgada-bhūṣitaḥ trailokya-mohanaṁ rūpaṁ bibhrat tribhuvaneśvaraḥ vṛto nārada-nandādyaiḥ pārṣadaiḥ sura-yūthapaiḥ stūyamāno ’nugāyadbhiḥ siddha-gandharva-cāraṇaiḥ
SB 6.4.40
रूपं तन्महदाश्चर्यं विचक्ष्यागतसाध्वस: । ननाम दण्डवद्भूमौ प्रहृष्टात्मा प्रजापति: ॥ ४० ॥
rūpaṁ tan mahad-āścaryaṁ vicakṣyāgata-sādhvasaḥ nanāma daṇḍavad bhūmau prahṛṣṭātmā prajāpatiḥ
SB 6.4.41
न किञ्चनोदीरयितुमशकत् तीव्रया मुदा । आपूरितमनोद्वारैर्ह्रदिन्य इव निर्झरै: ॥ ४१ ॥
na kiñcanodīrayitum aśakat tīvrayā mudā āpūrita-manodvārair hradinya iva nirjharaiḥ
SB 6.4.42
तं तथावनतं भक्तं प्रजाकामं प्रजापतिम् । चित्तज्ञ: सर्वभूतानामिदमाह जनार्दन: ॥ ४२ ॥
taṁ tathāvanataṁ bhaktaṁ prajā-kāmaṁ prajāpatim citta-jñaḥ sarva-bhūtānām idam āha janārdanaḥ
SB 6.4.43
श्रीभगवानुवाच प्राचेतस महाभाग संसिद्धस्तपसा भवान् । यच्छ्रद्धया मत्परया मयि भावं परं गत: ॥ ४३ ॥
śrī-bhagavān uvāca prācetasa mahā-bhāga saṁsiddhas tapasā bhavān yac chraddhayā mat-parayā mayi bhāvaṁ paraṁ gataḥ
SB 6.4.44
प्रीतोऽहं ते प्रजानाथ यत्तेऽस्योद्बृंहणं तप: । ममैष कामो भूतानां यद्भूयासुर्विभूतय: ॥ ४४ ॥
prīto ’haṁ te prajā-nātha yat te ’syodbṛṁhaṇaṁ tapaḥ mamaiṣa kāmo bhūtānāṁ yad bhūyāsur vibhūtayaḥ
SB 6.4.45
ब्रह्मा भवो भवन्तश्च मनवो विबुधेश्वरा: । विभूतयो मम ह्येता भूतानां भूतिहेतव: ॥ ४५ ॥
brahmā bhavo bhavantaś ca manavo vibudheśvarāḥ vibhūtayo mama hy etā bhūtānāṁ bhūti-hetavaḥ
SB 6.4.46
तपो मे हृदयं ब्रह्मंस्तनुर्विद्या क्रियाकृति: । अङ्गानि क्रतवो जाता धर्म आत्मासव: सुरा: ॥ ४६ ॥
tapo me hṛdayaṁ brahmaṁs tanur vidyā kriyākṛtiḥ aṅgāni kratavo jātā dharma ātmāsavaḥ surāḥ
SB 6.4.47
अहमेवासमेवाग्रे नान्यत् किञ्चान्तरं बहि: । संज्ञानमात्रमव्यक्तं प्रसुप्तमिव विश्वत: ॥ ४७ ॥
aham evāsam evāgre nānyat kiñcāntaraṁ bahiḥ saṁjñāna-mātram avyaktaṁ prasuptam iva viśvataḥ
SB 6.4.48
मय्यनन्तगुणेऽनन्ते गुणतो गुणविग्रह: । यदासीत्तत एवाद्य: स्वयम्भू: समभूदज: ॥ ४८ ॥
mayy ananta-guṇe ’nante guṇato guṇa-vigrahaḥ yadāsīt tata evādyaḥ svayambhūḥ samabhūd ajaḥ
SB 6.4.49-50
स वै यदा महादेवो मम वीर्योपबृंहित: । मेने खिलमिवात्मानमुद्यत: स्वर्गकर्मणि ॥ ४९ ॥ अथ मेऽभिहितो देवस्तपोऽतप्यत दारुणम् । नव विश्वसृजो युष्मान् येनादावसृजद्विभु: ॥ ५० ॥
sa vai yadā mahādevo mama vīryopabṛṁhitaḥ mene khilam ivātmānam udyataḥ svarga-karmaṇi atha me ’bhihito devas tapo ’tapyata dāruṇam nava viśva-sṛjo yuṣmān yenādāv asṛjad vibhuḥ
SB 6.4.51
एषा पञ्चजनस्याङ्ग दुहिता वै प्रजापते: । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम् ॥ ५१ ॥
eṣā pañcajanasyāṅga duhitā vai prajāpateḥ asiknī nāma patnītve prajeśa pratigṛhyatām
SB 6.4.52
मिथुनव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुन: । मिथुनव्यवायधर्मिण्यां भूरिशो भावयिष्यसि ॥ ५२ ॥
mithuna-vyavāya-dharmas tvaṁ prajā-sargam imaṁ punaḥ mithuna-vyavāya-dharmiṇyāṁ bhūriśo bhāvayiṣyasi
SB 6.4.53
त्वत्तोऽधस्तात्प्रजा: सर्वा मिथुनीभूय मायया । मदीयया भविष्यन्ति हरिष्यन्ति च मे बलिम् ॥ ५३ ॥
tvatto ’dhastāt prajāḥ sarvā mithunī-bhūya māyayā madīyayā bhaviṣyanti hariṣyanti ca me balim
SB 6.4.54
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा मिषतस्तस्य भगवान् विश्वभावन: । स्वप्नोपलब्धार्थ इव तत्रैवान्तर्दधे हरि: ॥ ५४ ॥
śrī-śuka uvāca ity uktvā miṣatas tasya bhagavān viśva-bhāvanaḥ svapnopalabdhārtha iva tatraivāntardadhe hariḥ
Песнь 6, Глава 5
SB 6.5.1
श्रीशुक उवाच तस्यां स पाञ्चजन्यां वै विष्णुमायोपबृंहित: । हर्यश्वसंज्ञानयुतं पुत्रानजनयद्विभु: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tasyāṁ sa pāñcajanyāṁ vai viṣṇu-māyopabṛṁhitaḥ haryaśva-saṁjñān ayutaṁ putrān ajanayad vibhuḥ
SB 6.5.2
अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्वे दाक्षायणा नृप । पित्रा प्रोक्ता: प्रजासर्गे प्रतीचीं प्रययुर्दिशम् ॥ २ ॥
apṛthag-dharma-śīlās te sarve dākṣāyaṇā nṛpa pitrā proktāḥ prajā-sarge pratīcīṁ prayayur diśam
SB 6.5.3
तत्र नारायणसरस्तीर्थं सिन्धुसमुद्रयो: । सङ्गमो यत्र सुमहन्मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ३ ॥
tatra nārāyaṇa-saras tīrthaṁ sindhu-samudrayoḥ saṅgamo yatra sumahan muni-siddha-niṣevitam
SB 6.5.4-5
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धूतमलाशया: । धर्मे पारमहंस्ये च प्रोत्पन्नमतयोऽप्युत ॥ ४ ॥ तेपिरे तप एवोग्रं पित्रादेशेन यन्त्रिता: । प्रजाविवृद्धये यत्तान् देवर्षिस्तान् ददर्श ह ॥ ५ ॥
tad-upasparśanād eva vinirdhūta-malāśayāḥ dharme pāramahaṁsye ca protpanna-matayo ’py uta tepire tapa evograṁ pitrādeśena yantritāḥ prajā-vivṛddhaye yattān devarṣis tān dadarśa ha
SB 6.5.6-8
उवाच चाथ हर्यश्वा: कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजा: । अदृष्ट्वान्तं भुवो यूयं बालिशा बत पालका: ॥ ६ ॥ तथैकपुरुषं राष्ट्रं बिलं चादृष्टनिर्गमम् । बहुरूपां स्त्रियं चापि पुमांसं पुंश्चलीपतिम् ॥ ७ ॥ नदीमुभयतो वाहां पञ्चपञ्चाद्भुतं गृहम् । क्वचिद्धंसं चित्रकथं क्षौरपव्यं स्वयं भ्रमि ॥ ८ ॥
uvāca cātha haryaśvāḥ kathaṁ srakṣyatha vai prajāḥ adṛṣṭvāntaṁ bhuvo yūyaṁ bāliśā bata pālakāḥ tathaika-puruṣaṁ rāṣṭraṁ bilaṁ cādṛṣṭa-nirgamam bahu-rūpāṁ striyaṁ cāpi pumāṁsaṁ puṁścalī-patim nadīm ubhayato vāhāṁ pañca-pañcādbhutaṁ gṛham kvacid dhaṁsaṁ citra-kathaṁ kṣaura-pavyaṁ svayaṁ bhrami
SB 6.5.9
कथं स्वपितुरादेशमविद्वांसो विपश्चित: । अनुरूपमविज्ञाय अहो सर्गं करिष्यथ ॥ ९ ॥
kathaṁ sva-pitur ādeśam avidvāṁso vipaścitaḥ anurūpam avijñāya aho sargaṁ kariṣyatha
SB 6.5.10
श्रीशुक उवाच तन्निशम्याथ हर्यश्वा औत्पत्तिकमनीषया । वाच: कूटं तु देवर्षे: स्वयं विममृशुर्धिया ॥ १० ॥
śrī-śuka uvāca tan niśamyātha haryaśvā autpattika-manīṣayā vācaḥ kūṭaṁ tu devarṣeḥ svayaṁ vimamṛśur dhiyā
SB 6.5.11
भू: क्षेत्रं जीवसंज्ञं यदनादि निजबन्धनम् । अदृष्ट्वा तस्य निर्वाणं किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ ११ ॥
bhūḥ kṣetraṁ jīva-saṁjñaṁ yad anādi nija-bandhanam adṛṣṭvā tasya nirvāṇaṁ kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.12
एक एवेश्वरस्तुर्यो भगवान् स्वाश्रय: पर: । तमदृष्ट्वाभवं पुंस: किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १२ ॥
eka eveśvaras turyo bhagavān svāśrayaḥ paraḥ tam adṛṣṭvābhavaṁ puṁsaḥ kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.13
पुमान्नैवैति यद्गत्वा बिलस्वर्गं गतो यथा । प्रत्यग्धामाविद इह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १३ ॥
pumān naivaiti yad gatvā bila-svargaṁ gato yathā pratyag-dhāmāvida iha kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.14
नानारूपात्मनो बुद्धि: स्वैरिणीव गुणान्विता । तन्निष्ठामगतस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १४ ॥
nānā-rūpātmano buddhiḥ svairiṇīva guṇānvitā tan-niṣṭhām agatasyeha kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.15
तत्सङ्गभ्रंशितैश्वर्यं संसरन्तं कुभार्यवत् । तद्गतीरबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १५ ॥
tat-saṅga-bhraṁśitaiśvaryaṁ saṁsarantaṁ kubhāryavat tad-gatīr abudhasyeha kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.16
सृष्ट्यप्ययकरीं मायां वेलाकूलान्तवेगिताम् । मत्तस्य तामविज्ञस्य किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १६ ॥
sṛṣṭy-apyaya-karīṁ māyāṁ velā-kūlānta-vegitām mattasya tām avijñasya kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.17
पञ्चविंशतितत्त्वानां पुरुषोऽद्भुतदर्पण: । अध्यात्ममबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १७ ॥
pañca-viṁśati-tattvānāṁ puruṣo ’dbhuta-darpaṇaḥ adhyātmam abudhasyeha kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.18
ऐश्वरं शास्त्रमुत्सृज्य बन्धमोक्षानुदर्शनम् । विविक्तपदमज्ञाय किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १८ ॥
aiśvaraṁ śāstram utsṛjya bandha-mokṣānudarśanam vivikta-padam ajñāya kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.19
कालचक्रं भ्रमि तीक्ष्णं सर्वं निष्कर्षयज्जगत् । स्वतन्त्रमबुधस्येह किमसत्कर्मभिर्भवेत् ॥ १९ ॥
kāla-cakraṁ bhrami tīkṣṇaṁ sarvaṁ niṣkarṣayaj jagat svatantram abudhasyeha kim asat-karmabhir bhavet
SB 6.5.20
शास्त्रस्य पितुरादेशं यो न वेद निवर्तकम् । कथं तदनुरूपाय गुणविस्रम्भ्युपक्रमेत् ॥ २० ॥
śāstrasya pitur ādeśaṁ yo na veda nivartakam kathaṁ tad-anurūpāya guṇa-visrambhy upakramet
SB 6.5.21
इति व्यवसिता राजन् हर्यश्वा एकचेतस: । प्रययुस्तं परिक्रम्य पन्थानमनिवर्तनम् ॥ २१ ॥
iti vyavasitā rājan haryaśvā eka-cetasaḥ prayayus taṁ parikramya panthānam anivartanam
SB 6.5.22
स्वरब्रह्मणि निर्भातहृषीकेशपदाम्बुजे । अखण्डं चित्तमावेश्य लोकाननुचरन्मुनि: ॥ २२ ॥
svara-brahmaṇi nirbhāta- hṛṣīkeśa-padāmbuje akhaṇḍaṁ cittam āveśya lokān anucaran muniḥ
SB 6.5.23
नाशं निशम्य पुत्राणां नारदाच्छीलशालिनाम् । अन्वतप्यत क: शोचन् सुप्रजस्त्वं शुचां पदम् ॥ २३ ॥
nāśaṁ niśamya putrāṇāṁ nāradāc chīla-śālinām anvatapyata kaḥ śocan suprajastvaṁ śucāṁ padam
SB 6.5.24
स भूय: पाञ्चजन्यायामजेन परिसान्त्वित: । पुत्रानजनयद्दक्ष: सवलाश्वान्सहस्रिण: ॥ २४ ॥
sa bhūyaḥ pāñcajanyāyām ajena parisāntvitaḥ putrān ajanayad dakṣaḥ savalāśvān sahasriṇaḥ
SB 6.5.25
ते च पित्रा समादिष्टा: प्रजासर्गे धृतव्रता: । नारायणसरो जग्मुर्यत्र सिद्धा: स्वपूर्वजा: ॥ २५ ॥
te ca pitrā samādiṣṭāḥ prajā-sarge dhṛta-vratāḥ nārāyaṇa-saro jagmur yatra siddhāḥ sva-pūrvajāḥ
SB 6.5.26
तदुपस्पर्शनादेव विनिर्धूतमलाशया: । जपन्तो ब्रह्म परमं तेपुस्तत्र महत्तप: ॥ २६ ॥
tad-upasparśanād eva vinirdhūta-malāśayāḥ japanto brahma paramaṁ tepus tatra mahat tapaḥ
SB 6.5.27-28
अब्भक्षा: कतिचिन्मासान् कतिचिद्वायुभोजना: । आराधयन् मन्त्रमिममभ्यस्यन्त इडस्पतिम् ॥ २७ ॥ ॐ नमो नारायणाय पुरुषाय महात्मने । विशुद्धसत्त्वधिष्ण्याय महाहंसाय धीमहि ॥ २८ ॥
ab-bhakṣāḥ katicin māsān katicid vāyu-bhojanāḥ ārādhayan mantram imam abhyasyanta iḍaspatim oṁ namo nārāyaṇāya puruṣāya mahātmane viśuddha-sattva-dhiṣṇyāya mahā-haṁsāya dhīmahi
SB 6.5.29
इति तानपि राजेन्द्र प्रजासर्गधियो मुनि: । उपेत्य नारद: प्राह वाच: कूटानि पूर्ववत् ॥ २९ ॥
iti tān api rājendra prajā-sarga-dhiyo muniḥ upetya nāradaḥ prāha vācaḥ kūṭāni pūrvavat
SB 6.5.30
दाक्षायणा: संशृणुत गदतो निगमं मम । अन्विच्छतानुपदवीं भ्रातृणां भ्रातृवत्सला: ॥ ३० ॥
dākṣāyaṇāḥ saṁśṛṇuta gadato nigamaṁ mama anvicchatānupadavīṁ bhrātṝṇāṁ bhrātṛ-vatsalāḥ
SB 6.5.31
भ्रातृणां प्रायणं भ्राता योऽनुतिष्ठति धर्मवित् । स पुण्यबन्धु: पुरुषो मरुद्भि: सह मोदते ॥ ३१ ॥
bhrātṝṇāṁ prāyaṇaṁ bhrātā yo ’nutiṣṭhati dharmavit sa puṇya-bandhuḥ puruṣo marudbhiḥ saha modate
SB 6.5.32
एतावदुक्त्वा प्रययौ नारदोऽमोघदर्शन: । तेऽपि चान्वगमन् मार्गं भ्रातृणामेव मारिष ॥ ३२ ॥
etāvad uktvā prayayau nārado ’mogha-darśanaḥ te ’pi cānvagaman mārgaṁ bhrātṝṇām eva māriṣa
SB 6.5.33
सध्रीचीनं प्रतीचीनं परस्यानुपथं गता: । नाद्यापि ते निवर्तन्ते पश्चिमा यामिनीरिव ॥ ३३ ॥
sadhrīcīnaṁ pratīcīnaṁ parasyānupathaṁ gatāḥ nādyāpi te nivartante paścimā yāminīr iva
SB 6.5.34
एतस्मिन् काल उत्पातान् बहून् पश्यन् प्रजापति: । पूर्ववन्नारदकृतं पुत्रनाशमुपाशृणोत् ॥ ३४ ॥
etasmin kāla utpātān bahūn paśyan prajāpatiḥ pūrvavan nārada-kṛtaṁ putra-nāśam upāśṛṇot
SB 6.5.35
चुक्रोध नारदायासौ पुत्रशोकविमूर्च्छित: । देवर्षिमुपलभ्याह रोषाद्विस्फुरिताधर: ॥ ३५ ॥
cukrodha nāradāyāsau putra-śoka-vimūrcchitaḥ devarṣim upalabhyāha roṣād visphuritādharaḥ
SB 6.5.36
श्रीदक्ष उवाच अहो असाधो साधूनां साधुलिङ्गेन नस्त्वया । असाध्वकार्यर्भकाणां भिक्षोर्मार्ग: प्रदर्शित: ॥ ३६ ॥
śrī-dakṣa uvāca aho asādho sādhūnāṁ sādhu-liṅgena nas tvayā asādhv akāry arbhakāṇāṁ bhikṣor mārgaḥ pradarśitaḥ
SB 6.5.37
ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानाममीमांसितकर्मणाम् । विघात: श्रेयस: पाप लोकयोरुभयो: कृत: ॥ ३७ ॥
ṛṇais tribhir amuktānām amīmāṁsita-karmaṇām vighātaḥ śreyasaḥ pāpa lokayor ubhayoḥ kṛtaḥ
SB 6.5.38
एवं त्वं निरनुक्रोशो बालानां मतिभिद्धरे: । पार्षदमध्ये चरसि यशोहा निरपत्रप: ॥ ३८ ॥
evaṁ tvaṁ niranukrośo bālānāṁ mati-bhid dhareḥ pārṣada-madhye carasi yaśo-hā nirapatrapaḥ
SB 6.5.39
ननु भागवता नित्यं भूतानुग्रहकातरा: । ऋते त्वां सौहृदघ्नं वै वैरङ्करमवैरिणाम् ॥ ३९ ॥
nanu bhāgavatā nityaṁ bhūtānugraha-kātarāḥ ṛte tvāṁ sauhṛda-ghnaṁ vai vairaṅ-karam avairiṇām
SB 6.5.40
नेत्थं पुंसां विराग: स्यात् त्वया केवलिना मृषा । मन्यसे यद्युपशमं स्नेहपाशनिकृन्तनम् ॥ ४० ॥
netthaṁ puṁsāṁ virāgaḥ syāt tvayā kevalinā mṛṣā manyase yady upaśamaṁ sneha-pāśa-nikṛntanam
SB 6.5.41
नानुभूय न जानाति पुमान् विषयतीक्ष्णताम् । निर्विद्यते स्वयं तस्मान्न तथा भिन्नधी: परै: ॥ ४१ ॥
nānubhūya na jānāti pumān viṣaya-tīkṣṇatām nirvidyate svayaṁ tasmān na tathā bhinna-dhīḥ paraiḥ
SB 6.5.42
यन्नस्त्वं कर्मसन्धानां साधूनां गृहमेधिनाम् । कृतवानसि दुर्मर्षं विप्रियं तव मर्षितम् ॥ ४२ ॥
yan nas tvaṁ karma-sandhānāṁ sādhūnāṁ gṛhamedhinām kṛtavān asi durmarṣaṁ vipriyaṁ tava marṣitam
SB 6.5.43
तन्तुकृन्तन यन्नस्त्वमभद्रमचर: पुन: । तस्माल्लोकेषु ते मूढ न भवेद्भ्रमत: पदम् ॥ ४३ ॥
tantu-kṛntana yan nas tvam abhadram acaraḥ punaḥ tasmāl lokeṣu te mūḍha na bhaved bhramataḥ padam
SB 6.5.44
श्रीशुक उवाच प्रतिजग्राह तद्बाढं नारद: साधुसम्मत: । एतावान्साधुवादो हि तितिक्षेतेश्वर: स्वयम् ॥ ४४ ॥
śrī-śuka uvāca pratijagrāha tad bāḍhaṁ nāradaḥ sādhu-sammataḥ etāvān sādhu-vādo hi titikṣeteśvaraḥ svayam
Песнь 6, Глава 6
SB 6.6.1
श्रीशुक उवाच तत: प्राचेतसोऽसिक्न्यामनुनीत: स्वयम्भुवा । षष्टिं सञ्जनयामास दुहितृ: पितृवत्सला: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tataḥ prācetaso ’siknyām anunītaḥ svayambhuvā ṣaṣṭiṁ sañjanayām āsa duhitṝḥ pitṛ-vatsalāḥ
SB 6.6.2
दश धर्माय कायादाद्द्विषट्त्रिणव चेन्दवे । भूताङ्गिर:कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे तार्क्ष्याय चापरा: ॥ २ ॥
daśa dharmāya kāyādād dvi-ṣaṭ tri-ṇava cendave bhūtāṅgiraḥ-kṛśāśvebhyo dve dve tārkṣyāya cāparāḥ
SB 6.6.3
नामधेयान्यमूषां त्वं सापत्यानां च मे शृणु । यासां प्रसूतिप्रसवैर्लोका आपूरितास्त्रय: ॥ ३ ॥
nāmadheyāny amūṣāṁ tvaṁ sāpatyānāṁ ca me śṛṇu yāsāṁ prasūti-prasavair lokā āpūritās trayaḥ
SB 6.6.4
भानुर्लम्बा ककुद्यामिर्विश्वा साध्या मरुत्वती । वसुर्मुहूर्ता सङ्कल्पा धर्मपत्न्य: सुताञ्शृणु ॥ ४ ॥
bhānur lambā kakud yāmir viśvā sādhyā marutvatī vasur muhūrtā saṅkalpā dharma-patnyaḥ sutāñ śṛṇu
SB 6.6.5
भानोस्तु देवऋषभ इन्द्रसेनस्ततो नृप । विद्योत आसील्लम्बायास्ततश्च स्तनयित्नव: ॥ ५ ॥
bhānos tu deva-ṛṣabha indrasenas tato nṛpa vidyota āsīl lambāyās tataś ca stanayitnavaḥ
SB 6.6.6
ककुद: सङ्कटस्तस्य कीकटस्तनयो यत: । भुवो दुर्गाणि यामेय: स्वर्गो नन्दिस्ततोऽभवत् ॥ ६ ॥
kakudaḥ saṅkaṭas tasya kīkaṭas tanayo yataḥ bhuvo durgāṇi yāmeyaḥ svargo nandis tato ’bhavat
SB 6.6.7
विश्वेदेवास्तु विश्वाया अप्रजांस्तान् प्रचक्षते । साध्योगणश्च साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुत: ॥ ७ ॥
viśve-devās tu viśvāyā aprajāṁs tān pracakṣate sādhyo-gaṇaś ca sādhyāyā arthasiddhis tu tat-sutaḥ
SB 6.6.8
मरुत्वांश्च जयन्तश्च मरुत्वत्या बभूवतु: । जयन्तो वासुदेवांश उपेन्द्र इति यं विदु: ॥ ८ ॥
marutvāṁś ca jayantaś ca marutvatyā babhūvatuḥ jayanto vāsudevāṁśa upendra iti yaṁ viduḥ
SB 6.6.9
मौहूर्तिका देवगणा मुहूर्तायाश्च जज्ञिरे । ये वै फलं प्रयच्छन्ति भूतानां स्वस्वकालजम् ॥ ९ ॥
mauhūrtikā deva-gaṇā muhūrtāyāś ca jajñire ye vai phalaṁ prayacchanti bhūtānāṁ sva-sva-kālajam
SB 6.6.10-11
सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्प: काम: सङ्कल्पज: स्मृत: । वसवोऽष्टौ वसो: पुत्रास्तेषां नामानि मे शृणु ॥ १० ॥ द्रोण: प्राणो ध्रुवोऽर्कोऽग्निर्दोषो वास्तुर्विभावसु: । द्रोणस्याभिमते: पत्न्या हर्षशोकभयादय: ॥ ११ ॥
saṅkalpāyās tu saṅkalpaḥ kāmaḥ saṅkalpajaḥ smṛtaḥ vasavo ’ṣṭau vasoḥ putrās teṣāṁ nāmāni me śṛṇu droṇaḥ prāṇo dhruvo ’rko ’gnir doṣo vāstur vibhāvasuḥ droṇasyābhimateḥ patnyā harṣa-śoka-bhayādayaḥ
SB 6.6.12
प्राणस्योर्जस्वती भार्या सह आयु: पुरोजव: । ध्रुवस्य भार्या धरणिरसूत विविधा: पुर: ॥ १२ ॥
prāṇasyorjasvatī bhāryā saha āyuḥ purojavaḥ dhruvasya bhāryā dharaṇir asūta vividhāḥ puraḥ
SB 6.6.13
अर्कस्य वासना भार्या पुत्रास्तर्षादय: स्मृता: । अग्नेर्भार्या वसोर्धारा पुत्रा द्रविणकादय: ॥ १३ ॥
arkasya vāsanā bhāryā putrās tarṣādayaḥ smṛtāḥ agner bhāryā vasor dhārā putrā draviṇakādayaḥ
SB 6.6.14
स्कन्दश्च कृत्तिकापुत्रो ये विशाखादयस्तत: । दोषस्य शर्वरीपुत्र: शिशुमारो हरे: कला ॥ १४ ॥
skandaś ca kṛttikā-putro ye viśākhādayas tataḥ doṣasya śarvarī-putraḥ śiśumāro hareḥ kalā
SB 6.6.15
वास्तोराङ्गिरसीपुत्रो विश्वकर्माकृतीपति: । ततो मनुश्चाक्षुषोऽभूद् विश्वे साध्या मनो: सुता: ॥ १५ ॥
vāstor āṅgirasī-putro viśvakarmākṛtī-patiḥ tato manuś cākṣuṣo ’bhūd viśve sādhyā manoḥ sutāḥ
SB 6.6.16
विभावसोरसूतोषा व्युष्टं रोचिषमातपम् । पञ्चयामोऽथ भूतानि येन जाग्रति कर्मसु ॥ १६ ॥
vibhāvasor asūtoṣā vyuṣṭaṁ rociṣam ātapam pañcayāmo ’tha bhūtāni yena jāgrati karmasu
SB 6.6.17-18
सरूपासूत भूतस्य भार्या रुद्रांश्च कोटिश: । रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपि: ॥ १७ ॥ अजैकपादहिर्ब्रध्नो बहुरूपो महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा: प्रेतविनायका: ॥ १८ ॥
sarūpāsūta bhūtasya bhāryā rudrāṁś ca koṭiśaḥ raivato ’jo bhavo bhīmo vāma ugro vṛṣākapiḥ ajaikapād ahirbradhno bahurūpo mahān iti rudrasya pārṣadāś cānye ghorāḥ preta-vināyakāḥ
SB 6.6.19
प्रजापतेरङ्गिरस: स्वधा पत्नी पितृनथ । अथर्वाङ्गिरसं वेदं पुत्रत्वे चाकरोत् सती ॥ १९ ॥
prajāpater aṅgirasaḥ svadhā patnī pitṝn atha atharvāṅgirasaṁ vedaṁ putratve cākarot satī
SB 6.6.20
कृशाश्वोऽर्चिषि भार्यायां धूमकेतुमजीजनत् । धिषणायां वेदशिरो देवलं वयुनं मनुम् ॥ २० ॥
kṛśāśvo ’rciṣi bhāryāyāṁ dhūmaketum ajījanat dhiṣaṇāyāṁ vedaśiro devalaṁ vayunaṁ manum
SB 6.6.21-22
तार्क्ष्यस्य विनता कद्रू: पतङ्गी यामिनीति च । पतङ्गयसूत पतगान्यामिनी शलभानथ ॥ २१ ॥ सुपर्णासूत गरुडं साक्षाद् यज्ञेशवाहनम् । सूर्यसूतमनूरुं च कद्रूर्नागाननेकश: ॥ २२ ॥
tārkṣyasya vinatā kadrūḥ pataṅgī yāminīti ca pataṅgy asūta patagān yāminī śalabhān atha suparṇāsūta garuḍaṁ sākṣād yajñeśa-vāhanam sūrya-sūtam anūruṁ ca kadrūr nāgān anekaśaḥ
SB 6.6.23
कृत्तिकादीनि नक्षत्राणीन्दो: पत्न्यस्तु भारत । दक्षशापात् सोऽनपत्यस्तासु यक्ष्मग्रहार्दित: ॥ २३ ॥
kṛttikādīni nakṣatrāṇ- īndoḥ patnyas tu bhārata dakṣa-śāpāt so ’napatyas tāsu yakṣma-grahārditaḥ
SB 6.6.24-26
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
punaḥ prasādya taṁ somaḥ kalā lebhe kṣaye ditāḥ śṛṇu nāmāni lokānāṁ mātṝṇāṁ śaṅkarāṇi ca atha kaśyapa-patnīnāṁ yat-prasūtam idaṁ jagat aditir ditir danuḥ kāṣṭhā ariṣṭā surasā ilā muniḥ krodhavaśā tāmrā surabhiḥ saramā timiḥ timer yādo-gaṇā āsan śvāpadāḥ saramā-sutāḥ
SB 6.6.27
सुरभेर्महिषा गावो ये चान्ये द्विशफा नृप । ताम्राया: श्येनगृध्राद्या मुनेरप्सरसां गणा: ॥ २७ ॥
surabher mahiṣā gāvo ye cānye dviśaphā nṛpa tāmrāyāḥ śyena-gṛdhrādyā muner apsarasāṁ gaṇāḥ
SB 6.6.28
दन्दशूकादय: सर्पा राजन् क्रोधवशात्मजा: । इलाया भूरुहा: सर्वे यातुधानाश्च सौरसा: ॥ २८ ॥
dandaśūkādayaḥ sarpā rājan krodhavaśātmajāḥ ilāyā bhūruhāḥ sarve yātudhānāś ca saurasāḥ
SB 6.6.29-31
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
ariṣṭāyās tu gandharvāḥ kāṣṭhāyā dviśaphetarāḥ sutā danor eka-ṣaṣṭis teṣāṁ prādhānikāñ śṛṇu dvimūrdhā śambaro ’riṣṭo hayagrīvo vibhāvasuḥ ayomukhaḥ śaṅkuśirāḥ svarbhānuḥ kapilo ’ruṇaḥ pulomā vṛṣaparvā ca ekacakro ’nutāpanaḥ dhūmrakeśo virūpākṣo vipracittiś ca durjayaḥ
SB 6.6.32
स्वर्भानो: सुप्रभां कन्यामुवाह नमुचि: किल । वृषपर्वणस्तु शर्मिष्ठां ययातिर्नाहुषो बली ॥ ३२ ॥
svarbhānoḥ suprabhāṁ kanyām uvāha namuciḥ kila vṛṣaparvaṇas tu śarmiṣṭhāṁ yayātir nāhuṣo balī
SB 6.6.33-36
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
vaiśvānara-sutā yāś ca catasraś cāru-darśanāḥ upadānavī hayaśirā pulomā kālakā tathā upadānavīṁ hiraṇyākṣaḥ kratur hayaśirāṁ nṛpa pulomāṁ kālakāṁ ca dve vaiśvānara-sute tu kaḥ upayeme ’tha bhagavān kaśyapo brahma-coditaḥ paulomāḥ kālakeyāś ca dānavā yuddha-śālinaḥ tayoḥ ṣaṣṭi-sahasrāṇi yajña-ghnāṁs te pituḥ pitā jaghāna svar-gato rājann eka indra-priyaṅkaraḥ
SB 6.6.37
विप्रचित्ति: सिंहिकायां शतं चैकमजीजनत् । राहुज्येष्ठं केतुशतं ग्रहत्वं य उपागता: ॥ ३७ ॥
vipracittiḥ siṁhikāyāṁ śataṁ caikam ajījanat rāhu-jyeṣṭhaṁ ketu-śataṁ grahatvaṁ ya upāgatāḥ
SB 6.6.38-39
अथात: श्रूयतां वंशो योऽदितेरनुपूर्वश: । यत्र नारायणो देव: स्वांशेनावातरद्विभु: ॥ ३८ ॥ विवस्वानर्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता भग: । धाता विधाता वरुणो मित्र: शत्रु उरुक्रम: ॥ ३९ ॥
athātaḥ śrūyatāṁ vaṁśo yo ’diter anupūrvaśaḥ yatra nārāyaṇo devaḥ svāṁśenāvātarad vibhuḥ vivasvān aryamā pūṣā tvaṣṭātha savitā bhagaḥ dhātā vidhātā varuṇo mitraḥ śatru urukramaḥ
SB 6.6.40
विवस्वत: श्राद्धदेवं संज्ञासूयत वै मनुम् । मिथुनं च महाभागा यमं देवं यमीं तथा । सैव भूत्वाथ वडवा नासत्यौ सुषुवे भुवि ॥ ४० ॥
vivasvataḥ śrāddhadevaṁ saṁjñāsūyata vai manum mithunaṁ ca mahā-bhāgā yamaṁ devaṁ yamīṁ tathā saiva bhūtvātha vaḍavā nāsatyau suṣuve bhuvi
SB 6.6.41
छाया शनैश्चरं लेभे सावर्णिं च मनुं तत: । कन्यां च तपतीं या वै वव्रे संवरणं पतिम् ॥ ४१ ॥
chāyā śanaiścaraṁ lebhe sāvarṇiṁ ca manuṁ tataḥ kanyāṁ ca tapatīṁ yā vai vavre saṁvaraṇaṁ patim
SB 6.6.42
अर्यम्णो मातृका पत्नी तयोश्चर्षणय: सुता: । यत्र वै मानुषी जातिर्ब्रह्मणा चोपकल्पिता ॥ ४२ ॥
aryamṇo mātṛkā patnī tayoś carṣaṇayaḥ sutāḥ yatra vai mānuṣī jātir brahmaṇā copakalpitā
SB 6.6.43
पूषानपत्य: पिष्टादो भग्नदन्तोऽभवत्पुरा । योऽसौ दक्षाय कुपितं जहास विवृतद्विज: ॥ ४३ ॥
pūṣānapatyaḥ piṣṭādo bhagna-danto ’bhavat purā yo ’sau dakṣāya kupitaṁ jahāsa vivṛta-dvijaḥ
SB 6.6.44
त्वष्टुर्दैत्यात्मजा भार्या रचना नाम कन्यका । सन्निवेशस्तयोर्जज्ञे विश्वरूपश्च वीर्यवान् ॥ ४४ ॥
tvaṣṭur daityātmajā bhāryā racanā nāma kanyakā sanniveśas tayor jajñe viśvarūpaś ca vīryavān
SB 6.6.45
तं वव्रिरे सुरगणा स्वस्रीयं द्विषतामपि । विमतेन परित्यक्ता गुरुणाङ्गिरसेन यत् ॥ ४५ ॥
taṁ vavrire sura-gaṇā svasrīyaṁ dviṣatām api vimatena parityaktā guruṇāṅgirasena yat
Песнь 6, Глава 7
SB 6.7.1
श्रीराजोवाच कस्य हेतो: परित्यक्ता आचार्येणात्मन: सुरा: । एतदाचक्ष्व भगवञ्छिष्याणामक्रमं गुरौ ॥ १ ॥
śrī-rājovāca kasya hetoḥ parityaktā ācāryeṇātmanaḥ surāḥ etad ācakṣva bhagavañ chiṣyāṇām akramaṁ gurau
SB 6.7.2-8
श्रीबादरायणिरुवाच इन्द्रस्त्रिभुवनैश्वर्यमदोल्लङ्घितसत्पथ: । मरुद्भिर्वसुभी रुद्रैरादित्यैर्ऋभुभिर्नृप ॥ २ ॥ विश्वेदेवैश्च साध्यैश्च नासत्याभ्यां परिश्रित: । सिद्धचारणगन्धर्वैर्मुनिभिर्ब्रह्मवादिभि: ॥ ३ ॥ विद्याधराप्सरोभिश्च किन्नरै: पतगोरगै: । निषेव्यमाणो मघवान्स्तूयमानश्च भारत ॥ ४ ॥ उपगीयमानो ललितमास्थानाध्यासनाश्रित: । पाण्डुरेणातपत्रेण चन्द्रमण्डलचारुणा ॥ ५ ॥ युक्तश्चान्यै: पारमेष्ठ्यैश्चामरव्यजनादिभि: । विराजमान: पौलम्या सहार्धासनया भृशम् ॥ ६ ॥ स यदा परमाचार्यं देवानामात्मनश्च ह । नाभ्यनन्दत सम्प्राप्तं प्रत्युत्थानासनादिभि: ॥ ७ ॥ वाचस्पतिं मुनिवरं सुरासुरनमस्कृतम् । नोच्चचालासनादिन्द्र: पश्यन्नपि सभागतम् ॥ ८ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca indras tribhuvanaiśvarya- madollaṅghita-satpathaḥ marudbhir vasubhī rudrair ādityair ṛbhubhir nṛpa viśvedevaiś ca sādhyaiś ca nāsatyābhyāṁ pariśritaḥ siddha-cāraṇa-gandharvair munibhir brahmavādibhiḥ vidyādharāpsarobhiś ca kinnaraiḥ patagoragaiḥ niṣevyamāṇo maghavān stūyamānaś ca bhārata upagīyamāno lalitam āsthānādhyāsanāśritaḥ pāṇḍureṇātapatreṇa candra-maṇḍala-cāruṇā yuktaś cānyaiḥ pārameṣṭhyaiś cāmara-vyajanādibhiḥ virājamānaḥ paulamyā sahārdhāsanayā bhṛśam sa yadā paramācāryaṁ devānām ātmanaś ca ha nābhyanandata samprāptaṁ pratyutthānāsanādibhiḥ vācaspatiṁ muni-varaṁ surāsura-namaskṛtam noccacālāsanād indraḥ paśyann api sabhāgatam
SB 6.7.9
ततो निर्गत्य सहसा कविराङ्गिरस: प्रभु: । आययौ स्वगृहं तूष्णीं विद्वान्श्रीमदविक्रियाम् ॥ ९ ॥
tato nirgatya sahasā kavir āṅgirasaḥ prabhuḥ āyayau sva-gṛhaṁ tūṣṇīṁ vidvān śrī-mada-vikriyām
SB 6.7.10
तर्ह्येव प्रतिबुध्येन्द्रो गुरुहेलनमात्मन: । गर्हयामास सदसि स्वयमात्मानमात्मना ॥ १० ॥
tarhy eva pratibudhyendro guru-helanam ātmanaḥ garhayām āsa sadasi svayam ātmānam ātmanā
SB 6.7.11
अहो बत मयासाधु कृतं वै दभ्रबुद्धिना । यन्मयैश्वर्यमत्तेन गुरु: सदसि कात्कृत: ॥ ११ ॥
aho bata mayāsādhu kṛtaṁ vai dabhra-buddhinā yan mayaiśvarya-mattena guruḥ sadasi kātkṛtaḥ
SB 6.7.12
को गृध्येत्पण्डितो लक्ष्मीं त्रिपिष्टपपतेरपि । ययाहमासुरं भावं नीतोऽद्य विबुधेश्वर: ॥ १२ ॥
ko gṛdhyet paṇḍito lakṣmīṁ tripiṣṭapa-pater api yayāham āsuraṁ bhāvaṁ nīto ’dya vibudheśvaraḥ
SB 6.7.13
य: पारमेष्ठ्यं धिषणमधितिष्ठन्न कञ्चन । प्रत्युत्तिष्ठेदिति ब्रूयुर्धर्मं ते न परं विदु: ॥ १३ ॥
yaḥ pārameṣṭhyaṁ dhiṣaṇam adhitiṣṭhan na kañcana pratyuttiṣṭhed iti brūyur dharmaṁ te na paraṁ viduḥ
SB 6.7.14
तेषां कुपथदेष्टृणां पततां तमसि ह्यध: । ये श्रद्दध्युर्वचस्ते वै मज्जन्त्यश्मप्लवा इव ॥ १४ ॥
teṣāṁ kupatha-deṣṭṝṇāṁ patatāṁ tamasi hy adhaḥ ye śraddadhyur vacas te vai majjanty aśma-plavā iva
SB 6.7.15
अथाहममराचार्यमगाधधिषणं द्विजम् । प्रसादयिष्ये निशठ: शीर्ष्णा तच्चरणं स्पृशन् ॥ १५ ॥
athāham amarācāryam agādha-dhiṣaṇaṁ dvijam prasādayiṣye niśaṭhaḥ śīrṣṇā tac-caraṇaṁ spṛśan
SB 6.7.16
एवं चिन्तयतस्तस्य मघोनो भगवान् गृहात् । बृहस्पतिर्गतोऽदृष्टां गतिमध्यात्ममायया ॥ १६ ॥
evaṁ cintayatas tasya maghono bhagavān gṛhāt bṛhaspatir gato ’dṛṣṭāṁ gatim adhyātma-māyayā
SB 6.7.17
गुरोर्नाधिगत: संज्ञां परीक्षन् भगवान् स्वराट् । ध्यायन् धिया सुरैर्युक्त: शर्म नालभतात्मन: ॥ १७ ॥
guror nādhigataḥ saṁjñāṁ parīkṣan bhagavān svarāṭ dhyāyan dhiyā surair yuktaḥ śarma nālabhatātmanaḥ
SB 6.7.18
तच्छ्रुत्वैवासुरा: सर्व आश्रित्यौशनसं मतम् । देवान् प्रत्युद्यमं चक्रुर्दुर्मदा आततायिन: ॥ १८ ॥
tac chrutvaivāsurāḥ sarva āśrityauśanasaṁ matam devān pratyudyamaṁ cakrur durmadā ātatāyinaḥ
SB 6.7.19
तैर्विसृष्टेषुभिस्तीक्ष्णैर्निर्भिन्नाङ्गोरुबाहव: । ब्रह्माणं शरणं जग्मु: सहेन्द्रा नतकन्धरा: ॥ १९ ॥
tair visṛṣṭeṣubhis tīkṣṇair nirbhinnāṅgoru-bāhavaḥ brahmāṇaṁ śaraṇaṁ jagmuḥ sahendrā nata-kandharāḥ
SB 6.7.20
तांस्तथाभ्यर्दितान्वीक्ष्य भगवानात्मभूरज: । कृपया परया देव उवाच परिसान्त्वयन् ॥ २० ॥
tāṁs tathābhyarditān vīkṣya bhagavān ātmabhūr ajaḥ kṛpayā parayā deva uvāca parisāntvayan
SB 6.7.21
श्रीब्रह्मोवाच अहो बत सुरश्रेष्ठा ह्यभद्रं व: कृतं महत् । ब्रह्मिष्ठं ब्राह्मणं दान्तमैश्वर्यान्नाभ्यनन्दत ॥ २१ ॥
śrī-brahmovāca aho bata sura-śreṣṭhā hy abhadraṁ vaḥ kṛtaṁ mahat brahmiṣṭhaṁ brāhmaṇaṁ dāntam aiśvaryān nābhyanandata
SB 6.7.22
तस्यायमनयस्यासीत् परेभ्यो व: पराभव: । प्रक्षीणेभ्य: स्ववैरिभ्य: समृद्धानां च यत्सुरा: ॥ २२ ॥
tasyāyam anayasyāsīt parebhyo vaḥ parābhavaḥ prakṣīṇebhyaḥ sva-vairibhyaḥ samṛddhānāṁ ca yat surāḥ
SB 6.7.23
मघवन् द्विषत: पश्य प्रक्षीणान् गुर्वतिक्रमात् । सम्प्रत्युपचितान् भूय: काव्यमाराध्य भक्तित: । आददीरन्निलयनं ममापि भृगुदेवता: ॥ २३ ॥
maghavan dviṣataḥ paśya prakṣīṇān gurv-atikramāt sampraty upacitān bhūyaḥ kāvyam ārādhya bhaktitaḥ ādadīran nilayanaṁ mamāpi bhṛgu-devatāḥ
SB 6.7.24
त्रिपिष्टपं किं गणयन्त्यभेद्य- मन्त्रा भृगूणामनुशिक्षितार्था: । न विप्रगोविन्दगवीश्वराणां भवन्त्यभद्राणि नरेश्वराणाम् ॥ २४ ॥
tripiṣṭapaṁ kiṁ gaṇayanty abhedya- mantrā bhṛgūṇām anuśikṣitārthāḥ na vipra-govinda-gav-īśvarāṇāṁ bhavanty abhadrāṇi nareśvarāṇām
SB 6.7.25
तद्विश्वरूपं भजताशु विप्रं तपस्विनं त्वाष्ट्रमथात्मवन्तम् । सभाजितोऽर्थान् स विधास्यते वो यदि क्षमिष्यध्वमुतास्य कर्म ॥ २५ ॥
tad viśvarūpaṁ bhajatāśu vipraṁ tapasvinaṁ tvāṣṭram athātmavantam sabhājito ’rthān sa vidhāsyate vo yadi kṣamiṣyadhvam utāsya karma
SB 6.7.26
श्रीशुक उवाच त एवमुदिता राजन् ब्रह्मणा विगतज्वरा: । ऋषिं त्वाष्ट्रमुपव्रज्य परिष्वज्येदमब्रुवन् ॥ २६ ॥
śrī-śuka uvāca ta evam uditā rājan brahmaṇā vigata-jvarāḥ ṛṣiṁ tvāṣṭram upavrajya pariṣvajyedam abruvan
SB 6.7.27
श्रीदेवा ऊचु: वयं तेऽतिथय: प्राप्ता आश्रमं भद्रमस्तु ते । काम: सम्पाद्यतां तात पितृणां समयोचित: ॥ २७ ॥
śrī-devā ūcuḥ vayaṁ te ’tithayaḥ prāptā āśramaṁ bhadram astu te kāmaḥ sampādyatāṁ tāta pitṝṇāṁ samayocitaḥ
SB 6.7.28
पुत्राणां हि परो धर्म: पितृशुश्रूषणं सताम् । अपि पुत्रवतां ब्रह्मन् किमुत ब्रह्मचारिणाम् ॥ २८ ॥
putrāṇāṁ hi paro dharmaḥ pitṛ-śuśrūṣaṇaṁ satām api putravatāṁ brahman kim uta brahmacāriṇām
SB 6.7.29-30
आचार्यो ब्रह्मणो मूर्ति: पिता मूर्ति: प्रजापते: । भ्राता मरुत्पतेर्मूर्तिर्माता साक्षात् क्षितेस्तनु: ॥ २९ ॥ दयाया भगिनी मूर्तिर्धर्मस्यात्मातिथि: स्वयम् । अग्नेरभ्यागतो मूर्ति: सर्वभूतानि चात्मन: ॥ ३० ॥
ācāryo brahmaṇo mūrtiḥ pitā mūrtiḥ prajāpateḥ bhrātā marutpater mūrtir mātā sākṣāt kṣites tanuḥ dayāyā bhaginī mūrtir dharmasyātmātithiḥ svayam agner abhyāgato mūrtiḥ sarva-bhūtāni cātmanaḥ
SB 6.7.31
तस्मात् पितृणामार्तानामार्तिं परपराभवम् । तपसापनयंस्तात सन्देशं कर्तुमर्हसि ॥ ३१ ॥
tasmāt pitṝṇām ārtānām ārtiṁ para-parābhavam tapasāpanayaṁs tāta sandeśaṁ kartum arhasi
SB 6.7.32
वृणीमहे त्वोपाध्यायं ब्रह्मिष्ठं ब्राह्मणं गुरुम् । यथाञ्जसा विजेष्याम: सपत्नांस्तव तेजसा ॥ ३२ ॥
vṛṇīmahe tvopādhyāyaṁ brahmiṣṭhaṁ brāhmaṇaṁ gurum yathāñjasā vijeṣyāmaḥ sapatnāṁs tava tejasā
SB 6.7.33
न गर्हयन्ति ह्यर्थेषु यविष्ठाङ्घ्य्रभिवादनम् । छन्दोभ्योऽन्यत्र न ब्रह्मन् वयो ज्यैष्ठ्यस्य कारणम् ॥ ३३ ॥
na garhayanti hy artheṣu yaviṣṭhāṅghry-abhivādanam chandobhyo ’nyatra na brahman vayo jyaiṣṭhyasya kāraṇam
SB 6.7.34
श्रीऋषिरुवाच अभ्यर्थित: सुरगणै: पौरहित्ये महातपा: । स विश्वरूपस्तानाह प्रसन्न: श्लक्ष्णया गिरा ॥ ३४ ॥
śrī-ṛṣir uvāca abhyarthitaḥ sura-gaṇaiḥ paurahitye mahā-tapāḥ sa viśvarūpas tān āha prasannaḥ ślakṣṇayā girā
SB 6.7.35
श्रीविश्वरूप उवाच विगर्हितं धर्मशीलैर्ब्रह्मवर्चउपव्ययम् । कथं नु मद्विधो नाथा लोकेशैरभियाचितम् । प्रत्याख्यास्यति तच्छिष्य: स एव स्वार्थ उच्यते ॥ ३५ ॥
śrī-viśvarūpa uvāca vigarhitaṁ dharma-śīlair brahmavarca-upavyayam kathaṁ nu mad-vidho nāthā lokeśair abhiyācitam pratyākhyāsyati tac-chiṣyaḥ sa eva svārtha ucyate
SB 6.7.36
अकिञ्चनानां हि धनं शिलोञ्छनं तेनेह निर्वर्तितसाधुसत्क्रिय: । कथं विगर्ह्यं नु करोम्यधीश्वरा: पौरोधसं हृष्यति येन दुर्मति: ॥ ३६ ॥
akiñcanānāṁ hi dhanaṁ śiloñchanaṁ teneha nirvartita-sādhu-satkriyaḥ kathaṁ vigarhyaṁ nu karomy adhīśvarāḥ paurodhasaṁ hṛṣyati yena durmatiḥ
SB 6.7.37
तथापि न प्रतिब्रूयां गुरुभि: प्रार्थितं कियत् । भवतां प्रार्थितं सर्वं प्राणैरर्थैश्च साधये ॥ ३७ ॥
tathāpi na pratibrūyāṁ gurubhiḥ prārthitaṁ kiyat bhavatāṁ prārthitaṁ sarvaṁ prāṇair arthaiś ca sādhaye
SB 6.7.38
श्रीबादरायणिरुवाच तेभ्य एवं प्रतिश्रुत्य विश्वरूपो महातपा: । पौरहित्यं वृतश्चक्रे परमेण समाधिना ॥ ३८ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca tebhya evaṁ pratiśrutya viśvarūpo mahā-tapāḥ paurahityaṁ vṛtaś cakre parameṇa samādhinā
SB 6.7.39
सुरद्विषां श्रियं गुप्तामौशनस्यापि विद्यया । आच्छिद्यादान्महेन्द्राय वैष्णव्या विद्यया विभु: ॥ ३९ ॥
sura-dviṣāṁ śriyaṁ guptām auśanasyāpi vidyayā ācchidyādān mahendrāya vaiṣṇavyā vidyayā vibhuḥ
SB 6.7.40
यया गुप्त: सहस्राक्षो जिग्येऽसुरचमूर्विभु: । तां प्राह स महेन्द्राय विश्वरूप उदारधी: ॥ ४० ॥
yayā guptaḥ sahasrākṣo jigye ’sura-camūr vibhuḥ tāṁ prāha sa mahendrāya viśvarūpa udāra-dhīḥ
Песнь 6, Глава 8
SB 6.8.1-2
श्रीराजोवाच यया गुप्त: सहस्राक्ष: सवाहान् रिपुसैनिकान् । क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥ १ ॥ भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् । यथाततायिन: शत्रून्येन गुप्तोऽजयन्मृधे ॥ २ ॥
śrī-rājovāca yayā guptaḥ sahasrākṣaḥ savāhān ripu-sainikān krīḍann iva vinirjitya tri-lokyā bubhuje śriyam bhagavaṁs tan mamākhyāhi varma nārāyaṇātmakam yathātatāyinaḥ śatrūn yena gupto ’jayan mṛdhe
SB 6.8.3
श्रीबादरायणिरुवाच वृत: पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते । नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमना: शृणु ॥ ३ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca vṛtaḥ purohitas tvāṣṭro mahendrāyānupṛcchate nārāyaṇākhyaṁ varmāha tad ihaika-manāḥ śṛṇu
SB 6.8.4-6
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
śrī-viśvarūpa uvāca dhautāṅghri-pāṇir ācamya sapavitra udaṅ-mukhaḥ kṛta-svāṅga-kara-nyāso mantrābhyāṁ vāg-yataḥ śuciḥ nārāyaṇa-paraṁ varma sannahyed bhaya āgate pādayor jānunor ūrvor udare hṛdy athorasi mukhe śirasy ānupūrvyād oṁkārādīni vinyaset oṁ namo nārāyaṇāyeti viparyayam athāpi vā
SB 6.8.7
करन्यासं तत: कुर्याद् द्वादशाक्षरविद्यया । प्रणवादियकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठपर्वसु ॥ ७ ॥
kara-nyāsaṁ tataḥ kuryād dvādaśākṣara-vidyayā praṇavādi-ya-kārāntam aṅguly-aṅguṣṭha-parvasu
SB 6.8.8-10
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
nyased dhṛdaya oṁkāraṁ vi-kāram anu mūrdhani ṣa-kāraṁ tu bhruvor madhye ṇa-kāraṁ śikhayā nyaset ve-kāraṁ netrayor yuñjyān na-kāraṁ sarva-sandhiṣu ma-kāram astram uddiśya mantra-mūrtir bhaved budhaḥ savisargaṁ phaḍ-antaṁ tat sarva-dikṣu vinirdiśet oṁ viṣṇave nama iti
SB 6.8.11
आत्मानं परमं ध्यायेद् ध्येयं षट्शक्तिभिर्युतम् । विद्यातेजस्तपोमूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ ११ ॥
ātmānaṁ paramaṁ dhyāyed dhyeyaṁ ṣaṭ-śaktibhir yutam vidyā-tejas-tapo-mūrtim imaṁ mantram udāharet
SB 6.8.12
ॐ हरिर्विदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्म: पतगेन्द्रपृष्ठे । दरारिचर्मासिगदेषुचाप- पाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहु: ॥ १२ ॥
om harir vidadhyān mama sarva-rakṣāṁ nyastāṅghri-padmaḥ patagendra-pṛṣṭhe darāri-carmāsi-gadeṣu-cāpa- pāśān dadhāno ’ṣṭa-guno ’ṣṭa-bāhuḥ
SB 6.8.13
जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्ति- र्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् । स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्यात् त्रिविक्रम: खेऽवतु विश्वरूप: ॥ १३ ॥
jaleṣu māṁ rakṣatu matsya-mūrtir yādo-gaṇebhyo varuṇasya pāśāt sthaleṣu māyāvaṭu-vāmano vyāt trivikramaḥ khe vatu viśvarūpaḥ
SB 6.8.14
दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभु: पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारि: । विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भा: ॥ १४ ॥
durgeṣv aṭavy-āji-mukhādiṣu prabhuḥ pāyān nṛsiṁho ’sura-yūthapāriḥ vimuñcato yasya mahāṭṭa-hāsaṁ diśo vinedur nyapataṁś ca garbhāḥ
SB 6.8.15
रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्प: स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराह: । रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद् भरताग्रजोऽस्मान् ॥ १५ ॥
rakṣatv asau mādhvani yajña-kalpaḥ sva-daṁṣṭrayonnīta-dharo varāhaḥ rāmo ’dri-kūṭeṣv atha vipravāse salakṣmaṇo ’vyād bharatāgrajo ’smān
SB 6.8.16
मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादा- न्नारायण: पातु नरश्च हासात् । दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथ: पायाद्गुणेश: कपिल: कर्मबन्धात् ॥ १६ ॥
mām ugra-dharmād akhilāt pramādān nārāyaṇaḥ pātu naraś ca hāsāt dattas tv ayogād atha yoga-nāthaḥ pāyād guṇeśaḥ kapilaḥ karma-bandhāt
SB 6.8.17
सनत्कुमारोऽवतु कामदेवा- द्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् । देवर्षिवर्य: पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात् ॥ १७ ॥
sanat-kumāro ’vatu kāmadevād dhayaśīrṣā māṁ pathi deva-helanāt devarṣi-varyaḥ puruṣārcanāntarāt kūrmo harir māṁ nirayād aśeṣāt
SB 6.8.18
धन्वन्तरिर्भगवान् पात्वपथ्याद् द्वन्द्वाद् भयादृषभो निर्जितात्मा । यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ताद् बलो गणात् क्रोधवशादहीन्द्र: ॥ १८ ॥
dhanvantarir bhagavān pātv apathyād dvandvād bhayād ṛṣabho nirjitātmā yajñaś ca lokād avatāj janāntād balo gaṇāt krodha-vaśād ahīndraḥ
SB 6.8.19
द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद् बुद्धस्तु पाषण्डगणप्रमादात् । कल्कि: कले: कालमलात् प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतार: ॥ १९ ॥
dvaipāyano bhagavān aprabodhād buddhas tu pāṣaṇḍa-gaṇa-pramādāt kalkiḥ kaleḥ kāla-malāt prapātu dharmāvanāyoru-kṛtāvatāraḥ
SB 6.8.20
मां केशवो गदया प्रातरव्याद् गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणु: । नारायण: प्राह्ण उदात्तशक्ति- र्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणि: ॥ २० ॥
māṁ keśavo gadayā prātar avyād govinda āsaṅgavam ātta-veṇuḥ nārāyaṇaḥ prāhṇa udātta-śaktir madhyan-dine viṣṇur arīndra-pāṇiḥ
SB 6.8.21
देवोऽपराह्णे मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् । दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभ: ॥ २१ ॥
devo ’parāhṇe madhu-hogradhanvā sāyaṁ tri-dhāmāvatu mādhavo mām doṣe hṛṣīkeśa utārdha-rātre niśītha eko ’vatu padmanābhaḥ
SB 6.8.22
श्रीवत्सधामापररात्र ईश: प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दन: । दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्ति: ॥ २२ ॥
śrīvatsa-dhāmāpara-rātra īśaḥ pratyūṣa īśo ’si-dharo janārdanaḥ dāmodaro ’vyād anusandhyaṁ prabhāte viśveśvaro bhagavān kāla-mūrtiḥ
SB 6.8.23
चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत् समन्ताद् भगवत्प्रयुक्तम् । दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताश: ॥ २३ ॥
cakraṁ yugāntānala-tigma-nemi bhramat samantād bhagavat-prayuktam dandagdhi dandagdhy ari-sainyam āśu kakṣaṁ yathā vāta-sakho hutāśaḥ
SB 6.8.24
गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि । कुष्माण्डवैनायकयक्षरक्षो- भूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन् ॥ २४ ॥
gade ’śani-sparśana-visphuliṅge niṣpiṇḍhi niṣpiṇḍhy ajita-priyāsi kuṣmāṇḍa-vaināyaka-yakṣa-rakṣo- bhūta-grahāṁś cūrṇaya cūrṇayārīn
SB 6.8.25
त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृ- पिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् । दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन् ॥ २५ ॥
tvaṁ yātudhāna-pramatha-preta-mātṛ- piśāca-vipragraha-ghora-dṛṣṭīn darendra vidrāvaya kṛṣṇa-pūrito bhīma-svano ’rer hṛdayāni kampayan
SB 6.8.26
त्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्य- मीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि । चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापचक्षुषाम् ॥ २६ ॥
tvaṁ tigma-dhārāsi-varāri-sainyam īśa-prayukto mama chindhi chindhi cakṣūṁṣi carmañ chata-candra chādaya dviṣām aghonāṁ hara pāpa-cakṣuṣām
SB 6.8.27-28
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृभ्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंहोभ्य एव च ॥ २७ ॥ सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपानुकीर्तनात् । प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये न: श्रेय:प्रतीपका: ॥ २८ ॥
yan no bhayaṁ grahebhyo ’bhūt ketubhyo nṛbhya eva ca sarīsṛpebhyo daṁṣṭribhyo bhūtebhyo ’ṁhobhya eva ca sarvāṇy etāni bhagavan- nāma-rūpānukīrtanāt prayāntu saṅkṣayaṁ sadyo ye naḥ śreyaḥ-pratīpakāḥ
SB 6.8.29
गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमय: प्रभु: । रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेन: स्वनामभि: ॥ २९ ॥
garuḍo bhagavān stotra- stobhaś chandomayaḥ prabhuḥ rakṣatv aśeṣa-kṛcchrebhyo viṣvaksenaḥ sva-nāmabhiḥ
SB 6.8.30
सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि न: । बुद्धीन्द्रियमन:प्राणान् पान्तु पार्षदभूषणा: ॥ ३० ॥
sarvāpadbhyo harer nāma- rūpa-yānāyudhāni naḥ buddhīndriya-manaḥ-prāṇān pāntu pārṣada-bhūṣaṇāḥ
SB 6.8.31
यथा हि भगवानेव वस्तुत: सदसच्च यत् । सत्येनानेन न: सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवा: ॥ ३१ ॥
yathā hi bhagavān eva vastutaḥ sad asac ca yat satyenānena naḥ sarve yāntu nāśam upadravāḥ
SB 6.8.32-33
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहित: स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्ती: स्वमायया ॥ ३२ ॥ तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरि: । पातु सर्वै: स्वरूपैर्न: सदा सर्वत्र सर्वग: ॥ ३३ ॥
yathaikātmyānubhāvānāṁ vikalpa-rahitaḥ svayam bhūṣaṇāyudha-liṅgākhyā dhatte śaktīḥ sva-māyayā tenaiva satya-mānena sarva-jño bhagavān hariḥ pātu sarvaiḥ svarūpair naḥ sadā sarvatra sarva-gaḥ
SB 6.8.34
विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमध: समन्ता- दन्तर्बहिर्भगवान्नारसिंह: । प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजा: ॥ ३४ ॥
vidikṣu dikṣūrdhvam adhaḥ samantād antar bahir bhagavān nārasiṁhaḥ prahāpayaḻ loka-bhayaṁ svanena sva-tejasā grasta-samasta-tejāḥ
SB 6.8.35
मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् । विजेष्यसेऽञ्जसा येन दंशितोऽसुरयूथपान् ॥ ३५ ॥
maghavann idam ākhyātaṁ varma nārāyaṇātmakam vijeṣyase ’ñjasā yena daṁśito ’sura-yūthapān
SB 6.8.36
एतद् धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा । पदा वा संस्पृशेत् सद्य: साध्वसात् स विमुच्यते ॥ ३६ ॥
etad dhārayamāṇas tu yaṁ yaṁ paśyati cakṣuṣā padā vā saṁspṛśet sadyaḥ sādhvasāt sa vimucyate
SB 6.8.37
न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् । राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याध्यादिभ्यश्च कर्हिचित् ॥ ३७ ॥
na kutaścid bhayaṁ tasya vidyāṁ dhārayato bhavet rāja-dasyu-grahādibhyo vyādhy-ādibhyaś ca karhicit
SB 6.8.38
इमां विद्यां पुरा कश्चित्कौशिको धारयन् द्विज: । योगधारणया स्वाङ्गं जहौ स मरुधन्वनि ॥ ३८ ॥
imāṁ vidyāṁ purā kaścit kauśiko dhārayan dvijaḥ yoga-dhāraṇayā svāṅgaṁ jahau sa maru-dhanvani
SB 6.8.39
तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा । ययौ चित्ररथ: स्त्रीभिर्वृतो यत्र द्विजक्षय: ॥ ३९ ॥
tasyopari vimānena gandharva-patir ekadā yayau citrarathaḥ strībhir vṛto yatra dvija-kṣayaḥ
SB 6.8.40
गगनान्न्यपतत् सद्य: सविमानो ह्यवाक् शिरा: । स वालिखिल्यवचनादस्थीन्यादाय विस्मित: । प्रास्य प्राचीसरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात् ॥ ४० ॥
gaganān nyapatat sadyaḥ savimāno hy avāk-śirāḥ sa vālikhilya-vacanād asthīny ādāya vismitaḥ prāsya prācī-sarasvatyāṁ snātvā dhāma svam anvagāt
SB 6.8.41
श्रीशुक उवाच य इदं शृणुयात्काले यो धारयति चादृत: । तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात् ॥ ४१ ॥
śrī-śuka uvāca ya idaṁ śṛṇuyāt kāle yo dhārayati cādṛtaḥ taṁ namasyanti bhūtāni mucyate sarvato bhayāt
SB 6.8.42
एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच्छतक्रतु: । त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान् ॥ ४२ ॥
etāṁ vidyām adhigato viśvarūpāc chatakratuḥ trailokya-lakṣmīṁ bubhuje vinirjitya mṛdhe ’surān
Песнь 6, Глава 9
SB 6.9.1
श्रीशुक उवाच तस्यासन् विश्वरूपस्य शिरांसि त्रीणि भारत । सोमपीथं सुरापीथमन्नादमिति शुश्रुम ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca tasyāsan viśvarūpasya śirāṁsi trīṇi bhārata soma-pīthaṁ surā-pītham annādam iti śuśruma
SB 6.9.2
स वै बर्हिषि देवेभ्यो भागं प्रत्यक्षमुच्चकै: । अददद्यस्य पितरो देवा: सप्रश्रयं नृप ॥ २ ॥
sa vai barhiṣi devebhyo bhāgaṁ pratyakṣam uccakaiḥ adadad yasya pitaro devāḥ sapraśrayaṁ nṛpa
SB 6.9.3
स एव हि ददौ भागं परोक्षमसुरान् प्रति । यजमानोऽवहद् भागं मातृस्नेहवशानुग: ॥ ३ ॥
sa eva hi dadau bhāgaṁ parokṣam asurān prati yajamāno ’vahad bhāgaṁ mātṛ-sneha-vaśānugaḥ
SB 6.9.4
तद्देवहेलनं तस्य धर्मालीकं सुरेश्वर: । आलक्ष्य तरसा भीतस्तच्छीर्षाण्यच्छिनद् रुषा ॥ ४ ॥
tad deva-helanaṁ tasya dharmālīkaṁ sureśvaraḥ ālakṣya tarasā bhītas tac-chīrṣāṇy acchinad ruṣā
SB 6.9.5
सोमपीथं तु यत्तस्य शिर आसीत् कपिञ्जल: । कलविङ्क: सुरापीथमन्नादं यत् स तित्तिरि: ॥ ५ ॥
soma-pīthaṁ tu yat tasya śira āsīt kapiñjalaḥ kalaviṅkaḥ surā-pītham annādaṁ yat sa tittiriḥ
SB 6.9.6
ब्रह्महत्यामञ्जलिना जग्राह यदपीश्वर: । संवत्सरान्ते तदघं भूतानां स विशुद्धये । भूम्यम्बुद्रुमयोषिद्भ्यश्चतुर्धा व्यभजद्धरि: ॥ ६ ॥
brahma-hatyām añjalinā jagrāha yad apīśvaraḥ saṁvatsarānte tad aghaṁ bhūtānāṁ sa viśuddhaye bhūmy-ambu-druma-yoṣidbhyaś caturdhā vyabhajad dhariḥ
SB 6.9.7
भूमिस्तुरीयं जग्राह खातपूरवरेण वै । ईरिणं ब्रह्महत्याया रूपं भूमौ प्रदृश्यते ॥ ७ ॥
bhūmis turīyaṁ jagrāha khāta-pūra-vareṇa vai īriṇaṁ brahma-hatyāyā rūpaṁ bhūmau pradṛśyate
SB 6.9.8
तुर्यं छेदविरोहेण वरेण जगृहुर्द्रुमा: । तेषां निर्यासरूपेण ब्रह्महत्या प्रदृश्यते ॥ ८ ॥
turyaṁ cheda-viroheṇa vareṇa jagṛhur drumāḥ teṣāṁ niryāsa-rūpeṇa brahma-hatyā pradṛśyate
SB 6.9.9
शश्वत्कामवरेणांहस्तुरीयं जगृहु: स्त्रिय: । रजोरूपेण तास्वंहो मासि मासि प्रदृश्यते ॥ ९ ॥
śaśvat-kāma-vareṇāṁhas turīyaṁ jagṛhuḥ striyaḥ rajo-rūpeṇa tāsv aṁho māsi māsi pradṛśyate
SB 6.9.10
द्रव्यभूयोवरेणापस्तुरीयं जगृहुर्मलम् । तासु बुद्बुदफेनाभ्यां दृष्टं तद्धरति क्षिपन् ॥ १० ॥
dravya-bhūyo-vareṇāpas turīyaṁ jagṛhur malam tāsu budbuda-phenābhyāṁ dṛṣṭaṁ tad dharati kṣipan
SB 6.9.11
हतपुत्रस्ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम् ॥ ११ ॥
hata-putras tatas tvaṣṭā juhāvendrāya śatrave indra-śatro vivardhasva mā ciraṁ jahi vidviṣam
SB 6.9.12
अथान्वाहार्यपचनादुत्थितो घोरदर्शन: । कृतान्त इव लोकानां युगान्तसमये यथा ॥ १२ ॥
athānvāhārya-pacanād utthito ghora-darśanaḥ kṛtānta iva lokānāṁ yugānta-samaye yathā
SB 6.9.13-17
विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने । दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ॥ १३ ॥ तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम् ॥ १४ ॥ देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी । नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम् ॥ १५ ॥ दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् । लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम् ॥ १६ ॥ महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहु: । वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश ॥ १७ ॥
viṣvag vivardhamānaṁ tam iṣu-mātraṁ dine dine dagdha-śaila-pratīkāśaṁ sandhyābhrānīka-varcasam tapta-tāmra-śikhā-śmaśruṁ madhyāhnārkogra-locanam dedīpyamāne tri-śikhe śūla āropya rodasī nṛtyantam unnadantaṁ ca cālayantaṁ padā mahīm darī-gambhīra-vaktreṇa pibatā ca nabhastalam lihatā jihvayarkṣāṇi grasatā bhuvana-trayam mahatā raudra-daṁṣṭreṇa jṛmbhamāṇaṁ muhur muhuḥ vitrastā dudruvur lokā vīkṣya sarve diśo daśa
SB 6.9.18
येनावृता इमे लोकास्तपसा त्वाष्ट्रमूर्तिना । स वै वृत्र इति प्रोक्त: पाप: परमदारुण: ॥ १८ ॥
yenāvṛtā ime lokās tapasā tvāṣṭra-mūrtinā sa vai vṛtra iti proktaḥ pāpaḥ parama-dāruṇaḥ
SB 6.9.19
तं निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षभा: । स्वै: स्वैर्दिव्यास्त्रशस्त्रौघै: सोऽग्रसत्तानि कृत्स्नश: ॥ १९ ॥
taṁ nijaghnur abhidrutya sagaṇā vibudharṣabhāḥ svaiḥ svair divyāstra-śastraughaiḥ so ’grasat tāni kṛtsnaśaḥ
SB 6.9.20
ततस्ते विस्मिता: सर्वे विषण्णा ग्रस्ततेजस: । प्रत्यञ्चमादिपुरुषमुपतस्थु: समाहिता: ॥ २० ॥
tatas te vismitāḥ sarve viṣaṇṇā grasta-tejasaḥ pratyañcam ādi-puruṣam upatasthuḥ samāhitāḥ
SB 6.9.21
श्रीदेवा ऊचु: वाय्वम्बराग्न्यप्क्षितयस्त्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुद्विजन्त: । हराम यस्मै बलिमन्तकोऽसौ बिभेति यस्मादरणं ततो न: ॥ २१ ॥
śrī-devā ūcuḥ vāyv-ambarāgny-ap-kṣitayas tri-lokā brahmādayo ye vayam udvijantaḥ harāma yasmai balim antako ’sau bibheti yasmād araṇaṁ tato naḥ
SB 6.9.22
अविस्मितं तं परिपूर्णकामं स्वेनैव लाभेन समं प्रशान्तम् । विनोपसर्पत्यपरं हि बालिश: श्वलाङ्गुलेनातितितर्ति सिन्धुम् ॥ २२ ॥
avismitaṁ taṁ paripūrṇa-kāmaṁ svenaiva lābhena samaṁ praśāntam vinopasarpaty aparaṁ hi bāliśaḥ śva-lāṅgulenātititarti sindhum
SB 6.9.23
यस्योरुशृङ्गे जगतीं स्वनावं मनुर्यथाबध्य ततार दुर्गम् । स एव नस्त्वाष्ट्रभयाद्दुरन्तात् त्राताश्रितान्वारिचरोऽपि नूनम् ॥ २३ ॥
yasyoru-śṛṅge jagatīṁ sva-nāvaṁ manur yathābadhya tatāra durgam sa eva nas tvāṣṭra-bhayād durantāt trātāśritān vāricaro ’pi nūnam
SB 6.9.24
पुरा स्वयम्भूरपि संयमाम्भ- स्युदीर्णवातोर्मिरवै: कराले । एकोऽरविन्दात् पतितस्ततार तस्माद् भयाद्येन स नोऽस्तु पार: ॥ २४ ॥
purā svayambhūr api saṁyamāmbhasy udīrṇa-vātormi-ravaiḥ karāle eko ’ravindāt patitas tatāra tasmād bhayād yena sa no ’stu pāraḥ
SB 6.9.25
य एक ईशो निजमायया न: ससर्ज येनानुसृजाम विश्वम् ।
ya eka īśo nija-māyayā naḥ sasarja yenānusṛjāma viśvam vayaṁ na yasyāpi puraḥ samīhataḥ paśyāma liṅgaṁ pṛthag īśa-māninaḥ
SB 6.9.26-27
यो न: सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्नृषु नित्य एव । कृतावतारस्तनुभि: स्वमायया कृत्वात्मसात् पाति युगे युगे च ॥ २६ ॥ तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् । व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा ॥ २७ ॥
yo naḥ sapatnair bhṛśam ardyamānān devarṣi-tiryaṅ-nṛṣu nitya eva kṛtāvatāras tanubhiḥ sva-māyayā kṛtvātmasāt pāti yuge yuge ca tam eva devaṁ vayam ātma-daivataṁ paraṁ pradhānaṁ puruṣaṁ viśvam anyam vrajāma sarve śaraṇaṁ śaraṇyaṁ svānāṁ sa no dhāsyati śaṁ mahātmā
SB 6.9.28
श्रीशुक उवाच इति तेषां महाराज सुराणामुपतिष्ठताम् । प्रतीच्यां दिश्यभूदावि: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ २८ ॥
śrī-śuka uvāca iti teṣāṁ mahārāja surāṇām upatiṣṭhatām pratīcyāṁ diśy abhūd āviḥ śaṅkha-cakra-gadā-dharaḥ
SB 6.9.29-30
आत्मतुल्यै: षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ । पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम् ॥ २९ ॥ दृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवा: । दण्डवत् पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवु: ॥ ३० ॥
ātma-tulyaiḥ ṣoḍaśabhir vinā śrīvatsa-kaustubhau paryupāsitam unnidra- śarad-amburuhekṣaṇam dṛṣṭvā tam avanau sarva īkṣaṇāhlāda-viklavāḥ daṇḍavat patitā rājañ chanair utthāya tuṣṭuvuḥ
SB 6.9.31
श्रीदेवा ऊचु: नमस्ते यज्ञवीर्याय वयसे उत ते नम: । नमस्ते ह्यस्तचक्राय नम: सुपुरुहूतये ॥ ३१ ॥
śrī-devā ūcuḥ namas te yajña-vīryāya vayase uta te namaḥ namas te hy asta-cakrāya namaḥ supuru-hūtaye
SB 6.9.32
यत्ते गतीनां तिसृणामीशितु: परमं पदम् । नार्वाचीनो विसर्गस्य धातर्वेदितुमर्हति ॥ ३२ ॥
yat te gatīnāṁ tisṛṇām īśituḥ paramaṁ padam nārvācīno visargasya dhātar veditum arhati
SB 6.9.33
ॐ नमस्तेऽस्तु भगवन्नारायण वासुदेवादिपुरुष महापुरुष महानुभाव परममङ्गल परमकल्याण परमकारुणिक केवल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिव्राजकै: परमेणात्मयोगसमाधिना परिभावितपरिस्फुटपारमहंस्यधर्मेणोद्घाटिततम:कपाट द्वारे चित्तेऽपावृत आत्मलोके स्वयमुपलब्धनिजसुखानुभवो भवान् ॥ ३३ ॥
oṁ namas te ’stu bhagavan nārāyaṇa vāsudevādi-puruṣa mahā-puruṣa mahānubhāva parama-maṅgala parama-kalyāṇa parama-kāruṇika kevala jagad-ādhāra lokaika-nātha sarveśvara lakṣmī-nātha paramahaṁsa-parivrājakaiḥ parameṇātma-yoga-samādhinā paribhāvita-parisphuṭa-pāramahaṁsya-dharmeṇodghāṭita-tamaḥ-kapāṭa-dvāre citte ’pāvṛta ātma-loke svayam upalabdha-nija-sukhānubhavo bhavān.
SB 6.9.34
दुरवबोध इव तवायं विहारयोगो यदशरणोऽशरीर इदमनवेक्षितास्मत्समवाय आत्मनैवाविक्रियमाणेन सगुणमगुण: सृजसि पासि हरसि ॥ ३४ ॥
duravabodha iva tavāyaṁ vihāra-yogo yad aśaraṇo ’śarīra idam anavekṣitāsmat-samavāya ātmanaivāvikriyamāṇena saguṇam aguṇaḥ sṛjasi pāsi harasi.
SB 6.9.35
अथ तत्र भवान् किं देवदत्तवदिह गुणविसर्गपतित: पारतन्त्र्येण स्वकृतकुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्विदात्माराम उपशमशील: समञ्जसदर्शन उदास्त इति ह वाव न विदाम: ॥ ३५ ॥
atha tatra bhavān kiṁ devadattavad iha guṇa-visarga-patitaḥ pāratantryeṇa sva-kṛta-kuśalākuśalaṁ phalam upādadāty āhosvid ātmārāma upaśama-śīlaḥ samañjasa-darśana udāsta iti ha vāva na vidāmaḥ.
SB 6.9.36
न हि विरोध उभयं भगवत्यपरिमितगुणगण ईश्वरेऽनवगाह्यमाहात्म्येऽर्वाचीनविकल्पवितर्कविचारप्रमाणाभासकुतर्कशास्त्रकलिलान्त:करणाश्रयदुरवग्रहवादिनां विवादानवसर उपरत समस्तमायामये केवल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वर्थो दुर्घट इव भवति स्वरूपद्वयाभावात् ॥ ३६ ॥
na hi virodha ubhayaṁ bhagavaty aparimita-guṇa-gaṇa īśvare ’navagāhya-māhātmye ’rvācīna-vikalpa-vitarka-vicāra-pramāṇābhāsa-kutarka-śāstra-kalilāntaḥkaraṇāśraya-duravagraha-vādināṁ vivādānavasara uparata-samasta-māyāmaye kevala evātma-māyām antardhāya ko nv artho durghaṭa iva bhavati svarūpa-dvayābhāvāt.
SB 6.9.37
sama-viṣama-matīnāṁ matam anusarasi yathā rajju-khaṇḍaḥ sarpādi-dhiyām.
SB 6.9.38
स एव हि पुन: सर्ववस्तुनि वस्तुस्वरूप: सर्वेश्वर: सकलजगत्कारणकारणभूत: सर्व प्रत्यगात्मत्वात् सर्वगुणाभासोपलक्षित एक एव पर्यवशेषित: ॥ ३८ ॥
sa eva hi punaḥ sarva-vastuni vastu-svarūpaḥ sarveśvaraḥ sakala-jagat-kāraṇa-kāraṇa-bhūtaḥ sarva-pratyag-ātmatvāt sarva-guṇābhāsopalakṣita eka eva paryavaśeṣitaḥ.
SB 6.9.39
अथ ह वाव तव महिमामृतरससमुद्रविप्रुषा सकृदवलीढया स्वमनसि निष्यन्दमानानवरतसुखेन विस्मारितदृष्टश्रुतविषयसुखलेशाभासा: परमभागवता एकान्तिनो भगवति सर्वभूतप्रियसुहृदि सर्वात्मनि नितरां निरन्तरं निर्वृतमनस: कथमु ह वा एते मधुमथन पुन: स्वार्थकुशला ह्यात्मप्रियसुहृद: साधवस्त्वच्चरणाम्बुजानुसेवां विसृजन्ति न यत्र पुनरयं संसारपर्यावर्त: ॥ ३९ ॥
atha ha vāva tava mahimāmṛta-rasa-samudra-vipruṣā sakṛd avalīḍhayā sva-manasi niṣyandamānānavarata-sukhena vismārita-dṛṣṭa-śruta-viṣaya-sukha-leśābhāsāḥ parama-bhāgavatā ekāntino bhagavati sarva-bhūta-priya-suhṛdi sarvātmani nitarāṁ nirantaraṁ nirvṛta-manasaḥ katham u ha vā ete madhumathana punaḥ svārtha-kuśalā hy ātma-priya-suhṛdaḥ sādhavas tvac-caraṇāmbujānusevāṁ visṛjanti na yatra punar ayaṁ saṁsāra-paryāvartaḥ.
SB 6.9.40
त्रिभुवनात्मभवन त्रिविक्रम त्रिनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूतयो दितिजदनुजादयश्चापि तेषामुपक्रमसमयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रित जलचराकृतिभिर्यथापराधं दण्डं दण्डधर दधर्थ एवमेनमपि भगवञ्जहि त्वाष्ट्रमुत यदि मन्यसे ॥ ४० ॥
tri-bhuvanātma-bhavana trivikrama tri-nayana tri-loka-manoharānubhāva tavaiva vibhūtayo ditija-danujādayaś cāpi teṣām upakrama-samayo ’yam iti svātma-māyayā sura-nara-mṛga-miśrita-jalacarākṛtibhir yathāparādhaṁ daṇḍaṁ daṇḍa-dhara dadhartha evam enam api bhagavañ jahi tvāṣṭram uta yadi manyase.
SB 6.9.41
अस्माकं तावकानां तततत नतानां हरे तव चरणनलिनयुगल ध्यानानुबद्धहृदयनिगडानां स्वलिङ्गविवरणेनात्मसात्कृतानामनुकम्पानुरञ्जितविशदरुचिरशिशिरस्मितावलोकेन विगलित मधुरमुख रसामृत कलया चान्तस्तापमनघार्हसि शमयितुम् ॥ ४१ ॥
asmākaṁ tāvakānāṁ tatatata natānāṁ hare tava caraṇa-nalina-yugala-dhyānānubaddha-hṛdaya-nigaḍānāṁ sva-liṅga-vivaraṇenātmasāt-kṛtānām anukampānurañjita-viśada-rucira-śiśira-smitāvalokena vigalita-madhura-mukha-rasāmṛta-kalayā cāntas tāpam anaghārhasi śamayitum.
SB 6.9.42
अथ भगवंस्तवास्माभिरखिलजगदुत्पत्तिस्थितिलयनिमित्तायमानदिव्यमायाविनोदस्य सकलजीवनिकायानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि च ब्रह्मप्रत्यगात्मस्वरूपेण प्रधानरूपेण च यथादेशकालदेहावस्थानविशेषं तदुपादानोपलम्भकतयानुभवत: सर्वप्रत्ययसाक्षिण आकाशशरीरस्य साक्षात्परब्रह्मण: परमात्मन: कियानिह वार्थविशेषो विज्ञापनीय: स्याद्विस्फुलिङ्गादिभिरिव हिरण्यरेतस: ॥ ४२ ॥
atha bhagavaṁs tavāsmābhir akhila-jagad-utpatti-sthiti-laya-nimittāyamāna-divya-māyā-vinodasya sakala-jīva-nikāyānām antar-hṛdayeṣu bahir api ca brahma-pratyag-ātma-svarūpeṇa pradhāna-rūpeṇa ca yathā-deśa-kāla-dehāvasthāna-viśeṣaṁ tad-upādānopalambhakatayānubhavataḥ sarva-pratyaya-sākṣiṇa ākāśa-śarīrasya sākṣāt para-brahmaṇaḥ paramātmanaḥ kiyān iha vārtha-viśeṣo vijñāpanīyaḥ syād visphuliṅgādibhir iva hiraṇya-retasaḥ.
SB 6.9.43
अत एव स्वयं तदुपकल्पयास्माकं भगवत: परमगुरोस्तव चरणशतपलाशच्छायां विविधवृजिन संसारपरिश्रमोपशमनीमुपसृतानां वयं यत्कामेनोपसादिता: ॥ ४३ ॥
ata eva svayaṁ tad upakalpayāsmākaṁ bhagavataḥ parama-guros tava caraṇa-śata-palāśac-chāyāṁ vividha-vṛjina-saṁsāra-pariśramopaśamanīm upasṛtānāṁ vayaṁ yat-kāmenopasāditāḥ.
SB 6.9.44
अथो ईश जहि त्वाष्ट्रं ग्रसन्तं भुवनत्रयम् । ग्रस्तानि येन न: कृष्ण तेजांस्यस्त्रायुधानि च ॥ ४४ ॥
atho īśa jahi tvāṣṭraṁ grasantaṁ bhuvana-trayam grastāni yena naḥ kṛṣṇa tejāṁsy astrāyudhāni ca
SB 6.9.45
हंसाय दह्रनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरुपक्रमाय । सत्सङ्ग्रहाय भवपान्थनिजाश्रमाप्ता- वन्ते परीष्टगतये हरये नमस्ते ॥ ४५ ॥
haṁsāya dahra-nilayāya nirīkṣakāya kṛṣṇāya mṛṣṭa-yaśase nirupakramāya sat-saṅgrahāya bhava-pāntha-nijāśramāptāv ante parīṣṭa-gataye haraye namas te
SB 6.9.46
श्रीशुक उवाच अथैवमीडितो राजन् सादरं त्रिदशैर्हरि: । स्वमुपस्थानमाकर्ण्य प्राह तानभिनन्दित: ॥ ४६ ॥
śrī-śuka uvāca athaivam īḍito rājan sādaraṁ tri-daśair hariḥ svam upasthānam ākarṇya prāha tān abhinanditaḥ
SB 6.9.47
श्रीभगवानुवाच प्रीतोऽहं व: सुरश्रेष्ठा मदुपस्थानविद्यया । आत्मैश्वर्यस्मृति: पुंसां भक्तिश्चैव यया मयि ॥ ४७ ॥
śrī-bhagavān uvāca prīto ’haṁ vaḥ sura-śreṣṭhā mad-upasthāna-vidyayā ātmaiśvarya-smṛtiḥ puṁsāṁ bhaktiś caiva yayā mayi
SB 6.9.48
किं दुरापं मयि प्रीते तथापि विबुधर्षभा: । मय्येकान्तमतिर्नान्यन्मत्तो वाञ्छति तत्त्ववित् ॥ ४८ ॥
kiṁ durāpaṁ mayi prīte tathāpi vibudharṣabhāḥ mayy ekānta-matir nānyan matto vāñchati tattva-vit
SB 6.9.49
न वेद कृपण: श्रेय आत्मनो गुणवस्तुदृक् । तस्य तानिच्छतो यच्छेद्यदि सोऽपि तथाविध: ॥ ४९ ॥
na veda kṛpaṇaḥ śreya ātmano guṇa-vastu-dṛk tasya tān icchato yacched yadi so ’pi tathā-vidhaḥ
SB 6.9.50
स्वयं नि:श्रेयसं विद्वान् न वक्त्यज्ञाय कर्म हि । न राति रोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतोऽपि भिषक्तम: ॥ ५० ॥
svayaṁ niḥśreyasaṁ vidvān na vakty ajñāya karma hi na rāti rogiṇo ’pathyaṁ vāñchato ’pi bhiṣaktamaḥ
SB 6.9.51
मघवन् यात भद्रं वो दध्यञ्चमृषिसत्तमम् । विद्याव्रततप:सारं गात्रं याचत मा चिरम् ॥ ५१ ॥ H
maghavan yāta bhadraṁ vo dadhyañcam ṛṣi-sattamam vidyā-vrata-tapaḥ-sāraṁ gātraṁ yācata mā ciram
SB 6.9.52
स वा अधिगतो दध्यङ्ङश्विभ्यां ब्रह्म निष्कलम् । यद्वा अश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात् ॥ ५२ ॥
sa vā adhigato dadhyaṅṅ aśvibhyāṁ brahma niṣkalam yad vā aśvaśiro nāma tayor amaratāṁ vyadhāt
SB 6.9.53
दध्यङ्ङाथर्वणस्त्वष्ट्रे वर्माभेद्यं मदात्मकम् । विश्वरूपाय यत्प्रादात् त्वष्टा यत्त्वमधास्तत: ॥ ५३ ॥
dadhyaṅṅ ātharvaṇas tvaṣṭre varmābhedyaṁ mad-ātmakam viśvarūpāya yat prādāt tvaṣṭā yat tvam adhās tataḥ
SB 6.9.54
युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मज्ञोऽङ्गानि दास्यति । ततस्तैरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मित: । येन वृत्रशिरो हर्ता मत्तेजउपबृंहित: ॥ ५४ ॥
yuṣmabhyaṁ yācito ’śvibhyāṁ dharma-jño ’ṅgāni dāsyati tatas tair āyudha-śreṣṭho viśvakarma-vinirmitaḥ yena vṛtra-śiro hartā mat-teja-upabṛṁhitaḥ
SB 6.9.55
तस्मिन् विनिहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पद: । भूय: प्राप्स्यथ भद्रं वो न हिंसन्ति च मत्परान् ॥ ५५ ॥
tasmin vinihate yūyaṁ tejo-’strāyudha-sampadaḥ bhūyaḥ prāpsyatha bhadraṁ vo na hiṁsanti ca mat-parān
Песнь 6, Глава 10
SB 6.10.1
श्रीबादरायणिरुवाच इन्द्रमेवं समादिश्य भगवान् विश्वभावन: । पश्यतामनिमेषाणां तत्रैवान्तर्दधे हरि: ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca indram evaṁ samādiśya bhagavān viśva-bhāvanaḥ paśyatām animeṣāṇāṁ tatraivāntardadhe hariḥ
SB 6.10.2
तथाभियाचितो देवैर्ऋषिराथर्वणो महान् । मोदमान उवाचेदं प्रहसन्निव भारत ॥ २ ॥
tathābhiyācito devair ṛṣir ātharvaṇo mahān modamāna uvācedaṁ prahasann iva bhārata
SB 6.10.3
अपि वृन्दारका यूयं न जानीथ शरीरिणाम् । संस्थायां यस्त्वभिद्रोहो दु:सहश्चेतनापह: ॥ ३ ॥
api vṛndārakā yūyaṁ na jānītha śarīriṇām saṁsthāyāṁ yas tv abhidroho duḥsahaś cetanāpahaḥ
SB 6.10.4
जिजीविषूणां जीवानामात्मा प्रेष्ठ इहेप्सित: । क उत्सहेत तं दातुं भिक्षमाणाय विष्णवे ॥ ४ ॥
jijīviṣūṇāṁ jīvānām ātmā preṣṭha ihepsitaḥ ka utsaheta taṁ dātuṁ bhikṣamāṇāya viṣṇave
SB 6.10.5
श्रीदेवा ऊचु: किं नु तद् दुस्त्यजं ब्रह्मन् पुंसां भूतानुकम्पिनाम् । भवद्विधानां महतां पुण्यश्लोकेड्यकर्मणाम् ॥ ५ ॥
śrī-devā ūcuḥ kiṁ nu tad dustyajaṁ brahman puṁsāṁ bhūtānukampinām bhavad-vidhānāṁ mahatāṁ puṇya-ślokeḍya-karmaṇām
SB 6.10.6
नूनं स्वार्थपरो लोको न वेद परसङ्कटम् । यदि वेद न याचेत नेति नाह यदीश्वर: ॥ ६ ॥
nūnaṁ svārtha-paro loko na veda para-saṅkaṭam yadi veda na yāceta neti nāha yad īśvaraḥ
SB 6.10.7
श्रीऋषिरुवाच धर्मं व: श्रोतुकामेन यूयं मे प्रत्युदाहृता: । एष व: प्रियमात्मानं त्यजन्तं सन्त्यजाम्यहम् ॥ ७ ॥
śrī-ṛṣir uvāca dharmaṁ vaḥ śrotu-kāmena yūyaṁ me pratyudāhṛtāḥ eṣa vaḥ priyam ātmānaṁ tyajantaṁ santyajāmy aham
SB 6.10.8
योऽध्रुवेणात्मना नाथा न धर्मं न यश: पुमान् । ईहेत भूतदयया स शोच्य: स्थावरैरपि ॥ ८ ॥
yo ’dhruveṇātmanā nāthā na dharmaṁ na yaśaḥ pumān īheta bhūta-dayayā sa śocyaḥ sthāvarair api
SB 6.10.9
एतावानव्ययो धर्म: पुण्यश्लोकैरुपासित: । यो भूतशोकहर्षाभ्यामात्मा शोचति हृष्यति ॥ ९ ॥
etāvān avyayo dharmaḥ puṇya-ślokair upāsitaḥ yo bhūta-śoka-harṣābhyām ātmā śocati hṛṣyati
SB 6.10.10
अहो दैन्यमहो कष्टं पारक्यै: क्षणभङ्गुरै: । यन्नोपकुर्यादस्वार्थैर्मर्त्य: स्वज्ञातिविग्रहै: ॥ १० ॥
aho dainyam aho kaṣṭaṁ pārakyaiḥ kṣaṇa-bhaṅguraiḥ yan nopakuryād asvārthair martyaḥ sva-jñāti-vigrahaiḥ
SB 6.10.11
श्रीबादरायणिरुवाच एवं कृतव्यवसितो दध्यङ्ङाथर्वणस्तनुम् । परे भगवति ब्रह्मण्यात्मानं सन्नयञ्जहौ ॥ ११ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca evaṁ kṛta-vyavasito dadhyaṅṅ ātharvaṇas tanum pare bhagavati brahmaṇy ātmānaṁ sannayañ jahau
SB 6.10.12
यताक्षासुमनोबुद्धिस्तत्त्वदृग् ध्वस्तबन्धन: । आस्थित: परमं योगं न देहं बुबुधे गतम् ॥ १२ ॥
yatākṣāsu-mano-buddhis tattva-dṛg dhvasta-bandhanaḥ āsthitaḥ paramaṁ yogaṁ na dehaṁ bubudhe gatam
SB 6.10.13-14
अथेन्द्रो वज्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुने: शक्तिभिरुत्सिक्तो भगवत्तेजसान्वित: ॥ १३ ॥ वृतो देवगणै: सर्वैर्गजेन्द्रोपर्यशोभत । स्तूयमानो मुनिगणैस्त्रैलोक्यं हर्षयन्निव ॥ १४ ॥
athendro vajram udyamya nirmitaṁ viśvakarmaṇā muneḥ śaktibhir utsikto bhagavat-tejasānvitaḥ vṛto deva-gaṇaiḥ sarvair gajendropary aśobhata stūyamāno muni-gaṇais trailokyaṁ harṣayann iva
SB 6.10.15
वृत्रमभ्यद्रवच्छत्रुमसुरानीकयूथपै: । पर्यस्तमोजसा राजन् क्रुद्धो रुद्र इवान्तकम् ॥ १५ ॥
vṛtram abhyadravac chatrum asurānīka-yūthapaiḥ paryastam ojasā rājan kruddho rudra ivāntakam
SB 6.10.16
तत: सुराणामसुरै रण: परमदारुण: । त्रेतामुखे नर्मदायामभवत्प्रथमे युगे ॥ १६ ॥
tataḥ surāṇām asurai raṇaḥ parama-dāruṇaḥ tretā-mukhe narmadāyām abhavat prathame yuge
SB 6.10.17-18
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवह्निभि: । मरुद्भिर्ऋभुभि: साध्यैर्विश्वेदेवैर्मरुत्पतिम् ॥ १७ ॥ दृष्ट्वा वज्रधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृष्यन्नसुरा राजन्मृधे वृत्रपुर:सरा: ॥ १८ ॥
rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṁ pitṛ-vahnibhiḥ marudbhir ṛbhubhiḥ sādhyair viśvedevair marut-patim dṛṣṭvā vajra-dharaṁ śakraṁ rocamānaṁ svayā śriyā nāmṛṣyann asurā rājan mṛdhe vṛtra-puraḥsarāḥ
SB 6.10.19-22
नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥
namuciḥ śambaro ’narvā dvimūrdhā ṛṣabho ’suraḥ hayagrīvaḥ śaṅkuśirā vipracittir ayomukhaḥ pulomā vṛṣaparvā ca prahetir hetir utkalaḥ daiteyā dānavā yakṣā rakṣāṁsi ca sahasraśaḥ sumāli-māli-pramukhāḥ kārtasvara-paricchadāḥ pratiṣidhyendra-senāgraṁ mṛtyor api durāsadam abhyardayann asambhrāntāḥ siṁha-nādena durmadāḥ gadābhiḥ parighair bāṇaiḥ prāsa-mudgara-tomaraiḥ
SB 6.10.23
शूलै: परश्वधै: खड्गै: शतघ्नीभिर्भुशुण्डिभि: । सर्वतोऽवाकिरन् शस्त्रैरस्त्रैश्च विबुधर्षभान् ॥ २३ ॥
śūlaiḥ paraśvadhaiḥ khaḍgaiḥ śataghnībhir bhuśuṇḍibhiḥ sarvato ’vākiran śastrair astraiś ca vibudharṣabhān
SB 6.10.24
न तेऽदृश्यन्त सञ्छन्ना: शरजालै: समन्तत: । पुङ्खानुपुङ्खपतितैर्ज्योतींषीव नभोघनै: ॥ २४ ॥
na te ’dṛśyanta sañchannāḥ śara-jālaiḥ samantataḥ puṅkhānupuṅkha-patitair jyotīṁṣīva nabho-ghanaiḥ
SB 6.10.25
न ते शस्त्रास्त्रवर्षौघा ह्यासेदु: सुरसैनिकान् । छिन्ना: सिद्धपथे देवैर्लघुहस्तै: सहस्रधा ॥ २५ ॥
na te śastrāstra-varṣaughā hy āseduḥ sura-sainikān chinnāḥ siddha-pathe devair laghu-hastaiḥ sahasradhā
SB 6.10.26
अथ क्षीणास्त्रशस्त्रौघा गिरिशृङ्गद्रुमोपलै: । अभ्यवर्षन् सुरबलं चिच्छिदुस्तांश्च पूर्ववत् ॥ २६ ॥
atha kṣīṇāstra-śastraughā giri-śṛṅga-drumopalaiḥ abhyavarṣan sura-balaṁ cicchidus tāṁś ca pūrvavat
SB 6.10.27
तानक्षतान् स्वस्तिमतो निशाम्य शस्त्रास्त्रपूगैरथ वृत्रनाथा: । द्रुमैर्दृषद्भिर्विविधाद्रिशृङ्गै रविक्षतांस्तत्रसुरिन्द्रसैनिकान् ॥ २७ ॥
tān akṣatān svastimato niśāmya śastrāstra-pūgair atha vṛtra-nāthāḥ drumair dṛṣadbhir vividhādri-śṛṅgair avikṣatāṁs tatrasur indra-sainikān
SB 6.10.28
सर्वे प्रयासा अभवन् विमोघा: कृता: कृता देवगणेषु दैत्यै: । कृष्णानुकूलेषु यथा महत्सु क्षुद्रै: प्रयुक्ता ऊषती रूक्षवाच: ॥ २८ ॥
sarve prayāsā abhavan vimoghāḥ kṛtāḥ kṛtā deva-gaṇeṣu daityaiḥ kṛṣṇānukūleṣu yathā mahatsu kṣudraiḥ prayuktā ūṣatī rūkṣa-vācaḥ
SB 6.10.29
ते स्वप्रयासं वितथं निरीक्ष्य हरावभक्ता हतयुद्धदर्पा: । पलायनायाजिमुखे विसृज्य पतिं मनस्ते दधुरात्तसारा: ॥ २९ ॥
te sva-prayāsaṁ vitathaṁ nirīkṣya harāv abhaktā hata-yuddha-darpāḥ palāyanāyāji-mukhe visṛjya patiṁ manas te dadhur ātta-sārāḥ
SB 6.10.30
वृत्रोऽसुरांस्ताननुगान् मनस्वी प्रधावत: प्रेक्ष्य बभाष एतत् । पलायितं प्रेक्ष्य बलं च भग्नं भयेन तीव्रेण विहस्य वीर: ॥ ३० ॥
vṛtro ’surāṁs tān anugān manasvī pradhāvataḥ prekṣya babhāṣa etat palāyitaṁ prekṣya balaṁ ca bhagnaṁ bhayena tīvreṇa vihasya vīraḥ
SB 6.10.31
कालोपपन्नां रुचिरां मनस्विनां जगाद वाचं पुरुषप्रवीर: । हे विप्रचित्ते नमुचे पुलोमन् मयानर्वञ्छम्बर मे शृणुध्वम् ॥ ३१ ॥
kālopapannāṁ rucirāṁ manasvināṁ jagāda vācaṁ puruṣa-pravīraḥ he vipracitte namuce puloman mayānarvañ chambara me śṛṇudhvam
SB 6.10.32
जातस्य मृत्युर्ध्रुव एव सर्वत: प्रतिक्रिया यस्य न चेह क्लृप्ता । लोको यशश्चाथ ततो यदि ह्यमुं को नाम मृत्युं न वृणीत युक्तम् ॥ ३२ ॥
jātasya mṛtyur dhruva eva sarvataḥ pratikriyā yasya na ceha kḷptā loko yaśaś cātha tato yadi hy amuṁ ko nāma mṛtyuṁ na vṛṇīta yuktam
SB 6.10.33
द्वौ सम्मताविह मृत्यू दुरापौ यद् ब्रह्मसन्धारणया जितासु: । कलेवरं योगरतो विजह्याद् यदग्रणीर्वीरशयेऽनिवृत्त: ॥ ३३ ॥
dvau sammatāv iha mṛtyū durāpau yad brahma-sandhāraṇayā jitāsuḥ kalevaraṁ yoga-rato vijahyād yad agraṇīr vīra-śaye ’nivṛttaḥ
Песнь 6, Глава 11
SB 6.11.1
श्रीशुक उवाच त एवं शंसतो धर्मं वच: पत्युरचेतस: । नैवागृह्णन्त सम्भ्रान्ता: पलायनपरा नृप ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca ta evaṁ śaṁsato dharmaṁ vacaḥ patyur acetasaḥ naivāgṛhṇanta sambhrāntāḥ palāyana-parā nṛpa
SB 6.11.2-3
विशीर्यमाणां पृतनामासुरीमसुरर्षभ: । कालानुकूलैस्त्रिदशै: काल्यमानामनाथवत् ॥ २ ॥ दृष्ट्वातप्यत सङ्कुद्ध इन्द्रशत्रुरमर्षित: । तान् निवार्यौजसा राजन् निर्भर्त्स्येदमुवाच ह ॥ ३ ॥
viśīryamāṇāṁ pṛtanām āsurīm asurarṣabhaḥ kālānukūlais tridaśaiḥ kālyamānām anāthavat dṛṣṭvātapyata saṅkruddha indra-śatrur amarṣitaḥ tān nivāryaujasā rājan nirbhartsyedam uvāca ha
SB 6.11.4
किं व उच्चरितैर्मातुर्धावद्भि: पृष्ठतो हतै: । न हि भीतवध: श्लाघ्यो न स्वर्ग्य: शूरमानिनाम् ॥ ४ ॥
kiṁ va uccaritair mātur dhāvadbhiḥ pṛṣṭhato hataiḥ na hi bhīta-vadhaḥ ślāghyo na svargyaḥ śūra-māninām
SB 6.11.5
यदि व: प्रधने श्रद्धा सारं वा क्षुल्लका हृदि । अग्रे तिष्ठत मात्रं मे न चेद ग्राम्यसुखे स्पृहा ॥ ५ ॥
yadi vaḥ pradhane śraddhā sāraṁ vā kṣullakā hṛdi agre tiṣṭhata mātraṁ me na ced grāmya-sukhe spṛhā
SB 6.11.6
एवं सुरगणान् क्रुद्धो भीषयन् वपुषा रिपून् । व्यनदत् सुमहाप्राणो येन लोका विचेतस: ॥ ६ ॥
evaṁ sura-gaṇān kruddho bhīṣayan vapuṣā ripūn vyanadat sumahā-prāṇo yena lokā vicetasaḥ
SB 6.11.7
तेन देवगणा: सर्वे वृत्रविस्फोटनेन वै । निपेतुर्मूर्च्छिता भूमौ यथैवाशनिना हता: ॥ ७ ॥
tena deva-gaṇāḥ sarve vṛtra-visphoṭanena vai nipetur mūrcchitā bhūmau yathaivāśaninā hatāḥ
SB 6.11.8
ममर्द पद्भ्यां सुरसैन्यमातुरं निमीलिताक्षं रणरङ्गदुर्मद: । गां कम्पयन्नुद्यतशूल ओजसा नालं वनं यूथपतिर्यथोन्मद: ॥ ८ ॥
mamarda padbhyāṁ sura-sainyam āturaṁ nimīlitākṣaṁ raṇa-raṅga-durmadaḥ gāṁ kampayann udyata-śūla ojasā nālaṁ vanaṁ yūtha-patir yathonmadaḥ
SB 6.11.9
विलोक्य तं वज्रधरोऽत्यमर्षित: स्वशत्रवेऽभिद्रवते महागदाम् । चिक्षेप तामापततीं सुदु:सहां जग्राह वामेन करेण लीलया ॥ ९ ॥
vilokya taṁ vajra-dharo ’tyamarṣitaḥ sva-śatrave ’bhidravate mahā-gadām cikṣepa tām āpatatīṁ suduḥsahāṁ jagrāha vāmena kareṇa līlayā
SB 6.11.10
स इन्द्रशत्रु: कुपितो भृशं तया महेन्द्रवाहं गदयोरुविक्रम: । जघान कुम्भस्थल उन्नदन्मृधे तत्कर्म सर्वे समपूजयन्नृप ॥ १० ॥
sa indra-śatruḥ kupito bhṛśaṁ tayā mahendra-vāhaṁ gadayoru-vikramaḥ jaghāna kumbha-sthala unnadan mṛdhe tat karma sarve samapūjayan nṛpa
SB 6.11.11
ऐरावतो वृत्रगदाभिमृष्टो विघूर्णितोऽद्रि: कुलिशाहतो यथा । अपासरद् भिन्नमुख: सहेन्द्रो मुञ्चन्नसृक् सप्तधनुर्भृशार्त: ॥ ११ ॥
airāvato vṛtra-gadābhimṛṣṭo vighūrṇito ’driḥ kuliśāhato yathā apāsarad bhinna-mukhaḥ sahendro muñcann asṛk sapta-dhanur bhṛśārtaḥ
SB 6.11.12
न सन्नवाहाय विषण्णचेतसे प्रायुङ्क्त भूय: स गदां महात्मा । इन्द्रोऽमृतस्यन्दिकराभिमर्श वीतव्यथक्षतवाहोऽवतस्थे ॥ १२ ॥
na sanna-vāhāya viṣaṇṇa-cetase prāyuṅkta bhūyaḥ sa gadāṁ mahātmā indro ’mṛta-syandi-karābhimarśa- vīta-vyatha-kṣata-vāho ’vatasthe
SB 6.11.13
स तं नृपेन्द्राहवकाम्यया रिपुं वज्रायुधं भ्रातृहणं विलोक्य । स्मरंश्च तत्कर्म नृशंसमंह: शोकेन मोहेन हसञ्जगाद ॥ १३ ॥
sa taṁ nṛpendrāhava-kāmyayā ripuṁ vajrāyudhaṁ bhrātṛ-haṇaṁ vilokya smaraṁś ca tat-karma nṛ-śaṁsam aṁhaḥ śokena mohena hasañ jagāda
SB 6.11.14
श्रीवृत्र उवाच दिष्ट्या भवान् मे समवस्थितो रिपु- र्यो ब्रह्महा गुरुहा भ्रातृहा च । दिष्ट्यानृणोऽद्याहमसत्तम त्वया मच्छूलनिर्भिन्नदृषद्धृदाचिरात् ॥ १४ ॥
śrī-vṛtra uvāca diṣṭyā bhavān me samavasthito ripur yo brahma-hā guru-hā bhrātṛ-hā ca diṣṭyānṛṇo ’dyāham asattama tvayā mac-chūla-nirbhinna-dṛṣad-dhṛdācirāt
SB 6.11.15
यो नोऽग्रजस्यात्मविदो द्विजाते- र्गुरोरपापस्य च दीक्षितस्य । विश्रभ्य खड्गेन शिरांस्यवृश्चत् पशोरिवाकरुण: स्वर्गकाम: ॥ १५ ॥
yo no ’grajasyātma-vido dvijāter guror apāpasya ca dīkṣitasya viśrabhya khaḍgena śirāṁsy avṛścat paśor ivākaruṇaḥ svarga-kāmaḥ
SB 6.11.16
श्रीह्रीदयाकीर्तिभिरुज्झितं त्वां स्वकर्मणा पुरुषादैश्च गर्ह्यम् । कृच्छ्रेण मच्छूलविभिन्नदेह- मस्पृष्टवह्निं समदन्ति गृध्रा: ॥ १६ ॥
śrī-hrī-dayā-kīrtibhir ujjhitaṁ tvāṁ sva-karmaṇā puruṣādaiś ca garhyam kṛcchreṇa mac-chūla-vibhinna-deham aspṛṣṭa-vahniṁ samadanti gṛdhrāḥ
SB 6.11.17
अन्येऽनु ये त्वेह नृशंसमज्ञा यदुद्यतास्त्रा: प्रहरन्ति मह्यम् । तैर्भूतनाथान् सगणान् निशात त्रिशूलनिर्भिन्नगलैर्यजामि ॥ १७ ॥
anye ’nu ye tveha nṛ-śaṁsam ajñā yad udyatāstrāḥ praharanti mahyam tair bhūta-nāthān sagaṇān niśāta- triśūla-nirbhinna-galair yajāmi
SB 6.11.18
अथो हरे मे कुलिशेन वीर हर्ता प्रमथ्यैव शिरो यदीह । तत्रानृणो भूतबलिं विधाय मनस्विनां पादरज: प्रपत्स्ये ॥ १८ ॥
atho hare me kuliśena vīra hartā pramathyaiva śiro yadīha tatrānṛṇo bhūta-baliṁ vidhāya manasvināṁ pāda-rajaḥ prapatsye
SB 6.11.19
सुरेश कस्मान्न हिनोषि वज्रं पुर: स्थिते वैरिणि मय्यमोघम् । मा संशयिष्ठा न गदेव वज्र: स्यान्निष्फल: कृपणार्थेव याच्ञा ॥ १९ ॥
sureśa kasmān na hinoṣi vajraṁ puraḥ sthite vairiṇi mayy amogham mā saṁśayiṣṭhā na gadeva vajraḥ syān niṣphalaḥ kṛpaṇārtheva yācñā
SB 6.11.20
नन्वेष वज्रस्तव शक्र तेजसा हरेर्दधीचेस्तपसा च तेजित: । तेनैव शत्रुं जहि विष्णुयन्त्रितो यतो हरिर्विजय: श्रीर्गुणास्तत: ॥ २० ॥
nanv eṣa vajras tava śakra tejasā harer dadhīces tapasā ca tejitaḥ tenaiva śatruṁ jahi viṣṇu-yantrito yato harir vijayaḥ śrīr guṇās tataḥ
SB 6.11.21
अहं समाधाय मनो यथाह न: सङ्कर्षणस्तच्चरणारविन्दे । त्वद्वज्ररंहोलुलितग्राम्यपाशो गतिं मुनेर्याम्यपविद्धलोक: ॥ २१ ॥
ahaṁ samādhāya mano yathāha naḥ saṅkarṣaṇas tac-caraṇāravinde tvad-vajra-raṁho-lulita-grāmya-pāśo gatiṁ muner yāmy apaviddha-lokaḥ
SB 6.11.22
पुंसां किलैकान्तधियां स्वकानां या: सम्पदो दिवि भूमौ रसायाम् । न राति यद्द्वेष उद्वेग आधि- र्मद: कलिर्व्यसनं सम्प्रयास: ॥ २२ ॥
puṁsāṁ kilaikānta-dhiyāṁ svakānāṁ yāḥ sampado divi bhūmau rasāyām na rāti yad dveṣa udvega ādhir madaḥ kalir vyasanaṁ samprayāsaḥ
SB 6.11.23
त्रैवर्गिकायासविघातमस्मत्- पतिर्विधत्ते पुरुषस्य शक्र । ततोऽनुमेयो भगवत्प्रसादो यो दुर्लभोऽकिञ्चनगोचरोऽन्यै: ॥ २३ ॥
trai-vargikāyāsa-vighātam asmat- patir vidhatte puruṣasya śakra tato ’numeyo bhagavat-prasādo yo durlabho ’kiñcana-gocaro ’nyaiḥ
SB 6.11.24
अहं हरे तव पादैकमूल- दासानुदासो भवितास्मि भूय: । मन: स्मरेतासुपतेर्गुणांस्ते गृणीत वाक् कर्म करोतु काय: ॥ २४ ॥
ahaṁ hare tava pādaika-mūla- dāsānudāso bhavitāsmi bhūyaḥ manaḥ smaretāsu-pater guṇāṁs te gṛṇīta vāk karma karotu kāyaḥ
SB 6.11.25
न नाकपृष्ठं न च पारमेष्ठ्यं न सार्वभौमं न रसाधिपत्यम् । न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा समञ्जस त्वा विरहय्य काङ्क्षे ॥ २५ ॥
na nāka-pṛṣṭhaṁ na ca pārameṣṭhyaṁ na sārva-bhaumaṁ na rasādhipatyam na yoga-siddhīr apunar-bhavaṁ vā samañjasa tvā virahayya kāṅkṣe
SB 6.11.26
अजातपक्षा इव मातरं खगा: स्तन्यं यथा वत्सतरा: क्षुधार्ता: । प्रियं प्रियेव व्युषितं विषण्णा मनोऽरविन्दाक्ष दिदृक्षते त्वाम् ॥ २६ ॥
ajāta-pakṣā iva mātaraṁ khagāḥ stanyaṁ yathā vatsatarāḥ kṣudh-ārtāḥ priyaṁ priyeva vyuṣitaṁ viṣaṇṇā mano ’ravindākṣa didṛkṣate tvām
SB 6.11.27
ममोत्तमश्लोकजनेषु सख्यं संसारचक्रे भ्रमत: स्वकर्मभि: । त्वन्माययात्मात्मजदारगेहे- ष्वासक्तचित्तस्य न नाथ भूयात् ॥ २७ ॥
mamottamaśloka-janeṣu sakhyaṁ saṁsāra-cakre bhramataḥ sva-karmabhiḥ tvan-māyayātmātmaja-dāra-geheṣv āsakta-cittasya na nātha bhūyāt
Песнь 6, Глава 12
SB 6.12.1
श्रीऋषिरुवाच एवं जिहासुर्नृप देहमाजौ मृत्युं वरं विजयान्मन्यमान: । शूलं प्रगृह्याभ्यपतत् सुरेन्द्रं यथा महापुरुषं कैटभोऽप्सु ॥ १ ॥
śrī-ṛṣir uvāca evaṁ jihāsur nṛpa deham ājau mṛtyuṁ varaṁ vijayān manyamānaḥ śūlaṁ pragṛhyābhyapatat surendraṁ yathā mahā-puruṣaṁ kaiṭabho ’psu
SB 6.12.2
ततो युगान्ताग्निकठोरजिह्व- माविध्य शूलं तरसासुरेन्द्र: । क्षिप्त्वा महेन्द्राय विनद्य वीरो हतोऽसि पापेति रुषा जगाद ॥ २ ॥
tato yugāntāgni-kaṭhora-jihvam āvidhya śūlaṁ tarasāsurendraḥ kṣiptvā mahendrāya vinadya vīro hato ’si pāpeti ruṣā jagāda
SB 6.12.3
ख आपतत्तद्विचलद्ग्रहोल्कव- न्निरीक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमजातविक्लव: । वज्रेण वज्री शतपर्वणाच्छिनद् भुजं च तस्योरगराजभोगम् ॥ ३ ॥
kha āpatat tad vicalad graholkavan nirīkṣya duṣprekṣyam ajāta-viklavaḥ vajreṇa vajrī śata-parvaṇācchinad bhujaṁ ca tasyoraga-rāja-bhogam
SB 6.12.4
छिन्नैकबाहु: परिघेण वृत्र: संरब्ध आसाद्य गृहीतवज्रम् । हनौ तताडेन्द्रमथामरेभं वज्रं च हस्तान्न्यपतन्मघोन: ॥ ४ ॥
chinnaika-bāhuḥ parigheṇa vṛtraḥ saṁrabdha āsādya gṛhīta-vajram hanau tatāḍendram athāmarebhaṁ vajraṁ ca hastān nyapatan maghonaḥ
SB 6.12.5
वृत्रस्य कर्मातिमहाद्भुतं तत् सुरासुराश्चारणसिद्धसङ्घा: । अपूजयंस्तत् पुरुहूतसङ्कटं निरीक्ष्य हा हेति विचुक्रुशुर्भृशम् ॥ ५ ॥
vṛtrasya karmāti-mahādbhutaṁ tat surāsurāś cāraṇa-siddha-saṅghāḥ apūjayaṁs tat puruhūta-saṅkaṭaṁ nirīkṣya hā heti vicukruśur bhṛśam
SB 6.12.6
इन्द्रो न वज्रं जगृहे विलज्जित- श्च्युतं स्वहस्तादरिसन्निधौ पुन: । तमाह वृत्रो हर आत्तवज्रो जहि स्वशत्रुं न विषादकाल: ॥ ६ ॥
indro na vajraṁ jagṛhe vilajjitaś cyutaṁ sva-hastād ari-sannidhau punaḥ tam āha vṛtro hara ātta-vajro jahi sva-śatruṁ na viṣāda-kālaḥ
SB 6.12.7
युयुत्सतां कुत्रचिदाततायिनां जय: सदैकत्र न वै परात्मनाम् । विनैकमुत्पत्तिलयस्थितीश्वरं सर्वज्ञमाद्यं पुरुषं सनातनम् ॥ ७ ॥
yuyutsatāṁ kutracid ātatāyināṁ jayaḥ sadaikatra na vai parātmanām vinaikam utpatti-laya-sthitīśvaraṁ sarvajñam ādyaṁ puruṣaṁ sanātanam
SB 6.12.8
लोका: सपाला यस्येमे श्वसन्ति विवशा वशे । द्विजा इव शिचा बद्धा: स काल इह कारणम् ॥ ८ ॥
lokāḥ sapālā yasyeme śvasanti vivaśā vaśe dvijā iva śicā baddhāḥ sa kāla iha kāraṇam
SB 6.12.9
ओज: सहो बलं प्राणममृतं मृत्युमेव च । तमज्ञाय जनो हेतुमात्मानं मन्यते जडम् ॥ ९ ॥
ojaḥ saho balaṁ prāṇam amṛtaṁ mṛtyum eva ca tam ajñāya jano hetum ātmānaṁ manyate jaḍam
SB 6.12.10
यथा दारुमयी नारी यथा पत्रमयो मृग: । एवं भूतानि मघवन्नीशतन्त्राणि विद्धि भो: ॥ १० ॥
yathā dārumayī nārī yathā patramayo mṛgaḥ evaṁ bhūtāni maghavann īśa-tantrāṇi viddhi bhoḥ
SB 6.12.11
पुरुष: प्रकृतिर्व्यक्तमात्मा भूतेन्द्रियाशया: । शक्नुवन्त्यस्य सर्गादौ न विना यदनुग्रहात् ॥ ११ ॥
puruṣaḥ prakṛtir vyaktam ātmā bhūtendriyāśayāḥ śaknuvanty asya sargādau na vinā yad-anugrahāt
SB 6.12.12
अविद्वानेवमात्मानं मन्यतेऽनीशमीश्वरम् । भूतै: सृजति भूतानि ग्रसते तानि तै: स्वयम् ॥ १२ ॥
avidvān evam ātmānaṁ manyate ’nīśam īśvaram bhūtaiḥ sṛjati bhūtāni grasate tāni taiḥ svayam
SB 6.12.13
आयु: श्री: कीर्तिरैश्वर्यमाशिष: पुरुषस्य या: । भवन्त्येव हि तत्काले यथानिच्छोर्विपर्यया: ॥ १३ ॥
āyuḥ śrīḥ kīrtir aiśvaryam āśiṣaḥ puruṣasya yāḥ bhavanty eva hi tat-kāle yathānicchor viparyayāḥ
SB 6.12.14
तस्मादकीर्तियशसोर्जयापजययोरपि । सम: स्यात्सुखदु:खाभ्यां मृत्युजीवितयोस्तथा ॥ १४ ॥
tasmād akīrti-yaśasor jayāpajayayor api samaḥ syāt sukha-duḥkhābhyāṁ mṛtyu-jīvitayos tathā
SB 6.12.15
सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्नात्मनो गुणा: । तत्र साक्षिणमात्मानं यो वेद स न बध्यते ॥ १५ ॥
sattvaṁ rajas tama iti prakṛter nātmano guṇāḥ tatra sākṣiṇam ātmānaṁ yo veda sa na badhyate
SB 6.12.16
पश्य मां निर्जितं शत्रु वृक्णायुधभुजं मृधे । घटमानं यथाशक्ति तव प्राणजिहीर्षया ॥ १६ ॥
paśya māṁ nirjitaṁ śatru vṛkṇāyudha-bhujaṁ mṛdhe ghaṭamānaṁ yathā-śakti tava prāṇa-jihīrṣayā
SB 6.12.17
प्राणग्लहोऽयं समर इष्वक्षो वाहनासन: । अत्र न ज्ञायतेऽमुष्य जयोऽमुष्य पराजय: ॥ १७ ॥
prāṇa-glaho ’yaṁ samara iṣv-akṣo vāhanāsanaḥ atra na jñāyate ’muṣya jayo ’muṣya parājayaḥ
SB 6.12.18
श्रीशुक उवाच इन्द्रो वृत्रवच: श्रुत्वा गतालीकमपूजयत् । गृहीतवज्र: प्रहसंस्तमाह गतविस्मय: ॥ १८ ॥
śrī-śuka uvāca indro vṛtra-vacaḥ śrutvā gatālīkam apūjayat gṛhīta-vajraḥ prahasaṁs tam āha gata-vismayaḥ
SB 6.12.19
इन्द्र उवाच अहो दानव सिद्धोऽसि यस्य ते मतिरीदृशी । भक्त: सर्वात्मनात्मानं सुहृदं जगदीश्वरम् ॥ १९ ॥
indra uvāca aho dānava siddho ’si yasya te matir īdṛśī bhaktaḥ sarvātmanātmānaṁ suhṛdaṁ jagad-īśvaram
SB 6.12.20
भवानतार्षीन्मायां वै वैष्णवीं जनमोहिनीम् । यद् विहायासुरं भावं महापुरुषतां गत: ॥ २० ॥
bhavān atārṣīn māyāṁ vai vaiṣṇavīṁ jana-mohinīm yad vihāyāsuraṁ bhāvaṁ mahā-puruṣatāṁ gataḥ
SB 6.12.21
खल्विदं महदाश्चर्यं यद् रज:प्रकृतेस्तव । वासुदेवे भगवति सत्त्वात्मनि दृढा मति: ॥ २१ ॥
khalv idaṁ mahad āścaryaṁ yad rajaḥ-prakṛtes tava vāsudeve bhagavati sattvātmani dṛḍhā matiḥ
SB 6.12.22
यस्य भक्तिर्भगवति हरौ नि:श्रेयसेश्वरे । विक्रीडतोऽमृताम्भोधौ किं क्षुद्रै: खातकोदकै: ॥ २२ ॥
yasya bhaktir bhagavati harau niḥśreyaseśvare vikrīḍato ’mṛtāmbhodhau kiṁ kṣudraiḥ khātakodakaiḥ
SB 6.12.23
श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणावन्योन्यं धर्मजिज्ञासया नृप । युयुधाते महावीर्याविन्द्रवृत्रौ युधाम्पती ॥ २३ ॥
śrī-śuka uvāca iti bruvāṇāv anyonyaṁ dharma-jijñāsayā nṛpa yuyudhāte mahā-vīryāv indra-vṛtrau yudhām patī
SB 6.12.24
आविध्य परिघं वृत्र: कार्ष्णायसमरिन्दम: । इन्द्राय प्राहिणोद् घोरं वामहस्तेन मारिष ॥ २४ ॥
āvidhya parighaṁ vṛtraḥ kārṣṇāyasam arindamaḥ indrāya prāhiṇod ghoraṁ vāma-hastena māriṣa
SB 6.12.25
स तु वृत्रस्य परिघं करं च करभोपमम् । चिच्छेद युगपद्देवो वज्रेण शतपर्वणा ॥ २५ ॥
sa tu vṛtrasya parighaṁ karaṁ ca karabhopamam ciccheda yugapad devo vajreṇa śata-parvaṇā
SB 6.12.26
दोर्भ्यामुत्कृत्तमूलाभ्यां बभौ रक्तस्रवोऽसुर: । छिन्नपक्षो यथा गोत्र: खाद्भ्रष्टो वज्रिणा हत: ॥ २६ ॥
dorbhyām utkṛtta-mūlābhyāṁ babhau rakta-sravo ’suraḥ chinna-pakṣo yathā gotraḥ khād bhraṣṭo vajriṇā hataḥ
SB 6.12.27-29
महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥
mahā-prāṇo mahā-vīryo mahā-sarpa iva dvipam kṛtvādharāṁ hanuṁ bhūmau daityo divy uttarāṁ hanum nabho-gambhīra-vaktreṇa leliholbaṇa-jihvayā daṁṣṭrābhiḥ kāla-kalpābhir grasann iva jagat-trayam atimātra-mahā-kāya ākṣipaṁs tarasā girīn giri-rāṭ pāda-cārīva padbhyāṁ nirjarayan mahīm jagrāsa sa samāsādya vajriṇaṁ saha-vāhanam
SB 6.12.30
वृत्रग्रस्तं तमालोक्य सप्रजापतय: सुरा: । हा कष्टमिति निर्विण्णाश्चुक्रुशु: समहर्षय: ॥ ३० ॥
vṛtra-grastaṁ tam ālokya saprajāpatayaḥ surāḥ hā kaṣṭam iti nirviṇṇāś cukruśuḥ samaharṣayaḥ
SB 6.12.31
निगीर्णोऽप्यसुरेन्द्रेण न ममारोदरं गत: । महापुरुषसन्नद्धो योगमायाबलेन च ॥ ३१ ॥
nigīrṇo ’py asurendreṇa na mamārodaraṁ gataḥ mahāpuruṣa-sannaddho yoga-māyā-balena ca
SB 6.12.32
भित्त्वा वज्रेण तत्कुक्षिं निष्क्रम्य बलभिद् विभु: । उच्चकर्त शिर: शत्रोर्गिरिशृङ्गमिवौजसा ॥ ३२ ॥
bhittvā vajreṇa tat-kukṣiṁ niṣkramya bala-bhid vibhuḥ uccakarta śiraḥ śatror giri-śṛṅgam ivaujasā
SB 6.12.33
वज्रस्तु तत्कन्धरमाशुवेग: कृन्तन् समन्तात् परिवर्तमान: । न्यपातयत् तावदहर्गणेन यो ज्योतिषामयने वार्त्रहत्ये ॥ ३३ ॥
vajras tu tat-kandharam āśu-vegaḥ kṛntan samantāt parivartamānaḥ nyapātayat tāvad ahar-gaṇena yo jyotiṣām ayane vārtra-hatye
SB 6.12.34
तदा च खे दुन्दुभयो विनेदु- र्गन्धर्वसिद्धा: समहर्षिसङ्घा: । वार्त्रघ्नलिङ्गैस्तमभिष्टुवाना मन्त्रैर्मुदा कुसुमैरभ्यवर्षन् ॥ ३४ ॥
tadā ca khe dundubhayo vinedur gandharva-siddhāḥ samaharṣi-saṅghāḥ vārtra-ghna-liṅgais tam abhiṣṭuvānā mantrair mudā kusumair abhyavarṣan
SB 6.12.35
वृत्रस्य देहान्निष्क्रान्तमात्मज्योतिररिन्दम । पश्यतां सर्वदेवानामलोकं समपद्यत ॥ ३५ ॥
vṛtrasya dehān niṣkrāntam ātma-jyotir arindama paśyatāṁ sarva-devānām alokaṁ samapadyata
Песнь 6, Глава 13
SB 6.13.1
श्रीशुक उवाच वृत्रे हते त्रयो लोका विना शक्रेण भूरिद । सपाला ह्यभवन् सद्यो विज्वरा निर्वृतेन्द्रिया: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca vṛtre hate trayo lokā vinā śakreṇa bhūrida sapālā hy abhavan sadyo vijvarā nirvṛtendriyāḥ
SB 6.13.2
देवर्षिपितृभूतानि दैत्या देवानुगा: स्वयम् । प्रतिजग्मु: स्वधिष्ण्यानि ब्रह्मेशेन्द्रादयस्तत: ॥ २ ॥
devarṣi-pitṛ-bhūtāni daityā devānugāḥ svayam pratijagmuḥ sva-dhiṣṇyāni brahmeśendrādayas tataḥ
SB 6.13.3
श्रीराजोवाच इन्द्रस्यानिर्वृतेर्हेतुं श्रोतुमिच्छामि भो मुने । येनासन् सुखिनो देवा हरेर्दु:खं कुतोऽभवत् ॥ ३ ॥
śrī-rājovāca indrasyānirvṛter hetuṁ śrotum icchāmi bho mune yenāsan sukhino devā harer duḥkhaṁ kuto ’bhavat
SB 6.13.4
श्रीशुक उवाच वृत्रविक्रमसंविग्ना: सर्वे देवा: सहर्षिभि: । तद्वधायार्थयन्निन्द्रं नैच्छद् भीतो बृहद्वधात् ॥ ४ ॥
śrī-śuka uvāca vṛtra-vikrama-saṁvignāḥ sarve devāḥ saharṣibhiḥ tad-vadhāyārthayann indraṁ naicchad bhīto bṛhad-vadhāt
SB 6.13.5
इन्द्र उवाच स्त्रीभूद्रुमजलैरेनो विश्वरूपवधोद्भवम् । विभक्तमनुगृह्णद्भिर्वृत्रहत्यां क्व मार्ज्म्यहम् ॥ ५ ॥
indra uvāca strī-bhū-druma-jalair eno viśvarūpa-vadhodbhavam vibhaktam anugṛhṇadbhir vṛtra-hatyāṁ kva mārjmy aham
SB 6.13.6
श्रीशुक उवाच ऋषयस्तदुपाकर्ण्य महेन्द्रमिदमब्रुवन् । याजयिष्याम भद्रं ते हयमेधेन मा स्म भै: ॥ ६ ॥
śrī-śuka uvāca ṛṣayas tad upākarṇya mahendram idam abruvan yājayiṣyāma bhadraṁ te hayamedhena mā sma bhaiḥ
SB 6.13.7
हयमेधेन पुरुषं परमात्मानमीश्वरम् । इष्ट्वा नारायणं देवं मोक्ष्यसेऽपि जगद्वधात् ॥ ७ ॥
hayamedhena puruṣaṁ paramātmānam īśvaram iṣṭvā nārāyaṇaṁ devaṁ mokṣyase ’pi jagad-vadhāt
SB 6.13.8-9
ब्रह्महा पितृहा गोघ्नो मातृहाचार्यहाघवान् । श्वाद: पुल्कसको वापि शुद्ध्येरन् यस्य कीर्तनात् ॥ ८ ॥ तमश्वमेधेन महामखेन श्रद्धान्वितोऽस्माभिरनुष्ठितेन । हत्वापि सब्रह्मचराचरं त्वं न लिप्यसे किं खलनिग्रहेण ॥ ९ ॥
brahma-hā pitṛ-hā go-ghno mātṛ-hācārya-hāghavān śvādaḥ pulkasako vāpi śuddhyeran yasya kīrtanāt tam aśvamedhena mahā-makhena śraddhānvito ’smābhir anuṣṭhitena hatvāpi sabrahma-carācaraṁ tvaṁ na lipyase kiṁ khala-nigraheṇa
SB 6.13.10
श्रीशुक उवाच एवं सञ्चोदितो विप्रैर्मरुत्वानहनद्रिपुम् । ब्रह्महत्या हते तस्मिन्नाससाद वृषाकपिम् ॥ १० ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ sañcodito viprair marutvān ahanad ripum brahma-hatyā hate tasminn āsasāda vṛṣākapim
SB 6.13.11
तयेन्द्र: स्मासहत्तापं निर्वृतिर्नामुमाविशत् । ह्रीमन्तं वाच्यतां प्राप्तं सुखयन्त्यपि नो गुणा: ॥ ११ ॥
tayendraḥ smāsahat tāpaṁ nirvṛtir nāmum āviśat hrīmantaṁ vācyatāṁ prāptaṁ sukhayanty api no guṇāḥ
SB 6.13.12-13
तां ददर्शानुधावन्तीं चाण्डालीमिव रूपिणीम् । जरया वेपमानाङ्गीं यक्ष्मग्रस्तामसृक्पटाम् ॥ १२ ॥ विकीर्य पलितान् केशांस्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणीम् । मीनगन्ध्यसुगन्धेन कुर्वतीं मार्गदूषणम् ॥ १३ ॥
tāṁ dadarśānudhāvantīṁ cāṇḍālīm iva rūpiṇīm jarayā vepamānāṅgīṁ yakṣma-grastām asṛk-paṭām vikīrya palitān keśāṁs tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣiṇīm mīna-gandhy-asu-gandhena kurvatīṁ mārga-dūṣaṇam
SB 6.13.14
नभो गतो दिश: सर्वा: सहस्राक्षो विशाम्पते । प्रागुदीचीं दिशं तूर्णं प्रविष्टो नृप मानसम् ॥ १४ ॥
nabho gato diśaḥ sarvāḥ sahasrākṣo viśāmpate prāg-udīcīṁ diśaṁ tūrṇaṁ praviṣṭo nṛpa mānasam
SB 6.13.15
स आवसत्पुष्करनालतन्तू- नलब्धभोगो यदिहाग्निदूत: । वर्षाणि साहस्रमलक्षितोऽन्त: सञ्चिन्तयन् ब्रह्मवधाद्विमोक्षम् ॥ १५ ॥
sa āvasat puṣkara-nāla-tantūn alabdha-bhogo yad ihāgni-dūtaḥ varṣāṇi sāhasram alakṣito ’ntaḥ sañcintayan brahma-vadhād vimokṣam
SB 6.13.16
तावत्त्रिणाकं नहुष: शशास विद्यातपोयोगबलानुभाव: । स सम्पदैश्वर्यमदान्धबुद्धि- र्नीतस्तिरश्चां गतिमिन्द्रपत्न्या ॥ १६ ॥
tāvat triṇākaṁ nahuṣaḥ śaśāsa vidyā-tapo-yoga-balānubhāvaḥ sa sampad-aiśvarya-madāndha-buddhir nītas tiraścāṁ gatim indra-patnyā
SB 6.13.17
ततो गतो ब्रह्मगिरोपहूत ऋतम्भरध्याननिवारिताघ: । पापस्तु दिग्देवतया हतौजा- स्तं नाभ्यभूदवितं विष्णुपत्न्या ॥ १७ ॥
tato gato brahma-giropahūta ṛtambhara-dhyāna-nivāritāghaḥ pāpas tu digdevatayā hataujās taṁ nābhyabhūd avitaṁ viṣṇu-patnyā
SB 6.13.18
तं च ब्रह्मर्षयोऽभ्येत्य हयमेधेन भारत । यथावद्दीक्षञ्चक्रु: पुरुषाराधनेन ह ॥ १८ ॥
taṁ ca brahmarṣayo ’bhyetya hayamedhena bhārata yathāvad dīkṣayāṁ cakruḥ puruṣārādhanena ha
SB 6.13.19-20
अथेज्यमाने पुरुषे सर्वदेवमयात्मनि । अश्वमेधे महेन्द्रेण वितते ब्रह्मवादिभि: ॥ १९ ॥ स वै त्वाष्ट्रवधो भूयानपि पापचयो नृप । नीतस्तेनैव शून्याय नीहार इव भानुना ॥ २० ॥
athejyamāne puruṣe sarva-devamayātmani aśvamedhe mahendreṇa vitate brahma-vādibhiḥ sa vai tvāṣṭra-vadho bhūyān api pāpa-cayo nṛpa nītas tenaiva śūnyāya nīhāra iva bhānunā
SB 6.13.21
स वाजिमेधेन यथोदितेन वितायमानेन मरीचिमिश्रै: । इष्ट्वाधियज्ञं पुरुषं पुराण- मिन्द्रो महानास विधूतपाप: ॥ २१ ॥
sa vājimedhena yathoditena vitāyamānena marīci-miśraiḥ iṣṭvādhiyajñaṁ puruṣaṁ purāṇam indro mahān āsa vidhūta-pāpaḥ
SB 6.13.22-23
इदं महाख्यानमशेषपाप्मनांप्रक्षालनं तीर्थपदानुकीर्तनम् । भक्त्युच्छ्रयं भक्तजनानुवर्णनंमहेन्द्रमोक्षं विजयं मरुत्वत: ॥ २२ ॥ पठेयुराख्यानमिदं सदा बुधा:शृण्वन्त्यथो पर्वणि पर्वणीन्द्रियम् । धन्यं यशस्यं निखिलाघमोचनंरिपुञ्जयं स्वस्त्ययनं तथायुषम् ॥ २३ ॥
idaṁ mahākhyānam aśeṣa-pāpmanāṁ prakṣālanaṁ tīrthapadānukīrtanam bhakty-ucchrayaṁ bhakta-janānuvarṇanaṁ mahendra-mokṣaṁ vijayaṁ marutvataḥ paṭheyur ākhyānam idaṁ sadā budhāḥ śṛṇvanty atho parvaṇi parvaṇīndriyam dhanyaṁ yaśasyaṁ nikhilāgha-mocanaṁ ripuñjayaṁ svasty-ayanaṁ tathāyuṣam
Песнь 6, Глава 14
SB 6.14.1
श्रीपरीक्षिदुवाच रजस्तम:स्वभावस्य ब्रह्मन् वृत्रस्य पाप्मन: । नारायणे भगवति कथमासीद् दृढा मति: ॥ १ ॥
śrī-parīkṣid uvāca rajas-tamaḥ-svabhāvasya brahman vṛtrasya pāpmanaḥ nārāyaṇe bhagavati katham āsīd dṛḍhā matiḥ
SB 6.14.2
देवानां शुद्धसत्त्वानामृषीणां चामलात्मनाम् । भक्तिर्मुकुन्दचरणे न प्रायेणोपजायते ॥ २ ॥
devānāṁ śuddha-sattvānām ṛṣīṇāṁ cāmalātmanām bhaktir mukunda-caraṇe na prāyeṇopajāyate
SB 6.14.3
रजोभि: समसङ्ख्याता: पार्थिवैरिह जन्तव: । तेषां ये केचनेहन्ते श्रेयो वै मनुजादय: ॥ ३ ॥
rajobhiḥ sama-saṅkhyātāḥ pārthivair iha jantavaḥ teṣāṁ ye kecanehante śreyo vai manujādayaḥ
SB 6.14.4
प्रायो मुमुक्षवस्तेषां केचनैव द्विजोत्तम । मुमुक्षूणां सहस्रेषु कश्चिन्मुच्येत सिध्यति ॥ ४ ॥
prāyo mumukṣavas teṣāṁ kecanaiva dvijottama mumukṣūṇāṁ sahasreṣu kaścin mucyeta sidhyati
SB 6.14.5
मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायण: । सुदुर्लभ: प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामुने ॥ ५ ॥
muktānām api siddhānāṁ nārāyaṇa-parāyaṇaḥ su-durlabhaḥ praśāntātmā koṭiṣv api mahā-mune
SB 6.14.6
वृत्रस्तु स कथं पाप: सर्वलोकोपतापन: । इत्थं दृढमति: कृष्ण आसीत्सङ्ग्राम उल्बणे ॥ ६ ॥
vṛtras tu sa kathaṁ pāpaḥ sarva-lokopatāpanaḥ itthaṁ dṛḍha-matiḥ kṛṣṇa āsīt saṅgrāma ulbaṇe
SB 6.14.7
अत्र न: संशयो भूयाञ्छ्रोतुं कौतूहलं प्रभो । य: पौरुषेण समरे सहस्राक्षमतोषयत् ॥ ७ ॥
atra naḥ saṁśayo bhūyāñ chrotuṁ kautūhalaṁ prabho yaḥ pauruṣeṇa samare sahasrākṣam atoṣayat
SB 6.14.8
श्रीसूत उवाच परीक्षितोऽथ सम्प्रश्नं भगवान् बादरायणि: । निशम्य श्रद्दधानस्य प्रतिनन्द्य वचोऽब्रवीत् ॥ ८ ॥
śrī-sūta uvāca parīkṣito ’tha sampraśnaṁ bhagavān bādarāyaṇiḥ niśamya śraddadhānasya pratinandya vaco ’bravīt
SB 6.14.9
श्रीशुक उवाच शृणुष्वावहितो राजन्नितिहासमिमं यथा । श्रुतं द्वैपायनमुखान्नारदाद्देवलादपि ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca śṛṇuṣvāvahito rājann itihāsam imaṁ yathā śrutaṁ dvaipāyana-mukhān nāradād devalād api
SB 6.14.10
आसीद्राजा सार्वभौम: शूरसेनेषु वै नृप । चित्रकेतुरिति ख्यातो यस्यासीत्कामधुङ्मही ॥ १० ॥
āsīd rājā sārvabhaumaḥ śūraseneṣu vai nṛpa citraketur iti khyāto yasyāsīt kāmadhuṅ mahī
SB 6.14.11
तस्य भार्यासहस्राणां सहस्राणि दशाभवन् । सान्तानिकश्चापि नृपो न लेभे तासु सन्ततिम् ॥ ११ ॥
tasya bhāryā-sahasrāṇāṁ sahasrāṇi daśābhavan sāntānikaś cāpi nṛpo na lebhe tāsu santatim
SB 6.14.12
रूपौदार्यवयोजन्मविद्यैश्वर्यश्रियादिभि: । सम्पन्नस्य गुणै: सर्वैश्चिन्ता बन्ध्यापतेरभूत् ॥ १२ ॥
rūpaudārya-vayo-janma- vidyaiśvarya-śriyādibhiḥ sampannasya guṇaiḥ sarvaiś cintā bandhyā-pater abhūt
SB 6.14.13
न तस्य सम्पद: सर्वा महिष्यो वामलोचना: । सार्वभौमस्य भूश्चेयमभवन्प्रीतिहेतव: ॥ १३ ॥
na tasya sampadaḥ sarvā mahiṣyo vāma-locanāḥ sārvabhaumasya bhūś ceyam abhavan prīti-hetavaḥ
SB 6.14.14
तस्यैकदा तु भवनमङ्गिरा भगवानृषि: । लोकाननुचरन्नेतानुपागच्छद्यदृच्छया ॥ १४ ॥
tasyaikadā tu bhavanam aṅgirā bhagavān ṛṣiḥ lokān anucarann etān upāgacchad yadṛcchayā
SB 6.14.15
तं पूजयित्वा विधिवत्प्रत्युत्थानार्हणादिभि: । कृतातिथ्यमुपासीदत्सुखासीनं समाहित: ॥ १५ ॥
taṁ pūjayitvā vidhivat pratyutthānārhaṇādibhiḥ kṛtātithyam upāsīdat sukhāsīnaṁ samāhitaḥ
SB 6.14.16
महर्षिस्तमुपासीनं प्रश्रयावनतं क्षितौ । प्रतिपूज्य महाराज समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ १६ ॥
maharṣis tam upāsīnaṁ praśrayāvanataṁ kṣitau pratipūjya mahārāja samābhāṣyedam abravīt
SB 6.14.17
अङ्गिरा उवाच अपि तेऽनामयं स्वस्ति प्रकृतीनां तथात्मन: । यथा प्रकृतिभिर्गुप्त: पुमान् राजा च सप्तभि: ॥ १७ ॥
aṅgirā uvāca api te ’nāmayaṁ svasti prakṛtīnāṁ tathātmanaḥ yathā prakṛtibhir guptaḥ pumān rājā ca saptabhiḥ
SB 6.14.18
आत्मानं प्रकृतिष्वद्धा निधाय श्रेय आप्नुयात् । राज्ञा तथा प्रकृतयो नरदेवाहिताधय: ॥ १८ ॥
ātmānaṁ prakṛtiṣv addhā nidhāya śreya āpnuyāt rājñā tathā prakṛtayo naradevāhitādhayaḥ
SB 6.14.19
अपि दारा: प्रजामात्या भृत्या: श्रेण्योऽथ मन्त्रिण: । पौरा जानपदा भूपा आत्मजा वशवर्तिन: ॥ १९ ॥
api dārāḥ prajāmātyā bhṛtyāḥ śreṇyo ’tha mantriṇaḥ paurā jānapadā bhūpā ātmajā vaśa-vartinaḥ
SB 6.14.20
यस्यात्मानुवशश्चेत्स्यात्सर्वे तद्वशगा इमे । लोका: सपाला यच्छन्ति सर्वे बलिमतन्द्रिता: ॥ २० ॥
yasyātmānuvaśaś cet syāt sarve tad-vaśagā ime lokāḥ sapālā yacchanti sarve balim atandritāḥ
SB 6.14.21
आत्मन: प्रीयते नात्मा परत: स्वत एव वा । लक्षयेऽलब्धकामं त्वां चिन्तया शबलं मुखम् ॥ २१ ॥
ātmanaḥ prīyate nātmā parataḥ svata eva vā lakṣaye ’labdha-kāmaṁ tvāṁ cintayā śabalaṁ mukham
SB 6.14.22
एवं विकल्पितो राजन् विदुषा मुनिनापि स: । प्रश्रयावनतोऽभ्याह प्रजाकामस्ततो मुनिम् ॥ २२ ॥
evaṁ vikalpito rājan viduṣā munināpi saḥ praśrayāvanato ’bhyāha prajā-kāmas tato munim
SB 6.14.23
चित्रकेतुरुवाच भगवन् किं न विदितं तपोज्ञानसमाधिभि: । योगिनां ध्वस्तपापानां बहिरन्त: शरीरिषु ॥ २३ ॥
citraketur uvāca bhagavan kiṁ na viditaṁ tapo-jñāna-samādhibhiḥ yogināṁ dhvasta-pāpānāṁ bahir antaḥ śarīriṣu
SB 6.14.24
तथापि पृच्छतो ब्रूयां ब्रह्मन्नात्मनि चिन्तितम् । भवतो विदुषश्चापि चोदितस्त्वदनुज्ञया ॥ २४ ॥
tathāpi pṛcchato brūyāṁ brahmann ātmani cintitam bhavato viduṣaś cāpi coditas tvad-anujñayā
SB 6.14.25
लोकपालैरपि प्रार्थ्या: साम्राज्यैश्वर्यसम्पद: । न नन्दयन्त्यप्रजं मां क्षुत्तृट्काममिवापरे ॥ २५ ॥
loka-pālair api prārthyāḥ sāmrājyaiśvarya-sampadaḥ na nandayanty aprajaṁ māṁ kṣut-tṛṭ-kāmam ivāpare
SB 6.14.26
तत: पाहि महाभाग पूर्वै: सह गतं तम: । यथा तरेम दुष्पारं प्रजया तद्विधेहि न: ॥ २६ ॥
tataḥ pāhi mahā-bhāga pūrvaiḥ saha gataṁ tamaḥ yathā tarema duṣpāraṁ prajayā tad vidhehi naḥ
SB 6.14.27
श्रीशुक उवाच इत्यर्थित: स भगवान् कृपालुर्ब्रह्मण: सुत: । श्रपयित्वा चरुं त्वाष्ट्रं त्वष्टारमयजद्विभु: ॥ २७ ॥
śrī-śuka uvāca ity arthitaḥ sa bhagavān kṛpālur brahmaṇaḥ sutaḥ śrapayitvā caruṁ tvāṣṭraṁ tvaṣṭāram ayajad vibhuḥ
SB 6.14.28
ज्येष्ठा श्रेष्ठा च या राज्ञो महिषीणां च भारत । नाम्ना कृतद्युतिस्तस्यै यज्ञोच्छिष्टमदाद् द्विज: ॥ २८ ॥
jyeṣṭhā śreṣṭhā ca yā rājño mahiṣīṇāṁ ca bhārata nāmnā kṛtadyutis tasyai yajñocchiṣṭam adād dvijaḥ
SB 6.14.29
अथाह नृपतिं राजन् भवितैकस्तवात्मज: । हर्षशोकप्रदस्तुभ्यमिति ब्रह्मसुतो ययौ ॥ २९ ॥
athāha nṛpatiṁ rājan bhavitaikas tavātmajaḥ harṣa-śoka-pradas tubhyam iti brahma-suto yayau
SB 6.14.30
सापि तत्प्राशनादेव चित्रकेतोरधारयत् । गर्भं कृतद्युतिर्देवी कृत्तिकाग्नेरिवात्मजम् ॥ ३० ॥
sāpi tat-prāśanād eva citraketor adhārayat garbhaṁ kṛtadyutir devī kṛttikāgner ivātmajam
SB 6.14.31
तस्या अनुदिनं गर्भ: शुक्लपक्ष इवोडुप: । ववृधे शूरसेनेशतेजसा शनकैर्नृप ॥ ३१ ॥
tasyā anudinaṁ garbhaḥ śukla-pakṣa ivoḍupaḥ vavṛdhe śūraseneśa- tejasā śanakair nṛpa
SB 6.14.32
अथ काल उपावृत्ते कुमार: समजायत । जनयन् शूरसेनानां शृण्वतां परमां मुदम् ॥ ३२ ॥
atha kāla upāvṛtte kumāraḥ samajāyata janayan śūrasenānāṁ śṛṇvatāṁ paramāṁ mudam
SB 6.14.33
हृष्टो राजा कुमारस्य स्नात: शुचिरलङ्कृत: । वाचयित्वाशिषो विप्रै: कारयामास जातकम् ॥ ३३ ॥
hṛṣṭo rājā kumārasya snātaḥ śucir alaṅkṛtaḥ vācayitvāśiṣo vipraiḥ kārayām āsa jātakam
SB 6.14.34
तेभ्यो हिरण्यं रजतं वासांस्याभरणानि च । ग्रामान् हयान् गजान् प्रादाद् धेनूनामर्बुदानि षट् ॥ ३४ ॥
tebhyo hiraṇyaṁ rajataṁ vāsāṁsy ābharaṇāni ca grāmān hayān gajān prādād dhenūnām arbudāni ṣaṭ
SB 6.14.35
ववर्ष कामानन्येषां पर्जन्य इव देहिनाम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं कुमारस्य महामना: ॥ ३५ ॥
vavarṣa kāmān anyeṣāṁ parjanya iva dehinām dhanyaṁ yaśasyam āyuṣyaṁ kumārasya mahā-manāḥ
SB 6.14.36
कृच्छ्रलब्धेऽथ राजर्षेस्तनयेऽनुदिनं पितु: । यथा नि:स्वस्य कृच्छ्राप्ते धने स्नेहोऽन्ववर्धत ॥ ३६ ॥
kṛcchra-labdhe ’tha rājarṣes tanaye ’nudinaṁ pituḥ yathā niḥsvasya kṛcchrāpte dhane sneho ’nvavardhata
SB 6.14.37
मातुस्त्वतितरां पुत्रे स्नेहो मोहसमुद्भव: । कृतद्युते: सपत्नीनां प्रजाकामज्वरोऽभवत् ॥ ३७ ॥
mātus tv atitarāṁ putre sneho moha-samudbhavaḥ kṛtadyuteḥ sapatnīnāṁ prajā-kāma-jvaro ’bhavat
SB 6.14.38
चित्रकेतोरतिप्रीतिर्यथा दारे प्रजावति । न तथान्येषु सञ्जज्ञे बालं लालयतोऽन्वहम् ॥ ३८ ॥
citraketor atiprītir yathā dāre prajāvati na tathānyeṣu sañjajñe bālaṁ lālayato ’nvaham
SB 6.14.39
ता: पर्यतप्यन्नात्मानं गर्हयन्त्योऽभ्यसूयया । आनपत्येन दु:खेन राज्ञश्चानादरेण च ॥ ३९ ॥
tāḥ paryatapyann ātmānaṁ garhayantyo ’bhyasūyayā ānapatyena duḥkhena rājñaś cānādareṇa ca
SB 6.14.40
धिगप्रजां स्त्रियं पापां पत्युश्चागृहसम्मताम् । सुप्रजाभि: सपत्नीभिर्दासीमिव तिरस्कृताम् ॥ ४० ॥
dhig aprajāṁ striyaṁ pāpāṁ patyuś cāgṛha-sammatām suprajābhiḥ sapatnībhir dāsīm iva tiraskṛtām
SB 6.14.41
दासीनां को नु सन्ताप: स्वामिन: परिचर्यया । अभीक्ष्णं लब्धमानानां दास्या दासीव दुर्भगा: ॥ ४१ ॥
dāsīnāṁ ko nu santāpaḥ svāminaḥ paricaryayā abhīkṣṇaṁ labdha-mānānāṁ dāsyā dāsīva durbhagāḥ
SB 6.14.42
एवं सन्दह्यमानानां सपत्न्या: पुत्रसम्पदा । राज्ञोऽसम्मतवृत्तीनां विद्वेषो बलवानभूत् ॥ ४२ ॥
evaṁ sandahyamānānāṁ sapatnyāḥ putra-sampadā rājño ’sammata-vṛttīnāṁ vidveṣo balavān abhūt
SB 6.14.43
विद्वेषनष्टमतय: स्त्रियो दारुणचेतस: । गरं ददु: कुमाराय दुर्मर्षा नृपतिं प्रति ॥ ४३ ॥
vidveṣa-naṣṭa-matayaḥ striyo dāruṇa-cetasaḥ garaṁ daduḥ kumārāya durmarṣā nṛpatiṁ prati
SB 6.14.44
कृतद्युतिरजानन्ती सपत्नीनामघं महत् । सुप्त एवेति सञ्चिन्त्य निरीक्ष्य व्यचरद्गृहे ॥ ४४ ॥
kṛtadyutir ajānantī sapatnīnām aghaṁ mahat supta eveti sañcintya nirīkṣya vyacarad gṛhe
SB 6.14.45
शयानं सुचिरं बालमुपधार्य मनीषिणी । पुत्रमानय मे भद्रे इति धात्रीमचोदयत् ॥ ४५ ॥
śayānaṁ suciraṁ bālam upadhārya manīṣiṇī putram ānaya me bhadre iti dhātrīm acodayat
SB 6.14.46
सा शयानमुपव्रज्य दृष्ट्वा चोत्तारलोचनम् । प्राणेन्द्रियात्मभिस्त्यक्तं हतास्मीत्यपतद्भुवि ॥ ४६ ॥
sā śayānam upavrajya dṛṣṭvā cottāra-locanam prāṇendriyātmabhis tyaktaṁ hatāsmīty apatad bhuvi
SB 6.14.47
तस्यास्तदाकर्ण्य भृशातुरं स्वरं घ्नन्त्या: कराभ्यामुर उच्चकैरपि । प्रविश्य राज्ञी त्वरयात्मजान्तिकं ददर्श बालं सहसा मृतं सुतम् ॥ ४७ ॥
tasyās tadākarṇya bhṛśāturaṁ svaraṁ ghnantyāḥ karābhyām ura uccakair api praviśya rājñī tvarayātmajāntikaṁ dadarśa bālaṁ sahasā mṛtaṁ sutam
SB 6.14.48
पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा मुमोह विभ्रष्टशिरोरुहाम्बरा ॥ ४८ ॥
papāta bhūmau parivṛddhayā śucā mumoha vibhraṣṭa-śiroruhāmbarā
SB 6.14.49
ततो नृपान्त: पुरवर्तिनो जना नराश्च नार्यश्च निशम्य रोदनम् । आगत्य तुल्यव्यसना: सुदु:खिता- स्ताश्च व्यलीकं रुरुदु: कृतागस: ॥ ४९ ॥
tato nṛpāntaḥpura-vartino janā narāś ca nāryaś ca niśamya rodanam āgatya tulya-vyasanāḥ suduḥkhitās tāś ca vyalīkaṁ ruruduḥ kṛtāgasaḥ
SB 6.14.50-51
श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टदृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥
śrutvā mṛtaṁ putram alakṣitāntakaṁ vinaṣṭa-dṛṣṭiḥ prapatan skhalan pathi snehānubandhaidhitayā śucā bhṛśaṁ vimūrcchito ’nuprakṛtir dvijair vṛtaḥ papāta bālasya sa pāda-mūle mṛtasya visrasta-śiroruhāmbaraḥ dīrghaṁ śvasan bāṣpa-kaloparodhato niruddha-kaṇṭho na śaśāka bhāṣitum
SB 6.14.52
पतिं निरीक्ष्योरुशुचार्पितं तदा मृतं च बालं सुतमेकसन्ततिम् । जनस्य राज्ञी प्रकृतेश्च हृद्रुजं सती दधाना विललाप चित्रधा ॥ ५२ ॥
patiṁ nirīkṣyoru-śucārpitaṁ tadā mṛtaṁ ca bālaṁ sutam eka-santatim janasya rājñī prakṛteś ca hṛd-rujaṁ satī dadhānā vilalāpa citradhā
SB 6.14.53
स्तनद्वयं कुङ्कुमपङ्कमण्डितं निषिञ्चती साञ्जनबाष्पबिन्दुभि: । विकीर्य केशान् विगलत्स्रज: सुतं शुशोच चित्रं कुररीव सुस्वरम् ॥ ५३ ॥
stana-dvayaṁ kuṅkuma-paṅka-maṇḍitaṁ niṣiñcatī sāñjana-bāṣpa-bindubhiḥ vikīrya keśān vigalat-srajaḥ sutaṁ śuśoca citraṁ kurarīva susvaram
SB 6.14.54
अहो विधातस्त्वमतीव बालिशो यस्त्वात्मसृष्ट्यप्रतिरूपमीहसे । परे नु जीवत्यपरस्य या मृति- र्विपर्ययश्चेत्त्वमसि ध्रुव: पर: ॥ ५४ ॥
aho vidhātas tvam atīva bāliśo yas tv ātma-sṛṣṭy-apratirūpam īhase pare nu jīvaty aparasya yā mṛtir viparyayaś cet tvam asi dhruvaḥ paraḥ
SB 6.14.55
न हि क्रमश्चेदिह मृत्युजन्मनो: शरीरिणामस्तु तदात्मकर्मभि: । य: स्नेहपाशो निजसर्गवृद्धये स्वयं कृतस्ते तमिमं विवृश्चसि ॥ ५५ ॥
na hi kramaś ced iha mṛtyu-janmanoḥ śarīriṇām astu tad ātma-karmabhiḥ yaḥ sneha-pāśo nija-sarga-vṛddhaye svayaṁ kṛtas te tam imaṁ vivṛścasi
SB 6.14.56
त्वं तात नार्हसि च मां कृपणामनाथां त्यक्तुं विचक्ष्व पितरं तव शोकतप्तम् । अञ्जस्तरेम भवताप्रजदुस्तरं यद् ध्वान्तं न याह्यकरुणेन यमेन दूरम् ॥ ५६ ॥
tvaṁ tāta nārhasi ca māṁ kṛpaṇām anāthāṁ tyaktuṁ vicakṣva pitaraṁ tava śoka-taptam añjas tarema bhavatāpraja-dustaraṁ yad dhvāntaṁ na yāhy akaruṇena yamena dūram
SB 6.14.57
उत्तिष्ठ तात त इमे शिशवो वयस्या- स्त्वामाह्वयन्ति नृपनन्दन संविहर्तुम् । सुप्तश्चिरं ह्यशनया च भवान् परीतो भुङ्क्ष्व स्तनं पिब शुचो हर न: स्वकानाम् ॥ ५७ ॥
uttiṣṭha tāta ta ime śiśavo vayasyās tvām āhvayanti nṛpa-nandana saṁvihartum suptaś ciraṁ hy aśanayā ca bhavān parīto bhuṅkṣva stanaṁ piba śuco hara naḥ svakānām
SB 6.14.58
नाहं तनूज ददृशे हतमङ्गला ते मुग्धस्मितं मुदितवीक्षणमाननाब्जम् । किं वा गतोऽस्यपुनरन्वयमन्यलोकं नीतोऽघृणेन न शृणोमि कला गिरस्ते ॥ ५८ ॥
nāhaṁ tanūja dadṛśe hata-maṅgalā te mugdha-smitaṁ mudita-vīkṣaṇam ānanābjam kiṁ vā gato ’sy apunar-anvayam anya-lokaṁ nīto ’ghṛṇena na śṛṇomi kalā giras te
SB 6.14.59
श्रीशुक उवाच विलपन्त्या मृतं पुत्रमिति चित्रविलापनै: । चित्रकेतुर्भृशं तप्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ ५९ ॥
śrī-śuka uvāca vilapantyā mṛtaṁ putram iti citra-vilāpanaiḥ citraketur bhṛśaṁ tapto mukta-kaṇṭho ruroda ha
SB 6.14.60
तयोर्विलपतो: सर्वे दम्पत्योस्तदनुव्रता: । रुरुदु: स्म नरा नार्य: सर्वमासीदचेतनम् ॥ ६० ॥
tayor vilapatoḥ sarve dampatyos tad-anuvratāḥ ruruduḥ sma narā nāryaḥ sarvam āsīd acetanam
SB 6.14.61
एवं कश्मलमापन्नं नष्टसंज्ञमनायकम् । ज्ञात्वाङ्गिरा नाम ऋषिराजगाम सनारद: ॥ ६१ ॥
evaṁ kaśmalam āpannaṁ naṣṭa-saṁjñam anāyakam jñātvāṅgirā nāma ṛṣir ājagāma sanāradaḥ
Песнь 6, Глава 15
SB 6.15.1
श्रीशुक उवाच ऊचतुर्मृतकोपान्ते पतितं मृतकोपमम् । शोकाभिभूतं राजानं बोधयन्तौ सदुक्तिभि: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca ūcatur mṛtakopānte patitaṁ mṛtakopamam śokābhibhūtaṁ rājānaṁ bodhayantau sad-uktibhiḥ
SB 6.15.2
कोऽयं स्यात्तव राजेन्द्र भवान् यमनुशोचति । त्वं चास्य कतम: सृष्टौ पुरेदानीमत: परम् ॥ २ ॥
ko ’yaṁ syāt tava rājendra bhavān yam anuśocati tvaṁ cāsya katamaḥ sṛṣṭau puredānīm ataḥ param
SB 6.15.3
यथा प्रयान्ति संयान्ति स्रोतोवेगेन बालुका: । संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिन: ॥ ३ ॥
yathā prayānti saṁyānti sroto-vegena bālukāḥ saṁyujyante viyujyante tathā kālena dehinaḥ
SB 6.15.4
यथा धानासु वै धाना भवन्ति न भवन्ति च । एवं भूतानि भूतेषु चोदितानीशमायया ॥ ४ ॥
yathā dhānāsu vai dhānā bhavanti na bhavanti ca evaṁ bhūtāni bhūteṣu coditānīśa-māyayā
SB 6.15.5
वयं च त्वं च ये चेमे तुल्यकालाश्चराचरा: । जन्ममृत्योर्यथा पश्चात् प्राङ्नैवमधुनापि भो: ॥ ५ ॥
vayaṁ ca tvaṁ ca ye ceme tulya-kālāś carācarāḥ janma-mṛtyor yathā paścāt prāṅ naivam adhunāpi bhoḥ
SB 6.15.6
भूतैर्भूतानि भूतेश: सृजत्यवति हन्ति च । आत्मसृष्टैरस्वतन्त्रैरनपेक्षोऽपि बालवत् ॥ ६ ॥
bhūtair bhūtāni bhūteśaḥ sṛjaty avati hanti ca ātma-sṛṣṭair asvatantrair anapekṣo ’pi bālavat
SB 6.15.7
देहेन देहिनो राजन् देहाद्देहोऽभिजायते । बीजादेव यथा बीजं देह्यर्थ इव शाश्वत: ॥ ७ ॥
dehena dehino rājan dehād deho ’bhijāyate bījād eva yathā bījaṁ dehy artha iva śāśvataḥ
SB 6.15.8
देहदेहिविभागोऽयमविवेककृत: पुरा । जातिव्यक्तिविभागोऽयं यथा वस्तुनि कल्पित: ॥ ८ ॥
deha-dehi-vibhāgo ’yam aviveka-kṛtaḥ purā jāti-vyakti-vibhāgo ’yaṁ yathā vastuni kalpitaḥ
SB 6.15.9
श्रीशुक उवाच एवमाश्वासितो राजा चित्रकेतुर्द्विजोक्तिभि: । विमृज्य पाणिना वक्त्रमाधिम्लानमभाषत ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca evam āśvāsito rājā citraketur dvijoktibhiḥ vimṛjya pāṇinā vaktram ādhi-mlānam abhāṣata
SB 6.15.10
श्रीराजोवाच कौ युवां ज्ञानसम्पन्नौ महिष्ठौ च महीयसाम् । अवधूतेन वेषेण गूढाविह समागतौ ॥ १० ॥
śrī-rājovāca kau yuvāṁ jñāna-sampannau mahiṣṭhau ca mahīyasām avadhūtena veṣeṇa gūḍhāv iha samāgatau
SB 6.15.11
चरन्ति ह्यवनौ कामं ब्राह्मणा भगवत्प्रिया: । मादृशां ग्राम्यबुद्धीनां बोधायोन्मत्तलिङ्गिन: ॥ ११ ॥
caranti hy avanau kāmaṁ brāhmaṇā bhagavat-priyāḥ mādṛśāṁ grāmya-buddhīnāṁ bodhāyonmatta-liṅginaḥ
SB 6.15.12-15
कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥
kumāro nārada ṛbhur aṅgirā devalo ’sitaḥ apāntaratamā vyāso mārkaṇḍeyo ’tha gautamaḥ vasiṣṭho bhagavān rāmaḥ kapilo bādarāyaṇiḥ durvāsā yājñavalkyaś ca jātukarṇas tathāruṇiḥ romaśaś cyavano datta āsuriḥ sapatañjaliḥ ṛṣir veda-śirā dhaumyo muniḥ pañcaśikhas tathā hiraṇyanābhaḥ kauśalyaḥ śrutadeva ṛtadhvajaḥ ete pare ca siddheśāś caranti jñāna-hetavaḥ
SB 6.15.16
तस्माद्युवां ग्राम्यपशोर्मम मूढधिय: प्रभू । अन्धे तमसि मग्नस्य ज्ञानदीप उदीर्यताम् ॥ १६ ॥
tasmād yuvāṁ grāmya-paśor mama mūḍha-dhiyaḥ prabhū andhe tamasi magnasya jñāna-dīpa udīryatām
SB 6.15.17
श्रीअङ्गिरा उवाच अहं ते पुत्रकामस्य पुत्रदोऽस्म्यङ्गिरा नृप । एष ब्रह्मसुत: साक्षान्नारदो भगवानृषि: ॥ १७ ॥
śrī-aṅgirā uvāca ahaṁ te putra-kāmasya putrado ’smy aṅgirā nṛpa eṣa brahma-sutaḥ sākṣān nārado bhagavān ṛṣiḥ
SB 6.15.18-19
इत्थं त्वां पुत्रशोकेन मग्नं तमसि दुस्तरे । अतदर्हमनुस्मृत्य महापुरुषगोचरम् ॥ १८ ॥ अनुग्रहाय भवत: प्राप्तावावामिह प्रभो । ब्रह्मण्यो भगवद्भक्तो नावासादितुमर्हसि ॥ १९ ॥
itthaṁ tvāṁ putra-śokena magnaṁ tamasi dustare atad-arham anusmṛtya mahāpuruṣa-gocaram anugrahāya bhavataḥ prāptāv āvām iha prabho brahmaṇyo bhagavad-bhakto nāvāsāditum arhasi
SB 6.15.20
तदैव ते परं ज्ञानं ददामि गृहमागत: । ज्ञात्वान्याभिनिवेशं ते पुत्रमेव ददाम्यहम् ॥ २० ॥
tadaiva te paraṁ jñānaṁ dadāmi gṛham āgataḥ jñātvānyābhiniveśaṁ te putram eva dadāmy aham
SB 6.15.21-23
अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥
adhunā putriṇāṁ tāpo bhavataivānubhūyate evaṁ dārā gṛhā rāyo vividhaiśvarya-sampadaḥ śabdādayaś ca viṣayāś calā rājya-vibhūtayaḥ mahī rājyaṁ balaṁ koṣo bhṛtyāmātya-suhṛj-janāḥ sarve ’pi śūraseneme śoka-moha-bhayārtidāḥ gandharva-nagara-prakhyāḥ svapna-māyā-manorathāḥ
SB 6.15.24
दृश्यमाना विनार्थेन न दृश्यन्ते मनोभवा: । कर्मभिर्ध्यायतो नानाकर्माणि मनसोऽभवन् ॥ २४ ॥
dṛśyamānā vinārthena na dṛśyante manobhavāḥ karmabhir dhyāyato nānā- karmāṇi manaso ’bhavan
SB 6.15.25
अयं हि देहिनो देहो द्रव्यज्ञानक्रियात्मक: । देहिनो विविधक्लेशसन्तापकृदुदाहृत: ॥ २५ ॥
ayaṁ hi dehino deho dravya-jñāna-kriyātmakaḥ dehino vividha-kleśa- santāpa-kṛd udāhṛtaḥ
SB 6.15.26
तस्मात् स्वस्थेन मनसा विमृश्य गतिमात्मन: । द्वैते ध्रुवार्थविश्रम्भं त्यजोपशममाविश ॥ २६ ॥
tasmāt svasthena manasā vimṛśya gatim ātmanaḥ dvaite dhruvārtha-viśrambhaṁ tyajopaśamam āviśa
SB 6.15.27
श्रीनारद उवाच एतां मन्त्रोपनिषदं प्रतीच्छ प्रयतो मम । यां धारयन् सप्तरात्राद् द्रष्टा सङ्कर्षणं विभुम् ॥ २७ ॥
śrī-nārada uvāca etāṁ mantropaniṣadaṁ pratīccha prayato mama yāṁ dhārayan sapta-rātrād draṣṭā saṅkarṣaṇaṁ vibhum
SB 6.15.28
यत्पादमूलमुपसृत्य नरेन्द्र पूर्वे शर्वादयो भ्रममिमं द्वितयं विसृज्य । सद्यस्तदीयमतुलानधिकं महित्वं प्रापुर्भवानपि परं न चिरादुपैति ॥ २८ ॥
yat-pāda-mūlam upasṛtya narendra pūrve śarvādayo bhramam imaṁ dvitayaṁ visṛjya sadyas tadīyam atulānadhikaṁ mahitvaṁ prāpur bhavān api paraṁ na cirād upaiti
Песнь 6, Глава 16
SB 6.16.1
श्रीबादरायणिरुवाच अथ देवऋषी राजन् सम्परेतं नृपात्मजम् । दर्शयित्वेति होवाच ज्ञातीनामनुशोचताम् ॥ १ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca atha deva-ṛṣī rājan samparetaṁ nṛpātmajam darśayitveti hovāca jñātīnām anuśocatām
SB 6.16.2
श्रीनारद उवाच जीवात्मन् पश्य भद्रं ते मातरं पितरं च ते । सुहृदो बान्धवास्तप्ता: शुचा त्वत्कृतया भृशम् ॥ २ ॥
śrī-nārada uvāca jīvātman paśya bhadraṁ te mātaraṁ pitaraṁ ca te suhṛdo bāndhavās taptāḥ śucā tvat-kṛtayā bhṛśam
SB 6.16.3
कलेवरं स्वमाविश्य शेषमायु: सुहृद्वृत: । भुङ्क्ष्व भोगान् पितृप्रत्तानधितिष्ठ नृपासनम् ॥ ३ ॥
kalevaraṁ svam āviśya śeṣam āyuḥ suhṛd-vṛtaḥ bhuṅkṣva bhogān pitṛ-prattān adhitiṣṭha nṛpāsanam
SB 6.16.4
जीव उवाच कस्मिञ्जन्मन्यमी मह्यं पितरो मातरोऽभवन् । कर्मभिर्भ्राम्यमाणस्य देवतिर्यङ्नृयोनिषु ॥ ४ ॥
jīva uvāca kasmiñ janmany amī mahyaṁ pitaro mātaro ’bhavan karmabhir bhrāmyamāṇasya deva-tiryaṅ-nṛ-yoniṣu
SB 6.16.5
बन्धुज्ञात्यरिमध्यस्थमित्रोदासीनविद्विष: । सर्व एव हि सर्वेषां भवन्ति क्रमशो मिथ: ॥ ५ ॥
bandhu-jñāty-ari-madhyastha- mitrodāsīna-vidviṣaḥ sarva eva hi sarveṣāṁ bhavanti kramaśo mithaḥ
SB 6.16.6
यथा वस्तूनि पण्यानि हेमादीनि ततस्तत: । पर्यटन्ति नरेष्वेवं जीवो योनिषु कर्तृषु ॥ ६ ॥
yathā vastūni paṇyāni hemādīni tatas tataḥ paryaṭanti nareṣv evaṁ jīvo yoniṣu kartṛṣu
SB 6.16.7
नित्यस्यार्थस्य सम्बन्धो ह्यनित्यो दृश्यते नृषु । यावद्यस्य हि सम्बन्धो ममत्वं तावदेव हि ॥ ७ ॥
nityasyārthasya sambandho hy anityo dṛśyate nṛṣu yāvad yasya hi sambandho mamatvaṁ tāvad eva hi
SB 6.16.8
एवं योनिगतो जीव: स नित्यो निरहङ्कृत: । यावद्यत्रोपलभ्येत तावत्स्वत्वं हि तस्य तत् ॥ ८ ॥
evaṁ yoni-gato jīvaḥ sa nityo nirahaṅkṛtaḥ yāvad yatropalabhyeta tāvat svatvaṁ hi tasya tat
SB 6.16.9
एष नित्योऽव्यय: सूक्ष्म एष सर्वाश्रय: स्वदृक् । आत्ममायागुणैर्विश्वमात्मानं सृजते प्रभु: ॥ ९ ॥
eṣa nityo ’vyayaḥ sūkṣma eṣa sarvāśrayaḥ svadṛk ātmamāyā-guṇair viśvam ātmānaṁ sṛjate prabhuḥ
SB 6.16.10
न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रिय: स्व: परोऽपि वा । एक: सर्वधियां द्रष्टा कर्तृणां गुणदोषयो: ॥ १० ॥
na hy asyāsti priyaḥ kaścin nāpriyaḥ svaḥ paro ’pi vā ekaḥ sarva-dhiyāṁ draṣṭā kartṝṇāṁ guṇa-doṣayoḥ
SB 6.16.11
नादत्त आत्मा हि गुणं न दोषं न क्रियाफलम् । उदासीनवदासीन: परावरदृगीश्वर: ॥ ११ ॥
nādatta ātmā hi guṇaṁ na doṣaṁ na kriyā-phalam udāsīnavad āsīnaḥ parāvara-dṛg īśvaraḥ
SB 6.16.12
श्रीबादरायणिरुवाच इत्युदीर्य गतो जीवो ज्ञातयस्तस्य ते तदा । विस्मिता मुमुचु: शोकं छित्त्वात्मस्नेहशृङ्खलाम् ॥ १२ ॥
śrī-bādarāyaṇir uvāca ity udīrya gato jīvo jñātayas tasya te tadā vismitā mumucuḥ śokaṁ chittvātma-sneha-śṛṅkhalām
SB 6.16.13
निर्हृत्य ज्ञातयो ज्ञातेर्देहं कृत्वोचिता: क्रिया: । तत्यजुर्दुस्त्यजं स्नेहं शोकमोहभयार्तिदम् ॥ १३ ॥
nirhṛtya jñātayo jñāter dehaṁ kṛtvocitāḥ kriyāḥ tatyajur dustyajaṁ snehaṁ śoka-moha-bhayārtidam
SB 6.16.14
बालघ्न्यो व्रीडितास्तत्र बालहत्याहतप्रभा: । बालहत्याव्रतं चेरुर्ब्राह्मणैर्यन्निरूपितम् । यमुनायां महाराज स्मरन्त्यो द्विजभाषितम् ॥ १४ ॥
bāla-ghnyo vrīḍitās tatra bāla-hatyā-hata-prabhāḥ bāla-hatyā-vrataṁ cerur brāhmaṇair yan nirūpitam yamunāyāṁ mahārāja smarantyo dvija-bhāṣitam
SB 6.16.15
स इत्थं प्रतिबुद्धात्मा चित्रकेतुर्द्विजोक्तिभि: । गृहान्धकूपान्निष्क्रान्त: सर:पङ्कादिव द्विप: ॥ १५ ॥
sa itthaṁ pratibuddhātmā citraketur dvijoktibhiḥ gṛhāndha-kūpān niṣkrāntaḥ saraḥ-paṅkād iva dvipaḥ
SB 6.16.16
कालिन्द्यां विधिवत् स्नात्वा कृतपुण्यजलक्रिय: । मौनेन संयतप्राणो ब्रह्मपुत्राववन्दत ॥ १६ ॥
kālindyāṁ vidhivat snātvā kṛta-puṇya-jala-kriyaḥ maunena saṁyata-prāṇo brahma-putrāv avandata
SB 6.16.17
अथ तस्मै प्रपन्नाय भक्ताय प्रयतात्मने । भगवान्नारद: प्रीतो विद्यामेतामुवाच ह ॥ १७ ॥
atha tasmai prapannāya bhaktāya prayatātmane bhagavān nāradaḥ prīto vidyām etām uvāca ha
SB 6.16.18-19
ॐ नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नम: सङ्कर्षणाय च ॥ १८ ॥ नमो विज्ञानमात्राय परमानन्दमूर्तये । आत्मारामाय शान्ताय निवृत्तद्वैतदृष्टये ॥ १९ ॥
oṁ namas tubhyaṁ bhagavate vāsudevāya dhīmahi pradyumnāyāniruddhāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca namo vijñāna-mātrāya paramānanda-mūrtaye ātmārāmāya śāntāya nivṛtta-dvaita-dṛṣṭaye
SB 6.16.20
आत्मानन्दानुभूत्यैव न्यस्तशक्त्यूर्मये नम: । हृषीकेशाय महते नमस्तेऽनन्तमूर्तये ॥ २० ॥
ātmānandānubhūtyaiva nyasta-śakty-ūrmaye namaḥ hṛṣīkeśāya mahate namas te ’nanta-mūrtaye
SB 6.16.21
वचस्युपरतेऽप्राप्य य एको मनसा सह । अनामरूपश्चिन्मात्र: सोऽव्यान्न: सदसत्पर: ॥ २१ ॥
vacasy uparate ’prāpya ya eko manasā saha anāma-rūpaś cin-mātraḥ so ’vyān naḥ sad-asat-paraḥ
SB 6.16.22
यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यप्येति जायते । मृण्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नम: ॥ २२ ॥
yasminn idaṁ yataś cedaṁ tiṣṭhaty apyeti jāyate mṛṇmayeṣv iva mṛj-jātis tasmai te brahmaṇe namaḥ
SB 6.16.23
यन्न स्पृशन्ति न विदुर्मनोबुद्धीन्द्रियासव: । अन्तर्बहिश्च विततं व्योमवत्तन्नतोऽस्म्यहम् ॥ २३ ॥
yan na spṛśanti na vidur mano-buddhīndriyāsavaḥ antar bahiś ca vitataṁ vyomavat tan nato ’smy aham
SB 6.16.24
देहेन्द्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशविद्धा: प्रचरन्ति कर्मसु । नैवान्यदा लौहमिवाप्रतप्तं स्थानेषु तद् द्रष्ट्रपदेशमेति ॥ २४ ॥
dehendriya-prāṇa-mano-dhiyo ’mī yad-aṁśa-viddhāḥ pracaranti karmasu naivānyadā lauham ivāprataptaṁ sthāneṣu tad draṣṭrapadeśam eti
SB 6.16.25
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सकलसात्वतपरिवृढनिकर करकमलकुड्मलोपलालितचरणारविन्दयुगल परमपरमेष्ठिन्नमस्ते ॥ २५ ॥
oṁ namo bhagavate mahā-puruṣāya mahānubhāvāya mahā-vibhūti-pataye sakala-sātvata-parivṛḍha-nikara-kara-kamala-kuḍmalopalālita-caraṇāravinda-yugala parama-parameṣṭhin namas te.
SB 6.16.26
श्रीशुक उवाच भक्तायैतां प्रपन्नाय विद्यामादिश्य नारद: । ययावङ्गिरसा साकं धाम स्वायम्भुवं प्रभो ॥ २६ ॥
śrī-śuka uvāca bhaktāyaitāṁ prapannāya vidyām ādiśya nāradaḥ yayāv aṅgirasā sākaṁ dhāma svāyambhuvaṁ prabho
SB 6.16.27
चित्रकेतुस्तु तां विद्यां यथा नारदभाषिताम् । धारयामास सप्ताहमब्भक्ष: सुसमाहित: ॥ २७ ॥
citraketus tu tāṁ vidyāṁ yathā nārada-bhāṣitām dhārayām āsa saptāham ab-bhakṣaḥ susamāhitaḥ
SB 6.16.28
तत: स सप्तरात्रान्ते विद्यया धार्यमाणया । विद्याधराधिपत्यं च लेभेऽप्रतिहतं नृप ॥ २८ ॥
tataḥ sa sapta-rātrānte vidyayā dhāryamāṇayā vidyādharādhipatyaṁ ca lebhe ’pratihataṁ nṛpa
SB 6.16.29
तत: कतिपयाहोभिर्विद्ययेद्धमनोगति: । जगाम देवदेवस्य शेषस्य चरणान्तिकम् ॥ २९ ॥
tataḥ katipayāhobhir vidyayeddha-mano-gatiḥ jagāma deva-devasya śeṣasya caraṇāntikam
SB 6.16.30
मृणालगौरं शितिवाससं स्फुरत्- किरीटकेयूरकटित्रकङ्कणम् । प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनं वृतं ददर्श सिद्धेश्वरमण्डलै: प्रभुम् ॥ ३० ॥
mṛṇāla-gauraṁ śiti-vāsasaṁ sphurat- kirīṭa-keyūra-kaṭitra-kaṅkaṇam prasanna-vaktrāruṇa-locanaṁ vṛtaṁ dadarśa siddheśvara-maṇḍalaiḥ prabhum
SB 6.16.31
तद्दर्शनध्वस्तसमस्तकिल्बिष: स्वस्थामलान्त:करणोऽभ्ययान्मुनि: । प्रवृद्धभक्त्या प्रणयाश्रुलोचन: प्रहृष्टरोमानमदादिपुरुषम् ॥ ३१ ॥
tad-darśana-dhvasta-samasta-kilbiṣaḥ svasthāmalāntaḥkaraṇo ’bhyayān muniḥ pravṛddha-bhaktyā praṇayāśru-locanaḥ prahṛṣṭa-romānamad ādi-puruṣam
SB 6.16.32
स उत्तमश्लोकपदाब्जविष्टरं प्रेमाश्रुलेशैरुपमेहयन्मुहु: । प्रेमोपरुद्धाखिलवर्णनिर्गमो नैवाशकत्तं प्रसमीडितुं चिरम् ॥ ३२ ॥
sa uttamaśloka-padābja-viṣṭaraṁ premāśru-leśair upamehayan muhuḥ premoparuddhākhila-varṇa-nirgamo naivāśakat taṁ prasamīḍituṁ ciram
SB 6.16.33
तत: समाधाय मनो मनीषया बभाष एतत्प्रतिलब्धवागसौ । नियम्य सर्वेन्द्रियबाह्यवर्तनं जगद्गुरुं सात्वतशास्त्रविग्रहम् ॥ ३३ ॥
tataḥ samādhāya mano manīṣayā babhāṣa etat pratilabdha-vāg asau niyamya sarvendriya-bāhya-vartanaṁ jagad-guruṁ sātvata-śāstra-vigraham
SB 6.16.34
चित्रकेतुरुवाच अजित जित: सममतिभि: साधुभिर्भवान् जितात्मभिर्भवता । विजितास्तेऽपि च भजता- मकामात्मनां य आत्मदोऽतिकरुण: ॥ ३४ ॥
citraketur uvāca ajita jitaḥ sama-matibhiḥ sādhubhir bhavān jitātmabhir bhavatā vijitās te ’pi ca bhajatām akāmātmanāṁ ya ātmado ’ti-karuṇaḥ
SB 6.16.35
तव विभव: खलु भगवन् जगदुदयस्थितिलयादीनि । विश्वसृजस्तेꣷशांशा स्तत्र मृषा स्पर्धन्ति पृथगभिमत्या ॥ ३५ ॥
tava vibhavaḥ khalu bhagavan jagad-udaya-sthiti-layādīni viśva-sṛjas te ’ṁśāṁśās tatra mṛṣā spardhanti pṛthag abhimatyā
SB 6.16.36
परमाणुपरममहतो- स्त्वमाद्यन्तान्तरवर्ती त्रयविधुर: । आदावन्तेऽपि च सत्त्वानां यद् ध्रुवं तदेवान्तरालेऽपि ॥ ३६ ॥
paramāṇu-parama-mahatos tvam ādy-antāntara-vartī traya-vidhuraḥ ādāv ante ’pi ca sattvānāṁ yad dhruvaṁ tad evāntarāle ’pi
SB 6.16.37
क्षित्यादिभिरेष किलावृत: सप्तभिर्दशगुणोत्तरैरण्डकोश: । यत्र पतत्यणुकल्प: सहाण्डकोटिकोटिभिस्तदनन्त: ॥ ३७ ॥
kṣity-ādibhir eṣa kilāvṛtaḥ saptabhir daśa-guṇottarair aṇḍa-kośaḥ yatra pataty aṇu-kalpaḥ sahāṇḍa-koṭi-koṭibhis tad anantaḥ
SB 6.16.38
विषयतृषो नरपशवो य उपासते विभूतीर्न परं त्वाम् । तेषामाशिष ईश तदनु विनश्यन्ति यथा राजकुलम् ॥ ३८ ॥
viṣaya-tṛṣo nara-paśavo ya upāsate vibhūtīr na paraṁ tvām teṣām āśiṣa īśa tad anu vinaśyanti yathā rāja-kulam
SB 6.16.39
कामधियस्त्वयि रचिता न परम रोहन्ति यथा करम्भबीजानि । ज्ञानात्मन्यगुणमये गुणगणतोऽस्य द्वन्द्वजालानि ॥ ३९ ॥
kāma-dhiyas tvayi racitā na parama rohanti yathā karambha-bījāni jñānātmany aguṇamaye guṇa-gaṇato ’sya dvandva-jālāni
SB 6.16.40
जितमजित तदा भवता यदाह भागवतं धर्ममनवद्यम् । निष्किञ्चना ये मुनय आत्मारामा यमुपासतेऽपवर्गाय ॥ ४० ॥
jitam ajita tadā bhavatā yadāha bhāgavataṁ dharmam anavadyam niṣkiñcanā ye munaya ātmārāmā yam upāsate ’pavargāya
SB 6.16.41
विषममतिर्न यत्र नृणां त्वमहमिति मम तवेति च यदन्यत्र । विषमधिया रचितो य: स ह्यविशुद्ध: क्षयिष्णुरधर्मबहुल: ॥ ४१ ॥
viṣama-matir na yatra nṛṇāṁ tvam aham iti mama taveti ca yad anyatra viṣama-dhiyā racito yaḥ sa hy aviśuddhaḥ kṣayiṣṇur adharma-bahulaḥ
SB 6.16.42
क: क्षेमो निजपरयो: कियान्वार्थ: स्वपरद्रुहा धर्मेण । स्वद्रोहात्तव कोप: परसम्पीडया च तथाधर्म: ॥ ४२ ॥
kaḥ kṣemo nija-parayoḥ kiyān vārthaḥ sva-para-druhā dharmeṇa sva-drohāt tava kopaḥ para-sampīḍayā ca tathādharmaḥ
SB 6.16.43
न व्यभिचरति तवेक्षा यया ह्यभिहितो भागवतो धर्म: । स्थिरचरसत्त्वकदम्बे- ष्वपृथग्धियो यमुपासते त्वार्या: ॥ ४३ ॥
na vyabhicarati tavekṣā yayā hy abhihito bhāgavato dharmaḥ sthira-cara-sattva-kadambeṣv apṛthag-dhiyo yam upāsate tv āryāḥ
SB 6.16.44
न हि भगवन्नघटितमिदं त्वद्दर्शनान्नृणामखिलपापक्षय: । यन्नाम सकृच्छ्रवणात् पुक्कशोऽपि विमुच्यते संसारात् ॥ ४४ ॥
na hi bhagavann aghaṭitam idaṁ tvad-darśanān nṛṇām akhila-pāpa-kṣayaḥ yan-nāma sakṛc chravaṇāt pukkaśo ’pi vimucyate saṁsārāt
SB 6.16.45
अथ भगवन् वयमधुना त्वदवलोकपरिमृष्टाशयमला: । सुरऋषिणा यत्कथितं तावकेन कथमन्यथा भवति ॥ ४५ ॥
atha bhagavan vayam adhunā tvad-avaloka-parimṛṣṭāśaya-malāḥ sura-ṛṣiṇā yat kathitaṁ tāvakena katham anyathā bhavati
SB 6.16.46
विदितमनन्त समस्तं तव जगदात्मनो जनैरिहाचरितम् । विज्ञाप्यं परमगुरो: कियदिव सवितुरिव खद्योतै: ॥ ४६ ॥
viditam ananta samastaṁ tava jagad-ātmano janair ihācaritam vijñāpyaṁ parama-guroḥ kiyad iva savitur iva khadyotaiḥ
SB 6.16.47
नमस्तुभ्यं भगवते सकलजगत्स्थितिलयोदयेशाय । दुरवसितात्मगतये कुयोगिनां भिदा परमहंसाय ॥ ४७ ॥
namas tubhyaṁ bhagavate sakala-jagat-sthiti-layodayeśāya duravasitātma-gataye kuyogināṁ bhidā paramahaṁsāya
SB 6.16.48
यं वै श्वसन्तमनु विश्वसृज: श्वसन्ति यं चेकितानमनु चित्तय उच्चकन्ति । भूमण्डलं सर्षपायति यस्य मूर्ध्नि तस्मै नमो भगवतेऽस्तु सहस्रमूर्ध्ने ॥ ४८ ॥
yaṁ vai śvasantam anu viśva-sṛjaḥ śvasanti yaṁ cekitānam anu cittaya uccakanti bhū-maṇḍalaṁ sarṣapāyati yasya mūrdhni tasmai namo bhagavate ’stu sahasra-mūrdhne
SB 6.16.49
श्रीशुक उवाच संस्तुतो भगवानेवमनन्तस्तमभाषत । विद्याधरपतिं प्रीतश्चित्रकेतुं कुरूद्वह ॥ ४९ ॥
śrī-śuka uvāca saṁstuto bhagavān evam anantas tam abhāṣata vidyādhara-patiṁ prītaś citraketuṁ kurūdvaha
SB 6.16.50
श्रीभगवानुवाच यन्नारदाङ्गिरोभ्यां ते व्याहृतं मेऽनुशासनम् । संसिद्धोऽसि तया राजन् विद्यया दर्शनाच्च मे ॥ ५० ॥
śrī-bhagavān uvāca yan nāradāṅgirobhyāṁ te vyāhṛtaṁ me ’nuśāsanam saṁsiddho ’si tayā rājan vidyayā darśanāc ca me
SB 6.16.51
अहं वै सर्वभूतानि भूतात्मा भूतभावन: । शब्दब्रह्म परं ब्रह्म ममोभे शाश्वती तनू ॥ ५१ ॥
ahaṁ vai sarva-bhūtāni bhūtātmā bhūta-bhāvanaḥ śabda-brahma paraṁ brahma mamobhe śāśvatī tanū
SB 6.16.52
लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि सन्ततम् । उभयं च मया व्याप्तं मयि चैवोभयं कृतम् ॥ ५२ ॥
loke vitatam ātmānaṁ lokaṁ cātmani santatam ubhayaṁ ca mayā vyāptaṁ mayi caivobhayaṁ kṛtam
SB 6.16.53-54
यथा सुषुप्त: पुरुषो विश्वं पश्यति चात्मनि । आत्मानमेकदेशस्थं मन्यते स्वप्न उत्थित: ॥ ५३ ॥ एवं जागरणादीनि जीवस्थानानि चात्मन: । मायामात्राणि विज्ञाय तद् द्रष्टारं परं स्मरेत् ॥ ५४ ॥
yathā suṣuptaḥ puruṣo viśvaṁ paśyati cātmani ātmānam eka-deśa-sthaṁ manyate svapna utthitaḥ evaṁ jāgaraṇādīni jīva-sthānāni cātmanaḥ māyā-mātrāṇi vijñāya tad-draṣṭāraṁ paraṁ smaret
SB 6.16.55
येन प्रसुप्त: पुरुष: स्वापं वेदात्मनस्तदा । सुखं च निर्गुणं ब्रह्म तमात्मानमवेहि माम् ॥ ५५ ॥
yena prasuptaḥ puruṣaḥ svāpaṁ vedātmanas tadā sukhaṁ ca nirguṇaṁ brahma tam ātmānam avehi mām
SB 6.16.56
उभयं स्मरत: पुंस: प्रस्वापप्रतिबोधयो: । अन्वेति व्यतिरिच्येत तज्ज्ञानं ब्रह्म तत्परम् ॥ ५६ ॥
ubhayaṁ smarataḥ puṁsaḥ prasvāpa-pratibodhayoḥ anveti vyatiricyeta taj jñānaṁ brahma tat param
SB 6.16.57
यदेतद्विस्मृतं पुंसो मद्भावं भिन्नमात्मन: । तत: संसार एतस्य देहाद्देहो मृतेर्मृति: ॥ ५७ ॥
yad etad vismṛtaṁ puṁso mad-bhāvaṁ bhinnam ātmanaḥ tataḥ saṁsāra etasya dehād deho mṛter mṛtiḥ
SB 6.16.58
लब्ध्वेह मानुषीं योनिं ज्ञानविज्ञानसम्भवाम् । आत्मानं यो न बुद्ध्येत न क्वचित्क्षेममाप्नुयात् ॥ ५८ ॥
labdhveha mānuṣīṁ yoniṁ jñāna-vijñāna-sambhavām ātmānaṁ yo na buddhyeta na kvacit kṣemam āpnuyāt
SB 6.16.59
स्मृत्वेहायां परिक्लेशं तत: फलविपर्ययम् । अभयं चाप्यनीहायां सङ्कल्पाद्विरमेत्कवि: ॥ ५९ ॥
smṛtvehāyāṁ parikleśaṁ tataḥ phala-viparyayam abhayaṁ cāpy anīhāyāṁ saṅkalpād viramet kaviḥ
SB 6.16.60
सुखाय दु:खमोक्षाय कुर्वाते दम्पती क्रिया: । ततोऽनिवृत्तिरप्राप्तिर्दु:खस्य च सुखस्य च ॥ ६० ॥
sukhāya duḥkha-mokṣāya kurvāte dampatī kriyāḥ tato ’nivṛttir aprāptir duḥkhasya ca sukhasya ca
SB 6.16.61-62
एवं विपर्ययं बुद्ध्वा नृणां विज्ञाभिमानिनाम् । आत्मनश्च गतिं सूक्ष्मां स्थानत्रयविलक्षणाम् ॥ ६१ ॥ दृष्टश्रुताभिर्मात्राभिर्निर्मुक्त: स्वेन तेजसा । ज्ञानविज्ञानसन्तृप्तो मद्भक्त: पुरुषो भवेत् ॥ ६२ ॥
evaṁ viparyayaṁ buddhvā nṛṇāṁ vijñābhimāninām ātmanaś ca gatiṁ sūkṣmāṁ sthāna-traya-vilakṣaṇām dṛṣṭa-śrutābhir mātrābhir nirmuktaḥ svena tejasā jñāna-vijñāna-santṛpto mad-bhaktaḥ puruṣo bhavet
SB 6.16.63
एतावानेव मनुजैर्योगनैपुण्यबुद्धिभि: । स्वार्थ: सर्वात्मना ज्ञेयो यत्परात्मैकदर्शनम् ॥ ६३ ॥
etāvān eva manujair yoga-naipuṇya-buddhibhiḥ svārthaḥ sarvātmanā jñeyo yat parātmaika-darśanam
SB 6.16.64
त्वमेतच्छ्रद्धया राजन्नप्रमत्तो वचो मम । ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो धारयन्नाशु सिध्यसि ॥ ६४ ॥
tvam etac chraddhayā rājann apramatto vaco mama jñāna-vijñāna-sampanno dhārayann āśu sidhyasi
SB 6.16.65
श्रीशुक उवाच आश्वास्य भगवानित्थं चित्रकेतुं जगद्गुरु: । पश्यतस्तस्य विश्वात्मा ततश्चान्तर्दधे हरि: ॥ ६५ ॥
śrī-śuka uvāca āśvāsya bhagavān itthaṁ citraketuṁ jagad-guruḥ paśyatas tasya viśvātmā tataś cāntardadhe hariḥ
Песнь 6, Глава 17
SB 6.17.1
श्रीशुक उवाच यतश्चान्तर्हितोऽनन्तस्तस्यै कृत्वा दिशे नम: । विद्याधरश्चित्रकेतुश्चचार गगने चर: ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca yataś cāntarhito ’nantas tasyai kṛtvā diśe namaḥ vidyādharaś citraketuś cacāra gagane caraḥ
SB 6.17.2-3
स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥
sa lakṣaṁ varṣa-lakṣāṇām avyāhata-balendriyaḥ stūyamāno mahā-yogī munibhiḥ siddha-cāraṇaiḥ kulācalendra-droṇīṣu nānā-saṅkalpa-siddhiṣu reme vidyādhara-strībhir gāpayan harim īśvaram
SB 6.17.4-5
एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं ददृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गयाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: शृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥
ekadā sa vimānena viṣṇu-dattena bhāsvatā giriśaṁ dadṛśe gacchan parītaṁ siddha-cāraṇaiḥ āliṅgyāṅkīkṛtāṁ devīṁ bāhunā muni-saṁsadi uvāca devyāḥ śṛṇvantyā jahāsoccais tad-antike
SB 6.17.6
चित्रकेतुरुवाच एष लोकगुरु: साक्षाद्धर्मं वक्ता शरीरिणाम् । आस्ते मुख्य: सभायां वै मिथुनीभूय भार्यया ॥ ६ ॥
citraketur uvāca eṣa loka-guruḥ sākṣād dharmaṁ vaktā śarīriṇām āste mukhyaḥ sabhāyāṁ vai mithunī-bhūya bhāryayā
SB 6.17.7
जटाधरस्तीव्रतपा ब्रह्मवादिसभापति: । अङ्कीकृत्य स्त्रियं चास्ते गतह्री: प्राकृतो यथा ॥ ७ ॥
jaṭā-dharas tīvra-tapā brahmavādi-sabhā-patiḥ aṅkīkṛtya striyaṁ cāste gata-hrīḥ prākṛto yathā
SB 6.17.8
प्रायश: प्राकृताश्चापि स्त्रियं रहसि बिभ्रति । अयं महाव्रतधरो बिभर्ति सदसि स्त्रियम् ॥ ८ ॥
prāyaśaḥ prākṛtāś cāpi striyaṁ rahasi bibhrati ayaṁ mahā-vrata-dharo bibharti sadasi striyam
SB 6.17.9
श्रीशुक उवाच भगवानपि तच्छ्रुत्वा प्रहस्यागाधधीर्नृप । तूष्णीं बभूव सदसि सभ्याश्च तदनुव्रता: ॥ ९ ॥
śrī-śuka uvāca bhagavān api tac chrutvā prahasyāgādha-dhīr nṛpa tūṣṇīṁ babhūva sadasi sabhyāś ca tad-anuvratāḥ
SB 6.17.10
इत्यतद्वीर्यविदुषि ब्रुवाणे बह्वशोभनम् । रुषाह देवी धृष्टाय निर्जितात्माभिमानिने ॥ १० ॥
ity atad-vīrya-viduṣi bruvāṇe bahv-aśobhanam ruṣāha devī dhṛṣṭāya nirjitātmābhimānine
SB 6.17.11
श्रीपार्वत्युवाच अयं किमधुना लोके शास्ता दण्डधर: प्रभु: । अस्मद्विधानां दुष्टानां निर्लज्जानां च विप्रकृत् ॥ ११ ॥
śrī-pārvaty uvāca ayaṁ kim adhunā loke śāstā daṇḍa-dharaḥ prabhuḥ asmad-vidhānāṁ duṣṭānāṁ nirlajjānāṁ ca viprakṛt
SB 6.17.12
न वेद धर्मं किल पद्मयोनि- र्न ब्रह्मपुत्रा भृगुनारदाद्या: । न वै कुमार: कपिलो मनुश्च ये नो निषेधन्त्यतिवर्तिनं हरम् ॥ १२ ॥
na veda dharmaṁ kila padmayonir na brahma-putrā bhṛgu-nāradādyāḥ na vai kumāraḥ kapilo manuś ca ye no niṣedhanty ati-vartinaṁ haram
SB 6.17.13
एषामनुध्येयपदाब्जयुग्मं जगद्गुरुं मङ्गलमङ्गलं स्वयम् । य: क्षत्रबन्धु: परिभूय सूरीन् प्रशास्ति धृष्टस्तदयं हि दण्ड्य: ॥ १३ ॥
eṣām anudhyeya-padābja-yugmaṁ jagad-guruṁ maṅgala-maṅgalaṁ svayam yaḥ kṣatra-bandhuḥ paribhūya sūrīn praśāsti dhṛṣṭas tad ayaṁ hi daṇḍyaḥ
SB 6.17.14
नायमर्हति वैकुण्ठपादमूलोपसर्पणम् । सम्भावितमति: स्तब्ध: साधुभि: पर्युपासितम् ॥ १४ ॥
nāyam arhati vaikuṇṭha- pāda-mūlopasarpaṇam sambhāvita-matiḥ stabdhaḥ sādhubhiḥ paryupāsitam
SB 6.17.15
अत: पापीयसीं योनिमासुरीं याहि दुर्मते । यथेह भूयो महतां न कर्ता पुत्र किल्बिषम् ॥ १५ ॥
ataḥ pāpīyasīṁ yonim āsurīṁ yāhi durmate yatheha bhūyo mahatāṁ na kartā putra kilbiṣam
SB 6.17.16
श्रीशुक उवाच एवं शप्तश्चित्रकेतुर्विमानादवरुह्य स: । प्रसादयामास सतीं मूर्ध्ना नम्रेण भारत ॥ १६ ॥
śrī-śuka uvāca evaṁ śaptaś citraketur vimānād avaruhya saḥ prasādayām āsa satīṁ mūrdhnā namreṇa bhārata
SB 6.17.17
चित्रकेतुरुवाच प्रतिगृह्णामि ते शापमात्मनोऽञ्जलिनाम्बिके । देवैर्मर्त्याय यत्प्रोक्तं पूर्वदिष्टं हि तस्य तत् ॥ १७ ॥
citraketur uvāca pratigṛhṇāmi te śāpam ātmano ’ñjalināmbike devair martyāya yat proktaṁ pūrva-diṣṭaṁ hi tasya tat
SB 6.17.18
संसारचक्र एतस्मिञ्जन्तुरज्ञानमोहित: । भ्राम्यन् सुखं च दु:खं च भुङ्क्ते सर्वत्र सर्वदा ॥ १८ ॥
saṁsāra-cakra etasmiñ jantur ajñāna-mohitaḥ bhrāmyan sukhaṁ ca duḥkhaṁ ca bhuṅkte sarvatra sarvadā
SB 6.17.19
नैवात्मा न परश्चापि कर्ता स्यात् सुखदु:खयो: । कर्तारं मन्यतेऽत्राज्ञ आत्मानं परमेव च ॥ १९ ॥
naivātmā na paraś cāpi kartā syāt sukha-duḥkhayoḥ kartāraṁ manyate ’trājña ātmānaṁ param eva ca
SB 6.17.20
गुणप्रवाह एतस्मिन् क: शाप: को न्वनुग्रह: । क: स्वर्गो नरक: को वा किं सुखं दु:खमेव वा ॥ २० ॥
guṇa-pravāha etasmin kaḥ śāpaḥ ko nv anugrahaḥ kaḥ svargo narakaḥ ko vā kiṁ sukhaṁ duḥkham eva vā
SB 6.17.21
एक: सृजति भूतानि भगवानात्ममायया । एषां बन्धं च मोक्षं च सुखं दु:खं च निष्कल: ॥ २१ ॥
ekaḥ sṛjati bhūtāni bhagavān ātma-māyayā eṣāṁ bandhaṁ ca mokṣaṁ ca sukhaṁ duḥkhaṁ ca niṣkalaḥ
SB 6.17.22
न तस्य कश्चिद्दयित: प्रतीपो न ज्ञातिबन्धुर्न परो न च स्व: । समस्य सर्वत्र निरञ्जनस्य सुखे न राग: कुत एव रोष: ॥ २२ ॥
na tasya kaścid dayitaḥ pratīpo na jñāti-bandhur na paro na ca svaḥ samasya sarvatra nirañjanasya sukhe na rāgaḥ kuta eva roṣaḥ
SB 6.17.23
तथापि तच्छक्तिविसर्ग एषां सुखाय दु:खाय हिताहिताय । बन्धाय मोक्षाय च मृत्युजन्मनो: शरीरिणां संसृतयेऽवकल्पते ॥ २३ ॥
tathāpi tac-chakti-visarga eṣāṁ sukhāya duḥkhāya hitāhitāya bandhāya mokṣāya ca mṛtyu-janmanoḥ śarīriṇāṁ saṁsṛtaye ’vakalpate
SB 6.17.24
अथ प्रसादये न त्वां शापमोक्षाय भामिनि । यन्मन्यसे ह्यसाधूक्तं मम तत्क्षम्यतां सति ॥ २४ ॥
atha prasādaye na tvāṁ śāpa-mokṣāya bhāmini yan manyase hy asādhūktaṁ mama tat kṣamyatāṁ sati
SB 6.17.25
श्रीशुक उवाच इति प्रसाद्य गिरिशौ चित्रकेतुररिन्दम । जगाम स्वविमानेन पश्यतो: स्मयतोस्तयो: ॥ २५ ॥
śrī-śuka uvāca iti prasādya giriśau citraketur arindama jagāma sva-vimānena paśyatoḥ smayatos tayoḥ
SB 6.17.26
ततस्तु भगवान् रुद्रो रुद्राणीमिदमब्रवीत् । देवर्षिदैत्यसिद्धानां पार्षदानां च शृण्वताम् ॥ २६ ॥
tatas tu bhagavān rudro rudrāṇīm idam abravīt devarṣi-daitya-siddhānāṁ pārṣadānāṁ ca śṛṇvatām
SB 6.17.27
श्रीरुद्र उवाच दृष्टवत्यसि सुश्रोणि हरेरद्भुतकर्मण: । माहात्म्यं भृत्यभृत्यानां नि:स्पृहाणां महात्मनाम् ॥ २७ ॥
śrī-rudra uvāca dṛṣṭavaty asi suśroṇi harer adbhuta-karmaṇaḥ māhātmyaṁ bhṛtya-bhṛtyānāṁ niḥspṛhāṇāṁ mahātmanām
SB 6.17.28
नारायणपरा: सर्वे न कुतश्चन बिभ्यति । स्वर्गापवर्गनरकेष्वपि तुल्यार्थदर्शिन: ॥ २८ ॥
nārāyaṇa-parāḥ sarve na kutaścana bibhyati svargāpavarga-narakeṣv api tulyārtha-darśinaḥ
SB 6.17.29
देहिनां देहसंयोगाद् द्वन्द्वानीश्वरलीलया । सुखं दु:खं मृतिर्जन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥ २९ ॥
dehināṁ deha-saṁyogād dvandvānīśvara-līlayā sukhaṁ duḥkhaṁ mṛtir janma śāpo ’nugraha eva ca
SB 6.17.30
अविवेककृत: पुंसो ह्यर्थभेद इवात्मनि । गुणदोषविकल्पश्च भिदेव स्रजिवत्कृत: ॥ ३० ॥
aviveka-kṛtaḥ puṁso hy artha-bheda ivātmani guṇa-doṣa-vikalpaś ca bhid eva srajivat kṛtaḥ
SB 6.17.31
वासुदेवे भगवति भक्तिमुद्वहतां नृणाम् । ज्ञानवैराग्यवीर्याणां न हि कश्चिद् व्यपाश्रय: ॥ ३१ ॥
vāsudeve bhagavati bhaktim udvahatāṁ nṛṇām jñāna-vairāgya-vīryāṇāṁ na hi kaścid vyapāśrayaḥ
SB 6.17.32
नाहं विरिञ्चो न कुमारनारदौ न ब्रह्मपुत्रा मुनय: सुरेशा: । विदाम यस्येहितमंशकांशका न तत्स्वरूपं पृथगीशमानिन: ॥ ३२ ॥
nāhaṁ viriñco na kumāra-nāradau na brahma-putrā munayaḥ sureśāḥ vidāma yasyehitam aṁśakāṁśakā na tat-svarūpaṁ pṛthag-īśa-māninaḥ
SB 6.17.33
न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रिय: स्व: परोऽपि वा । आत्मत्वात्सर्वभूतानां सर्वभूतप्रियो हरि: ॥ ३३ ॥
na hy asyāsti priyaḥ kaścin nāpriyaḥ svaḥ paro ’pi vā ātmatvāt sarva-bhūtānāṁ sarva-bhūta-priyo hariḥ
SB 6.17.34-35
तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समदृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥
tasya cāyaṁ mahā-bhāgaś citraketuḥ priyo ’nugaḥ sarvatra sama-dṛk śānto hy ahaṁ caivācyuta-priyaḥ tasmān na vismayaḥ kāryaḥ puruṣeṣu mahātmasu mahāpuruṣa-bhakteṣu śānteṣu sama-darśiṣu
SB 6.17.36
श्रीशुक उवाच इति श्रुत्वा भगवत: शिवस्योमाभिभाषितम् । बभूव शान्तधी राजन् देवी विगतविस्मया ॥ ३६ ॥
śrī-śuka uvāca iti śrutvā bhagavataḥ śivasyomābhibhāṣitam babhūva śānta-dhī rājan devī vigata-vismayā
SB 6.17.37
इति भागवतो देव्या: प्रतिशप्तुमलन्तम: । मूर्ध्ना स जगृहे शापमेतावत्साधुलक्षणम् ॥ ३७ ॥
iti bhāgavato devyāḥ pratiśaptum alantamaḥ mūrdhnā sa jagṛhe śāpam etāvat sādhu-lakṣaṇam
SB 6.17.38
जज्ञे त्वष्टुर्दक्षिणाग्नौ दानवीं योनिमाश्रित: । वृत्र इत्यभिविख्यातो ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ३८ ॥
jajñe tvaṣṭur dakṣiṇāgnau dānavīṁ yonim āśritaḥ vṛtra ity abhivikhyāto jñāna-vijñāna-saṁyutaḥ
SB 6.17.39
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । वृत्रस्यासुरजातेश्च कारणं भगवन्मते: ॥ ३९ ॥
etat te sarvam ākhyātaṁ yan māṁ tvaṁ paripṛcchasi vṛtrasyāsura-jāteś ca kāraṇaṁ bhagavan-mateḥ
SB 6.17.40
इतिहासमिमं पुण्यं चित्रकेतोर्महात्मन: । माहात्म्यं विष्णुभक्तानां श्रुत्वा बन्धाद्विमुच्यते ॥ ४० ॥
itihāsam imaṁ puṇyaṁ citraketor mahātmanaḥ māhātmyaṁ viṣṇu-bhaktānāṁ śrutvā bandhād vimucyate
SB 6.17.41
य एतत्प्रातरुत्थाय श्रद्धया वाग्यत: पठेत् । इतिहासं हरिं स्मृत्वा स याति परमां गतिम् ॥ ४१ ॥
ya etat prātar utthāya śraddhayā vāg-yataḥ paṭhet itihāsaṁ hariṁ smṛtvā sa yāti paramāṁ gatim
Песнь 6, Глава 18
SB 6.18.1
श्रीशुक उवाच पृश्निस्तु पत्नी सवितु: सावित्रीं व्याहृतिं त्रयीम् । अग्निहोत्रं पशुं सोमं चातुर्मास्यं महामखान् ॥ १ ॥
śrī-śuka uvāca pṛśnis tu patnī savituḥ sāvitrīṁ vyāhṛtiṁ trayīm agnihotraṁ paśuṁ somaṁ cāturmāsyaṁ mahā-makhān
SB 6.18.2
सिद्धिर्भगस्य भार्याङ्ग महिमानं विभुं प्रभुम् । आशिषं च वरारोहां कन्यां प्रासूत सुव्रताम् ॥ २ ॥
siddhir bhagasya bhāryāṅga mahimānaṁ vibhuṁ prabhum āśiṣaṁ ca varārohāṁ kanyāṁ prāsūta suvratām
SB 6.18.3-4
धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥
dhātuḥ kuhūḥ sinīvālī rākā cānumatis tathā sāyaṁ darśam atha prātaḥ pūrṇamāsam anukramāt agnīn purīṣyān ādhatta kriyāyāṁ samanantaraḥ carṣaṇī varuṇasyāsīd yasyāṁ jāto bhṛguḥ punaḥ
SB 6.18.5
वाल्मीकिश्च महायोगी वल्मीकादभवत्किल । अगस्त्यश्च वसिष्ठश्च मित्रावरुणयोऋर्षी ॥ ५ ॥
vālmīkiś ca mahā-yogī valmīkād abhavat kila agastyaś ca vasiṣṭhaś ca mitrā-varuṇayor ṛṣī
SB 6.18.6
रेत: सिषिचतु: कुम्भे उर्वश्या: सन्निधौ द्रुतम् । रेवत्यां मित्र उत्सर्गमरिष्टं पिप्पलं व्यधात् ॥ ६ ॥
retaḥ siṣicatuḥ kumbhe urvaśyāḥ sannidhau drutam revatyāṁ mitra utsargam ariṣṭaṁ pippalaṁ vyadhāt
SB 6.18.7
पौलोम्यामिन्द्र आधत्त त्रीन् पुत्रानिति न: श्रुतम् । जयन्तमृषभं तात तृतीयं मीढुषं प्रभु: ॥ ७ ॥
paulomyām indra ādhatta trīn putrān iti naḥ śrutam jayantam ṛṣabhaṁ tāta tṛtīyaṁ mīḍhuṣaṁ prabhuḥ
SB 6.18.8
उरुक्रमस्य देवस्य मायावामनरूपिण: । कीर्तौ पत्न्यां बृहच्छ्लोकस्तस्यासन् सौभगादय: ॥ ८ ॥
urukramasya devasya māyā-vāmana-rūpiṇaḥ kīrtau patnyāṁ bṛhacchlokas tasyāsan saubhagādayaḥ
SB 6.18.9
तत्कर्मगुणवीर्याणि काश्यपस्य महात्मन: । पश्चाद्वक्ष्यामहेऽदित्यां यथैवावततार ह ॥ ९ ॥
tat-karma-guṇa-vīryāṇi kāśyapasya mahātmanaḥ paścād vakṣyāmahe ’dityāṁ yathaivāvatatāra ha
SB 6.18.10
अथ कश्यपदायादान् दैतेयान् कीर्तयामि ते । यत्र भागवत: श्रीमान् प्रह्रादो बलिरेव च ॥ १० ॥
atha kaśyapa-dāyādān daiteyān kīrtayāmi te yatra bhāgavataḥ śrīmān prahrādo balir eva ca
SB 6.18.11
दितेर्द्वावेव दायादौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुर्नाम हिरण्याक्षश्च कीर्तितौ ॥ ११ ॥
diter dvāv eva dāyādau daitya-dānava-vanditau hiraṇyakaśipur nāma hiraṇyākṣaś ca kīrtitau
SB 6.18.12-13
हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥
hiraṇyakaśipor bhāryā kayādhur nāma dānavī jambhasya tanayā sā tu suṣuve caturaḥ sutān saṁhrādaṁ prāg anuhrādaṁ hrādaṁ prahrādam eva ca tat-svasā siṁhikā nāma rāhuṁ vipracito ’grahīt
SB 6.18.14
शिरोऽहरद्यस्य हरिश्चक्रेण पिबतोऽमृतम् । संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूत पञ्चजनं तत: ॥ १४ ॥
śiro ’harad yasya hariś cakreṇa pibato ’mṛtam saṁhrādasya kṛtir bhāryā- sūta pañcajanaṁ tataḥ
SB 6.18.15
ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम् । योऽगस्त्याय त्वतिथये पेचे वातापिमिल्वल: ॥ १५ ॥
hrādasya dhamanir bhāryā- sūta vātāpim ilvalam yo ’gastyāya tv atithaye pece vātāpim ilvalaḥ
SB 6.18.16
अनुह्रादस्य सूर्यायां बाष्कलो महिषस्तथा । विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यां तस्याभवद्बलि: ॥ १६ ॥
anuhrādasya sūryāyāṁ bāṣkalo mahiṣas tathā virocanas tu prāhrādir devyāṁ tasyābhavad baliḥ
SB 6.18.17
बाणज्येष्ठं पुत्रशतमशनायां ततोऽभवत् । तस्यानुभावं सुश्लोक्यं पश्चादेवाभिधास्यते ॥ १७ ॥
bāṇa-jyeṣṭhaṁ putra-śatam aśanāyāṁ tato ’bhavat tasyānubhāvaṁ suślokyaṁ paścād evābhidhāsyate
SB 6.18.18
बाण आराध्य गिरिशं लेभे तद्गणमुख्यताम् । यत्पार्श्वे भगवानास्ते ह्यद्यापि पुरपालक: ॥ १८ ॥
bāṇa ārādhya giriśaṁ lebhe tad-gaṇa-mukhyatām yat-pārśve bhagavān āste hy adyāpi pura-pālakaḥ
SB 6.18.19
मरुतश्च दिते: पुत्राश्चत्वारिंशन्नवाधिका: । त आसन्नप्रजा: सर्वे नीता इन्द्रेण सात्मताम् ॥ १९ ॥
marutaś ca diteḥ putrāś catvāriṁśan navādhikāḥ ta āsann aprajāḥ sarve nītā indreṇa sātmatām
SB 6.18.20
श्रीराजोवाच कथं त आसुरं भावमपोह्यौत्पत्तिकं गुरो । इन्द्रेण प्रापिता: सात्म्यं किं तत्साधु कृतं हि तै: ॥ २० ॥
śrī-rājovāca kathaṁ ta āsuraṁ bhāvam apohyautpattikaṁ guro indreṇa prāpitāḥ sātmyaṁ kiṁ tat sādhu kṛtaṁ hi taiḥ
SB 6.18.21
इमे श्रद्दधते ब्रह्मन्नृषयो हि मया सह । परिज्ञानाय भगवंस्तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥ २१ ॥
ime śraddadhate brahmann ṛṣayo hi mayā saha parijñānāya bhagavaṁs tan no vyākhyātum arhasi
SB 6.18.22
श्रीसूत उवाच तद्विष्णुरातस्य स बादरायणि- र्वचो निशम्यादृतमल्पमर्थवत् । सभाजयन् सन्निभृतेन चेतसा जगाद सत्रायण सर्वदर्शन: ॥ २२ ॥
śrī-sūta uvāca tad viṣṇurātasya sa bādarāyaṇir vaco niśamyādṛtam alpam arthavat sabhājayan san nibhṛtena cetasā jagāda satrāyaṇa sarva-darśanaḥ
SB 6.18.23
श्रीशुक उवाच हतपुत्रा दिति: शक्रपार्ष्णिग्राहेण विष्णुना । मन्युना शोकदीप्तेन ज्वलन्ती पर्यचिन्तयत् ॥ २३ ॥
śrī-śuka uvāca hata-putrā ditiḥ śakra- pārṣṇi-grāheṇa viṣṇunā manyunā śoka-dīptena jvalantī paryacintayat
SB 6.18.24
कदा नु भ्रातृहन्तारमिन्द्रियाराममुल्बणम् । अक्लिन्नहृदयं पापं घातयित्वा शये सुखम् ॥ २४ ॥
kadā nu bhrātṛ-hantāram indriyārāmam ulbaṇam aklinna-hṛdayaṁ pāpaṁ ghātayitvā śaye sukham
SB 6.18.25
कृमिविड्भस्मसंज्ञासीद्यस्येशाभिहितस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ २५ ॥
kṛmi-viḍ-bhasma-saṁjñāsīd yasyeśābhihitasya ca bhūta-dhruk tat-kṛte svārthaṁ kiṁ veda nirayo yataḥ
SB 6.18.26
आशासानस्य तस्येदं ध्रुवमुन्नद्धचेतस: । मदशोषक इन्द्रस्य भूयाद्येन सुतो हि मे ॥ २६ ॥
āśāsānasya tasyedaṁ dhruvam unnaddha-cetasaḥ mada-śoṣaka indrasya bhūyād yena suto hi me
SB 6.18.27-28
इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥
iti bhāvena sā bhartur ācacārāsakṛt priyam śuśrūṣayānurāgeṇa praśrayeṇa damena ca bhaktyā paramayā rājan manojñair valgu-bhāṣitaiḥ mano jagrāha bhāva-jñā sasmitāpāṅga-vīkṣaṇaiḥ
SB 6.18.29
एवं स्त्रिया जडीभूतो विद्वानपि मनोज्ञया । बाढमित्याह विवशो न तच्चित्रं हि योषिति ॥ २९ ॥
evaṁ striyā jaḍībhūto vidvān api manojñayā bāḍham ity āha vivaśo na tac citraṁ hi yoṣiti
SB 6.18.30
विलोक्यैकान्तभूतानि भूतान्यादौ प्रजापति: । स्त्रियं चक्रे स्वदेहार्धं यया पुंसां मतिर्हृता ॥ ३० ॥
vilokyaikānta-bhūtāni bhūtāny ādau prajāpatiḥ striyaṁ cakre sva-dehārdhaṁ yayā puṁsāṁ matir hṛtā
SB 6.18.31
एवं शुश्रूषितस्तात भगवान् कश्यप: स्त्रिया । प्रहस्य परमप्रीतो दितिमाहाभिनन्द्य च ॥ ३१ ॥
evaṁ śuśrūṣitas tāta bhagavān kaśyapaḥ striyā prahasya parama-prīto ditim āhābhinandya ca
SB 6.18.32
श्रीकश्यप उवाच वरं वरय वामोरु प्रीतस्तेऽहमनिन्दिते । स्त्रिया भर्तरि सुप्रीते क: काम इह चागम: ॥ ३२ ॥
śrī-kaśyapa uvāca varaṁ varaya vāmoru prītas te ’ham anindite striyā bhartari suprīte kaḥ kāma iha cāgamaḥ
SB 6.18.33-34
पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥
patir eva hi nārīṇāṁ daivataṁ paramaṁ smṛtam mānasaḥ sarva-bhūtānāṁ vāsudevaḥ śriyaḥ patiḥ sa eva devatā-liṅgair nāma-rūpa-vikalpitaiḥ ijyate bhagavān pumbhiḥ strībhiś ca pati-rūpa-dhṛk
SB 6.18.35
तस्मात्पतिव्रता नार्य: श्रेयस्कामा: सुमध्यमे । यजन्तेऽनन्यभावेन पतिमात्मानमीश्वरम् ॥ ३५ ॥
tasmāt pati-vratā nāryaḥ śreyas-kāmāḥ sumadhyame yajante ’nanya-bhāvena patim ātmānam īśvaram
SB 6.18.36
सोऽहं त्वयार्चितो भद्रे ईदृग्भावेन भक्तित: । तं ते सम्पादये काममसतीनां सुदुर्लभम् ॥ ३६ ॥
so ’haṁ tvayārcito bhadre īdṛg-bhāvena bhaktitaḥ taṁ te sampādaye kāmam asatīnāṁ sudurlabham
SB 6.18.37
दितिरुवाच वरदो यदि मे ब्रह्मन् पुत्रमिन्द्रहणं वृणे । अमृत्युं मृतपुत्राहं येन मे घातितौ सुतौ ॥ ३७ ॥
ditir uvāca varado yadi me brahman putram indra-haṇaṁ vṛṇe amṛtyuṁ mṛta-putrāhaṁ yena me ghātitau sutau
SB 6.18.38
निशम्य तद्वचो विप्रो विमना: पर्यतप्यत । अहो अधर्म: सुमहानद्य मे समुपस्थित: ॥ ३८ ॥
niśamya tad-vaco vipro vimanāḥ paryatapyata aho adharmaḥ sumahān adya me samupasthitaḥ
SB 6.18.39
अहो अर्थेन्द्रियारामो योषिन्मय्येह मायया । गृहीतचेता: कृपण: पतिष्ये नरके ध्रुवम् ॥ ३९ ॥
aho arthendriyārāmo yoṣin-mayyeha māyayā gṛhīta-cetāḥ kṛpaṇaḥ patiṣye narake dhruvam
SB 6.18.40
कोऽतिक्रमोऽनुवर्तन्त्या: स्वभावमिह योषित: । धिङ्मां बताबुधं स्वार्थे यदहं त्वजितेन्द्रिय: ॥ ४० ॥
ko ’tikramo ’nuvartantyāḥ svabhāvam iha yoṣitaḥ dhiṅ māṁ batābudhaṁ svārthe yad ahaṁ tv ajitendriyaḥ
SB 6.18.41
शरत्पद्मोत्सवं वक्त्रं वचश्च श्रवणामृतम् । हृदयं क्षुरधाराभं स्त्रीणां को वेद चेष्टितम् ॥ ४१ ॥
śarat-padmotsavaṁ vaktraṁ vacaś ca śravaṇāmṛtam hṛdayaṁ kṣura-dhārābhaṁ strīṇāṁ ko veda ceṣṭitam
SB 6.18.42
न हि कश्चित्प्रिय: स्त्रीणामञ्जसा स्वाशिषात्मनाम् । पतिं पुत्रं भ्रातरं वा घ्नन्त्यर्थे घातयन्ति च ॥ ४२ ॥
na hi kaścit priyaḥ strīṇām añjasā svāśiṣātmanām patiṁ putraṁ bhrātaraṁ vā ghnanty arthe ghātayanti ca
SB 6.18.43
प्रतिश्रुतं ददामीति वचस्तन्न मृषा भवेत् । वधं नार्हति चेन्द्रोऽपि तत्रेदमुपकल्पते ॥ ४३ ॥
pratiśrutaṁ dadāmīti vacas tan na mṛṣā bhavet vadhaṁ nārhati cendro ’pi tatredam upakalpate
SB 6.18.44
इति सञ्चिन्त्य भगवान्मारीच: कुरुनन्दन । उवाच किञ्चित् कुपित आत्मानं च विगर्हयन् ॥ ४४ ॥
iti sañcintya bhagavān mārīcaḥ kurunandana uvāca kiñcit kupita ātmānaṁ ca vigarhayan
SB 6.18.45
श्रीकश्यप उवाच पुत्रस्ते भविता भद्रे इन्द्रहादेवबान्धव: । संवत्सरं व्रतमिदं यद्यञ्जो धारयिष्यसि ॥ ४५ ॥
śrī-kaśyapa uvāca putras te bhavitā bhadre indra-hādeva-bāndhavaḥ saṁvatsaraṁ vratam idaṁ yady añjo dhārayiṣyasi
SB 6.18.46
दितिरुवाच धारयिष्ये व्रतं ब्रह्मन्ब्रूहि कार्याणि यानि मे । यानि चेह निषिद्धानि न व्रतं घ्नन्ति यान्युत ॥ ४६ ॥
ditir uvāca dhārayiṣye vrataṁ brahman brūhi kāryāṇi yāni me yāni ceha niṣiddhāni na vrataṁ ghnanti yāny uta
SB 6.18.47
श्रीकश्यप उवाच न हिंस्याद्भूतजातानि न शपेन्नानृतं वदेत् । न छिन्द्यान्नखरोमाणि न स्पृशेद्यदमङ्गलम् ॥ ४७ ॥
śrī-kaśyapa uvāca na hiṁsyād bhūta-jātāni na śapen nānṛtaṁ vadet na chindyān nakha-romāṇi na spṛśed yad amaṅgalam
SB 6.18.48
नाप्सु स्नायान्न कुप्येत न सम्भाषेत दुर्जनै: । न वसीताधौतवास: स्रजं च विधृतां क्वचित् ॥ ४८ ॥
nāpsu snāyān na kupyeta na sambhāṣeta durjanaiḥ na vasītādhauta-vāsaḥ srajaṁ ca vidhṛtāṁ kvacit
SB 6.18.49
नोच्छिष्टं चण्डिकान्नं च सामिषं वृषलाहृतम् । भुञ्जीतोदक्यया दृष्टं पिबेन्नाञ्जलिना त्वप: ॥ ४९ ॥
nocchiṣṭaṁ caṇḍikānnaṁ ca sāmiṣaṁ vṛṣalāhṛtam bhuñjītodakyayā dṛṣṭaṁ piben nāñjalinā tv apaḥ
SB 6.18.50
नोच्छिष्टास्पृष्टसलिला सन्ध्यायां मुक्तमूर्धजा । अनर्चितासंयतवाक्नासंवीता बहिश्चरेत् ॥ ५० ॥
nocchiṣṭāspṛṣṭa-salilā sandhyāyāṁ mukta-mūrdhajā anarcitāsaṁyata-vāk nāsaṁvītā bahiś caret
SB 6.18.51
नाधौतपादाप्रयता नार्द्रपादा उदक्शिरा: । शयीत नापराङ्नान्यैर्न नग्ना न च सन्ध्ययो: ॥ ५१ ॥
nādhauta-pādāprayatā nārdra-pādā udak-śirāḥ śayīta nāparāṅ nānyair na nagnā na ca sandhyayoḥ
SB 6.18.52
धौतवासा शुचिर्नित्यं सर्वमङ्गलसंयुता । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्गोविप्राञ् श्रियमच्युतम् ॥ ५२ ॥
dhauta-vāsā śucir nityaṁ sarva-maṅgala-saṁyutā pūjayet prātarāśāt prāg go-viprāñ śriyam acyutam
SB 6.18.53
स्त्रियो वीरवतीश्चार्चेत्स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । पतिं चार्च्योपतिष्ठेत ध्यायेत्कोष्ठगतं च तम् ॥ ५३ ॥
striyo vīravatīś cārcet srag-gandha-bali-maṇḍanaiḥ patiṁ cārcyopatiṣṭheta dhyāyet koṣṭha-gataṁ ca tam
SB 6.18.54
सांवत्सरं पुंसवनं व्रतमेतदविप्लुतम् । धारयिष्यसि चेत्तुभ्यं शक्रहा भविता सुत: ॥ ५४ ॥
sāṁvatsaraṁ puṁsavanaṁ vratam etad aviplutam dhārayiṣyasi cet tubhyaṁ śakra-hā bhavitā sutaḥ
SB 6.18.55
बाढमित्यभ्युपेत्याथ दिती राजन्महामना: । कश्यपाद् गर्भमाधत्त व्रतं चाञ्जो दधार सा ॥ ५५ ॥
bāḍham ity abhyupetyātha ditī rājan mahā-manāḥ kaśyapād garbham ādhatta vrataṁ cāñjo dadhāra sā
SB 6.18.56
मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र आज्ञाय मानद । शुश्रूषणेनाश्रमस्थां दितिं पर्यचरत्कवि: ॥ ५६ ॥
mātṛ-ṣvasur abhiprāyam indra ājñāya mānada śuśrūṣaṇenāśrama-sthāṁ ditiṁ paryacarat kaviḥ
SB 6.18.57
नित्यं वनात्सुमनस: फलमूलसमित्कुशान् । पत्राङ्कुरमृदोऽपश्च काले काल उपाहरत् ॥ ५७ ॥
nityaṁ vanāt sumanasaḥ phala-mūla-samit-kuśān patrāṅkura-mṛdo ’paś ca kāle kāla upāharat
SB 6.18.58
एवं तस्या व्रतस्थाया व्रतच्छिद्रं हरिर्नृप । प्रेप्सु: पर्यचरज्जिह्मो मृगहेव मृगाकृति: ॥ ५८ ॥
evaṁ tasyā vrata-sthāyā vrata-cchidraṁ harir nṛpa prepsuḥ paryacaraj jihmo mṛga-heva mṛgākṛtiḥ
SB 6.18.59
नाध्यगच्छद्व्रतच्छिद्रं तत्परोऽथ महीपते । चिन्तां तीव्रां गत: शक्र: केन मे स्याच्छिवं त्विह ॥ ५९ ॥
nādhyagacchad vrata-cchidraṁ tat-paro ’tha mahī-pate cintāṁ tīvrāṁ gataḥ śakraḥ kena me syāc chivaṁ tv iha
SB 6.18.60
एकदा सा तु सन्ध्यायामुच्छिष्टा व्रतकर्शिता । अस्पृष्टवार्यधौताङ्घ्रि: सुष्वाप विधिमोहिता ॥ ६० ॥
ekadā sā tu sandhyāyām ucchiṣṭā vrata-karśitā aspṛṣṭa-vāry-adhautāṅghriḥ suṣvāpa vidhi-mohitā
SB 6.18.61
लब्ध्वा तदन्तरं शक्रो निद्रापहृतचेतस: । दिते: प्रविष्ट उदरं योगेशो योगमायया ॥ ६१ ॥
labdhvā tad-antaraṁ śakro nidrāpahṛta-cetasaḥ diteḥ praviṣṭa udaraṁ yogeśo yoga-māyayā
SB 6.18.62
चकर्त सप्तधा गर्भं वज्रेण कनकप्रभम् । रुदन्तं सप्तधैकैकं मा रोदीरिति तान् पुन: ॥ ६२ ॥
cakarta saptadhā garbhaṁ vajreṇa kanaka-prabham rudantaṁ saptadhaikaikaṁ mā rodīr iti tān punaḥ
SB 6.18.63
तमूचु: पाट्यमानास्ते सर्वे प्राञ्जलयो नृप । किं न इन्द्र जिघांससि भ्रातरो मरुतस्तव ॥ ६३ ॥
tam ūcuḥ pāṭyamānās te sarve prāñjalayo nṛpa kiṁ na indra jighāṁsasi bhrātaro marutas tava
SB 6.18.64
मा भैष्ट भ्रातरो मह्यं यूयमित्याह कौशिक: । अनन्यभावान् पार्षदानात्मनो मरुतां गणान् ॥ ६४ ॥
mā bhaiṣṭa bhrātaro mahyaṁ yūyam ity āha kauśikaḥ ananya-bhāvān pārṣadān ātmano marutāṁ gaṇān
SB 6.18.65
न ममार दितेर्गर्भ: श्रीनिवासानुकम्पया । बहुधा कुलिशक्षुण्णो द्रौण्यस्त्रेण यथा भवान् ॥ ६५ ॥
na mamāra diter garbhaḥ śrīnivāsānukampayā bahudhā kuliśa-kṣuṇṇo drauṇy-astreṇa yathā bhavān
SB 6.18.66-67
सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥
sakṛd iṣṭvādi-puruṣaṁ puruṣo yāti sāmyatām saṁvatsaraṁ kiñcid ūnaṁ dityā yad dharir arcitaḥ sajūr indreṇa pañcāśad devās te maruto ’bhavan vyapohya mātṛ-doṣaṁ te hariṇā soma-pāḥ kṛtāḥ
SB 6.18.68
दितिरुत्थाय ददृशे कुमाराननलप्रभान् । इन्द्रेण सहितान् देवी पर्यतुष्यदनिन्दिता ॥ ६८ ॥
ditir utthāya dadṛśe kumārān anala-prabhān indreṇa sahitān devī paryatuṣyad aninditā
SB 6.18.69
अथेन्द्रमाह ताताहमादित्यानां भयावहम् । अपत्यमिच्छन्त्यचरं व्रतमेतत्सुदुष्करम् ॥ ६९ ॥
athendram āha tātāham ādityānāṁ bhayāvaham apatyam icchanty acaraṁ vratam etat suduṣkaram
SB 6.18.70
एक: सङ्कल्पित: पुत्र: सप्त सप्ताभवन् कथम् । यदि ते विदितं पुत्र सत्यं कथय मा मृषा ॥ ७० ॥
ekaḥ saṅkalpitaḥ putraḥ sapta saptābhavan katham yadi te viditaṁ putra satyaṁ kathaya mā mṛṣā
SB 6.18.71
इन्द्र उवाच अम्ब तेऽहं व्यवसितमुपधार्यागतोऽन्तिकम् । लब्धान्तरोऽच्छिदं गर्भमर्थबुद्धिर्न धर्मदृक् ॥ ७१ ॥
indra uvāca amba te ’haṁ vyavasitam upadhāryāgato ’ntikam labdhāntaro ’cchidaṁ garbham artha-buddhir na dharma-dṛk
SB 6.18.72
कृत्तो मे सप्तधा गर्भ आसन् सप्त कुमारका: । तेऽपि चैकैकशो वृक्णा: सप्तधा नापि मम्रिरे ॥ ७२ ॥
kṛtto me saptadhā garbha āsan sapta kumārakāḥ te ’pi caikaikaśo vṛkṇāḥ saptadhā nāpi mamrire
SB 6.18.73
ततस्तत्परमाश्चर्यं वीक्ष्य व्यवसितं मया । महापुरुषपूजाया: सिद्धि: काप्यानुषङ्गिणी ॥ ७३ ॥
tatas tat paramāścaryaṁ vīkṣya vyavasitaṁ mayā mahāpuruṣa-pūjāyāḥ siddhiḥ kāpy ānuṣaṅgiṇī
SB 6.18.74
आराधनं भगवत ईहमाना निराशिष: । ये तु नेच्छन्त्यपि परं ते स्वार्थकुशला: स्मृता: ॥ ७४ ॥
ārādhanaṁ bhagavata īhamānā nirāśiṣaḥ ye tu necchanty api paraṁ te svārtha-kuśalāḥ smṛtāḥ
SB 6.18.75
आराध्यात्मप्रदं देवं स्वात्मानं जगदीश्वरम् । को वृणीत गुणस्पर्शं बुध: स्यान्नरकेऽपि यत् ॥ ७५ ॥
ārādhyātma-pradaṁ devaṁ svātmānaṁ jagad-īśvaram ko vṛṇīta guṇa-sparśaṁ budhaḥ syān narake ’pi yat
SB 6.18.76
तदिदं मम दौर्जन्यं बालिशस्य महीयसि । क्षन्तुमर्हसि मातस्त्वं दिष्ट्या गर्भो मृतोत्थित: ॥ ७६ ॥
tad idaṁ mama daurjanyaṁ bāliśasya mahīyasi kṣantum arhasi mātas tvaṁ diṣṭyā garbho mṛtotthitaḥ
SB 6.18.77
श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तयाभ्यनुज्ञात: शुद्धभावेन तुष्टया । मरुद्भि: सह तां नत्वा जगाम त्रिदिवं प्रभु: ॥ ७७ ॥
śrī-śuka uvāca indras tayābhyanujñātaḥ śuddha-bhāvena tuṣṭayā marudbhiḥ saha tāṁ natvā jagāma tri-divaṁ prabhuḥ
SB 6.18.78
एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । मङ्गलं मरुतां जन्म किं भूय: कथयामि ते ॥ ७८ ॥
evaṁ te sarvam ākhyātaṁ yan māṁ tvaṁ paripṛcchasi maṅgalaṁ marutāṁ janma kiṁ bhūyaḥ kathayāmi te
Песнь 6, Глава 19
SB 6.19.1
श्रीराजोवाच व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् । तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णु: प्रसीदति ॥ १ ॥
śrī-rājovāca vrataṁ puṁsavanaṁ brahman bhavatā yad udīritam tasya veditum icchāmi yena viṣṇuḥ prasīdati
SB 6.19.2-3
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
śrī-śuka uvāca śukle mārgaśire pakṣe yoṣid bhartur anujñayā ārabheta vratam idaṁ sārva-kāmikam āditaḥ niśamya marutāṁ janma brāhmaṇān anumantrya ca snātvā śukla-datī śukle vasītālaṅkṛtāmbare pūjayet prātarāśāt prāg bhagavantaṁ śriyā saha
SB 6.19.4
अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नम: सकलसिद्धये ॥ ४ ॥
alaṁ te nirapekṣāya pūrṇa-kāma namo ’stu te mahāvibhūti-pataye namaḥ sakala-siddhaye
SB 6.19.5
यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा । जुष्ट ईश गुणै: सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभु: ॥ ५ ॥
yathā tvaṁ kṛpayā bhūtyā tejasā mahimaujasā juṣṭa īśa guṇaiḥ sarvais tato ’si bhagavān prabhuḥ
SB 6.19.6
विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥
viṣṇu-patni mahā-māye mahāpuruṣa-lakṣaṇe prīyethā me mahā-bhāge loka-mātar namo ’stu te
SB 6.19.7
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुपहरामीति । अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहनार्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषणगन्धपुष्पधूप दीपोपहाराद्युपचारान् सुसमाहितोपाहरेत् ॥ ७ ॥
oṁ namo bhagavate mahā-puruṣāya mahānubhāvāya mahāvibhūti-pataye saha mahā-vibhūtibhir balim upaharāmīti; anenāhar-ahar mantreṇa viṣṇor āvāhanārghya-pādyopasparśana-snāna-vāsa-upavīta-vibhūṣaṇa-gandha-puṣpa-dhūpa-dīpopahārādy-upacārān susamā-hitopāharet.
SB 6.19.8
हवि:शेषं च जुहुयादनले द्वादशाहुती: । ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥ ८ ॥
haviḥ-śeṣaṁ ca juhuyād anale dvādaśāhutī oṁ namo bhagavate mahā-puruṣāya mahāvibhūti-pataye svāheti
SB 6.19.9
श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पद: ॥ ९ ॥
śriyaṁ viṣṇuṁ ca varadāv āśiṣāṁ prabhavāv ubhau bhaktyā sampūjayen nityaṁ yadīcchet sarva-sampadaḥ
SB 6.19.10
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्रं तत: स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
praṇamed daṇḍavad bhūmau bhakti-prahveṇa cetasā daśa-vāraṁ japen mantraṁ tataḥ stotram udīrayet
SB 6.19.11
युवां तु विश्वस्य विभू जगत: कारणं परम् । इयं हि प्रकृति: सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥ ११ ॥
yuvāṁ tu viśvasya vibhū jagataḥ kāraṇaṁ param iyaṁ hi prakṛtiḥ sūkṣmā māyā-śaktir duratyayā
SB 6.19.12
तस्या अधीश्वर: साक्षात्त्वमेव पुरुष: पर: । त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान् ॥ १२ ॥
tasyā adhīśvaraḥ sākṣāt tvam eva puruṣaḥ paraḥ tvaṁ sarva-yajña ijyeyaṁ kriyeyaṁ phala-bhug bhavān
SB 6.19.13
गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् । त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्री: शरीरेन्द्रियाशया: । नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रय: ॥ १३ ॥
guṇa-vyaktir iyaṁ devī vyañjako guṇa-bhug bhavān tvaṁ hi sarva-śarīry ātmā śrīḥ śarīrendriyāśayāḥ nāma-rūpe bhagavatī pratyayas tvam apāśrayaḥ
SB 6.19.14
यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ । तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिष: ॥ १४ ॥
yathā yuvāṁ tri-lokasya varadau parameṣṭhinau tathā ma uttamaśloka santu satyā mahāśiṣaḥ
SB 6.19.15
इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह । तन्नि:सार्योपहरणं दत्त्वाचमनमर्चयेत् ॥ १५ ॥
ity abhiṣṭūya varadaṁ śrīnivāsaṁ śriyā saha tan niḥsāryopaharaṇaṁ dattvācamanam arcayet
SB 6.19.16
तत: स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा । यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १६ ॥
tataḥ stuvīta stotreṇa bhakti-prahveṇa cetasā yajñocchiṣṭam avaghrāya punar abhyarcayed dharim
SB 6.19.17
पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत् प्रेमशील: स्वयं पति: । बिभृयात् सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च ॥ १७ ॥
patiṁ ca parayā bhaktyā mahāpuruṣa-cetasā priyais tais tair upanamet prema-śīlaḥ svayaṁ patiḥ bibhṛyāt sarva-karmāṇi patnyā uccāvacāni ca
SB 6.19.18
कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि । पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत् समाहित: ॥ १८ ॥
kṛtam ekatareṇāpi dam-patyor ubhayor api patnyāṁ kuryād anarhāyāṁ patir etat samāhitaḥ
SB 6.19.19-20
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
viṣṇor vratam idaṁ bibhran na vihanyāt kathañcana viprān striyo vīravatīḥ srag-gandha-bali-maṇḍanaiḥ arced ahar-ahar bhaktyā devaṁ niyamam āsthitā udvāsya devaṁ sve dhāmni tan-niveditam agrataḥ adyād ātma-viśuddhy-arthaṁ sarva-kāma-samṛddhaye
SB 6.19.21
एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि ॥ २१ ॥
etena pūjā-vidhinā māsān dvādaśa hāyanam nītvāthoparamet sādhvī kārtike carame ’hani
SB 6.19.22
श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् । पय:शृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा । पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुती: पति: ॥ २२ ॥
śvo-bhūte ’pa upaspṛśya kṛṣṇam abhyarcya pūrvavat payaḥ-śṛtena juhuyāc caruṇā saha sarpiṣā pāka-yajña-vidhānena dvādaśaivāhutīḥ patiḥ
SB 6.19.23
आशिष: शिरसादाय द्विजै: प्रीतै: समीरिता: । प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया ॥ २३ ॥
āśiṣaḥ śirasādāya dvijaiḥ prītaiḥ samīritāḥ praṇamya śirasā bhaktyā bhuñjīta tad-anujñayā
SB 6.19.24
आचार्यमग्रत: कृत्वा वाग्यत: सह बन्धुभि: । दद्यात्पत्न्यै चरो: शेषं सुप्रजास्त्वं सुसौभगम् ॥ २४ ॥
ācāryam agrataḥ kṛtvā vāg-yataḥ saha bandhubhiḥ dadyāt patnyai caroḥ śeṣaṁ suprajāstvaṁ susaubhagam
SB 6.19.25
एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह । स्त्री चैतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम् ॥ २५ ॥
etac caritvā vidhivad vrataṁ vibhor abhīpsitārthaṁ labhate pumān iha strī caitad āsthāya labheta saubhagaṁ śriyaṁ prajāṁ jīva-patiṁ yaśo gṛham
SB 6.19.26-28
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
kanyā ca vindeta samagra-lakṣaṇaṁ patiṁ tv avīrā hata-kilbiṣāṁ gatim mṛta-prajā jīva-sutā dhaneśvarī sudurbhagā subhagā rūpam agryam vinded virūpā virujā vimucyate ya āmayāvīndriya-kalya-deham etat paṭhann abhyudaye ca karmaṇy ananta-tṛptiḥ pitṛ-devatānām tuṣṭāḥ prayacchanti samasta-kāmān homāvasāne huta-bhuk śrī-hariś ca rājan mahan marutāṁ janma puṇyaṁ diter vrataṁ cābhihitaṁ mahat te